
Thời đại II
Giữa lửa thử thách
Năm 100–313
Gia đình Công giáo nào cũng giữ trong ký ức một thời bị bách hại.
13 chương · đã đăng 13 chương, đọc miễn phí
Những nơi chốn
Con đường của thời đại
Khúc 1 · Chương 25–28
Giữa đấu trường
Vì sao Rôma ghét người Kitô hữu, và những con người như Ignatiô, Pôlycarpô, Perpêtua đã đứng vững thế nào qua hai trăm năm bách hại.
- 90

Chương 25
Ignatiô trên đường đến Rôma và sách Didakhê
Vì sao một cụ giám mục bị xiềng đi Rôma lại van nài tín hữu đừng tìm cách cứu mình?
Khoảng năm 110, trên con đường lớn chạy ngang vùng Tiểu Á, một toán lính Rôma đang áp giải một cụ già bị xiềng xích.
Antiôkhia, Smyrna, Trôa, Rôma, Côrintô, miền Syria, Giuđê
9 chặng · khoảng 19 phút đọc · 13 ảnhGặp Ignatiô, Pôlycarpô, Ônêsimô và 12 người khác
Các chặng
- 01Bảy lá thư viết giữa xiềng xích
- 02“Tôi là hạt lúa mì của Thiên Chúa”
- 03Cuốn cẩm nang nhỏ tìm lại được vào năm 1873
- 04Hai con đường của đời người
- 05Dòng nước Rửa Tội và tấm bánh Thánh thể
- 06Phân định người ngay kẻ gian và chọn người lãnh đạo
- 07Bức thư từ Rôma và lời cầu nguyện cho bậc cầm quyền
- 08Cuộc nổi dậy của “con của vì sao” và sự chia ngả dứt khoát
- 09Thế hệ yêu Chúa mà chưa từng thấy Chúa
Những người sẽ gặp
- IgnatiôGiám mục Antiôkhia, tử đạo ở Rôma.
- PôlycarpôGiám mục Smyrna (chương 28).
- ÔnêsimôGiám mục Êphêsô (tư liệu chương 17).
- ĐamasGiám mục Magnêsia.
- PôlybiôGiám mục Trallê.
- Philôthêô BryenniôHọc giả Chính Thống, người tìm ra Didakhê.
Nơi chốn
Ignatiô bị giải từ Antiôkhia về Rôma, ghé Smyrna và Trôa. Nét đứt chỉ hướng đi, không phải lộ trình chính xác. Nối vớiChương 17Chương 22Chương 23Chương 24Chương 26Chương 28

Chương 26
Vì sao Rôma ghét người Kitô hữu? Những đám mây ngờ vực trên bầu trời đế quốc
Những người chỉ thờ một Thiên Chúa vì sao lại bị dân Rôma gọi là bọn vô thần?
Vào khoảng năm 112, tại tỉnh Bithynia nằm bên bờ Biển Đen, nay thuộc miền bắc Thổ Nhĩ Kỳ, vị quan tổng trấn Rôma tên là…
Rôma, tỉnh Bithynia, khắp đế quốc
6 chặng · khoảng 20 phút đọc · 11 ảnhGặp Pliniô Trẻ, Trajanô, Tertulianô và 7 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- Pliniô TrẻQuan tổng trấn Bithynia và Pontus.
- TrajanôHoàng đế Rôma từ năm 98 đến 117.
- TertulianôTác giả Kitô giáo ở Carthage, viết khoảng năm 197 đến 220 (chương 33).
- TacitusSử gia Rôma.
- CelsôTriết gia thế kỷ II, người viết sách chống Kitô giáo.
- OrigênêNhà thần học Alexandria, người trả lời Celsô (chương 34).
Nơi chốn
Thư của Pliniô đi từ Bithynia về Rôma. Ngót tám mươi năm sau, Tertulianô ở Carthage đọc lại phán quyết ấy và chế giễu. Nối vớiChương 19Chương 25Chương 27Chương 28Chương 33Chương 125
- 64

