Tư liệu chương 132
Kiểm chứng chương 132: Döllinger và những người Công giáo Cũ
Đọc xong chương 132, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: lá thư của Döllinger có thật không, câu nói nổi tiếng về quyền lực của Lord Acton nằm ở đâu, và những người Công giáo Cũ rốt cuộc là ai, đi xa đến đâu so với điều Döllinger mong. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào các nhà nghiên cứu còn đang bàn.
Chương kể về Ignaz von Döllinger, nhà sử học không chịu chấp nhận định tín năm 1870, và về các Giáo hội Công giáo Cũ lớn lên quanh cái “không” của ông, từ Utrecht đến Scranton.
Nguồn chính gồm: lá thư Döllinger gửi tổng giám mục Gregor von Scherr ngày 28 tháng Ba năm 1871, được in ngay năm ấy; cuốn Janus (1869) và những lá thư “Quirinus” (1869 đến 1870); thư từ giữa Döllinger và Lord Acton; biên bản các hội nghị ở Bonn năm 1874 và 1875; các văn kiện của Liên hiệp Utrecht và các bản văn chung của ủy ban đối thoại quốc tế giữa Hội Thánh Công giáo Rôma và các Hội Thánh Công giáo Cũ.
Tiểu sử Döllinger nổi tiếng nhất do học trò ông là Johann Friedrich viết, ba tập (1899 đến 1901), nhưng viết từ phía người Công giáo Cũ nên cần đọc cẩn thận. Về Acton, bạn có thể đọc cuốn Lord Acton của Roland Hill (2000).
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Mùa xuân năm 1871
Lá thư ngày 28 tháng Ba. Câu chương trích có trong thư, theo các tiểu sử: Döllinger viết ông không thể chấp nhận học thuyết ấy, với tư cách Kitô hữu, nhà thần học, sử gia và công dân. Ông sinh ngày 28 tháng Hai năm 1799, nên lúc viết thư đúng bảy mươi hai tuổi. Học thuyết nói đến là điều được định tín mùa hè năm trước trong hiến chế Pastor Aeternus, chương 4, tức điều mà chương 131 đã kể.
Rút phép thông công. Tổng giám mục Scherr ký ngày 17 tháng Tư năm 1871.
Những người đứng về phía ông. Sinh viên biểu tình ủng hộ ông. Vua Ludwig II xứ Bayern gửi thư tỏ lòng cảm thông. Năm 1871, trường đại học bầu ông làm hiệu trưởng.
Không dâng lễ, không lập Hội Thánh. Điều này đúng: Döllinger không bao giờ chính thức gia nhập Hội Thánh Công giáo Cũ. Từ 1871 đến lúc ông mất năm 1890 là mười chín năm, như chương nói.
Người thầy của một thế hệ
Cuộc đời ông. Döllinger sinh ở Bamberg, chịu chức linh mục năm 1822 và dạy ở München từ năm 1826. Vì thế chương nói ông giảng “hơn bốn mươi năm”. Năm 1848, ông là đại biểu Nghị viện Frankfurt, hội đồng dân cử đầu tiên có ý nói thay cho cả nước Đức.
Sự đổi thay. Văn bản Hiến tặng của Constantinô được Lorenzo Valla chứng minh là giả vào năm 1440, và Döllinger cũng viết về nó. Ông đi Rôma năm 1857 cùng Acton. Câu chương nói rằng với ông lịch sử là quan tòa tóm đúng cách ông nghĩ, và đó là lời người kể tóm lại lập trường của ông. Chuyện các giáo hoàng thời Phục Hưng thì xem chương 88. Acton sang München học và ở ngay trong nhà Döllinger, về sau viết rằng thầy đã cho ông tình yêu với việc nghiên cứu lịch sử.
Janus và Quirinus. Cuốn Janus (1869) do Döllinger viết cùng Johannes Huber và Johann Friedrich, ký bút danh. Janus là vị thần hai mặt của người Rôma, còn Quirinus là một tên Rôma cổ khác. Những lá thư Quirinus đăng trên tờ Allgemeine Zeitung ở Augsburg. Công đồng khai mạc ngày 8 tháng Mười Hai năm 1869. Lời chương nói rằng Döllinger không có chỗ ngồi trong công đồng và theo dõi qua bạn bè giám mục là cách người kể tả lại, từ những lá thư các giám mục phe thiểu số gửi ra.
