Chương 124
Thế kỷ XIX · Pháp và Ý
- Nơi chốn
- Ars, Amiens, Paris, Saint-Servan, Torino, Lisieux
- Giáo hoàng
- Nhiều đời
- Hoàng đế
- Nhiều đời
Chiều muộn ngày 9 tháng Hai năm 1818, có một vị linh mục trẻ tuổi lầm lũi cất bước trên con đường đất gập ghềnh băng qua vùng Dombes, một miền đồng bằng hoang vắng, lạnh lẽo với bạt ngàn đầm lầy và ao hồ ở phía bắc thành phố Lyon. Theo sau bước chân cô độc của ngài là một cỗ xe bò nhỏ kẽo kẹt chở trọn vẹn gia tài của đời linh mục: một chiếc giường gỗ mộc và vài cuốn sách kinh nguyện. Ngài đang trên đường đi tìm ngôi làng Ars, giáo xứ hẻo lánh mà Đức Giám mục vừa trao phó cho ngài làm cha sở. Màn sương mù mùa đông buông xuống dày đặc đến nỗi vị linh mục hoàn toàn mất phương hướng và lạc đường.
Tình cờ, ngài bắt gặp mấy đứa trẻ chăn cừu bên vệ đường bèn dừng lại hỏi thăm. Lũ trẻ cất tiếng trả lời bằng thứ thổ âm địa phương khó nghe, ngài phải chăm chú lắng tai mãi mới hiểu được. Một cậu bé chăn cừu tên là Antoine Givre đã giơ cánh tay nhỏ bé chỉ cho ngài lối mòn dẫn vào làng. Vị linh mục mỉm cười, âu yếm đặt tay lên đầu cậu bé và nói một câu tiên tri bất hủ đã khắc sâu vào lịch sử:
“Này con, con đã chỉ cho cha con đường dẫn đến làng Ars;
rồi đây, chính cha sẽ chỉ cho con con đường bước lên Thiên Đàng!”
Ars thuở ấy là một ngôi làng nghèo nàn, xơ xác với vỏn vẹn khoảng hai trăm ba mươi nhân khẩu, nhưng lại có tới bốn quán rượu luôn tấp nập khách say xỉn, trong khi ngôi nhà thờ nhỏ xiêu vẹo thì quanh năm nguội lạnh, vắng ngắt bóng người. Vị Cha Tổng đại diện giáo phận khi trao bài sai đã dặn dò ngài một lời ngậm ngùi: “Này cha, ở giáo xứ ấy có quá ít lòng kính mến Thiên Chúa; cha hãy đến đó và nhen nhóm lại cho họ một chút ngọn lửa yêu thương!”
Vị linh mục nghèo ấy tên là Gioan Maria Vianney. Bốn mươi năm sau ngày ngài đặt bước chân đầu tiên vào ngôi làng vô danh ấy, mỗi năm sẽ có gần một trăm ngàn lượt người từ khắp nơi trên thế giới tuôn đổ về mảnh đất này, chỉ vì một ước ao cháy bỏng: được quỳ gối xưng tội với ngài!
Cậu bé Rước lễ sau những đống cỏ khô và đường về làng Ars
Gioan Maria Vianney sinh năm 1786 trong một gia đình nông dân đạo đức tại làng Dardilly, gần Lyon. Năm cậu lên bảy tuổi, cơn bão táp của cuộc Cách Mạng Pháp quét qua, đóng cửa toàn bộ các nhà thờ và săn lùng các linh mục trung kiên. Cả gia đình cậu phải lén lút dắt nhau đi tham dự những Thánh lễ bí mật do các linh mục không tuyên thệ cử hành giữa đêm khuya thanh vắng nơi các chuồng bò, lán trại trong rừng sâu, với những người canh gác cẩn mật ngoài cổng.
Năm 1799, khi tròn mười ba tuổi, cậu bé Vianney được lãnh nhận Bí tích Rước Lễ Lần Đầu trong một căn nhà tranh đóng kín cửa ở Écully. Để che mắt lính cách mạng tuần tra ngoài phố, người ta đã phải chất những cỗ xe chở đầy cỏ khô áp sát các ô cửa sổ để không một tia sáng nến nào có thể lọt ra ngoài. Ký ức về Tấm Bánh Thánh thiêng liêng giữa bóng tối hiểm nguy ấy đã trở thành ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn cậu suốt cả cuộc đời.
Cậu ấp ủ ước mơ trở thành linh mục, nhưng con đường học vấn lại là một ngọn núi dốc đứng đầy gian truân. Vì những năm tháng cách mạng loạn lạc, các trường học đều bị đóng cửa nên Vianney phải đi học rất muộn. Môn tiếng Latinh đối với cậu chẳng khác nào một cực hình; trí nhớ chậm chạp khiến cậu không thể theo kịp các bài giảng thần học tại đại chủng viện và từng bị bề trên cho hồi tục vì thi trượt. May mắn thay, Cha Charles Balley, vị linh mục chánh xứ Écully nhân từ, đã nhận ra kho tàng nhân đức ẩn giấu nơi người thanh niên nghèo, nên đã kiên nhẫn đón cậu về nhà xứ để kèm cặp từng con chữ.
