Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 168

Kiểm chứng chương 168: Những năm Phanxicô: Lampedusa, Bangui, Abu Dhabi

Đọc xong chương 168, chắc bạn sẽ tự hỏi: những câu nói nổi tiếng của Đức Phanxicô lấy từ đâu, bao nhiêu phần bức tranh về triều đại ngài dựa trên những văn kiện ai cũng đọc được, và chỗ nào chương đưa ra nhận định chứ không phải sự kiện. Những trang này viết ra để trả lời các câu hỏi như thế. Mỗi cảnh được lần lại đến tận nguồn, bạn sẽ thấy chỗ nào tài liệu đã vững và chỗ nào chỉ là cách nhìn chung.

Nguồn chính gồm ba thứ. Thứ nhất là các bài giảng và văn kiện của ngài, tất cả đều có trên trang của Tòa Thánh (vatican.va): thông điệp Chúc tụng Chúa (Laudato Si’, 2015), Văn kiện về tình huynh đệ nhân loại (2019), thông điệp Tất cả là anh em (Fratelli Tutti, 2020), và hiến chế Hãy rao giảng Tin Mừng (Praedicate Evangelium, 2022). Thứ hai là phán quyết của tòa án Vatican năm 2023 trong vụ mua nhà ở Luân Đôn. Thứ ba là số liệu về Hồng y đoàn vào lúc Đức giáo hoàng qua đời năm 2025.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Lampedusa

Hòn đảo. Lampedusa cách Tunisia chừng một trăm mười cây số, gần châu Phi hơn là gần đất liền nước Ý. Đó chỉ là địa lý. Cảnh ngư dân có khi kéo lưới lên một thi thể là cách người kể mở đầu để nói về hòn đảo.

Chuyến thăm. Ngày 8 tháng Bảy năm 2013, Đức giáo hoàng thả một vòng hoa xuống biển, bàn thờ được đóng từ thuyền của người di cư, và chén lễ làm bằng gỗ những chiếc thuyền đắm. Trong bài giảng, ngài nói đến “sự toàn cầu hóa của thói dửng dưng” và hỏi: “Ai đã khóc cho những người này?” Bài giảng có trên vatican.va. Chương kể đúng. Đây là bản dịch tiếng Việt riêng của sách này, dựa theo bản tiếng Anh trên vatican.va.

Những câu hỏi trong sách Sáng thế. Ngài nhắc lại hai câu đầu tiên Thiên Chúa hỏi con người trong Kinh Thánh: “Ađam, ngươi ở đâu?” và “Em ngươi đâu?” Câu thứ hai nằm trong sách Sáng thế, chương 4, câu 9 (St 4,9): Thiên Chúa hỏi Cain về em mình là Aben, và Cain đáp: “Tôi không biết. Tôi là người giữ em tôi sao?” Chương dẫn lời đối đáp này theo lối kể riêng, nên chữ có thể khác đôi chút so với bản Kinh Thánh bạn đọc hằng ngày; bạn muốn đối chiếu thì xem St 4,9.

Những việc quanh đó. Ngày 3 tháng Mười năm 2013, ba tháng sau chuyến thăm, một chiếc thuyền chìm ngoài khơi Lampedusa, hơn ba trăm sáu mươi người chết đuối, phần lớn là người Eritrea và Somalia. Tháng Tư năm 2016, ngài đến đảo Lesbos của Hy Lạp cùng thượng phụ Bartôlômêô, và đem theo mười hai người tị nạn Syria về Rôma. Cả hai chuyện đều đúng như chương kể.

Cánh cửa ở Bangui

Năm Thánh. Năm Thánh Lòng Thương Xót kéo dài từ ngày 8 tháng Mười Hai năm 2015 đến ngày 20 tháng Mười Một năm 2016. Trong sắc chỉ Misericordiae Vultus, ngài cho phép mở Cửa Thánh ở các nhà thờ chính tòa và đền thánh trên khắp thế giới.

Bangui. Ngày 29 tháng Mười Một năm 2015, sau khi đi Kenya và Uganda, nơi ngài tôn vinh các thánh tử đạo Namugongo, ngài mở Cửa Thánh ở Bangui. Câu ngài gọi Bangui là “thủ đô thiêng liêng của thế giới” là lời của chính ngài. Nước Cộng hòa Trung Phi chìm trong nội chiến từ cuộc đảo chính năm 2013, giữa các nhóm vũ trang, có nhóm Hồi giáo, có nhóm Kitô giáo. Câu ngài nói đùa rằng sẽ nhảy dù xuống được báo chí thời ấy thuật lại. Chuyện các quan chức an ninh khuyên ngài đừng đi, và những chi tiết quanh chuyến thăm như cảnh ngài cởi giày ở đền thờ hay quãng bình yên ngắn ngủi sau đó ở PK5, là cách người kể thuật lại tin tức thời ấy; tư liệu mà chương dựa vào không bàn kỹ những điểm này.

