Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 162

Kiểm chứng chương 162: Một Hội Thánh nhiều khuôn mặt

Đọc xong chương 162, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những con số về người Công giáo khắp thế giới lấy từ đâu, có thật vị linh mục người Nigeria hay Ấn Độ coi sóc cả một xứ đạo làng bên Pháp không, và làm sao nói được một Hội Thánh đã đổi trung tâm chỉ trong một thế kỷ. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi điều trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ điều nào chắc chắn, điều nào là cách nhìn của người kể, điều nào còn có thể bàn cãi.

Nguồn chính gồm Niên giám thống kê của Hội Thánh (Annuarium Statisticum Ecclesiae), do Tòa Thánh công bố hằng năm, và nghiên cứu Dân số Công giáo toàn cầu (2013) của Trung tâm Nghiên cứu Pew, so sánh năm 1910 với năm 2010. Về nước Pháp có số liệu của các giám mục Pháp về người lớn chịu phép rửa. Về châu Phi có các văn kiện của AMECEA, hiệp hội các hội đồng giám mục miền Đông Phi.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Những ngôi làng gửi thừa sai đi

Cảnh mở đầu có thật và rất phổ biến. Linh mục từ châu Phi và châu Á coi sóc các xứ đạo nông thôn ở châu Âu, nhiều khi một người lo mấy nhà thờ cùng lúc. Chi tiết nhà thờ bảy tám trăm năm tuổi, chục cụ già, bà cụ đọc Lời Chúa, ông cụ chơi đàn là cách người kể dựng một buổi sáng Chúa nhật tiêu biểu, không phải một xứ đạo có tên.

Những nhà truyền giáo mà đoạn mở đầu nhắc tới đã có mặt ở các chương trước: cha Théophane Vénard, người Việt gọi là cố Ven, ở chương 125; thánh Pierre Chanel ở chương 136; và các cha Dòng Áo Trắng ở chương 137.

Câu “Dòng sông đã đổi chiều.” là hình ảnh của chính người viết.

Những con số

Phần của châu Âu. Theo nghiên cứu của Pew, năm 1910 khoảng sáu mươi lăm phần trăm người Công giáo sống ở châu Âu. Hôm nay là khoảng hai mươi phần trăm. Hội Thánh có chừng 1,4 tỷ tín hữu.

Phần của các châu khác. Theo các niên giám gần đây, châu Mỹ chiếm khoảng bốn mươi tám phần trăm, châu Phi khoảng hai mươi phần trăm, châu Á khoảng mười một phần trăm. Bốn nước có nhiều người Công giáo nhất là Brazil, Mêhicô, Philippines và Hoa Kỳ, theo niên giám và Pew. Cộng hòa Dân chủ Congo là nước có nhiều người Công giáo nhất châu Phi. Năm 1900, người Công giáo châu Phi chỉ có vài triệu, khớp với các sách sử tôn giáo thế giới.

“Người Công giáo điển hình”. Hình ảnh một phụ nữ trẻ ở Mỹ Latinh hay châu Phi là cách đọc thường gặp của những con số này. Nó có thể bắt nguồn từ Philip Jenkins, tác giả cuốn The Next Christendom (2002), “Thế giới Kitô giáo tiếp theo”, lập luận rằng trọng tâm của Kitô giáo đang dời về phương Nam. Sách có bản tiếng Anh. Đó là lập luận của một sử gia, không phải số liệu thống kê.

Châu Âu: khi nhà thờ thành bảo tàng

Người đi lễ Chúa nhật. Ở nhiều nước Tây Âu, dưới mười phần trăm người dân đi lễ Chúa nhật. Ở Pháp, nhiều khảo sát cho con số dưới năm phần trăm. Vì sao có chuyện ấy thì người ta vẫn còn cãi nhau, như chương 151 đã nói. Chuyện linh mục và chủng sinh giảm, có giáo phận nhiều năm không có linh mục mới, được thấy trong các niên giám và báo cáo của từng nước.

Quebec. Các nhà thờ ở đó vắng đi chỉ trong một thế hệ sau thập niên 1960, thường được nối với thời gọi là Cách mạng Yên lặng. Những năm 1950 gần như ai cũng đi lễ.

Pháp. Các nhà thờ làng xây trước đạo luật ngày 9 tháng Chạp năm 1905, luật tách Giáo hội khỏi nhà nước, thuộc về các thị xã, thị trấn. Chìa khóa do ông thị trưởng giữ.

Maastricht. Nhà thờ Đa Minh xây từ thế kỷ XIII nay là hiệu sách Dominicanen, và quán cà phê đặt ngay ở gian cung thánh cũ. Hai nơi này ai cũng đến thăm được. Việc nhà thờ ở Hà Lan, Bỉ, Đức hóa thành thư viện, phòng hòa nhạc, khách sạn, phòng tập là chuyện có thật ở nhiều nơi, chương kể như những ví dụ chứ không phải một danh sách đầy đủ.

Ireland. Cơn bão lạm dụng được kể ở chương 164.

Người lớn xin rửa tội ở Pháp. Theo các giám mục Pháp, năm 2024 có hơn bảy ngàn người lớn được rửa tội, năm 2025 hơn mười ngàn. Cuộc hành hương đi bộ từ Paris đến Chartres dịp lễ Hiện Xuống thu hút hàng chục ngàn bạn trẻ. Santiago de Compostela ở Tây Ban Nha đón hàng trăm ngàn người hành hương mỗi năm, theo thống kê hằng năm của văn phòng đón khách hành hương nơi ấy. Câu “có lẽ tự do hơn” về những nhà thờ nhỏ đi và nghèo đi là nhận xét của người kể.

