Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 122

Kiểm chứng chương 122: Ngai vàng, bàn thờ và những làn sóng mới

Đọc xong chương 122, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: dầu thánh ở Reims có thật được cứu ra từ một chiếc bình vỡ không, thông điệp Mirari vos của Đức Grêgôriô XVI viết gì, và có đúng ngài từng nói đường sắt là con đường xuống hỏa ngục không. Những trang này lần từng chuyện về nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào còn được bàn.

Chương kể ba mươi năm sau Napoléon (1815 đến 1846). Đó là thời nhiều người Công giáo tin rằng ngai vàng và bàn thờ phải đứng chung một phía. Cũng là thời một số người, như Lamennais, Lacordaire, O’Connell và Görres, bắt đầu đi tìm một con đường khác: con đường tự do.

Nguồn chính của chương là:

  • văn kiện của Hội nghị Viên và của Liên minh Thánh;
  • các đạo luật của nước Pháp thời Phục hồi;
  • tờ báo L’Avenir (Tương Lai);
  • các thông điệp của Đức Grêgôriô XVI;
  • tác phẩm của Lamennais và Lacordaire;
  • hiến pháp nước Bỉ năm 1831;
  • cuốn Athanasius của Görres.

Cuốn The Popes and European Revolution (Các giáo hoàng và cuộc cách mạng châu Âu) của Owen Chadwick (1981), bao quát các năm 1789 đến 1914, là bản tổng quan đáng tin nhất.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Reims năm 1825

Lễ đăng quang. Vua Charles X được đăng quang ngày 29 tháng Năm năm 1825, đúng như chương kể.

Dầu thánh. Chiếc bình dầu, tên là Sainte Ampoule, bị đại biểu Philippe Rühl đập vỡ ngày 7 tháng Mười năm 1793. Theo lời kể, linh mục Seraine và vài người khác đã cứu được mấy mảnh còn ướt dầu. Chương viết “Người ta kể rằng”, là mức chắc chắn vừa đủ. Truyền thuyết con bồ câu mang bình dầu xuống cho thánh Rêmigiô lúc rửa tội cho Clovis khoảng năm 496 bắt nguồn từ Hincmar, giám mục Reims, người viết tiểu sử thánh Rêmigiô vào thế kỷ IX. Đó là truyền thống, chưa phải điều sử sách xác nhận. Chuyện Clovis có trong tư liệu chương 50.

Chạm chữa bệnh tràng nhạc. Ngày 31 tháng Năm năm 1825, tại bệnh viện Saint-Marcoul, nhà vua chạm vào khoảng một trăm hai mươi người. Chương viết “hơn một trăm”, là cách nói gọn. Câu “Nhà vua chạm đến ngươi, xin Thiên Chúa chữa lành ngươi” là công thức truyền thống của nghi thức này. Đó là lần cuối cùng một vua Pháp làm việc ấy.

Charles X. Ông là em của Louis XVI, như chương nói.

Hội nghị Viên

Thời gian. Hội nghị kéo dài từ tháng Chín năm 1814 đến tháng Sáu năm 1815. Lời nhận xét rằng hội nghị “không tiến bước, mà nhảy múa” được gán cho thống chế Áo Charles-Joseph, hoàng thân de Ligne, nên chương mở bằng “Người ta kể”. Metternich dẫn dắt hội nghị và Talleyrand lên tiếng thay cho nước Pháp, như các sách sử chuẩn về hội nghị đều kể.

Consalvi. Ông đòi lại được gần hết Quốc gia Giáo hoàng, trừ Avignon và một phần nhỏ.

Canova. Năm 1815, Đức Piô VII phái nhà điêu khắc Antonio Canova đi đòi lại những tác phẩm Napoléon đã chở khỏi Rôma (Chadwick kể chuyện này). Tượng Apollo Belvedere và Laocoön trở về năm 1816.

Liên minh Thánh. Ký ngày 26 tháng Chín năm 1815. Đức Piô VII không tham gia, và nước Anh cũng không ký.

Ngai vàng và bàn thờ

Hiến chương 1814. Điều 6 ghi Công giáo là quốc giáo, và Hội Thánh có tiếng nói lớn trong việc trường học. Những ấn bản Voltaire rẻ tiền bán rộng rãi dưới thời Phục hồi, theo các sách sử chuẩn, dù rộng đến mức nào chỉ là một ước lượng có cân nhắc.