Thử thách chưa dừng lại ở đó. Năm 1809, Vianney bị gọi lệnh nhập ngũ vào quân đội viễn chinh của Hoàng đế Napoléon. Dọc đường hành quân, cậu lâm bạo bệnh sốt nặng rồi bị lạc mất đơn vị. Bất đắc dĩ trở thành một người lính đào ngũ ngoài ý muốn, cậu phải lẩn trốn suốt mười bốn tháng ròng rã nơi một bản làng hẻo lánh trên vùng núi Les Noës dưới một tên họ giả, cho đến khi sắc lệnh ân xá năm 1810 được ban hành mới có thể trở về tiếp tục con đường tu học.
Trong kỳ thi sát hạch lại sau đó, các giám khảo đã mở lòng trắc ẩn cho phép thầy được trả lời bằng tiếng Pháp mẹ đẻ thay vì tiếng Latinh. Ngày 13 tháng Tám năm 1815, ở tuổi hai mươi chín, ngài được thụ phong linh mục. Các đấng bản quyền chấp thuận truyền chức cho ngài hoàn toàn không phải vì thấy ngài thông minh đỗ đạt, mà thuần túy vì nhận thấy nơi ngài một lòng sốt sắng đạo đức phi thường.
Chiến trận thiêng liêng nơi giáo xứ nghèo và nhà Quan phòng
Đặt chân đến ngôi làng Ars hoang phế, Cha sở Vianney đã khởi sự công cuộc canh tân bằng một vũ khí duy nhất: sự cầu nguyện liên lỉ và đời sống khổ chế.
Từ khi trời còn tối mịt mùng chưa hửng sáng, dân làng đã thấy bóng dáng vị mục tử quỳ gối sụp lạy bất động trước Nhà Tạm. Chiều về, ngài cần mẫn đi bộ đến thăm từng gia đình vào đúng giờ cơm tối, lúc mọi người quây quần đông đủ nhất, để ân cần hỏi han chuyện mùa màng đồng áng, chuyện học hành của con trẻ.
Khẩu phần ăn của ngài đạm bạc đến mức khó tin: ngài tự nấu một nồi khoai tây luộc từ đầu tuần, treo tít trên cao rồi cứ thế mỗi ngày lấy ra vài củ ăn nguội ngắt lót dạ. Toàn bộ đồ đạc bàn ghế trong nhà xứ, quần áo ấm và cả chiếc giường nệm của mình, ngài đều đem tặng hết cho những người hành khất qua đường.
Nhưng đi liền với sự dịu hiền ấy là một tinh thần chiến đấu không khoan nhượng với tội lỗi. Ngài kiên trì bước lên tòa giảng công kích những thói hư tật xấu đang tàn phá linh hồn dân làng: ngài lên án thói chè chén say sưa nơi các quán rượu, nạn làm việc xác trong ngày Chúa Nhật, và những buổi dạ vũ khiêu vũ buông thả mà ngài coi là dịp tội nguy hiểm.
Ngài tự bỏ tiền túi ra trả công cho những người kéo đàn vĩ cầm trong làng chỉ để họ chịu nằm nhà không đi kéo đàn cho các cuộc vui chơi trần tục! Ngài dứt khoát từ chối ban phép giải tội cho những cô gái không chịu từ bỏ thói khiêu vũ lả lơi. Sự nghiêm khắc ấy ban đầu khiến ngài vấp phải sự thù ghét dữ dội: có những kẻ quá khích viết thư nặc danh bôi nhọ gửi lên đức giám mục, đêm đêm ném đá vào cửa sổ và dán những lời lăng mạ tục tĩu lên cửa nhà xứ. Về già, ngài tâm sự rằng thuở ban đầu có lúc ngài đã quá khắt khe, và về sau ngài đã trở nên dịu dàng, bao dung hơn rất nhiều.
Lời cầu nguyện và nước mắt hy sinh của người mục tử cuối cùng đã làm tan chảy những tâm hồn sỏi đá. Lần lượt từng quán rượu trong làng phải tự động đóng cửa vì vắng bóng khách; bà con xóm làng nhắc nhở nhau buông tay cày tay cuốc để nô nức kéo đến nhà thờ tham dự Thánh lễ ngày Chúa Nhật.
Năm 1824, với sự cộng tác đắc lực của hai thiếu nữ đạo đức trong làng là Catherine Lassagne và Bénédicte Lardet, ngài đã thành lập mái ấm Nhà Quan Phòng, La Providence, để nuôi dưỡng, dạy chữ và dạy nghề miễn phí cho các bé gái mồ côi cơ nhỡ. Nơi mái ấm đơn sơ ấy, biết bao lần Thiên Chúa đã làm phép lạ cụ thể: bồ lúa rỗng không bỗng dưng đầy ắp lúa mì, và chiếc thùng cạn đáy bỗng tràn trề bơ sữa để nuôi sống đàn con thơ.
Mười sáu giờ trong tòa giải tội và phép lạ đọc thấu tâm can
Tiếng lành đồn xa. Ban đầu là dân các làng lân cận, rồi người thành Lyon, và chẳng mấy chốc là dòng người từ khắp nước Pháp và cả châu Âu lũ lượt kéo về Ars.
