Tư liệu chương 124
Kiểm chứng chương 124: Hạt giống sau cơn bão: cha xứ Ars, Ozanam, Don Bosco, Têrêsa
Đọc xong chương 124, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: làm sao biết được vị linh mục trẻ đã nói gì với cậu bé chăn cừu trong sương mù, có thật người ta bán vé tàu riêng đi Ars không, và những lời của cô Têrêsa Martin là từ đâu mà ra. Những trang này trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện được lần về nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào còn được bàn.
Chương theo chân những con người đã giúp Hội Thánh đứng dậy sau Cách mạng Pháp: thánh Gioan Maria Vianney, cha xứ Ars; thánh Madeleine-Sophie Barat và thánh Marcellin Champagnat; chân phước Frédéric Ozanam và nữ tu Rosalie Rendu; thánh Jeanne Jugan; thánh Gioan Bosco; và thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu.
Với hầu hết những vị này, nguồn nằm rất gần các sự kiện:
- hồ sơ phong thánh, với lời khai của những người từng sống bên cạnh các ngài;
- thư từ của chính các vị;
- với Don Bosco, cuốn Hồi ký về Nguyện xá do chính ngài viết;
- với Têrêsa, các bản thảo tự thuật mà ngày nay in thành Câu chuyện một tâm hồn, cùng thư từ và những lời cuối đời do các chị em ghi lại.
Bản phê bình Câu chuyện một tâm hồn (1956), làm từ các bản thảo gốc, sửa lại nhiều chỗ mà bản in năm 1898 đã chỉnh.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Cha xứ Ars
Ngày 9 tháng Hai năm 1818. Chương kể như các tiểu sử vẫn kể: vị linh mục lạc đường trong sương mù, cậu bé chăn cừu Antoine Givre chỉ lối, và câu “Con đã chỉ cho cha đường đến Ars. Cha sẽ chỉ cho con đường lên thiên đàng.” Câu ấy được khắc trên một tượng đài ngay tại chỗ. Câu của vị tổng đại diện, “Ở giáo xứ ấy có ít lòng yêu mến Thiên Chúa. Cha sẽ đem đến cho họ một chút”, cũng có trong các tiểu sử. Cảnh chiếc xe bò chở giường và sách là cách người kể dựng lại buổi chiều ấy.
Ngôi làng. Ars có chừng hai trăm ba mươi người. Bốn quán rượu và ngôi nhà thờ tồi tàn cũng nằm trong các lời kể.
Gần một trăm ngàn người mỗi năm. Trong những năm 1850, mỗi năm có từ tám mươi đến một trăm ngàn khách hành hương.
Tuổi thơ. Ngài sinh ngày 8 tháng Năm năm 1786 ở Dardilly. Ngài rước lễ lần đầu năm 1799 ở Écully, trong một căn nhà có những xe cỏ khô chất cao sát cửa sổ.
Học hành và chịu chức. Cha Charles Balley ở Écully dạy riêng cho ngài. Ngài chịu chức linh mục ngày 13 tháng Tám năm 1815, lúc hai mươi chín tuổi. Những chuyện kể thêm về chuyện học (tiếng Latinh nặng nề, chủng viện cho về, kỳ kiểm tra lại) là cách chương thuật lại tiểu sử quen thuộc của ngài.
Trốn quân dịch. Năm 1809 ngài bị gọi nhập ngũ vào quân đội Napoléon, đổ bệnh và lạc đơn vị. Ngài ẩn mình khoảng mười bốn tháng ở xóm Les Noës cho đến khi có lệnh ân xá năm 1810. Tiểu sử của Bernard Nodet và các sách chuẩn về thánh Vianney đều kể chuyện này.
Đời sống khắc khổ và những chống đối. Việc ăn chay, cuộc chiến với quán rượu và các buổi khiêu vũ, cùng những lá thư tố cáo ngài, đều có trong hồ sơ phong thánh. Chương cũng kể đúng rằng về già ngài hiền dịu hơn. Những chi tiết cụ thể như củ khoai tây treo trong nồi, mấy người kéo đàn vĩ được trả tiền ở nhà, là cách người kể gom từ các lời khai ấy.
