Tư liệu chương 127
Kiểm chứng chương 127: Newman và đêm mưa ở Littlemore
Đọc xong chương 127, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: làm sao biết được chuyện xảy ra trong đêm mưa năm 1845, những câu nói nổi tiếng của Newman lấy từ đâu, và đâu là điều chắc chắn về người đàn ông về sau thành thánh. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào các nhà nghiên cứu còn đang bàn.
Chương kể đời thánh John Henry Newman, từ giáo sĩ Anh giáo nổi tiếng nhất nước Anh đến hồng y Công giáo. Câu chuyện đi qua Phong trào Oxford, cuộc trở lại đạo năm 1845, và những ý tưởng mà Công đồng Vaticanô II về sau nhận làm của mình.
Nguồn chính là chính các tác phẩm của Newman, nhất là cuốn Apologia pro Vita Sua (1864), nơi ông kể lại đức tin của mình đã thành hình ra sao. Ngoài ra có:
- An Essay on the Development of Christian Doctrine (Luận về sự phát triển của giáo lý, 1845);
- The Idea of a University (Ý niệm về đại học, 1852 đến 1858);
- Letter to the Duke of Norfolk (Thư gửi Công tước Norfolk, 1875);
- Letters and Diaries (Thư từ và nhật ký) của ông, in thành ba mươi hai tập (1961 đến 2008).
Tất cả các tác phẩm chính có thể đọc miễn phí trên trang newmanreader.org. Tiểu sử chuẩn là cuốn John Henry Newman: A Biography của Ian Ker (1988).
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Đêm mưa ngày 8 tháng Mười năm 1845
Domenico Barberi là tu sĩ dòng Thương Khó người Ý, con một nông dân. Từ thuở trẻ ngài đã muốn sang nước Anh, và ngài đến đó năm 1841. Chuyện này có trong tiểu sử của Ian Ker.
Newman sinh ngày 21 tháng Hai năm 1801, nên năm 1845 bốn mươi bốn tuổi. Đêm 8 tháng Mười, ông quỳ xin được đón nhận vào Hội Thánh và xưng tội. Ngày 9 tháng Mười năm 1845, ông tuyên xưng đức tin Công giáo. Chương theo những lá thư viết ngay thời ấy, nay được gom trong bộ Thư từ và nhật ký. Những nét nhỏ của cảnh (áo ướt, lò sưởi, cánh cửa mở) là cách người kể dựng lại buổi tối ấy.
Nước Anh thế kỷ XIX
Hình ảnh một giáo hội quốc gia “gần như ngủ gật” là cách nhìn của nhiều sử gia, kể cả các sử gia Anh giáo. Nhà vua là Thống đốc Tối cao của Giáo hội, và các giám mục ngồi trong Thượng viện. Chuyện giáo sĩ đi săn cáo nhiều hơn đi thăm giáo dân là nét tả quen thuộc về lớp giáo sĩ nhàn nhã thời ấy, người kể lấy làm hình ảnh chung chứ không nhắm vào ai.
Cuộc bầu cử ở hạt Clare diễn ra vào tháng Bảy năm 1828. Bầu phiếu thời ấy là công khai, và nhiều nông dân bất chấp điền chủ mà bỏ phiếu cho O’Connell. Ông thắng với tỉ lệ chừng hai phiếu chống một. Đạo luật Giải phóng Công giáo thành luật vào tháng Tư năm 1829. Newman vận động chống việc Robert Peel tái đắc cử ở Đại học Oxford năm 1829, như cuốn của Ker và thư từ của ông cho thấy. Về người Công giáo Anh, xem chương 95. Về O’Connell, xem chương 122.
Năm 1833, đạo luật gọi là Irish Church Temporalities Act bãi bỏ mười giáo phận của Giáo hội Anh ở Ireland. Ngày 14 tháng Bảy năm 1833, John Keble giảng bài “Sự bội giáo của quốc gia”. Trong Apologia, chương 2, Newman viết rằng ông luôn coi ngày ấy là ngày khởi đầu của phong trào tôn giáo năm 1833.
“Xin dẫn con đi, Ánh Sáng hiền hòa”
Newman là con trai cả của một chủ ngân hàng. Cuộc hoán cải năm mười lăm tuổi (1816) và câu nói về “hai hữu thể tuyệt đối và sáng tỏ hiển nhiên, là tôi và Đấng Tạo Hóa của tôi” có trong Apologia, chương 1. Bản tiếng Việt trong chương là bản dịch của chính sách này. Ông vào Trinity College năm mười sáu tuổi, đoạt chân nghiên cứu viên ở Oriel năm 1822, thụ phong linh mục Anh giáo năm 1824, làm cha sở nhà thờ Đại học Đức Maria năm 1828. Nhà nguyện nhỏ và ngôi trường ở Littlemore ông dựng vào những năm 1830. Thi sĩ Matthew Arnold nhớ giọng ông giảng trong cuốn Discourses in America (1885).