Người ta truyền tai nhau rằng ở Ars có một cha sở thánh thiện đọc thấu được tâm can con người: có hối nhân vừa quỳ xuống chưa kịp mở lời, ngài đã dịu dàng nói ra đúng những tội họ từng che giấu hay quên đi từ mấy mươi năm trước! Lại có người lặn lội hàng ngàn cây số chỉ để được một lần nhìn thấy ngài nơi bàn thờ.
Sang thập niên 1850, mỗi năm có từ tám mươi đến một trăm ngàn lượt khách hành hương về Ars. Ở ga Lyon, công ty đường sắt phải bán một loại vé khứ hồi riêng đi Ars, dùng được tám ngày, vì ai cũng biết đến nơi sẽ phải xếp hàng nhiều ngày đêm mới tới lượt vào tòa giải tội!
Chiếc tòa giải tội bằng gỗ nhỏ bé trong góc nhà thờ đã thành pháp trường tử đạo trắng của đời ngài. Mỗi ngày ngài ngồi tòa mười hai, mười lăm giờ, mùa cao điểm lên tới mười sáu, mười tám giờ!
Từ một giờ sáng, khi sương đêm còn buốt giá, ngài đã thắp cây nến nhỏ bước vào nhà thờ, nơi hàng trăm người đã đứng đợi từ nửa đêm. Mùa đông, nhà thờ lạnh như băng khiến đôi chân ngài tê dại; mùa hè, không khí trong chiếc tòa gỗ chật hẹp ngột ngạt đến nỗi ngài nhiều lần ngất đi. Khi một người bạn khuyên ngài bớt giờ giải tội để giữ sức, vị thánh nghẹn ngào trả lời:
“Lạy Chúa, con chẳng dám xin Chúa bớt cho con phần đau khổ nào cả;
bởi vì những người tội lỗi khốn cùng kia đã phải lặn lội từ muôn dặm xa xôi đến đây để tìm kiếm ơn tha thứ của Chúa,
thì làm sao con lại nỡ lòng chối từ họ!”
Ba lần trong đời, vì cảm thấy sức cùng lực kiệt và tự thấy mình bất xứng, ngài đã nửa đêm lén lút trốn khỏi làng Ars với ước mong tìm vào một đan viện chiêm niệm để khóc lóc cho “cuộc đời nghèo nàn đầy tội lỗi” của mình. Thế nhưng, cả ba lần dân làng đều phát hiện, họ mang chuông mõ chạy đuổi theo van xin ngài quay lại, và vị mục tử nhân lành lại ngậm ngùi trở về với đàn chiên.
Ngài rất thích kể lại một câu chuyện tâm linh mộc mạc làm xúc động lòng người: Trong ngôi nhà thờ làng Ars có một bác nông dân già nghèo khó. Chiều nào sau giờ làm đồng về, bác cũng bước vào thánh đường, ngồi lặng lẽ hàng giờ liền ở hàng ghế cuối cùng. Bác không cầm sách kinh, cũng không lần chuỗi Mân Côi; bác chỉ ngồi đó trong thinh lặng. Một hôm, cha sở tiến lại gần hỏi nhỏ: “Này bác, bác ngồi đây lâu như thế để thưa chuyện gì với Chúa vậy?” Bác nông dân già ngước đôi mắt chất phác lên nhìn Nhà Tạm rồi mỉm cười đáp:
“Thưa cha, con chẳng nói gì cả: Con nhìn Người, và Người nhìn con!”
Câu trả lời bình dị ấy về sau được Sách Giáo Lý của Hội Thánh Công giáo trích dẫn như một lời diễn tả đẹp nhất về cầu nguyện chiêm niệm!
Thánh Gioan Maria Vianney thanh thản qua đời ngày 4 tháng Tám năm 1859, thọ bảy mươi ba tuổi. Năm 1925, Đức Piô XI tôn phong ngài Hiển Thánh, và năm 1929 đặt ngài làm Quan Thầy các cha sở trên toàn thế giới.
Năm 1904, khi cải táng, người ta thấy thi hài ngài vẫn còn nguyên vẹn, nay an nghỉ trong hòm kính tại Vương cung Thánh đường Ars. Năm 1986, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã hành hương về đây; và năm 2009, kỷ niệm 150 năm ngày ngài về trời, Đức Bênêđictô XVI công bố Năm Linh Mục cho toàn Giáo hội, nhắc lại câu nói của Cha xứ Ars:
“Chức linh mục chính là Tình Yêu sâu thẳm phát xuất từ Trái Tim của Chúa Giêsu!”
Tái thiết học đường và hạt giống Marist
Cơn bão Cách Mạng Pháp trước đó đã tàn phá tan hoang toàn bộ hệ thống giáo dục Kitô giáo: các trường học nhà dòng bị đóng cửa, các tu hội dạy học bị giải tán vào năm 1792, khiến hàng triệu trẻ em thuộc thế hệ mới lớn lên trong cảnh thất học, hoàn toàn mù chữ về văn hóa lẫn giáo lý. Bản Hiệp ước Concordat năm 1801 của Napoléon dẫu mở lại nhà thờ nhưng không thể nào một sớm một chiều dựng lại được nền giáo dục.