Luật năm 1825. Đạo luật ngày 20 tháng Tư năm 1825 về tội phạm thánh chưa bao giờ được đem ra thi hành, và bị bãi bỏ năm 1830, đúng như chương nói. Chuyện hàng triệu người Pháp tin rằng các linh mục muốn cai trị nước Pháp trở lại là nhận định của người kể về tâm trạng thời ấy.

Các cuộc truyền giáo và thánh giá. Những cuộc “truyền giáo trong nước” do hội các linh mục Truyền giáo nước Pháp tổ chức.

Tháng Bảy năm 1830. “Ba ngày vinh quang” kéo dài từ 27 đến 29 tháng Bảy năm 1830. Dinh tổng giám mục Paris bị đám đông phá ngày 29 tháng Bảy năm 1830, rồi bị dỡ hẳn vào tháng Hai năm 1831.

“Thiên Chúa và Tự do”

Lamennais. Cuốn sách nổi tiếng của ông về thói thờ ơ với tôn giáo, Essai sur l’indifférence en matière de religion, ra từ năm 1817 đến 1823.

Tờ L’Avenir. Số đầu ra ngày 16 tháng Mười năm 1830. Khẩu hiệu của báo là “Thiên Chúa và Tự do”. Những điều các tác giả đòi, mà chương kể lại, đều có trong báo.

Trường học tự do. Trường mở tháng Năm năm 1831 và bị cảnh sát đóng cửa. Montalembert bị đưa ra trước Viện Quý tộc (xem tiểu sử Montalembert của Lecanuet và sách của Chadwick).

Chuyến đi Rôma. Diễn ra cuối năm 1831 và đầu năm 1832. Đức Grêgôriô XVI tiếp họ ngày 13 tháng Ba năm 1832, và chỉ nói chuyện nghệ thuật và xã giao, đúng như chương kể.

Đức Grêgôriô XVI. Ngài được bầu tháng Hai năm 1831, sau khoảng năm mươi ngày mật nghị. Trước đó ngài là bề trên của Bộ Truyền bá Đức tin (Propaganda Fide), cơ quan phụ trách việc truyền giáo.

Mirari vos. Thông điệp đề ngày 15 tháng Tám năm 1832. Chữ “điên rồ” (tiếng Latinh là deliramentum) dùng cho tự do lương tâm có trong văn bản. Bạn có thể đọc nguyên văn trên trang papalencyclicals.net.

Lời của một tín hữu. Cuốn sách ra năm 1834. Thông điệp Singulari nos ngày 25 tháng Sáu năm 1834 kết án nó. Lamennais mất ngày 27 tháng Hai năm 1854 và được chôn trong huyệt chung, không nghi lễ.

Lacordaire. Các bài giảng của ông ở nhà thờ Đức Bà từ năm 1835 mở đầu truyền thống giảng Mùa Chay ở Đức Bà, còn đến nay. Năm 1839 ông vào dòng Đa Minh, và năm 1843 ông dựng lại dòng này ở Pháp. Lời ông nói lúc cuối đời, rằng mong được chết như một người Công giáo biết sám hối và một người yêu tự do không hối hận, là lời truyền lại.

Vaticanô II năm 1965. Câu trong chương: “Thánh Công đồng Vaticanô này tuyên bố rằng nhân vị có quyền tự do tôn giáo.” Câu ấy là số 2 của tuyên ngôn Dignitatis humanae, có nguyên văn trên trang vatican.va. Chuyện tự do tôn giáo còn được kể ở chương 112.

Hai nước, hai con đường

Nước Bỉ. Bỉ độc lập năm 1830. Hiến pháp ngày 7 tháng Hai năm 1831 bảo đảm những quyền tự do chương liệt kê. Vua Hà Lan, một tín hữu Calvin, đã can thiệp vào trường Công giáo và việc đào tạo linh mục, như sách The Low Countries của Kossmann kể. Đại học Louvain bị đóng cửa năm 1797 và mở lại năm 1834 như một đại học Công giáo.

Daniel O’Connell. Ông lập Hội Công giáo năm 1823, với “khoản góp Công giáo” mỗi tháng một xu. Năm 1828 ông thắng cuộc bầu cử ở hạt Clare nhưng không được nhận ghế, và Đạo luật Giải phóng người Công giáo ra đời năm 1829. Chương 127 kể tiếp.

Các dân tộc thức dậy

Cuộc nổi dậy ở Ba Lan. Từ tháng Mười Một năm 1830 đến năm 1831.