Nhà Quan Phòng. Lập năm 1824, với sự giúp đỡ của Catherine Lassagne và Benedicte Lardet. Hồ sơ phong thánh và các tiểu sử Vianney đều nêu tên hai người.
Vé tàu đi Ars. Ở nhà ga Lyon có bán vé khứ hồi đi Ars, giá trị tám ngày.
Mười sáu giờ trong tòa giải tội. Chương theo lời khai của các nhân chứng. Ngài tìm cách trốn khỏi Ars ít nhất ba lần, trong đó các năm 1843 và 1853 là những lần nổi tiếng nhất.
“Tôi nhìn Người, và Người nhìn tôi.” Đây là lời một nông dân, ông Louis Chaffangeon, theo lời cha xứ kể lại. Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo trích câu này ở số 2715, khi nói về cầu nguyện chiêm niệm. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang vatican.va.
Ngày ngài mất và bổn mạng. Ngài qua đời ngày 4 tháng Tám năm 1859, thọ bảy mươi ba tuổi. Ngài được phong thánh năm 1925, và năm 1929 Đức Piô XI đặt ngài làm bổn mạng các cha sở. Mộ ngài được mở năm 1904 và thi hài còn nguyên vẹn. Năm 1986, Đức Gioan Phaolô II đến Ars hành hương. Năm 2009, đúng một trăm năm mươi năm ngày ngài mất, Đức Bênêđictô XVI công bố Năm Linh mục. Câu của ngài về chức linh mục, “tình yêu của trái tim Chúa Giêsu”, được trích trong Sách Giáo lý, số 1589.
Những trường học mở lại
Cách mạng và trường học. Năm 1790 chính quyền mới chấm dứt việc khấn dòng, và năm 1792 giải thể các hội dòng dạy học. Năm 1801 Napoléon và Đức Piô VII ký Concordat. Cuốn Oxford History of the French Revolution của William Doyle kể rất rõ giai đoạn này.
Madeleine-Sophie Barat. Bà sinh năm 1779, nên năm 1800 bà hai mươi mốt tuổi. Cha bà là thợ đóng thùng. Dòng Thánh Tâm lập năm 1800 cùng với linh mục Joseph Varin, và ngôi trường đầu tiên mở ở Amiens năm 1801. Philippine Duchesne vượt sang Missouri năm 1818. Bà Barat mất năm 1865 và được phong thánh năm 1925.
Marcellin Champagnat. Tháng Mười năm 1816, ngài được gọi đến bên giường cậu bé mười bảy tuổi Jean-Baptiste Montagne đang hấp hối. Ngày 2 tháng Giêng năm 1817, ở La Valla, ngài lập Dòng Anh em Marist. Chương nói “cuối năm 1816”, khớp với lời kể ấy. Ngài được phong thánh năm 1999.
Mấy sinh viên và xơ Rosalie
Năm 1833. Buổi họp đầu tiên diễn ra ngày 23 tháng Tư năm 1833. Lời chế giễu của các bạn sinh viên có trong lời kể của chính Ozanam, và chuyện khuân củi đến cho một gia đình nghèo cũng vậy. Về thánh Vinh Sơn Phaolô và Hội mang tên ngài, xem tư liệu chương 114.
Xơ Rosalie Rendu. Chị là nữ tu Bác Ái, làm việc ở khu Mouffetard từ năm 1815 đến khi mất năm 1856. Những lời khuyên chị dành cho các sinh viên có trong các tiểu sử, kể cả tiểu sử của các Nữ tử Bác ái viết về chị. Trong cuộc nổi dậy năm 1848, chị chăm sóc thương binh cả hai phe, nên chương viết “Người ta còn nhớ rằng”. Chị được phong chân phước năm 2003.
Ozanam. Ông là giáo sư văn chương nước ngoài ở Sorbonne. Ông mất ngày 8 tháng Chín năm 1853, bốn mươi tuổi. Khi ấy hội của ông đã có mặt ở khoảng mười lăm nước. Ngày nay hội làm việc ở khoảng một trăm năm mươi nước. Ông được phong chân phước năm 1997, nhân Ngày Quốc tế Giới trẻ ở Paris.