Chính giữa khoảng trống hoang tàn ấy, Chúa Thánh Thần đã khơi dậy những dòng tu giáo dục mới mẻ:
- Năm 1800, một thiếu nữ hai mươi tuổi tên là Madeleine-Sophie Barat, con gái của một người thợ đóng thùng gỗ nghèo, cùng linh mục Joseph Varin đã thành lập Dòng Thánh Tâm Chúa Giêsu chuyên lo việc giáo dục đức tin và văn hóa cho các thiếu nữ. Năm 1801, trường học đầu tiên mở cửa tại Amiens; và đến năm 1818, người môn đệ can trường của mẹ là Thánh Nữ Philippine Duchesne đã vượt Đại Tây Dương đem ngọn lửa giáo dục sang tận miền biên cương viễn tây hoang dã bang Missouri của nước Mỹ.
- Cuối tháng Mười năm 1816, tại một xóm núi hẻo lánh gần La Valla, một linh mục trẻ tuổi tên là Marcellin Champagnat được gọi đến bên giường bệnh của một thiếu niên mười bảy tuổi đang hấp hối tên là Jean-Baptiste Montagne. Khi ngồi xuống trò chuyện, vị linh mục bàng hoàng nhận ra rằng cậu thiếu niên này sắp lìa đời mà trong đầu chưa từng nghe biết Thiên Chúa là ai, thậm chí một câu kinh Lạy Cha căn bản cậu cũng chưa từng được học! Ngài vội vã dạy cho em những chân lý cứu độ cốt lõi, giúp em xưng tội dọn mình, và cậu bé trút hơi thở cuối cùng ngay sau đó.

Bước chân trở về nhà xứ, lòng vị linh mục quặn thắt đớn đau! Ngày 2 tháng Giêng năm 1817, tại ngôi nhà nhỏ ở La Valla, Cha Champagnat đã quy tụ hai người thanh niên đầu tiên, chính thức khai sinh Dòng Anh Em Marist, tức Dòng Các Anh Em Nhỏ của Đức Maria. Các sư huynh Marist nguyện hiến trọn cuộc đời lặn lội đến những miền quê nghèo khó nhất để mở trường dạy học, chăm sóc con em những người lao động bần cùng.
Suốt thế kỷ XIX, hàng trăm hội dòng giáo dục và từ thiện tương tự đã bùng nở khắp đất nước Pháp, phần lớn do chính những người phụ nữ đạo đức đứng lên sáng lập, âm thầm hàn gắn những vết thương xã hội sau cơn bão táp.
Frédéric Ozanam và bài học bác ái của sơ Rosalie Rendu
Năm 1833, tại Sorbonne ở Paris, chàng sinh viên luật hai mươi tuổi Frédéric Ozanam cùng nhóm bạn Công giáo bị các sinh viên vô thần lớn tiếng thách thức trong một cuộc tranh luận nảy lửa:
“Này các anh bạn Công giáo, các anh cứ mãi hãnh diện khoe khoang về những công trình vĩ đại mà Giáo hội của các anh đã làm được trong quá khứ thời Trung Cổ!
Vậy thì hãy nói cho chúng tôi nghe xem: Ngay lúc này đây, chính bản thân các anh đang làm được điều gì cụ thể cho những người nghèo khổ chung quanh mình?”
Lời chất vấn ấy như một tia chớp rạch ngang tâm trí Ozanam. Chàng thanh niên trẻ tuổi không thèm đáp trả bằng những lý lẽ triết học suông. Chiều hôm ấy, anh cùng một người bạn lập tức gom góp chút tiền túi, mua một bó củi lớn rồi tự tay khuân đến tận căn phòng trọ lạnh lẽo của một gia đình nghèo túng gần đó.
Ngày 23 tháng Tư năm 1833, Ozanam cùng sáu người bạn sinh viên đã tổ chức buổi họp mặt đầu tiên, chính thức khai sinh một hội đoàn bác ái giáo dân, chọn đặt dưới sự bảo trợ của Thánh Vinh Sơn Phaolô. Mỗi tuần, các bạn trẻ lại họp nhau cầu nguyện sốt sắng, rồi chia nhau tỏa đi vào các ngõ hẻm nghèo để thăm viếng, giúp đỡ người cơ hàn.
Thế nhưng, những chàng sinh viên trí thức trẻ tuổi ban đầu hoàn toàn lúng túng không biết phải tiếp cận người nghèo ra sao. Họ đã tìm đến thọ giáo một người thầy tâm linh vĩ đại: Sơ Rosalie Rendu, một nữ tu Nữ Tử Bác Ái đã cống hiến gần hai mươi năm cuộc đời phục vụ giữa khu ổ chuột Mouffetard nghèo khổ và nhơ nhớp nhất kinh thành Paris.

Sơ Rosalie dạy những người trẻ ấy một bài học vô giá:
“Khi đến với người nghèo, các con hãy gõ cửa bằng tâm thế khiêm nhường của một người khách lạ, chứ tuyệt đối không bao giờ bước vào như một kẻ ban ơn trịch thượng!
Hãy ngồi xuống bên cạnh họ, chăm chú lắng nghe nỗi lòng của họ.
Hãy trao ban cho họ không chỉ là đồng tiền bát gạo, mà là trao ban chính thời giờ, sự lắng nghe và tình bạn chân thành của các con.
Và trên hết, đừng bao giờ làm bất cứ điều gì khiến cho người nghèo phải cảm thấy tủi hổ về phẩm giá của mình!”