Chương 27
Những cơn sóng lửa, từ Nêrô đến Điôclêtianô
Sắc chỉ khoan dung năm 311 của kẻ bách hại Galêriô khép lại bằng một lời xin lạ lùng nào?
Vào năm 250, tại một ngôi làng nhỏ thuộc vùng Fayum, ốc đảo trồng trọt trù phú nằm ở phía tây sông Nin, có một cụ già…
Rôma, Ai Cập, Bắc Phi, Tiểu Á, Nicômêđia
7 chặng · khoảng 42 phút đọc · 15 ảnhGặp Aurelius Diogenes, Pôthinô, Blandina và 17 người khác
Các chặng
- 01Hai trăm năm lúc yên ắng, lúc sóng gầm
- 02Một thế kỷ đầy biến động và khủng hoảng
- 03Cơn thử thách năm 250 và những tờ giấy chối đạo
- 04Hoàng đế Valêrianô và kho báu đích thực của Hội Thánh
- 05Bốn mươi năm bình yên và sự trỗi dậy âm thầm
- 06Cơn bão lớn cuối cùng
- 07Lời trăng trối xin cầu nguyện của kẻ bách hại
Những người sẽ gặp
- Aurelius DiogenesMột nông dân Ai Cập bảy mươi hai tuổi.
- PôthinôGiám mục Lyon.
- BlandinaNữ nô lệ tử đạo ở Lyon.
- Marcô AurêliôHoàng đế từ năm 161 đến 180.
- Septimiô SêvêrôHoàng đế từ năm 193 đến 211.
- LeonidesCha của Origênê, tử đạo ở Alêxanđria năm 202.
Nơi chốn
Hai thế kỷ rưỡi bách hại trải khắp đế quốc, từ Lyon đến Ai Cập, từ Carthage đến Nicômêđia, nơi cuộc Đại Bách hại bùng lên năm 303. Nối vớiChương 19Chương 22Chương 26Chương 28Chương 29Chương 34
- 110

Chương 28
Pôlycarpô, Perpêtua và những người không chối Chúa
Bị ép nguyền rủa Đức Kitô để giữ mạng, cụ Pôlycarpô đã trả lời viên tổng trấn thế nào?
Vào một buổi chiều thứ Sáu khoảng năm 155, từ thành Smyrna bên bờ biển Êgiê, nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, một toán lính tuần…
Smyrna, Rôma, Lyon, Carthage
7 chặng · khoảng 50 phút đọc · 15 ảnhGặp Pôlycarpô, Hêrôđê, Statiô Quađratô và 12 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- PôlycarpôGiám mục Smyrna, tử đạo khoảng năm 155.
- HêrôđêVà cha ông là Nikêtê, trưởng cảnh sát Smyrna và cha.
- Statiô QuađratôTổng trấn tỉnh Asia.
- GiustinôTriết gia người Samaria, tử đạo ở Rôma khoảng năm 165, cùng Chariton, Charitô…
- RustikôQuan trấn thủ thành Rôma, triết gia Khắc kỷ.
- CrescensôTriết gia phái Khuyển Nho ở Rôma.
Nơi chốn
Bốn nơi, bốn lần làm chứng: Smyrna năm 155, Rôma khoảng năm 165, Lyon năm 177, Carthage năm 203. Nối vớiChương 21Chương 23Chương 25Chương 27Chương 29Chương 30
Khúc 2 · Chương 29–30
Bàn thờ bên mộ
Xuống các nghĩa trang ngầm quanh Rôma, rồi ngồi dự một Thánh lễ năm 155 để thấy tín hữu thời ấy cầu nguyện, chôn cất và chia sẻ ra sao.
- 1578

Chương 29
Thành phố của những người đã khuất
Các hầm mộ dưới lòng đất Rôma có thật là nơi tín hữu trốn tránh cuộc bách hại không?
Ngày 31 tháng Năm năm 1578, một nhóm thợ đang đào cát trong một vườn nho cạnh đường Salaria, con đường chạy về hướng…
Các nghĩa trang ngầm quanh Rôma
7 chặng · khoảng 23 phút đọc · 13 ảnhGặp Callixtô, Zêphyrinô, Hippôlytô và 10 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- CallixtôPhó tế trông coi nghĩa trang của Hội Thánh, sau là giáo hoàng (khoảng 217 đến…
- ZêphyrinôGiáo hoàng (khoảng 199 đến 217).
- HippôlytôLinh mục Rôma, người kể đời Callixtô (tư liệu chương 27).
- PôntianôHai giáo hoàng được chôn trong Hầm các Giáo hoàng.
- FabianôHai giáo hoàng được chôn trong Hầm các Giáo hoàng.
- Xíttô IIGiáo hoàng, tử đạo năm 258.
Nơi chốn
Hầm mộ nằm ngoài tường thành, dọc các đường lớn, vì luật cấm chôn người trong thành. - 150