Một sắc lệnh, hai cách đón nhận
Về các giám mục phe thiểu số, xem tư liệu chương 131. Chương trình bày hai lối lý lẽ khá công bằng. Những câu mở đầu bằng “Döllinger nghĩ khác” là người kể tóm lại lập trường của ông, không phải lời trích.
Tháng Chín năm 1870, quân Ý vào Rôma (ngày 20), và công đồng bị đình chỉ dở dang.
Lord Acton. Acton chưa bao giờ ký một tuyên bố chấp nhận rõ ràng, nhưng cũng không bị rút phép thông công. Ông giữ đạo cho đến khi mất năm 1902. Ông có đến Rôma vận động chống sắc lệnh, như chương kể.
Câu về quyền lực. Câu “Quyền lực có xu hướng làm hư hỏng, và quyền lực tuyệt đối thì làm hư hỏng tuyệt đối.” nằm trong thư ngày 5 tháng Tư năm 1887 Acton gửi Mandell Creighton, sử gia và giáo sĩ Anh giáo. Creighton đến năm 1891 mới làm giám mục, nên chương viết “sau này làm giám mục”. Câu ấy thường bị trích sai thành “Quyền lực làm hư hỏng”. Bản gốc có chữ “có xu hướng” (tends to).
Những người không chịu nhượng
Đại hội München. Họp từ ngày 22 đến 24 tháng Chín năm 1871. Döllinger khuyên họ đừng dựng bàn thờ riêng, đúng như chương kể.
Nguyên tắc của Vinh Sơn thành Lérins. Đan sĩ thế kỷ V này viết trong cuốn Commonitorium (chương 2) rằng đức tin đích thực là điều được tin ở mọi nơi, luôn luôn, bởi mọi người. Cũng chính câu ấy xuất hiện trong Tuyên ngôn Utrecht năm 1889.
Utrecht
Từ Codde đến Steenoven. Petrus Codde, đại diện tông tòa, bị đình chỉ năm 1702 và cách chức năm 1704. Năm 1723, các kinh sĩ Utrecht bầu Cornelis Steenoven. Ngày 15 tháng Mười năm 1724, giám mục người Pháp Dominique-Marie Varlet truyền chức cho ông. Varlet mang tước giám mục tòa Babylon, đã bị Rôma đình chức và đang sống ở Hà Lan. Rôma gọi việc ấy là bất hợp pháp, nhưng chưa bao giờ chính thức nghi ngờ nó thành sự. Thiện cảm của hàng giáo sĩ Utrecht với phái Jansen và mối bất hòa với Dòng Tên thuộc về câu chuyện chương 115 (Port-Royal và nỗi sợ Thiên Chúa).
Reinkens. Joseph Hubert Reinkens, giáo sư thần học ở Breslau, được bầu ngày 4 tháng Sáu năm 1873. Ngày 11 tháng Tám năm ấy, ở Rotterdam, giám mục Hermann Heykamp của Deventer, thuộc Hội Thánh Utrecht, truyền chức cho ông.
Bismarck. Phổ công nhận Reinkens từ tháng Chín năm 1873 và trả lương cho ông. Phổ là bang lớn nhất của Đế quốc Đức. Về Kulturkampf, xem chương 129 (Đức Piô IX: ba mươi hai năm giữa bão). Nhận xét rằng Bismarck chẳng quan tâm gì đến thần học mà chỉ muốn một Hội Thánh yếu đi là nhận định của người kể về ý định của ông, không phải điều ông tự nói ra.
Một giám mục và một nhúm giáo xứ
Con số. Các ước tính khác nhau. Ở Đức, lúc cao nhất phong trào có chừng năm sáu chục ngàn người, nên “có lẽ sáu mươi ngàn” là hợp lý.
Thụy Sĩ. Hội Thánh Công giáo Kitô (Christkatholische Kirche) lập năm 1875, và Eduard Herzog được truyền chức giám mục ở Bern năm 1876.
Những thay đổi. Năm 1878, một công nghị ở Đức bỏ luật độc thân của linh mục. Tiếng bản xứ dần vào phụng vụ, và xưng tội riêng không còn bắt buộc. Liên hiệp Utrecht thành lập ngày 24 tháng Chín năm 1889.
Döllinger qua đời. Ngày 10 tháng Giêng năm 1890 ở München. Ông lãnh các bí tích từ Johann Friedrich, học trò ông, lúc ấy là linh mục Công giáo Cũ. Câu chương nói rằng ông nhìn tất cả với nỗi buồn là cách người kể hình dung tâm trạng ông, dựa vào chỗ ông đã khuyên họ đừng đi con đường ấy.