Sơ trao cho các sinh viên phiếu mua bánh mì và củi sưởi, chỉ cho họ những mái nhà đang ngặt nghèo nhất. Người Paris không bao giờ quên Sơ Rosalie: trong cuộc bạo động năm 1848, khi súng nổ trên các chiến lũy, sơ đã bước ra giữa lằn đạn, kéo thương binh của cả hai bên vào hiên nhà mình băng bó!
Frédéric Ozanam sau này thành giáo sư văn chương lừng danh ở Sorbonne, một học giả được cả nước Pháp kính trọng; thế nhưng đến cuối đời, tuần nào ông cũng đi bộ vào các khu ổ chuột thăm người nghèo. Ông qua đời năm 1853, mới bốn mươi tuổi.
Lúc ông nằm xuống, Hội Bác Ái Vinh Sơn Phaolô đã có mặt ở mười lăm nước. Ngày nay, hội giáo dân ấy hiện diện tại khoảng một trăm năm mươi nước với hơn tám trăm ngàn hội viên. Năm 1997, trong Đại Hội Giới Trẻ Thế Giới tại Paris, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tôn phong Frédéric Ozanam lên bậc Chân Phước.
Thánh Jeanne Jugan và mái ấm của những phận đời bị lãng quên
Mùa đông năm 1839, tại thị trấn ven biển Saint-Servan xứ Bretagne, có một người phụ nữ nghèo bốn mươi bảy tuổi tên là Jeanne Jugan. Bà sống độc thân, quanh năm đi ở giúp việc cho các nhà khá giả.
Một tối mùa đông giá buốt, bà gặp một cụ bà vừa mù vừa bại liệt nằm co ro, không còn ai thân thích đoái hoài. Động lòng thương, Jeanne Jugan bế cụ về căn gác trọ nhỏ của mình, đặt cụ nằm trên chiếc giường duy nhất, còn mình thì leo lên gác xép lạnh lẽo ngả lưng.
Rồi một cụ già neo đơn khác tìm đến, rồi thêm nhiều cụ nữa. Để nuôi các cụ, người phụ nữ nghèo xách chiếc giỏ mây đi gõ cửa từng nhà xin từng mẩu bánh mì, củ khoai, manh áo cũ. Vài thiếu nữ cảm phục đến xin phụ giúp, và từ chiếc giỏ ăn xin ấy, Hội Dòng Tiểu Muội Người Nghèo chào đời, chuyên chăm sóc người già bần cùng không nơi nương tựa.
Thế nhưng chén đắng lại đến từ nơi không ai ngờ: năm 1843, vị linh mục cố vấn của cộng đoàn đã lạm quyền, tự ý gạt Jeanne Jugan khỏi chức bề trên, đưa người khác lên thay, và đẩy người sáng lập thật vào sống ẩn khuất ở nhà mẹ suốt những năm còn lại!
Bà làm những việc tạp dịch nặng nhọc nhất. Bao thế hệ tập sinh vào dòng không hề biết rằng bà xơ già lặng lẽ lau sàn mỗi ngày ấy lại chính là Mẹ Sáng Lập!
Bà không một lời than trách hay thanh minh. Bà chỉ nhắn nhủ các tập sinh:
“Hỡi các con, hãy luôn giữ lòng mình ở chỗ thật nhỏ bé, thật nhỏ bé!”
Khi bà âm thầm qua đời năm 1879, hội dòng đã có hơn hai ngàn bốn trăm nữ tu. Phải đến năm 1890, một cuộc điều tra của Tòa Thánh mới vạch trần sự bất công năm xưa và công nhận Jeanne Jugan là Đấng Sáng Lập duy nhất của dòng.
Trước đó, năm 1845, Viện Hàn Lâm Pháp từng trao bà giải thưởng nhân đức ba ngàn franc, và bà đem cả số tiền ấy mua lương thực cho các cụ. Năm 2009, Đức Bênêđictô XVI tôn phong Jeanne Jugan lên bậc Hiển Thánh.

Trong khi các chính khách ở nghị trường Paris còn mải tranh cãi xem Giáo hội có được mở trường, giữ bệnh viện hay không, thì những bàn tay như Jeanne Jugan và các nữ tu đã âm thầm vào các khu ổ chuột giữa cơn dịch tả, vào bệnh viện dã chiến và nhà tù tăm tối. Nỗi đau của người bệnh và người nghèo không thể chờ các cuộc tranh luận ngã ngũ!
Don Bosco: sân chơi Valdocco và khúc ca của tình phụ tử
Tại Torino miền bắc nước Ý, giữa thế kỷ XIX, cuộc Cách Mạng Công Nghiệp làm mọc lên san sát những ống khói nhà máy đen kịt. Hàng vạn thiếu niên nghèo từ các làng trên dãy Alps kéo xuống thành phố kiếm sống: làm phụ hồ, thợ nề, thợ lợp mái, bán hàng rong. Không gia đình che chở, các em ngủ vỉa hè gầm cầu, bị chủ xưởng bóc lột quỵt lương; nhiều em sa vào trộm cắp rồi vào tù.
Trước thảm cảnh ấy, Thiên Chúa sai đến một mục tử có trái tim người cha: Thánh Gioan Bosco, mà ai cũng gọi thân mật là Don Bosco.