Thư của Đức Grêgôriô XVI. Tông thư Cum primum, ngày 9 tháng Sáu năm 1832, bảo các giám mục Ba Lan vâng phục sa hoàng. Thư nói đến việc lấy “tôn giáo làm cớ” để nổi dậy, như chương trích. Bạn có thể đọc trên papalencyclicals.net. Mickiewicz đáp lại một phần trong phần ba của vở thơ kịch Dziady (Đêm các Tổ phụ) và trong Sách của dân tộc Ba Lan. Những người Ba Lan lưu vong, trong đó có Chopin, ở lại Paris sau năm 1831.

Ông già sợ đường sắt

Năm 1831. Các thành phố như Bologna nổi dậy. Quân Áo can thiệp, và quân Pháp chiếm Ancona năm 1832.

Đường sắt. Lời chơi chữ chemin de fer thành chemin d’enfer được gán cho Đức Grêgôriô XVI. Chương viết “Người ta kể”, đúng mức. Còn chuyện ngài sợ tàu hỏa chở tư tưởng cách mạng đến và phố sáng đèn kéo đám đông ra đường là cách người kể giải thích nỗi sợ của ngài. Tuyến đường sắt đầu tiên ở Quốc gia Giáo hoàng mở năm 1856, dưới thời Đức Piô IX.

Những việc ít người nhắc. Văn kiện năm 1839 là In supremo apostolatus (xem tư liệu chương 103). Huấn thị Neminem profecto năm 1845 bàn về việc đào tạo hàng giáo sĩ bản xứ.

Việt Nam. Dưới triều Đức Grêgôriô XVI, các địa phận ở Việt Nam được chia nhỏ: Đàng Trong chia thành Đông và Tây năm 1844, và Tây Đàng Ngoài tách ra Nam Đàng Ngoài năm 1846. Chỉ dụ khắc nghiệt nhất của vua Minh Mạng ban năm 1833. Một trăm mười bảy vị Thánh Tử đạo Việt Nam được phong thánh năm 1988, và lịch chung của Hội Thánh mừng kính các ngài ngày 24 tháng Mười Một. Đây là chỗ chương nhìn sang Việt Nam.

Giáo dân thức tỉnh

Vụ Köln. Tháng Mười Một năm 1837, chính quyền Phổ bắt tổng giám mục Köln, Clemens August Droste zu Vischering, và giam ông ở Minden. Đức Grêgôriô XVI công khai phản đối. Biến cố này được gọi là “Biến cố Köln”.

Görres. Cuốn Athanasius in năm 1838 và tái bản nhiều lần trong vài tuần. Thánh Athanasiô được kể ở chương 41.

Đức Grêgôriô XVI qua đời. Ngày 1 tháng Sáu năm 1846. Người kế vị ngài, Đức Piô IX, làm giám mục Imola từ năm 1832 đến 1846. Chương 129 kể về ngài.

Những người trong chương

Charles X là vua nước Pháp.

Ercole Consalvi là hồng y.

Alexander I là sa hoàng nước Nga.

Félicité de Lamennais là linh mục và nhà văn.

Henri Lacordaire là linh mục, sau là tu sĩ Đa Minh.

Charles de Montalembert là bá tước.

Grêgôriô XVI là giáo hoàng.

Daniel O’Connell là luật sư.

Nikolai I là sa hoàng nước Nga.

Adam Mickiewicz là nhà thơ.

Clemens August Droste zu Vischering là tổng giám mục Köln.

Joseph Görres là nhà văn.

Những nơi trong chương

Reims. Viên. Paris, với nhà thờ Đức Bà. Rôma. Nước Bỉ và Louvain. Ireland. Ba Lan. Bologna và Ancona. Köln. Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc liền hai đoạn: một đoạn của Mirari vos năm 1832 về tự do lương tâm, và số 2 của Dignitatis humanae năm 1965. Đặt cạnh nhau, bạn sẽ thấy Hội Thánh đã đi một con đường dài thế nào trong một trăm ba mươi ba năm. Cả hai đều đọc miễn phí trên papalencyclicals.net và vatican.va.

Muốn đọc cả câu chuyện, cuốn The Popes and European Revolution của Owen Chadwick là chỗ bắt đầu tốt nhất.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 41 (Athanasiô), chương 50 (Clovis), chương 103 (Đức Grêgôriô XVI và nô lệ), chương 112 (tự do tôn giáo), chương 120 và 121 (Cách mạng Pháp và Napoléon), chương 125 (thời cấm đạo ở Việt Nam), chương 127 (O’Connell và Newman) và chương 129 (Đức Piô IX).

Trở lại chương 122