Chương 30
Một Thánh lễ năm 155
Một Thánh lễ năm 155 ở Rôma giống Thánh lễ Chúa nhật hôm nay đến mức nào?
Khoảng năm 155, tại thành Rôma, có một nhà triết học ngồi xuống viết thư gửi cho người nắm quyền lực lớn nhất thế giới…
Rôma, Carthage, Hiêrapôli, Dura-Europos bên sông Euphrates
12 chặng · khoảng 29 phút đọc · 15 ảnhGặp Giustinô, Antôninô Piô, Marcô Aurêliô và 6 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- GiustinôTriết gia, tác giả Biện hộ thứ nhất (chương 28 và 33).
- Antôninô PiôHoàng đế từ năm 138 đến 161.
- Marcô AurêliôCon nuôi của Antôninô, hoàng đế từ năm 161 đến 180.
- TertulianôTác giả ở Carthage.
- AberciôGiám mục Hiêrôpôli miền Phrygia, cuối thế kỷ II.
- William RamsayNhà khảo cổ người Scotland.
Nơi chốn
Thánh lễ thuở ấy cử hành trong nhà dân, từ Rôma đến tận tiền đồn Dura-Europos bên sông Êuphrát. Nối vớiChương 25Chương 26Chương 28Chương 29Chương 31Chương 33
Khúc 3 · Chương 31–35
Giữ đúng Lời
Những kẻ tự xưng biết bí mật, bộ Kinh Thánh được gom lại, các luật sư của đức tin, và câu hỏi người đã chối Chúa có được đón về.
- 130

Chương 31
Những người bảo “chúng tôi biết bí mật”: Ngộ đạo và Marcion
Trục xuất ông chủ tàu Marcion năm 144, Hội Thánh Rôma đã làm gì với số tiền lớn ông từng dâng?
Tháng Mười Hai năm 1945, gần thị trấn Nag Hammadi ở vùng Thượng Ai Cập, đoạn phía nam của thung lũng sông Nin, một bác…
Alêxanđria, Rôma, Lyon, Nag Hammadi (Ai Cập)
6 chặng · khoảng 26 phút đọc · 13 ảnhGặp Muhammad Ali al-Samman, James Robinson, Valentinô và 8 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- Muhammad Ali al-SammanNgười nông dân tìm ra kho sách Nag Hammadi.
- James RobinsonHọc giả Mỹ, người ghi lại chuyện của ông và chủ biên bản dịch tiếng Anh của kho…
- ValentinôThầy Ngộ đạo người Ai Cập, ở Rôma khoảng năm 136 đến 160.
- BasilidêThầy Ngộ đạo ở Alêxanđria đầu thế kỷ II.
- IrênêGiám mục Lyon.
- MarcionChủ tàu ở Sinôpê, lập hội thánh riêng, tính từ năm 144.
Nơi chốn
Kho sách Ngộ đạo nằm im ở Thượng Ai Cập đến năm 1945. Nối vớiChương 22Chương 23Chương 28Chương 30Chương 32Chương 33
- 50

Chương 32
Cuốn Sách được gom lại: bộ Kinh Thánh ra đời
Khi chưa có cuốn Kinh Thánh trọn bộ, làm sao các cộng đoàn biết sách nào được đọc trong nhà thờ?
Năm 1740, tại Thư viện Ambrosiana ở thành Milanô, một linh mục kiêm học giả tên là Ludovico Antonio Muratori mở xem một…
Các cộng đoàn quanh Địa Trung Hải, Rôma, Lyon, Alêxanđria, Xêdarê, Carthage, Hippô
9 chặng · khoảng 25 phút đọc · 13 ảnhGặp Ludovico Antonio Muratori, Hermas, Irênê và 11 người khác
Các chặng
- 01Những bức thư chuyền tay nhau từ giáo đoàn này sang giáo đoàn khác
- 02Đâu là sách được đọc trong nhà thờ?
- 03Bốn phương trời và bốn sách Tin Mừng
- 04Ba tiêu chuẩn sàng lọc
- 05Những cuốn sách từng nằm trong vòng cân nhắc
- 06Bức thư mùa Phục sinh năm 367
- 07Các công đồng tại Carthage
- 08Còn các sách Cựu Ước thì sao?
- 09Nhớ ơn những người chép sách vô danh
Những người sẽ gặp
- Ludovico Antonio MuratoriLinh mục và sử gia người Ý, thế kỷ XVIII.
- HermasTác giả sách Người Mục Tử, ở Rôma giữa thế kỷ II, em của giám mục Piô.
- IrênêGiám mục Lyon.
- TatianôNgười Syria, tác giả Diatessaron.
- TêôđôrêtôGiám mục Kyrrhô thế kỷ V.
- Êusêbiô thành XêdarêSử gia, giám mục Xêdarê.
Nơi chốn
Bộ Kinh Thánh không ra đời ở một nơi hay một ngày: nhiều cộng đoàn cùng đọc, cùng chép, cùng phân định. Nối vớiChương 1Chương 19Chương 23Chương 25Chương 27Chương 30
- 125