Ngài sinh năm 1815 trong một gia đình nông dân nghèo tại làng Becchi. Mồ côi cha từ năm lên hai tuổi, cậu bé Bosco lớn lên dưới sự dạy dỗ nhân từ nhưng nghiêm khắc của người mẹ hiền, Mẹ Margaret.
Thuở thiếu thời, để thu hút đám bạn bè lêu lổng trong làng quây quần bên mình, cậu đã tự học những ngón nghề độc đáo: học làm trò ảo thuật, học nhào lộn tung hứng, và thậm chí học cả kỹ thuật đi thăng bằng trên dây xiếc! Cứ mỗi lần biểu diễn xong một màn ảo thuật ngoạn mục, cậu lại bắt đám bạn phải quỳ gối cùng mình đọc một kinh Lạy Cha và nghe cậu kể một câu chuyện tích Phúc Âm.
Năm lên chín tuổi, cậu trải qua một giấc mơ thần thị đã định hình toàn bộ cuộc đời mình: Cậu thấy mình lao vào đấm đá túi bụi một đám thiếu niên đang đánh nhau và chửi thề. Bất ngờ, một Đấng uy nghi ngời sáng xuất hiện và dịu dàng bảo cậu:
“Này con, không phải bằng những quả đấm bạo lực,
mà chính bằng sự dịu dàng và tình yêu thương, con mới có thể chinh phục được tâm hồn các em!”
Ngày 8 tháng Mười Hai năm 1841, đúng ngày Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, trong phòng thánh Nhà thờ Thánh Phanxicô Atxisi ở Torino, một người giúp lễ đang hung hăng dùng gậy đánh đuổi một cậu bé mồ côi mười sáu tuổi rách rưới tên là Bartolomeo Garelli chỉ vì cậu không biết cách giúp lễ.
Cha Don Bosco vội vã chạy lại can ngăn, ân cần gọi cậu bé lại gần và hỏi han tên tuổi. Nghe cậu bé tủi thân thú nhận mình không biết đọc, không biết viết và thậm chí chưa thuộc một câu kinh nào, vị linh mục mỉm cười ôm lấy em, dịu dàng dạy em làm Dấu Thánh Giá đầu tiên trong đời.
Chủ Nhật tuần sau, Bartolomeo Garelli dắt theo vài người bạn lang thang đến gặp cha. Rồi một chục em, một trăm em, rồi hàng ngàn thanh thiếu niên cơ nhỡ lũ lượt kéo đến!
Suốt mấy năm trời, đoàn trẻ lang thang theo chân Don Bosco trôi dạt từ bãi đất trống này sang góc nghĩa địa khác, vì chẳng nơi nào chịu cho ngài thuê chỗ lâu dài: lũ trẻ quá đỗi ồn ào và nghịch ngợm! Đến mùa Phục Sinh năm 1846, ngài gom góp tiền thuê được một căn lán chăn cừu xiêu vẹo tại vùng ngoại ô nghèo Valdocco của thành phố Torino. Mẹ Margaret già nua từ quê nhà đã lặn lội lên ở cùng con trai, ngày ngày nổi lửa nấu những nồi cháo lớn và cần mẫn vá từng manh áo rách cho hàng trăm đứa con mồ côi.

Giữa Valdocco là một sân chơi rộng, và Don Bosco coi sân chơi ấy thánh thiêng không kém nhà nguyện! Ngài xắn áo chạy nhảy, đá bóng với các em, làm ảo thuật cho các em cười nghiêng ngả; và ngay giữa những trận đấu sôi nổi ấy, ngài ghé tai từng em thì thầm một lời khuyên.
Ngài mở xưởng ngay tại chỗ để dạy nghề: may, đóng giày, mộc, in ấn và đóng sách. Ngài là một trong những người đầu tiên soạn những hợp đồng học việc có giá trị pháp lý, buộc chủ xưởng cam kết không đánh đập thiếu niên học việc và phải cho các em nghỉ dự Thánh lễ ngày Chúa Nhật.
Phương pháp giáo dục của ngài, gọi là Hệ Thống Dự Phòng, dựng trên ba cột trụ: Lý Trí, Tôn Giáo và Lòng Thương Mến. Ngài để lại một câu nói:
“Chỉ yêu thương các em thôi thì chưa đủ;
điều quan trọng là các em phải cảm nhận được rằng mình đang thực sự được yêu thương!”
Trong đàn trẻ nghèo tại Valdocco ấy đã xuất hiện Thánh Đaminh Saviô, một cậu học trò có nụ cười rạng rỡ và tâm hồn thanh khiết như thiên thần, người đã đạt tới đỉnh cao thánh thiện ở tuổi mười bốn, qua đời năm 1857; ngày được tôn phong, cậu là vị thánh trẻ tuổi nhất của Hội Thánh không qua con đường tử đạo.
Năm 1859, Don Bosco thành lập Dòng Salêdiêng, đặt tên theo Thánh Phanxicô Salêsiô, vị thánh của sự dịu hiền. Năm 1872, cùng với Thánh Nữ Maria Mazzarello, ngài thành lập Hội Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ Các Giáo Hữu để chăm lo cho các thiếu nữ nghèo. Năm 1875, những cánh buồm thừa sai Salêdiêng đầu tiên đã lên đường sang Argentina, rồi từ đó tiến vào vùng đất hoang sơ Patagonia.
