Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 114

Kiểm chứng chương 114: Những bàn tay bác ái: Vinh Sơn Phaolô và Louise de Marillac

Đọc xong chương 114, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những lời của thánh Vinh Sơn mà chương trích, như “tu viện của các chị là nhà của người bệnh”, từ đâu ra, chuyện ngài làm nô lệ ở Tunis có thật không, và đâu là chỗ chắc chắn, đâu là chỗ còn bàn. Những trang này lần từng phần về nguồn của nó.

Chương kể cuộc đời hai vị thánh Vinh Sơn Phaolô và Louise de Marillac cùng những công trình bác ái hai vị để lại: Hội Bác ái, Tu hội Truyền giáo (các cha Lazarô, hay Vincentian), Hội Nữ tử Bác ái, và việc chăm sóc trẻ bị bỏ rơi, tù khổ sai chèo thuyền, nạn nhân chiến tranh ở Lorraine.

Nguồn chính là bộ Correspondance, Entretiens, Documents (Thư từ, Các buổi nói chuyện, Tài liệu) của thánh Vinh Sơn, do Pierre Coste biên tập, mười bốn quyển (1920–1925), nay có bản tiếng Anh. Phần lớn những lời của ngài mà chương trích nằm trong đó, nhất là trong các buổi nói chuyện với các Nữ tử Bác ái, do chính các Sơ ghi lại. Ngoài ra còn các thư và ghi chép của thánh Louise, và cuốn tiểu sử Vinh Sơn của Louis Abelly, viết năm 1664, bốn năm sau khi ngài mất. Cuốn Vincent de Paul (2003) của Bernard Pujo là tiểu sử ngắn và đáng tin.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Châtillon, tháng Tám năm 1617

Chính thánh Vinh Sơn nhiều lần kể chuyện này trong các buổi nói chuyện về sau, và chương đi theo lời ngài: gia đình đau bệnh ở trang trại cách thị trấn chừng một dặm Anh (gần hai cây số), bài giảng, các tốp người xách thức ăn đi, và ý nghĩ rằng lòng tốt cần có tổ chức. Châtillon-les-Dombes nay mang tên Châtillon-sur-Chalaronne. Vinh Sơn ở đó chừng năm tháng thì gia đình Gondi gọi ngài về.

Hôm ấy là Chúa nhật 20 tháng Tám năm 1617. Ngài sinh ngày 24 tháng Tư năm 1581, nên ba mươi sáu tuổi. Hội Bác ái đầu tiên họp ngày 23 tháng Tám, ba ngày sau, các bà nấu ăn luân phiên và ngồi lại bên người bệnh. Bản quy luật được duyệt ngày 8 tháng Mười Hai năm 1617 và văn bản còn đến nay.

Cảnh người ngồi nghỉ bên vệ đường và chuyện thức ăn ôi thiu là cách người kể dựng thêm quanh câu chuyện ngài kể.

Cậu bé chăn heo muốn làm quan

Vinh Sơn sinh ở Pouy, nay đổi tên là Saint-Vincent-de-Paul, gần Dax, là một trong sáu người con. Chuyện người cha bán đôi bò cho con đi học có trong Abelly. Cậu học với các tu sĩ Phanxicô ở Dax rồi ở Toulouse. Chuyện xấu hổ vì cha ăn mặc nhà quê, chính ngài kể trong một buổi nói chuyện, để tự trách mình, và chương đi theo lời kể ấy.

Ngài chịu chức linh mục ngày 23 tháng Chín năm 1600, mười chín tuổi, trước tuổi hai mươi bốn mà luật Hội Thánh đòi hỏi. Chuyện cậu tìm một chỗ ngồi êm ấm, lương cao là cách người kể tả lòng cậu lúc ấy.

Chuyện bị bắt làm nô lệ ở Tunis dựa trên hai lá thư năm 1607 và 1608, kể việc bị hải tặc bắt năm 1605 và trốn thoát năm 1607. Chương nói đúng khi ghi rằng nhiều sử gia nghi ngờ vì chi tiết không khớp, và gần cuối đời chính ngài cố đòi lại các lá thư ấy. Một số nhà nghiên cứu vẫn cho là chuyện thật. Câu hỏi còn để ngỏ.