Ngày 30 tháng Mười Một, ngài đến đền thờ Hồi giáo Koudoukou trong khu PK5, và mời imam Tidiani Moussa Naibi cùng lên xe ra sân vận động. Chương kể đúng.

Thừa sai của lòng thương xót. Hơn một ngàn linh mục được sai đi trong Năm Thánh. “Thứ Sáu của Lòng Thương Xót”, những lần giáo hoàng lặng lẽ đến thăm những nơi ít ai ngờ, được ghi lại trong các bản tường thuật của Vatican về Năm Thánh. Việc các vị có quyền tha những tội mà thường chỉ Rôma mới được tha, và nhịp mỗi tháng một lần của các Thứ Sáu ấy, cũng là điều chương kể; tư liệu của chương không bàn tới.

Ngôi nhà chung

Thông điệp. Chúc tụng Chúa được ký vào Chúa nhật Lễ Hiện Xuống, 24 tháng Năm năm 2015, và công bố ngày 18 tháng Sáu. Thông điệp gửi cho mọi người sống trên trái đất, và trích lời thượng phụ Bartôlômêô. Tên thông điệp và câu “Chúc tụng Chúa, lạy Chúa con, vì Chị Đất Mẹ” lấy từ Bài ca Anh Mặt Trời (Canticle of the Creatures) của thánh Phanxicô thành Assisi. Về thánh Phanxicô, xem chương 76.

Nội dung. Trái đất là ngôi nhà chung, như một người chị cùng ta chia sẻ cuộc sống, thông điệp nói. Ý về việc nghe “tiếng kêu của trái đất” cùng “tiếng kêu của người nghèo” nằm ở số 49. “Hoán cải sinh thái” nằm ở các số 216 đến 221. Chương tóm tắt đúng.

Ngày cầu nguyện. Tháng Tám năm 2015, Đức Phanxicô lập một ngày cầu nguyện hằng năm để chăm sóc thụ tạo. Thư lập ngày này đề ngày 6 tháng Tám, còn ngày cầu nguyện hằng năm là 1 tháng Chín.

Hội nghị Paris. Gần hai trăm quốc gia thông qua thỏa thuận Paris vào tháng Mười Hai năm 2015. Việc thông điệp góp phần đưa đến kết quả ấy là nhận định của nhiều người dự hội nghị. Chương thuật lại đúng như vậy, không coi đó là điều đã chứng minh.

Amazon. Thượng hội đồng về vùng Amazon họp năm 2019. Xem chương 155. Chuyện biển dâng làm dân đảo mất nhà được kể ở chương 136.

Anh em với nhau

Abu Dhabi. Ngày 4 tháng Hai năm 2019, Đức Phanxicô và Đại Imam của Al-Azhar, ông Ahmad al-Tayyeb, ký Văn kiện về tình huynh đệ nhân loại, văn kiện có trên vatican.va. Al-Azhar được lập khoảng năm 970, nên chương nói “hơn một ngàn năm tuổi” là đúng. Ngày 5 tháng Hai, ngài dâng Thánh lễ trước khoảng một trăm tám mươi ngàn người. Đó là Thánh lễ công khai đầu tiên của một giáo hoàng trên bán đảo Ả Rập. Năm 2020, Liên Hợp Quốc chọn ngày 4 tháng Hai làm Ngày Quốc tế Tình huynh đệ Nhân loại. Chuyện phần đông người dự lễ là công nhân di cư từ Philippines, Ấn Độ và nhiều nước khác là điều chương kể; tư liệu của chương không ghi con số chia theo quốc tịch.

Thánh Phanxicô và quốc vương. Năm 1219, trong cuộc Thập tự chinh thứ Năm gần thành Damietta bên Ai Cập, Phanxicô thành Assisi băng qua chiến tuyến để gặp vị quốc vương. Chuyện này được các sách xưa của dòng Phanxicô kể lại, trong đó có sách của thánh Bonaventura.

Iraq, tháng Ba năm 2021. Đây là chuyến thăm Iraq đầu tiên của một giáo hoàng. Ngày 6 tháng Ba ngài gặp Đại ayatollah Ali al-Sistani ở Najaf, ngày 7 tháng Ba ngài cầu nguyện gần Ur, rồi đến Mosul. Xem chương 150.