Don Bosco thanh thản về trời ngày 31 tháng Giêng năm 1888 và được tôn phong Hiển Thánh năm 1934. Ngày hôm nay, đại gia đình Salêdiêng Don Bosco đang hiện diện phục vụ tại hơn một trăm ba mươi quốc gia.
Tại quê hương Việt Nam chúng ta, nơi các tu sĩ Salêdiêng đặt chân đến từ năm 1952, hàng vạn thanh thiếu niên nghèo khó qua bao thế hệ đã được nuôi dưỡng, học thành tài và lập nghiệp từ các trường kỹ thuật và mái ấm Don Bosco thân thương.
Bông hoa nhỏ Lisieux và con đường thơ ấu thiêng liêng
Trong khi Don Bosco đang miệt mài với những công trình đồ sộ nơi phố thị ồn ào nước Ý, thì tại thị trấn nhỏ Lisieux xứ Normandie thanh bình bên nước Pháp, một thiếu nữ mười lăm tuổi đã làm nên một cuộc cách mạng tâm linh vĩ đại làm đảo lộn cả thế giới: Thánh Nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu.
Sinh năm 1873 trong một gia đình tràn ngập hương thơm thánh thiện của ông Louis và bà Zélie Martin, cặp vợ chồng đầu tiên được Giáo hội cùng tôn phong Hiển Thánh năm 2015, cô bé Thérèse Martin khao khát dâng mình cho Chúa từ thuở nhỏ.
Năm mười bốn tuổi, vì chưa đủ tuổi vào dòng kín Cát Minh, cô quyết đi hành hương sang tận Rôma. Trong buổi triều yết ngày 20 tháng Mười Một năm 1887, bất chấp lời dặn phải giữ im lặng, cô bé đã quỳ dưới chân Đức Lêô XIII, ôm lấy đầu gối ngài mà khóc xin được vào dòng, cho đến khi các vệ binh phải nhẹ nhàng nâng cô dậy đưa ra! Ngày 9 tháng Tư năm 1888, cửa Đan viện Cát Minh Lisieux mở đón cô gái mười lăm tuổi.
Suốt chín năm trong đan viện, ngài không làm phép lạ hay công trạng nào trước mắt người đời. Ngài rửa bát trong bếp, giặt những tấm vải thô lạnh cóng mùa đông, chăm một bà xơ già khó tính, và luôn mỉm cười với những chị em khó chịu với mình.
Ngài từng ao ước làm thừa sai, mong được gửi sang Đan viện Cát Minh Hà Nội, vừa được lập năm 1895 từ Cát Minh Sài Gòn, nhà con của Cát Minh Lisieux, và khao khát đổ máu tử đạo vì Chúa Kitô! Thế nhưng bệnh tật đã giữ ngài lại trong bốn bức tường.
Từ chính sự bất lực ấy, ngài khám phá ra linh đạo mà ngài gọi là “Con Đường Thơ Ấu Thiêng Liêng”: không cần làm việc phi thường, chỉ cần làm những việc nhỏ bé nhất mỗi ngày với một tình yêu vô biên!
Ngài ví con đường của các đại thánh xưa như một cầu thang dốc đứng mà một đứa trẻ yếu ớt như ngài không sao leo nổi; và ngài mỉm cười viết rằng chiếc “thang máy” nhấc ngài lên trời chính là vòng tay của Chúa Giêsu! Khi đọc chương 12 và 13 Thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô, ngài đã reo lên tiếng reo của đời mình:
“Cuối cùng con đã tìm ra ơn gọi của con: Ơn gọi của con chính là Tình Yêu!
Trong lòng Hội Thánh là Mẹ của con, con sẽ là Tình Yêu!”
Năm cuối đời, ngài phải trải qua những cơn đau đớn dữ dội của căn bệnh lao phổi ho ra máu, và bước vào một “đêm tối tâm hồn” mịt mùng khi không còn cảm nhận được sự an ủi của đức tin hay hình ảnh của thiên đàng; thế nhưng, ngài vẫn kiên cường cất lên lời phó thác. Chiều ngày 30 tháng Chín năm 1897, ở tuổi hai mươi tư, ngài nhìn vào cây Thánh Giá trên tay và trút hơi thở cuối cùng với lời thì thầm âu yếm: “Lạy Chúa, con yêu mến Chúa… Chúa ơi, con yêu mến Chúa!”

Một năm sau ngày ngài tạ thế, tập hồi ký do ngài viết theo lệnh bề trên mang tựa đề Truyện Một Tâm Hồn được ấn hành hai ngàn bản nhỏ gửi cho các đan viện. Cuốn sách bỗng chốc trở thành một cơn địa chấn tâm linh, được truyền tay nhau đọc khắp năm châu và được dịch ra hàng chục ngôn ngữ.
Năm 1925, Đức Piô XI tôn phong ngài Hiển Thánh; năm 1927, ngài được đặt làm Quan Thầy các xứ truyền giáo, cùng với Thánh Phanxicô Xaviê, dù cả đời chưa từng ra khỏi nước Pháp! Năm 1997, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II tôn ngài làm Tiến Sĩ Hội Thánh, người phụ nữ thứ ba nhận tước vị này.
Ở Việt Nam, Têrêsa Hài Đồng Giêsu là một trong những tên thánh thân thương nhất, được hàng triệu bé gái nhận trong ngày Rửa Tội.