Ở Paris, ngài làm tuyên úy cho hoàng hậu Marguerite, người vợ cũ đã ly dị của vua Henri IV (xem chương 112), và từ năm 1613 làm gia sư trong nhà Gondi. Philippe-Emmanuel de Gondi chỉ huy đội thuyền chiến của nhà vua. Vinh Sơn chịu ảnh hưởng của Pierre de Bérulle và thánh Phanxicô Salê.

Lời xưng tội ở Folleville

Tháng Giêng năm 1617 là lần xưng tội của ông nông dân già ở Gannes, gần Folleville. Ngày 25 tháng Giêng, lễ Thánh Phaolô trở lại, Vinh Sơn giảng ở Folleville. Về sau Tu hội Truyền giáo coi ngày ấy là ngày khai sinh của mình.

Chuyện có linh mục nông thôn không thuộc cả lời tha tội là điều chính thánh Vinh Sơn nói. Chương thuật lại.

Tu hội được lập ngày 17 tháng Tư năm 1625 bằng tiền của gia đình Gondi. Năm 1632, Tu hội dọn đến tu viện nhỏ Saint-Lazare, nên mới có tên các cha Lazarô. Theo quy luật, các linh mục không nhận tiền của dân. Các kỳ tĩnh tâm cho người sắp chịu chức mở từ năm 1628, và các “buổi họp thứ Ba” cho linh mục Paris từ năm 1633. Ngài còn dạy một lối giảng bình dị, “phương pháp nhỏ”, và cảnh báo về lời hoa mỹ. Điều này có trong Coste, quyển 11 và 12, và trong Pujo.

Người đàn bà u buồn

Louise sinh ngày 12 tháng Tám năm 1591, là con ngoài giá thú của Louis de Marillac. Không ai biết mẹ bà là ai. Bà muốn vào dòng Capuxinô nhưng bị từ chối vì sức khỏe yếu. Bà lớn lên trong một trường nội trú ở tu viện, rồi trong một nhà trọ nghèo.

Năm 1613, bà kết hôn với Antoine Le Gras, thư ký của hoàng hậu Marie de’ Medici. Con trai họ là Michel.

Vào lễ Hiện Xuống năm 1623, trong nhà thờ Saint-Nicolas-des-Champs, bà nhận được ánh sáng soi cho hiểu biết mà bà ghi trên một tờ giấy gọi là Lumière (Ánh sáng), nay vẫn còn. Chương thuật đúng ý tờ giấy ấy.

Bà gặp Vinh Sơn khoảng năm 1624 hay 1625. Chồng bà mất ngày 21 tháng Mười Hai năm 1625. Từ năm 1629, bà đi thăm các Hội Bác ái, bắt đầu từ Montmirail. Chi tiết nằm trong thư của bà và các tiểu sử chuẩn. Cảnh bà đi xe ngựa và ngủ quán trọ tồi là cách người kể hình dung chuyến đi.

Cô gái chăn bò

Chính thánh Vinh Sơn kể về Marguerite Naseau trong một buổi nói chuyện năm 1642 (Coste, quyển 9), và chương đi theo lời ngài: cô chăn bò, tự học đọc bằng cách hỏi người qua đường, dạy các bé gái, đến Paris năm 1630, và mất tháng Hai năm 1633 sau khi cho một người đàn bà bệnh nằm chung giường. Ngài gọi cô là Nữ tử Bác ái đầu tiên, và nói về cô như học trò nói về thầy.

Tu viện không có tường

Hội Nữ tử Bác ái được lập ngày 29 tháng Mười Một năm 1633. Năm 1634, các phu nhân quý tộc bắt đầu phục vụ ở Hôtel-Dieu, cạnh nhà thờ Đức Bà. Bà Louise dẫn dắt họ tổng cộng hai mươi bảy năm (1633 đến 1660). Năm 1639, các Sơ nhận một bệnh viện ở Angers và mở trường cho các bé gái nghèo. Ngày nay Nữ tử Bác ái có chừng mười bốn ngàn người ở chín mươi nước (số năm 2019).