Chương 33
Những luật sư của người Kitô hữu
Một nụ hôn gió gửi tượng thần Sêrapis đã mở ra cuộc tranh luận nào trên bờ biển Ostia?
Vào một buổi sáng mùa thu khoảng năm 200, ba người bạn rời thành Rôma để xuống cảng Ostia tắm biển.
Rôma, Ostia, Athêna, Êphêsô, Carthage, Alêxanđria, Xêdarê
8 chặng · khoảng 27 phút đọc · 14 ảnhGặp Minuciô Fêlix, Octaviô Januariô, Caecilius Natalis và 14 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- Minuciô FêlixLuật sư ở Rôma, tác giả Octaviô.
- Octaviô JanuariôHai người bạn.
- Caecilius NatalisHai người bạn.
- HađrianôHoàng đế từ năm 117 đến 138.
- QuađratôHai nhà hộ giáo ở Athêna.
- AristiđêHai nhà hộ giáo ở Athêna.
Nơi chốn
Các nhà hộ giáo viết từ Rôma, Athêna, Carthage, rồi Alêxanđria, đem lời biện hộ cho đức tin tới tận hoàng đế. Nối vớiChương 25Chương 26Chương 28Chương 30Chương 32Chương 34
- 180

Chương 34
Alêxanđria và Antiôkhia: hai cách đọc Kinh Thánh
Vì sao cùng một cuốn Kinh Thánh, Alêxanđria và Antiôkhia lại dạy hai cách đọc khác nhau?
Năm 203 tại thành Alêxanđria, có một chàng thanh niên mười tám tuổi vừa lâm cảnh mồ côi cha.
Alêxanđria, Xêdarê, Antiôkhia, Tácxô
8 chặng · khoảng 23 phút đọc · 13 ảnhGặp Origênê, Leonides, Philô và 11 người khác
Các chặng
- 01Kinh đô của sách vở và trường dạy giáo lý
- 02Công trình Kinh Thánh “sáu cột” đồ sộ
- 03Tìm kiếm kho tàng ẩn dưới lớp chữ
- 04Nỗi truân chuyên của người thầy bị trục xuất và cái chết kiên trung
- 05Trường phái Antiôkhia bên bờ sông Orontê
- 06Từ hai cách đọc Kinh Thánh đến hai góc nhìn về mầu nhiệm Chúa Kitô
- 07Thánh Gioan Kim Khẩu: “miệng Vàng” của trường phái Antiôkhia
- 08Hai lá phổi cùng nhịp thở trong Hội Thánh
Những người sẽ gặp
- Origênê(khoảng 185 đến 254), thầy dạy ở Alêxanđria rồi ở Xêdarê.
- LeonidesCha của Origênê, tử đạo năm 202.
- PhilôTriết gia Do Thái ở Alêxanđria thế kỷ I.
- PantênôHai thầy dạy ở Alêxanđria trước Origênê.
- ClêmentêHai thầy dạy ở Alêxanđria trước Origênê.
- AmbrôsiôNgười bảo trợ của Origênê.
Nơi chốn
Alêxanđria đọc Kinh Thánh để tìm điều ẩn dưới lớp chữ. Antiôkhia trước hết giữ cho chắc nghĩa đen của bản văn. Nối vớiChương 1Chương 20Chương 27Chương 31Chương 32Chương 33
- 160