Người bệnh không chờ
Năm 1839. Nơi xảy ra chuyện là Saint-Servan, xứ Bretagne. Bà Jeanne Jugan bốn mươi bảy tuổi, còn cụ bà mà bà đưa về là Anne Chauvin, vừa mù vừa liệt.
Bị gạt sang bên. Năm 1843, linh mục Auguste Le Pailleur nắm lấy chức bề trên của bà. Suốt hai mươi bảy năm cuối đời bà sống trong nhà tập, và các tập sinh không biết bà là người sáng lập. Lời bà dặn, “Hãy ở nhỏ bé, thật nhỏ bé”, có trong các lời khai. Năm 1890, Rôma điều tra, gạt Le Pailleur sang bên và công nhận ai là người lập dòng.
Giải Montyon. Năm 1845, Hàn lâm viện Pháp trao cho bà giải ba ngàn franc. Các tiểu sử của bà đều kể chuyện này.
Bà qua đời. Năm 1879, khi dòng Tiểu Muội Người Nghèo có khoảng hai ngàn bốn trăm chị em. Bà được phong thánh năm 2009.
Sân chơi ở Valdocco
Tuổi thơ. Don Bosco sinh năm 1815 ở Becchi và mất cha năm 1817, lúc lên hai. Ngài học nhào lộn và làm trò ảo thuật để giữ trẻ con ở lại nghe cầu nguyện. Giấc mơ năm chín tuổi có trong Hồi ký về Nguyện xá của ngài. Bà Margaret lên Valdocco giúp ngài, như Hồi ký và các tiểu sử Don Bosco kể.
Ngày 8 tháng Chạp năm 1841. Cậu Bartolomeo Garelli ở phòng thánh nhà thờ thánh Phanxicô Assisi tại Torino. Chương theo đúng hồi ký của chính Don Bosco.
Valdocco. Lễ Phục Sinh, ngày 12 tháng Tư năm 1846, ngài thuê cái lán của một người tên Pinardi.
Phương pháp của ngài. “Phương pháp Dự phòng” dựa trên lý lẽ, tôn giáo và lòng thương mến, như chương nói. Câu “Các em phải biết rằng mình được yêu” nằm trong lá thư ngài viết từ Rôma năm 1884.
Đa-minh Savio. Cậu mất ngày 9 tháng Ba năm 1857, mười bốn tuổi, và được phong thánh năm 1954. Lúc ấy cậu là vị thánh trẻ nhất không phải tử đạo. Năm 2017, hai trẻ chăn chiên ở Fatima là Phanxicô và Giaxinta Marto được phong thánh, và Giaxinta mất lúc mười tuổi. Vì thế chương viết “một trong những thánh trẻ nhất không phải tử đạo”. Chương 130 kể về Fatima.
Dòng Salêdiêng. Lập ngày 18 tháng Chạp năm 1859. Hội dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ theo sau năm 1872, cùng với thánh Maria Mazzarello. Các thừa sai Salêdiêng đầu tiên lên đường đi Argentina năm 1875. Don Bosco mất ngày 31 tháng Giêng năm 1888 và được phong thánh năm 1934. Con số “hơn một trăm ba mươi nước” là ước chừng về dòng hiện nay; muốn con số chính xác, bạn nên xem trang chính thức của dòng.
Ở Việt Nam. Các tu sĩ Salêdiêng đến năm 1952.
Cô gái ở Lisieux
Vào Cát Minh. Têrêsa vào tu viện ngày 9 tháng Tư năm 1888, lúc mười lăm tuổi. Buổi yết kiến Đức Lêô XIII là ngày 20 tháng Mười Một năm 1887: cô được dặn đừng lên tiếng, nhưng vẫn lên tiếng, và bị vệ binh đưa ra ngoài. Chương theo Câu chuyện một tâm hồn.
Đời sống tu viện. Những gì chương kể về các ngày của cô đều có trong Câu chuyện một tâm hồn. Nhà Cát Minh Hà Nội được lập từ Lisieux năm 1895. Về dòng Cát Minh và thánh Têrêsa Ávila ở Việt Nam, xem chương 99.