Thánh Vinh Sơn không cho gọi các chị là “nữ tu” để họ khỏi rơi vào luật nội vi mà Công đồng Trentô đặt ra cho nữ tu (chương 90 nói về dòng Ursula). Họ khấn từng năm và mặc áo xám của phụ nữ nhà quê quanh Paris. Chiếc mũ cánh trắng nổi tiếng, cornette, đến về sau và được bỏ năm 1964.

Những câu nói rằng tu viện của các chị là nhà người bệnh, phòng riêng là phòng thuê, hàng rào nội vi là lòng vâng phục, có trong Quy luật chung của các Sơ và trong các buổi nói chuyện năm 1642. Lời “bỏ Chúa để gặp Chúa” nằm trong các buổi nói chuyện của ngài với các Sơ, Coste quyển 13. Chương thuật đúng ý. Phần mô tả bà Louise dạy các chị cách bắt mạch, băng bó, pha thuốc là cách người kể gom lại công việc điều dưỡng các Sơ làm, chứ không phải một bản chương trình đào tạo còn giữ.

Lời Đức Giêsu ở cuối mục là Tin Mừng Mátthêu 25,36 và 25,40.

Những đứa trẻ bị bỏ rơi

Mỗi năm ở Paris có chừng ba bốn trăm trẻ sơ sinh bị bỏ rơi, và nhiều em được đem đến “Cái Nôi” (la Couche). Cảnh tồi tệ đó, kể cả chuyện bán trẻ, có trong thư của thánh Vinh Sơn. Năm 1638, các Sơ nhận mười hai em đầu tiên, chọn bằng bốc thăm.

Buổi nói chuyện với các bà là năm 1647. Lời ngài có trong Abelly và các ghi chép đương thời, và chương thuật đúng ý.

Những tù khổ sai trên thuyền chiến

Năm 1619, nhờ Philippe-Emmanuel de Gondi, tổng chỉ huy thuyền chiến, Vinh Sơn được cử làm tổng tuyên úy các thuyền chiến của nhà vua. Ngài thăm tù ở Paris và Marseille. Năm 1640, các Nữ tử Bác ái bắt đầu phục vụ các tù chèo thuyền ở Paris. Bệnh viện cho tù đau yếu ở Marseille được nhắc trong các tiểu sử chuẩn.

Lorraine

Việc cứu trợ Lorraine được tổ chức từ năm 1639. Thầy Mathieu Régnard đi khoảng năm mươi ba chuyến và chưa bao giờ bị cướp. Các sử gia gọi đây là một trong những chiến dịch cứu trợ nhân đạo có tổ chức lớn đầu tiên ở châu Âu. Nữ công tước d’Aiguillon, cháu gái Richelieu, góp tiền. Vinh Sơn còn cho in những tờ “tin tức” tả các vùng chiến sự để quyên thêm. Chuyện các bà mẹ ăn thịt con chương viết là “có những lời kể”, tức lời truyền lại của thời ấy. Cách thầy Régnard cải trang qua mặt lính là chi tiết người kể thêm cho sống động.

Trong cuộc nội chiến Fronde, năm 1652, nhà Saint-Lazare phát súp cho hàng ngàn người mỗi ngày. Con số mười lăm ngàn một ngày có trong các nguồn đương thời. Sau năm 1643, Vinh Sơn ngồi trong hội đồng của nhiếp chính hoàng hậu Anne xứ Áo để bàn việc bổ nhiệm các chức vụ trong Hội Thánh, điều có trong Pujo và Coste.

Người phục vụ cũng là người

Những lời dặn giữ sức nằm trong thư của thánh Louise và thánh Vinh Sơn. Những câu rằng người nghèo là chủ của chúng ta và hãy lật tấm huy chương lại có trong các buổi nói chuyện của ngài. Lời về tình yêu phải được chứng tỏ bằng việc của đôi tay là diễn lại ý của Coste, quyển 12. Các Sơ dậy sớm, đi từng đôi, mang súp và thuốc trong nồi đậy nắp, đúng như quy luật mô tả.