Mùa xuân ân sủng và nhịp cầu nối về xứ đạo quê hương
Sau cơn giông bão tàn khốc của cuộc Cách Mạng Pháp, những kẻ vô thần thời bấy giờ từng hí hửng đinh ninh rằng Giáo hội Công giáo đã già nua, kiệt quệ và sẽ nhanh chóng lụi tàn vào quên lãng.
Thế nhưng, thế kỷ XIX lại trở thành một trong những thế kỷ bừng nở rực rỡ nhất trong lịch sử hai ngàn năm của Kitô giáo: một thế kỷ trổ sinh nhiều vị đại thánh nhất, khai sinh nhiều hội dòng dấn thân nhất, và chứng kiến những đoàn thừa sai đông đảo nhất vượt đại dương lên đường loan báo Tin Mừng!

Và điều kỳ diệu nhất của mùa xuân ân sủng ấy là: những người làm nên lịch sử phần lớn không phải hoàng đế, hồng y hay các nhà thần học uyên thâm!
Họ là một vị cha sở làng quê từng thi rớt đại chủng viện; một anh sinh viên luật dám khuân củi cho người nghèo; một bà cô đi ở suốt đời nhặt nhạnh từng mẩu bánh mì thừa; một linh mục nông dân biết làm xiếc đi thăng bằng trên dây để kéo trẻ thơ về với Chúa; và một thiếu nữ dòng kín thanh mảnh qua đời ở tuổi hai mươi tư nơi một thị trấn tỉnh lẻ!
Làn sóng phục hưng ấy cũng sớm vượt trùng khơi đến Việt Nam:
Tháng Năm năm 1860, theo lời mời của Đức cha Dominique Lefèbvre, tức Đức cha Ngãi, bốn nữ tu đầu tiên của dòng Thánh Phaolô thành Chartres cập bến Sài Gòn. Các chị lập tức mở cô nhi viện nuôi trẻ bị bỏ rơi, mở trường dạy chữ cho thiếu nữ nghèo, và mở trạm xá chăm sóc người mắc dịch bệnh. Hình ảnh dịu hiền của các chị trong áo dòng trắng và chiếc nón cánh sen in sâu vào lòng người Nam Bộ, và suốt hơn một thế kỷ, bà con lương giáo vẫn trìu mến gọi các chị: “Các Bà Phước”!
Thế nhưng, trước khi những bàn tay bác ái ấy kịp đến, Giáo hội Việt Nam đã phải đi qua những năm tháng đẫm máu và nước mắt nhất dưới các triều vua nhà Nguyễn, lò lửa bách hại sẽ tôi luyện nên một đoàn anh hùng tử đạo của đức tin quê hương…
Thế nhưng, trước khi những bàn tay bác ái ấy kịp đến, Giáo hội Việt Nam đã phải đi qua những năm tháng đẫm máu và nước mắt nhất dưới các triều vua nhà Nguyễn, lò lửa bách hại sẽ tôi luyện nên một đoàn anh hùng tử đạo của đức tin quê hương…
Chương 124 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“… điều quan trọng là các em phải cảm nhận được rằng mình đang thực sự được yêu thương!”
Những người trong chương
- Gioan Maria Vianney · Thi hài ngài nay nằm trong đền thánh xây cạnh ngôi nhà thờ nhỏ ở Ars. Ngài là bổn mạng các cha sở trên toàn thế giới.
- Têrêsa Hài Đồng Giêsu · Sách Câu chuyện một tâm hồn của cô được dịch ra hàng chục thứ tiếng. Cô là Tiến sĩ Hội Thánh từ năm 1997.
- Don Bosco · Dòng Salêdiêng của ngài nay có mặt ở hơn một trăm ba mươi nước. Ở Việt Nam, các cha đến từ năm 1952.
Nơi ấy hôm nay
- Ars vẫn là làng nhỏ, nhưng mỗi năm khách hành hương tìm đến để viếng đền thánh. Đức Gioan Phaolô II đến đây năm 1986.
- Lisieux còn tu viện Cát Minh nơi cô Têrêsa sống chín năm, và là nơi hành hương lớn của nước Pháp.
- Valdocco ở Torino, nơi cha Bosco thuê cái lán xiêu vẹo năm 1846, nay là cả một khu của dòng Salêdiêng, với đền thánh Đức Mẹ Phù Hộ.
Muốn đọc thêm
Têrêsa Hài Đồng Giêsu, Câu chuyện một tâm hồn (bản dịch John Clarke, ICS Publications) · Gioan Bosco, Hồi ký về Nguyện xá · Francis Trochu, The Curé d’Ars · Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo, đọc miễn phí ở vatican.va
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Gioan Maria Vianney
- Antoine Givre
- Charles Balley
- Madeleine-Sophie Barat
- Marcellin Champagnat
- Frédéric Ozanam
- Rosalie Rendu
- Jeanne Jugan
- Gioan Bosco
- Bartolomeo Garelli
- Đa-minh Savio
- Maria Mazzarello
- Têrêsa Martin
- Lêô XIII
- Piô XI
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 125
Những người giữ lửa thời cấm đạo
Một ông vua thông minh, chăm việc nước như Minh Mạng, vì đâu lại ra tay cấm đạo khốc liệt đến thế?
Khoảng 30 phút đọc