Ở Sicilia năm 1833, ông bị một cơn sốt nặng ở Leonforte. Trong Apologia, ông kể điều đã nói với người hầu: ông sẽ không chết, vì ông chưa phạm tội chống lại ánh sáng. Chương chỉ lấy ý, không lấy nguyên từng chữ. Bài thơ được viết ngày 16 tháng Sáu năm 1833, trên chiếc thuyền chở cam bị lặng gió ở eo biển Bonifacio, giữa Corse và Sardegna. Khổ thơ in trong chương là bản dịch tiếng Việt từ khổ đầu của bài thơ tiếng Anh, bài thơ nay thuộc phạm vi công cộng.
Về Gandhi: đúng, đó là một trong những bài thánh ca ông yêu nhất và được hát trong các buổi cầu nguyện của ông.
Những cuốn sách nhỏ
Những tiểu luận cho thời đại (Tracts for the Times) gồm chín mươi tiểu luận, in từ năm 1833 đến năm 1841. Edward Pusey là giáo sư tiếng Híp-ri ở Oxford. Ý “con đường ở giữa” (via media) là của chính Newman.
Chuyện ông lao vào đọc các Giáo phụ là đúng. Cuốn The Arians of the Fourth Century (Phái Ariô thế kỷ IV, 1833) là một trong những cuốn sách đầu tay của ông.
Chuyện năm 1839, chiếc “gương” và những người phái Độc Tính, nằm trong Apologia, chương 3. Chương kể ý của đoạn “gương” bằng lời riêng. Câu của thánh Augustinô, securus judicat orbis terrarum, đến với ông qua một bài báo của Nicholas Wiseman. Chữ “nghiền nát hoàn toàn” và nhắc đến Tolle, lege cũng là của chương 3 ấy. Về Công đồng Canxêđônia, xem chương 48.
Tiểu luận số 90
Tiểu luận số 90 bàn về Ba mươi chín Điều của Giáo hội Anh. Các vị đứng đầu các học viện ở Oxford lên án nó, và giám mục Oxford bảo Newman ngưng in các tiểu luận. Chuyện đề nghị lập chung một giám mục ở Giêrusalem được cả Ker lẫn Apologia (chương 3) tả vào mùa thu năm 1841.
Năm 1842, ông lui về Littlemore. Năm 1843, ông rút lại những lời nặng nề trước kia nói về Hội Thánh Công giáo, và tháng Chín năm ấy từ chức ở nhà thờ Đức Bà. Ông giảng bài “Chia tay bạn hữu” (The Parting of Friends) ngày 25 tháng Chín năm 1843.
Cuốn Luận về sự phát triển của giáo lý ông viết năm 1845 và bỏ dở khi đã tự thuyết phục được mình, rồi in vào cuối năm ấy. Hình ảnh hạt giống và bảy phép thử, trong sách gọi là “dấu chỉ” (notes), đều có trong sách. Câu “sống là đổi thay” nằm ở phần 1, chương 1. Bản tiếng Việt của câu ấy trong chương là bản dịch của chính sách này.
Cái giá
Keble và Pusey ở lại. Phong trào Oxford làm Giáo hội Anh đổi khác và sinh ra khuynh hướng gọi là Anh–Công giáo (Anglo-Catholicism).
Người chị Harriett Mozley không nói chuyện với ông nữa cho đến khi bà mất năm 1852.
Ông thụ phong linh mục ở Rôma năm 1847, rồi lập Oratorio của thánh Philipphê Nêri ở Birmingham năm 1848. Cha Barberi mất năm 1849 ở ga Reading, vì cơn đau tim.
Vụ Achilli: năm 1852 đến 1853, Newman bị tuyên có tội phỉ báng và bị phạt tiền, người Công giáo quyên tiền trả án phí (Ker, chương 18). Hàng giáo phẩm Công giáo ở Anh được Đức Piô IX lập lại năm 1850, và người Ireland chạy nạn đói đổ sang làm tín hữu đông thêm.
Ở Dublin, ông làm viện trưởng Đại học Công giáo từ năm 1854 đến năm 1858, theo lời mời của Tổng giám mục Paul Cullen. Những bài giảng của ông thành cuốn Ý niệm về đại học, nhiều trường đại học trên thế giới vẫn đọc. Tháng Bảy năm 1859, ông đăng trên tạp chí The Rambler bài “On Consulting the Faithful in Matters of Doctrine” (Hỏi ý giáo dân trong những vấn đề giáo lý). Trường của Oratorio mở cửa cũng năm 1859.