Bức tranh Đức Giêsu vẽ ở cuối mục là Tin Mừng Mátthêu 25,35.

Năm 1660

Bà Louise mất ngày 15 tháng Ba năm 1660. Thánh Vinh Sơn mất ngày 27 tháng Chín năm 1660, ngồi trên ghế, bảy mươi chín tuổi. Chi tiết chiếc ghế bên lò sưởi là cách người kể đặt cảnh. Lúc ấy Tu hội Truyền giáo có mặt ở Ý, Ba Lan, Ireland, Scotland, Tunis, Alger và Madagascar, còn các Sơ có nhà ở Pháp và Ba Lan (từ 1652).

Thánh Vinh Sơn được phong thánh năm 1737, thánh Louise năm 1934. Năm 1960, Đức Gioan XXIII đặt bà làm bổn mạng của những người làm công tác xã hội. Hài cốt Vinh Sơn nằm trong nhà nguyện ở phố rue de Sèvres, hài cốt bà Louise trong nhà nguyện của các Sơ ở phố rue du Bac, nơi năm 1830 chị Catherine Labouré thấy thị kiến, từ đó có Ảnh Phép lạ.

Frédéric Ozanam lập năm 1833, lúc hai mươi tuổi, hội ngày nay là Hội Thánh Vinh Sơn Phaolô (xem chương 124). Hội có mặt ở khoảng một trăm năm mươi nước, với chừng tám trăm ngàn hội viên. Ozanam được phong chân phước năm 1997. Năm 1885, Đức Lêô XIII đặt thánh Vinh Sơn làm quan thầy của mọi công cuộc bác ái.

Đoạn cuối chương, về Việt Nam, là chỗ người kể nối câu chuyện với nước ta: các Nữ tử Bác ái và các cha Hội Truyền giáo có mặt ở Việt Nam, và Hội Thánh Vinh Sơn có ở nhiều giáo xứ. Hình ảnh nồi cháo đặt cạnh các bà ở Châtillon là cách người kể kết lại.

Những người trong chương

Vinh Sơn Phaolô (1581–1660) là linh mục, nay là thánh.

Louise de Marillac (bà Le Gras) nay là thánh.

Philippe-Emmanuel de Gondi và Marguerite de Gondi là những người bảo trợ ngài.

Marguerite de Valois là hoàng hậu, vợ cũ của Henri IV.

Pierre de Bérulle là hồng y.

Antoine Le Gras là chồng thánh Louise, Michel là con trai bà.

Marguerite Naseau là cô gái nhà quê chăn bò.

Mathieu Régnard là thầy trong Tu hội Truyền giáo.

Frédéric Ozanam là người lập Hội Thánh Vinh Sơn Phaolô.

Lêô XIII là giáo hoàng.

Những nơi trong chương

Châtillon-les-Dombes (nay là Châtillon-sur-Chalaronne) gần Lyon. Pouy (nay là Saint-Vincent-de-Paul) gần Dax. Tunis. Paris, với nhà Saint-Lazare và nhà thờ Saint-Nicolas-des-Champs. Folleville và Gannes. Marseille. Lorraine. Madagascar.

Đọc thêm

Cuốn Vincent de Paul của Bernard Pujo là tiểu sử ngắn, đáng tin. Nếu chỉ đọc một trang, hãy tìm bài nói chuyện trong đó thánh Vinh Sơn kể với các Sơ về Marguerite Naseau: một vị thánh lớn nói về cô gái chăn bò bằng lòng kính trọng của học trò. Rồi thử hỏi giáo xứ mình có Hội Thánh Vinh Sơn Phaolô không, và các anh chị ấy đang đi thăm ai.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 76 (thánh Phanxicô), chương 90 (các dòng tu mới và dòng Ursula), chương 97 (Công đồng Trentô và việc đào tạo linh mục), chương 98 (thánh Carôlô Borrômêô), chương 112 (Chiến tranh Ba mươi năm) và chương 124 (Ozanam).

Trở lại chương 114