Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 158

Kiểm chứng chương 158: Người lữ khách toàn cầu

Đọc xong chương 158, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những con số về các chuyến đi của ngài được đếm ra sao, lời xin tha thứ năm 2000 thật sự nói những gì, và những lời cuối đời của ngài đến với chúng ta bằng đường nào. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào còn đang được bàn.

Chương kể nửa sau triều đại thánh Gioan Phaolô II (1979 đến 2005): các chuyến tông du, Ba Lan và năm 1989, các Ngày Giới trẻ Thế giới, Ngày Xin tha thứ năm 2000, điều ngài giảng dạy, những thất bại trong việc xử lý các vụ lạm dụng, và những năm cuối đời trong bệnh tật.

Nguồn chính gồm: thống kê chính thức của Tòa Thánh về các chuyến tông du; các văn kiện trên vatican.va, trong đó có Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo (1992) và tông thư Ordinatio Sacerdotalis (1994); văn kiện Memory and Reconciliation: The Church and the Faults of the Past (Ký ức và Hòa giải: Hội Thánh và những lỗi lầm trong quá khứ, 2000) của Ủy ban Thần học Quốc tế; và hồi ký của hồng y Dziwisz. Về vụ Maciel, có báo cáo năm 2019 của Dòng Đạo binh Chúa Kitô. Về sự thất bại của Tòa Thánh trong vụ McCarrick, có báo cáo của Tòa Thánh năm 2020.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Manila và Bataan

Ngày 15 tháng Giêng năm 1995. Có từ bốn đến năm triệu người dự Thánh lễ ở công viên Luneta (còn gọi là Rizal Park). Giáo hoàng phải được đưa đến bàn thờ bằng trực thăng. Ngài sinh tháng Năm năm 1920 nên lúc ấy bảy mươi bốn tuổi. Âm mưu giết ngài mà cảnh sát Manila phát hiện vài ngày trước đó được báo chí đưa tin hồi tháng Giêng năm 1995 và được Weigel thuật lại. Con số bốn đến năm triệu chỉ là ước chừng, như chương đã nói “ước chừng”; bạn cứ hiểu là hàng triệu người.

Bataan, tháng Hai năm 1981. Ngài đến thăm trại tị nạn Morong, gặp các thuyền nhân Việt Nam. Về các cuộc chia lìa của người Việt thời ấy, xem thêm chương 145.

Các chuyến đi

Con số. Ngài có 104 chuyến đi ngoài nước Ý, đến khoảng 129 quốc gia, tổng cộng chừng 1.247.000 cây số, tức hơn ba lần quãng đường từ trái đất lên mặt trăng. Đó là số liệu trong hồ sơ các chuyến tông du của Tòa Thánh, có trên vatican.va. Trong hồ sơ ấy cũng có các lần “đầu tiên” mà chương kể: Cuba năm 1998, lần giáo hoàng đầu tiên đến đó; sân vận động ở Maroc năm 1985; Rumani năm 1999, nơi thượng phụ Teoctist đón ngài; và Athens năm 2001, nơi ngài xin lỗi về vụ cướp phá năm 1204.

Hôn đất. Ngài hôn đất mỗi khi đến một nước, cho đến khi sức khỏe không còn cho phép nữa. Câu trả lời về việc vì sao ngài không ở yên Rôma, rằng thánh Phêrô và thánh Phaolô cũng đâu có ngồi yên một chỗ, chương thuật lại theo ý, không trích nguyên văn.

Ba Lan và năm 1989

Các mốc chính:

  • Tháng Tám năm 1980, các cuộc đình công ở Gdańsk bắt đầu, và Đoàn Kết ra đời.
  • Ngày 13 tháng Chạp năm 1981, Ba Lan ban bố thiết quân luật.
  • Tháng Sáu năm 1983, ngài về lại Ba Lan, gặp tướng Jaruzelski và gặp riêng ông Lech Wałęsa.
  • Tháng Mười năm 1984, cha Jerzy Popiełuszko bị giết, và chừng 250.000 người đến dự tang lễ.
  • Năm 1987, ngài lại về Ba Lan.
  • Ngày 4 tháng Sáu năm 1989, Ba Lan tổ chức cuộc bầu cử nửa tự do.

Chuyện Ba Lan trước và sau các năm ấy còn được kể ở chương 144.