Lương tâm trước, Giáo hoàng sau
Chuyện Kingsley và cuốn Apologia xảy ra năm 1864. Newman viết sách theo từng kỳ hằng tuần, trong chừng mười tuần.
Về Vaticanô I: Newman thuộc nhóm cho rằng việc định tín giáo lý này là “không đúng lúc”. Công đồng định tín ơn bất khả ngộ của giáo hoàng ngày 18 tháng Bảy năm 1870, với 533 phiếu thuận và 2 phiếu chống. Chương 131 kể về công đồng ấy.
Gladstone, cựu thủ tướng, viết cuốn sách mỏng nói rằng người Công giáo không thể là công dân trung thành vào năm 1874. Newman trả lời năm 1875. Câu nâng ly chúc mừng Lương tâm trước rồi mới đến Giáo hoàng nằm ở phần 5 của Thư gửi Công tước Norfolk. Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo, số 1778, trích một câu khác trong cùng lá thư ấy, theo ý rằng lương tâm là vị đại diện nguyên thủy của Đức Kitô. Chương kể lại theo ý đúng như thế.
Lòng nói với lòng
Đức Lêô XIII phong Newman hồng y ngày 12 tháng Năm năm 1879, khi ông bảy mươi tám tuổi. Ông được giữ làm một linh mục bình thường, với nhà thờ hiệu danh San Giorgio in Velabro. Lời về đám mây được cất đi nằm trong bài nói của ông lúc nhận mũ đỏ, cũng bài nói ấy ông nhắc đến cuộc chiến chống “chủ nghĩa tự do trong tôn giáo”. Khẩu hiệu Cor ad cor loquitur lấy từ thánh Phanxicô Salê.
Ông mất ngày 11 tháng Tám năm 1890, vì viêm phổi, tại Oratorio ở Birmingham. Văn bia Ex umbris et imaginibus in veritatem là ý riêng của ông. Ông được chôn ở Rednal, chung mộ với Ambrose St John. Năm 2008, khi mở mộ, người ta không thấy hài cốt; tin này do Tổng giáo phận Birmingham công bố.
Danh hiệu “người cha vắng mặt” của Công đồng được nhiều người dùng, nhất là từ thời Đức Phaolô VI. Chương giữ đúng ý đó.
Đức Bênêđictô XVI tuyên phước cho ông ở Cofton Park, Birmingham, ngày 19 tháng Chín năm 2010. Đức Phanxicô tuyên thánh ngày 13 tháng Mười năm 2019. Hai phép lạ là việc chữa lành ông Jack Sullivan năm 2001 và một phụ nữ ở Chicago năm 2013. Cha Dominic Barberi được Đức Phaolô VI phong chân phước năm 1963. Lễ thánh Newman mừng ngày 9 tháng Mười trong lịch phụng vụ của Anh và Ireland.
Những người trong chương
John Henry Newman, giáo sĩ Anh giáo, rồi hồng y Công giáo, nay là thánh.
Domenico Barberi, tu sĩ dòng Thương Khó, chân phước.
Daniel O’Connell, luật sư.
John Keble và Edward Pusey, các lãnh đạo Phong trào Oxford.
Harriett Mozley, chị của Newman.
Charles Kingsley, nhà văn.
William Gladstone, cựu thủ tướng nước Anh.
Lêô XIII, Bênêđictô XVI và Phanxicô, các giáo hoàng.
Mahatma Gandhi.
Những nơi trong chương
Littlemore, Oxford, và nhà thờ Đại học Đức Maria. Luân Đôn. Ireland, với hạt Clare. Sicilia. Eo biển giữa Corse và Sardegna. Birmingham. Dublin. Rôma.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một trang, hãy đọc bài thơ Lead, Kindly Light (Xin dẫn con đi, Ánh Sáng hiền hòa): ba khổ ngắn, viết trên một chiếc thuyền lặng gió, mà đã thành lời cầu nguyện của hàng triệu người. Rồi đọc chương cuối của Apologia, nơi Newman kể vì sao ông đã đi con đường ấy. Tất cả đều có miễn phí ở newmanreader.org.
John Henry Newman: A Biography của Ian Ker (Nhà xuất bản Đại học Oxford) là tiểu sử chuẩn, đọc cũng dễ.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 41 và 48 (Athanasiô và Canxêđônia), chương 95 (người Công giáo Anh), chương 100 (nhà nguyện của thánh Philipphê Nêri ở Rôma), chương 122 (O’Connell), chương 131 (Vaticanô I) và các chương 146 đến 148 (Vaticanô II).