Chương 35
Montanô, Nôvatianô và câu hỏi về lòng thương xót
Người đã chối Chúa trong cơn bách hại có còn được Hội Thánh đón về không?
Năm 325, tại Công đồng Nicêa, hoàng đế Constantinô có cuộc trò chuyện với một vị giám mục già tên là Acêsiô.
Phrygia (Tiểu Á), Carthage, Rôma, Nicêa
7 chặng · khoảng 22 phút đọc · 6 ảnhGặp Acêsiô, Montanô, Prisca và 16 người khác
Các chặng
- 01Những ngôn sứ tự xưng tại miền Phrygia
- 02Cuộc phân định thần khí của các giám mục
- 03Khi vị luật sư tài danh bỏ nhà ra đi
- 04Bi kịch những tờ giấy chứng nhận tế thần năm 250
- 05Cuộc ly giáo của linh mục Nôvatianô tại Rôma
- 06“Ai không có Hội Thánh làm Mẹ, người ấy không thể có Thiên Chúa làm Cha”
- 07Chiếc thang của lòng thương xót
Những người sẽ gặp
- AcêsiôLà giám mục Nôvatianô ở Constantinôpôli.
- MontanôKhởi xướng phong trào Lời Ngôn Sứ Mới.
- Prisca(còn gọi là Priscila) khởi xướng phong trào Lời Ngôn Sứ Mới.
- MaximillaKhởi xướng phong trào Lời Ngôn Sứ Mới.
- ApollôniôVà một tác giả vô danh viết chống phong trào.
- ZôticôLà hai giám mục ở Tiểu Á.
Nơi chốn
Từ Phrygia đến Carthage và Rôma, Hội Thánh tranh luận về lòng thương xót. Câu hỏi ấy còn vang tới Công đồng Nicêa năm 325. Nối vớiChương 25Chương 27Chương 29Chương 33Chương 37Chương 39
Khúc 4 · Chương 36–37
Cầu Milvian
Bốn hoàng đế chia nhau thiên hạ rồi quay ra đánh nhau, cho tới trận đánh bên cây cầu đá trên sông Tibrê mùa thu năm 312.
- 284

Chương 36
Bốn hoàng đế, một đế quốc tan vỡ
Bốn hoàng đế cùng trị vì, khắc vào đá như một lòng, sao chẳng bao lâu đế quốc lại thành cảnh loạn sứ quân?
Ở góc ngoài Vương cung thánh đường Thánh Máccô tại Venice, sát lối vào Dinh Tổng trấn xưa, có một cụm tượng đá đỏ sẫm…
Nicômêđia, Split, York, Rôma, Carnuntum
8 chặng · khoảng 19 phút đọc · 6 ảnhGặp Điôclêtianô, Maximianô, Galêriô và 15 người khác
Các chặng
- 01Chế độ bốn người cùng cai trị
- 02Chàng thanh niên làm con tin trong cung điện Nicômêđia
- 03Vị hoàng đế già lui về trồng rau cải
- 04Biến cố tại thành York năm 306
- 05Cảnh “loạn sứ quân” giằng xé đế quốc
- 06Những luống rau cải ở Salona
- 07Bốn ông vua chia nhau bốn góc trời
- 08Cuộc hành quân thần tốc vượt dãy núi Alpes
Những người sẽ gặp
- ĐiôclêtianôHoàng đế từ năm 284 đến 305.
- MaximianôĐồng hoàng đế phương Tây, chết năm 310.
- GalêriôXêda rồi Augustô phương Đông, chết năm 311.
- Constantiô ChlorôXêda rồi Augustô phương Tây, cha Constantinô, chết năm 306.
- ConstantinôCon Constantiô và bà Hêlêna.
- HêlênaMẹ Constantinô, về sau là thánh Hêlêna (chương 39).
Nơi chốn
Các vua Tứ đầu chế đóng đô gần biên giới, như Nicômêđia, Milanô, Trier. Rôma chỉ còn là thủ đô trên danh nghĩa. Nối vớiChương 27Chương 34Chương 37Chương 38Chương 39Chương 70
- 312

Chương 37
Cây cầu Milvian, năm 312: dấu thánh giá trên khiên chiến thắng
Vì sao dấu chữ X lồng chữ P trên áo lễ các cha lại từng được vẽ vội lên khiên của lính?
Nếu có dịp bước vào một ngôi nhà thờ tại các xứ đạo Việt Nam, từ những ngôi thánh đường cổ kính miền Bắc với mái ngói…
Núi Alpes, Saxa Rubra, cầu Milvian trên sông Tibrê, Rôma
6 chặng · khoảng 18 phút đọc · 7 ảnhGặp Constantinô, Maxentiô, Lactantiô và 8 người khác
Các chặng
Những người sẽ gặp
- ConstantinôHoàng đế, khoảng 272 đến 337.
- MaxentiôHoàng đế ở Rôma từ năm 306 đến 312.
- LactantiôThầy dạy hùng biện, gia sư của Crispô.
- Êusêbiô thành XêdarêGiám mục Xêdarê, sử gia, tác giả Cuộc đời Constantinô.
- Crispô (con Constantinô)Con trai cả của Constantinô.
- NazariôNhà hùng biện, đọc bài ca tụng năm 321.
Nơi chốn
Constantinô tiến xuống đường Flaminia từ phía bắc. Maxentiô ra khỏi thành, dàn quân ở Saxa Rubra, lưng quay về sông Tibrê. Nét đứt chỉ hướng tiến.


Thời đại kế tiếp
Công đồng và đan tu
Năm 313–800
Bước qua cửa