Tất cả là anh em. Ngài ký thông điệp này ở Assisi ngày 3 tháng Mười năm 2020. Hai chữ Fratelli tutti, như số 1 của thông điệp nói, là những lời thánh Phanxicô dùng để gọi các anh em của mình. Chương 2 của thông điệp suy niệm dụ ngôn người Samari nhân hậu. Tin Mừng Luca, chương 10, câu 33 và 34, kể người xa lạ ấy “động lòng thương” và “băng bó vết thương”. Câu 36 là câu hỏi Chúa Giêsu đặt ra: “Vậy theo ông, trong ba người đó, ai đã tỏ ra là người thân cận của kẻ rơi vào tay kẻ cướp?” Cả dụ ngôn trải từ câu 25 đến câu 37.

Nhà của Phêrô

Hội đồng Hồng y. Hội đồng hồng y từ mọi châu lục được lập vào tháng Tư năm 2013, như chương kể.

Tổng Thư ký Kinh tế. Năm 2014, ngài lập cơ quan này để canh giữ tài chính của Vatican.

Hồng y Becciu. Tháng Chín năm 2020, hồng y Angelo Becciu từ bỏ các quyền của một hồng y. Ngày 16 tháng Mười Hai năm 2023, tòa án Vatican kết án ông năm năm rưỡi tù trong vụ mua nhà ở Luân Đôn. Ông đã kháng cáo.

Hãy rao giảng Tin Mừng. Hiến chế ngày 19 tháng Ba năm 2022 sắp xếp lại các cơ quan của Tòa Thánh, nay gọi là các bộ (dicastery), và đặt việc loan báo Tin Mừng lên hàng đầu. Trong hiến chế, giáo hoàng hiện ra là người đứng đầu cả Hội Thánh chứ không chỉ các cơ quan ở Rôma.

Sơ Simona Brambilla. Ngày 6 tháng Giêng năm 2025, sơ được bổ nhiệm đứng đầu bộ lo về các dòng tu. Sơ là nữ tu thuộc Dòng Thừa sai Consolata.

Hồng y từ những nơi mới. Đức Phanxicô chọn hồng y ở những nơi chưa từng có: Haiti năm 2014, Tonga, Myanmar và Cabo Verde năm 2015, Papua New Guinea năm 2016, Mông Cổ năm 2022. Trong số đó có hồng y Charles Bo ở Yangon, và hồng y Giorgio Marengo của Mông Cổ, nơi người Công giáo còn chưa đầy hai ngàn. Khi ngài qua đời năm 2025, phần lớn các hồng y còn quyền đi bầu đến từ ngoài châu Âu.

Đoạn cuối. Đoạn nói về những bước không lùi lại, và dòng cuối về một dân tộc ở bờ Biển Đông vẫn ngóng ngài, là nhận định và lời dẫn của người kể, không phải điều ai chứng minh. Dân tộc ấy được kể ở chương 169.

Những người trong chương

Phanxicô, giáo hoàng từ 2013 đến 2025.

Ahmad al-Tayyeb là Đại Imam của Al-Azhar ở Cairo.

Ali al-Sistani là vị lãnh đạo hàng đầu của người Hồi giáo dòng Shia ở Iraq.

Tidiani Moussa Naibi là imam ở Bangui, người cùng đi xe với giáo hoàng.

Angelo Becciu là hồng y bị kết án trong vụ nhà ở Luân Đôn.

Simona Brambilla là nữ tu, người phụ nữ đầu tiên đứng đầu một bộ của Vatican.

Phanxicô thành Assisi là vị thánh mà giáo hoàng lấy tên.

Những nơi trong chương

Lampedusa, một đảo của nước Ý. Cộng hòa Trung Phi, với Bangui và khu PK5. Abu Dhabi. Iraq: Najaf và Mosul. Assisi. Paris. Luân Đôn. Tonga, Myanmar, Haiti, Cabo Verde, Mông Cổ và Papua New Guinea.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc bài giảng của Đức Phanxicô ở Lampedusa ngày 8 tháng Bảy năm 2013. Bài ngắn thôi, nhưng chứa cả chương trình của một triều đại. Rồi đọc chương đầu của thông điệp Chúc tụng Chúa. Cả hai đều có miễn phí trên vatican.va.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 76 (thánh Phanxicô thành Assisi), chương 136 (những quần đảo Thái Bình Dương), chương 149 (đại kết và liên tôn), chương 150 (Iraq và các Giáo hội phương Đông), chương 155 (các dân tộc bản địa), chương 167 (Đức Phanxicô), chương 169 (Giáo hội Việt Nam) và chương 170 (đại dịch).

Trở lại chương 168