Lời của Gorbachev. Năm 1992, ông Gorbachev viết rằng những gì xảy ra ở Đông Âu không thể xảy ra nếu không có vị giáo hoàng này. Chương thuật lại đúng ý, không trích nguyên văn.

Ngày Giới trẻ Thế giới

Khởi đầu. Năm 1984 là Năm Thánh Cứu Chuộc, năm 1985 là Năm Quốc tế Thanh niên, và trong hai năm ấy người trẻ về Rôma vào Chúa nhật Lễ Lá. Ngày Giới trẻ Thế giới chính thức bắt đầu năm 1986, ở cấp giáo phận. Cuộc tụ họp quốc tế đầu tiên là ở Buenos Aires năm 1987.

Denver, 1993. Có chừng nửa triệu bạn trẻ.

Tor Vergata, 2000. Có khoảng hai triệu người. Đến Toronto năm 2002, chủ đề lấy từ Bài giảng trên núi, Tin Mừng Matthêu 5,13 và 5,14. Chương trích: “Anh em là muối cho đời” và “Anh em là ánh sáng cho trần gian.” Chuyện các bạn trẻ Việt Nam ở hải ngoại mang cờ, nón lá và thánh ca tiếng Việt là cách người kể gợi lại cộng đoàn người Việt tại các kỳ Đại hội.

Ngày Xin tha thứ

Ngày 12 tháng Ba năm 2000. Có bảy lời nguyện xin tha thứ, và chương gọi tên đúng ý từng lời. Năm Thánh 2000 đưa chừng hai mươi lăm triệu khách hành hương về Rôma. Các lời nguyện bám sát văn kiện Memory and Reconciliation của Ủy ban Thần học Quốc tế.

Bức Tường Than Khóc. Ngày 26 tháng Ba năm 2000; xem chương 141. Những cử chỉ trước đó của ngài hướng về người Do Thái gồm chuyến viếng hội đường Do Thái ở Rôma ngày 13 tháng Tư năm 1986, khi ngài gọi người Do Thái là những người anh cả, và cuộc gặp ở Assisi năm 1986. Một số người Công giáo đã chỉ trích những cử chỉ ấy.

Damascus. Ngày 6 tháng Năm năm 2001, ngài vào Đại giáo đường Umayyad, giáo hoàng đầu tiên bước vào một đền thờ Hồi giáo. Chuyện đầu Thánh Gioan Tẩy Giả được chôn ở đó là truyền thống xưa, chưa có gì chứng minh, và chương nói rõ là “một truyền thống xưa cho rằng”.

Đoạn nối với các chương trước. Đoạn nói về giàn hỏa của Tòa Thẩm Tra, các cuộc thập tự chinh, những chuyến tàu nô lệ, các trường nội trú và những lệnh cấm nghi lễ Đông phương là lời của người viết, nối lại những trang tối mà bộ sách đã kể. Về Trentô và Sách Giáo lý Rôma, xem chương 97.

Điều ngài giảng dạy

Văn kiện. Ngài ban hành mười bốn thông điệp. Thông điệp về đức tin và lý trí, Fides et Ratio, nói đến hai đôi cánh đưa tinh thần con người lên tới chân lý. Thông điệp Ut Unum Sint ra đời năm 1995. Ngày 11 tháng Mười năm 1992, ngài ban hành Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo. Sách Giáo lý Rôma ra năm 1566, như chương 97 kể.

Phong thánh và phong chân phước. Ngài tuyên thánh cho 482 vị và phong chân phước cho 1.338 người. Theo các thống kê thường dẫn, số thánh ngài tuyên cao hơn số thánh của các giáo hoàng bốn, năm thế kỷ trước cộng lại. Chương cũng rào trước bằng chữ “những con số thường được trích dẫn”. Các thánh tử đạo Triều Tiên được tuyên thánh ở Seoul năm 1984, lễ tuyên thánh đầu tiên ngoài Rôma sau nhiều thế kỷ. Các thánh tử đạo Việt Nam được tuyên thánh năm 1988, và lễ nhớ chung của các vị là ngày 24 tháng Mười Một. Cha Maximilian Kolbe được tuyên thánh năm 1982.

Ordinatio Sacerdotalis. Tông thư này ban hành ngày 22 tháng Năm năm 1994.