Châu Phi: những cộng đoàn nhỏ

Các cộng đoàn Kitô hữu nhỏ. Các giám mục AMECEA chọn hướng này trong các cuộc họp năm 1973 và 1976. Tiếng Swahili gọi là jumuiya ndogo ndogo. Trong mỗi cộng đoàn, hàng xóm tự chọn một người dẫn đầu. Số linh mục châu Phi tăng đều qua nhiều chục năm, trong khi số linh mục châu Âu giảm, như các niên giám cho thấy. Cảnh một cuộc họp trong nhà một gia đình trong xóm là cách người kể gom lại điều các văn kiện mô tả.

Hình ảnh trong Kinh Thánh. Các Kitô hữu đầu tiên ở Giêrusalem được tả trong sách Công vụ Tông đồ, chương 2, câu 46. Các đoạn chương trích là “Ngày ngày, họ đồng tâm nhất trí, chuyên cần lui tới Đền Thờ, và bẻ bánh tại tư gia” và “dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ”. Việc đặt các cộng đoàn nhỏ bên các Kitô hữu đầu tiên là nhận xét của người kể. Lời nhắc đến ông trùm, bà quản và các hội đoàn ở những xóm đạo, giáo họ Việt Nam cũng của người kể. Đó là nhận xét chung, không phải con số thống kê.

Mỹ Latinh và châu Á

Mỹ Latinh. Chương 160 kể chuyện này. Theo văn kiện Aparecida và CELAM, hội đồng các giám mục Mỹ Latinh, sau Aparecida các giám mục phát động Sứ vụ Lục địa (Misión Continental). Người gốc Latinh chiếm hơn một phần ba người Công giáo Hoa Kỳ, theo Trung tâm Pew.

Châu Á. Chương 161 kể chuyện này. Việt Nam có chừng bảy triệu người Công giáo, theo niên giám và Tòa Thánh. Năm 2021, Philippines kỷ niệm năm trăm năm Kitô giáo, và hội đồng giám mục nước này kêu gọi người dân trao đức tin cho người khác. Nhiều linh mục, nữ tu Ấn Độ phục vụ ở nước ngoài đến từ bang Kerala. Philippines, Ấn Độ và Hàn Quốc gửi đi nhiều linh mục và nữ tu là điều đúng. Chuyện chủng viện và tu viện đầy ắp người trẻ ở vài nước là nhận xét chung, mỗi nước một khác.

Di dân: dòng chảy làm đổi thay các giáo xứ

Người Philippines ở nước ngoài. Khoảng mười triệu người Philippines sống và làm việc ở nước ngoài, theo số liệu của chính phủ Philippines.

Vùng Vịnh. Ở đó thứ Sáu là ngày nghỉ cuối tuần. Nhà thờ Đức Maria ở Dubai đứng trên mảnh đất do vua xứ ấy tặng, và hàng chục ngàn người đến dự Thánh lễ thứ Sáu. Mốc “thập niên 1960” là điều có khả năng đúng nhưng ít tài liệu chắc chắn hơn các điều khác. Tháng Hai năm 2019, Đức Phanxicô dâng Thánh lễ trong một sân vận động ở Abu Dhabi, trước chừng 180.000 người. Ngài là giáo hoàng đầu tiên đến bán đảo Ả Rập.

Người Việt ở Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản. Có những Thánh lễ tiếng Việt rất đông, và có linh mục, nữ tu từ Việt Nam được sai sang phục vụ. Đây là nhận xét chung, không dựa vào một thống kê riêng. Chương 145 kể chuyện người Việt mang đức tin ra nước ngoài sau năm 1975.

Năm 2013. Grêgôriô III, người Syria, làm giáo hoàng từ năm 731 đến khi mất năm 741, nên chương nói “sau mười ba thế kỷ” là cách tính tròn. Chương 167 kể cuộc bầu Đức Phanxicô. Cha mẹ ngài là người Ý di cư sang Argentina.

Những người phục vụ bền bỉ. Hội Thánh có hàng triệu giáo lý viên giáo dân và hơn nửa triệu nữ tu, nhiều hơn số linh mục, theo niên giám.

Hình ảnh trong Kinh Thánh. Đám đông trong sách Khải Huyền nằm ở chương 7, câu 9. Câu chương trích là “Sau đó, tôi nhìn thấy một đám người đông đảo, không tài nào đếm được.”

Những người trong chương

Théophane Vénard là nhà truyền giáo, vị thánh.

Pierre Chanel là nhà truyền giáo, vị thánh.

Philip Jenkins là sử gia về tôn giáo.

Phanxicô là giáo hoàng.

Grêgôriô III là giáo hoàng người Syria, thế kỷ VIII.

Những nơi trong chương

Pháp, Ý, Đức, Hà Lan (Maastricht), Bỉ, Quebec, Ireland. Santiago de Compostela, Chartres. Đông Phi. Mỹ Latinh. Hàn Quốc, Việt Nam, Ấn Độ (Kerala), Indonesia, Philippines. Vùng Vịnh (Dubai, Abu Dhabi), Hồng Kông, Singapore, Đài Loan, Nhật Bản.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một cuốn, hãy đọc The Next Christendom: The Coming of Global Christianity của Philip Jenkins. Sách viết bằng tiếng Anh. Lần sau đi lễ ở một giáo xứ có cộng đoàn người mới đến, bạn thử để ý xem có bao nhiêu thứ tiếng đang cùng cầu nguyện.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 125 (cố Ven), chương 136 (Thái Bình Dương), chương 137 (châu Phi), chương 145 (người Việt hải ngoại), chương 148 (phó tế vĩnh viễn), chương 151 (cơn sóng sau Công đồng), các chương 160 và 161 (Mỹ Latinh và châu Á), chương 164 (cơn bão lạm dụng) và chương 167 (Phanxicô).

Trở lại chương 162