Con đường nhỏ. Hình ảnh cầu thang và chiếc thang máy nằm trong Bản thảo C. “Cơn mưa hoa hồng” cô hứa vào tháng Sáu năm 1897 lấy từ những cuộc trò chuyện cuối đời mà các chị em ghi lại. Câu “Trong lòng Hội Thánh, Mẹ của con, con sẽ là tình yêu” nằm trong Bản thảo B.
Đêm tối của tâm hồn. Bắt đầu từ lễ Phục Sinh năm 1896, và chính cô kể lại trong Bản thảo C.
Cô qua đời. Ngày 30 tháng Chín năm 1897, hai mươi bốn tuổi. Lời cuối của cô, “Ôi, con yêu Người. Lạy Thiên Chúa của con, con yêu Chúa”, có trong ghi chép của các chị em.
Cuốn sách. Câu chuyện một tâm hồn ra mắt năm 1898 với hai ngàn bản, gửi trước hết cho các nhà Cát Minh. Cô được phong thánh năm 1925, được đặt làm bổn mạng các xứ truyền giáo năm 1927, và được tuyên bố là Tiến sĩ Hội Thánh ngày 19 tháng Mười năm 1997, người phụ nữ thứ ba nhận danh hiệu ấy. Năm 2015, cha mẹ cô là Louis và Zélie Martin được phong thánh, cặp vợ chồng đầu tiên được phong thánh cùng nhau.
Tên Têrêsa ở Việt Nam. Nhận xét ấy là quan sát riêng của người viết, không có con số thống kê nào.
Nhiều gương mặt
Cả thế kỷ. Nhận định rằng thế kỷ XIX giàu thánh, giàu hội dòng và giàu thừa sai được nhiều sử gia chia sẻ, như Owen Chadwick và Claude Langlois. Chỉ riêng ở Pháp, trong thế kỷ ấy đã có hàng trăm hội dòng nữ mới được lập.
Các nữ tu Thánh Phaolô thành Chartres ở Sài Gòn. Bốn chị đến năm 1860. Chương nói người miền Nam đến nay vẫn gọi các chị là “bà phước”, một tên thường dùng ở đó cho các nữ tu. Chương 125 kể tiếp.
Những người trong chương
Gioan Maria Vianney là cha xứ Ars, nay là thánh.
Antoine Givre là cậu bé chăn cừu. Charles Balley là linh mục đã dạy kèm cho ngài.
Madeleine-Sophie Barat là thánh. Marcellin Champagnat là linh mục và thánh.
Frédéric Ozanam là chân phước. Rosalie Rendu là nữ tu Bác Ái và chân phước.
Jeanne Jugan là thánh.
Gioan Bosco là linh mục và thánh. Bartolomeo Garelli là cậu bé trong phòng thánh. Đa-minh Savio và Maria Mazzarello là các thánh.
Têrêsa Martin (Têrêsa Hài Đồng Giêsu) là thánh và Tiến sĩ Hội Thánh.
Lêô XIII và Piô XI là các giáo hoàng.
Những nơi trong chương
Ars, vùng Dombes. Dardilly và Écully, gần Lyon. Amiens. Paris, với khu Mouffetard và Sorbonne. Saint-Servan, xứ Bretagne. Torino, với Valdocco, và Becchi. Lisieux. Rôma. Hà Nội và Sài Gòn.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một cuốn, hãy đọc Câu chuyện một tâm hồn. Bản dịch tiếng Anh của John Clarke (ICS Publications) dễ tìm, nhẹ nhàng và chân thật, và bạn sẽ hiểu vì sao một cô gái chưa từng rời tu viện lại trở thành bổn mạng các xứ truyền giáo. Rồi đọc vài trang Hồi ký về Nguyện xá của thánh Gioan Bosco, để nghe chính ngài kể giấc mơ năm chín tuổi.
Về cha xứ Ars, cuốn The Curé d’Ars của Francis Trochu là một tiểu sử kinh điển bằng tiếng Anh. Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo đọc miễn phí trên vatican.va.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 99 (thánh Têrêsa Ávila và dòng Cát Minh ở Việt Nam), chương 114 (thánh Vinh Sơn Phaolô và Hội mang tên ngài), chương 115 (phái Jansen), chương 120 (Cách mạng Pháp), chương 121 (lễ Đức Mẹ Phù Hộ), chương 125 (Việt Nam) và chương 130 (Lộ Đức và Fatima).