Những thất bại trong việc xử lý lạm dụng. Chương nói thẳng điều này, đúng với nguyên tắc của bộ sách. Năm 2001, một văn kiện của Tòa Thánh, Sacramentorum Sanctitatis Tutela, giao các vụ như vậy cho cơ quan giáo lý đức tin của Vatican. Năm 2002, tờ Boston Globe phanh phui các vụ lạm dụng ở Boston. Ông McCarrick được bổ nhiệm làm tổng giám mục Washington năm 2000 và hồng y năm 2001; báo cáo của Tòa Thánh ngày 10 tháng Mười Một năm 2020 đã lần lại sự thất bại ấy. Xem thêm chương 164.

Những năm cuối

Bệnh tật. Ngài mắc bệnh Parkinson từ đầu thập niên 1990. Năm 1992, các bác sĩ cắt một khối u ở ruột ngài. Năm 1994, ngài gãy xương đùi. Năm 2003, Tòa Thánh công khai thừa nhận bệnh. Tháng Hai năm 2005, ngài vào bệnh viện và được mở khí quản.

“Đức Kitô đã không bước xuống khỏi thập giá.” Nhiều người kể lại đây là câu ngài đáp những người khuyên ngài từ chức. Chương chỉ viết “người ta nhớ ngài từng nói”, đúng với mức chắc chắn của điều này: một lời truyền lại.

Chúa nhật Phục Sinh 2005. Ngày 27 tháng Ba, ngài ra cửa sổ nhưng không nói được.

Ngày 2 tháng Tư năm 2005, lúc 21 giờ 37. Lời cuối của ngài, bằng tiếng Ba Lan, “hãy để tôi đi về nhà Cha”, do những người có mặt kể lại và được Tòa Thánh công bố. Thánh lễ Lòng Chúa Thương Xót được dâng ngay trong phòng ngài tối hôm ấy, như hồng y Dziwisz thuật lại. Xem thêm chương 154.

Lễ an táng ngày 8 tháng Tư năm 2005. Chuyện gió lật các trang sách Tin Mừng đặt trên quan tài và đám đông hô Santo subito, nghĩa là “hãy phong thánh ngay”, được nhiều người chứng kiến kể lại. Hồng y Ratzinger chủ sự thánh lễ, rồi ngài được an táng dưới hầm mộ. Sau lễ phong chân phước năm 2011, mộ ngài được dời lên nhà nguyện trong đền thờ, và lễ nhớ của ngài là ngày 22 tháng Mười.

Phong chân phước và phong thánh. Ngài được phong chân phước ngày 1 tháng Năm năm 2011 và tuyên thánh ngày 27 tháng Tư năm 2014.

Lời Kinh Thánh nơi cuối chương. Câu kết nói rằng ngài đã sống những lời “Đừng sợ” cho đến hơi thở cuối cùng. Cách nói ấy gợi lại thư thứ hai gửi ông Timôthê 4,7: “Tôi đã đấu trong cuộc thi đấu cao đẹp, đã chạy hết chặng đường, đã giữ vững niềm tin.”

Những người trong chương

Gioan Phaolô II là giáo hoàng, nay là thánh.

Wojciech Jaruzelski là tướng, người cầm quyền Ba Lan thời thiết quân luật.

Lech Wałęsa là lãnh tụ công đoàn Đoàn Kết.

Mikhail Gorbachev là nhà lãnh đạo Liên Xô.

Marcial Maciel là linh mục sáng lập Dòng Đạo binh Chúa Kitô.

Theodore McCarrick là tổng giám mục Washington.

Bênêđictô XVI, Phanxicô và Gioan XXIII là các giáo hoàng.

Những nơi trong chương

Philippines: Manila, Bataan. Ba Lan. Rôma: Tor Vergata, Quảng trường Thánh Phêrô. Toronto. Buenos Aires, Santiago de Compostela, Częstochowa, Denver, Paris. Giêrusalem. Damascus. Boston.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc lời nguyện ngày 12 tháng Ba năm 2000, Ngày Xin tha thứ. Đó là một trang ngắn, nhưng trong đó có gần hết những trang tối của bộ sách này. Rồi đọc lời chào của ngài với giới trẻ ở Tor Vergata năm 2000. Kinh Thánh bản dịch Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ có trên trang ktcgkpv.org.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 97 (Mười tám năm ở Trentô), chương 141 (Giữa hai cuộc thế chiến), chương 144 (Sau Bức màn sắt), chương 145 (Việt Nam giữa những cuộc chia lìa), chương 154 (Nên thánh giữa đời thường), chương 157 (nửa đầu cuộc đời ngài) và chương 164 (Cơn bão lạm dụng).

Trở lại chương 158