Cánh cửa ở Bonn
Hai hội nghị 1874 và 1875. Có nhà thần học Anh giáo, Chính thống Nga, Chính thống Hy Lạp và Công giáo Cũ tham dự. Năm 1875, hội nghị đạt một bản đồng thuận về việc Chúa Thánh Thần xuất phát như thế nào, dựa vào giáo huấn của thánh Gioan Đamascênô, một Giáo phụ Đông phương thế kỷ VIII. Trong số khách Anh giáo có Henry Liddon, tu sĩ chức sắc của Thánh đường Thánh Phaolô ở Luân Đôn. Về cuộc ly giáo năm 1054 và chữ Filioque, xem chương 66 và chương 67.
Ngôn ngữ. Döllinger chủ tọa bằng tiếng Đức và tiếng Anh. Không có nguồn chắc chắn nào nói ông còn dùng cả tiếng Hy Lạp, nên chương không nói điều ấy.
Thỏa thuận Bonn năm 1931. Ký ngày 2 tháng Bảy năm 1931 giữa Hội Thánh Anh và các Hội Thánh Công giáo Cũ. Văn bản chỉ có ba điểm ngắn. Ngày nay Hội Thánh Anh và các Hội Thánh của Liên hiệp Utrecht ở trong tình hiệp thông trọn vẹn.
Bên kia đại dương
Franciszek Hodur đứng về phía giáo dân Ba Lan ở Scranton năm 1897, bị rút phép thông công năm 1898 và được truyền chức giám mục ở Utrecht ngày 29 tháng Chín năm 1907. Chuyện mỏ than antraxit quanh Scranton, chuyện thợ mỏ Ba Lan góp tiền xây nhà thờ và muốn có tiếng nói trong việc điều hành giáo xứ, là lịch sử quen thuộc của người nhập cư Mỹ. Chương 135 kể thêm về người nhập cư ở Mỹ.
Hôm nay
Liên hiệp Utrecht ngày nay có khoảng một trăm ngàn tín hữu, ở Đức, Áo, Thụy Sĩ, Hà Lan, Cộng hòa Séc và Ba Lan. Phụ nữ lần đầu được truyền chức linh mục ở Đức ngày 27 tháng Năm năm 1996. Năm 2003, Hội Thánh Công giáo Quốc gia Ba Lan ở Mỹ rời Liên hiệp.
Hội Thánh Công giáo Rôma nhìn nhận các bí tích của người Công giáo Cũ là thành sự. Ủy ban đối thoại quốc tế làm việc từ năm 2004, đã công bố Church and Ecclesial Communion (Hội Thánh và sự hiệp thông giáo hội, 2009) và một bản báo cáo năm 2016. Những dòng kết của chương là lời người kể.
Những người trong chương
Ignaz von Döllinger (1799 đến 1890) là linh mục và sử gia.
Gregor von Scherr là tổng giám mục München.
Ludwig II là vua xứ Bayern.
Lord Acton (John Dalberg-Acton) là sử gia.
Mandell Creighton là sử gia, về sau là giám mục Anh giáo.
Petrus Codde, Cornelis Steenoven và Dominique-Marie Varlet là những người khởi đầu Hội Thánh Utrecht.
Joseph Hubert Reinkens là giám mục Công giáo Cũ ở Đức.
Hermann Heykamp là giám mục Deventer.
Eduard Herzog là giám mục Công giáo Kitô ở Thụy Sĩ.
Johann Friedrich là học trò của Döllinger.
Otto von Bismarck là thủ tướng Đức.
Franciszek Hodur là giám mục của Hội Thánh Công giáo Quốc gia Ba Lan.
Những nơi trong chương
München. Bamberg. Frankfurt. Augsburg. Utrecht và Rotterdam bên Hà Lan. Bern bên Thụy Sĩ. Bonn. Scranton, bang Pennsylvania bên Mỹ.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc lá thư ngày 28 tháng Ba năm 1871 của Döllinger, được trích trong các tiểu sử và sử sách về phong trào Công giáo Cũ. Rồi đọc bản văn chung năm 2009, Church and Ecclesial Communion, để thấy hơn một trăm năm sau hai bên đã nói với nhau thế nào. Về Acton, cuốn Lord Acton của Roland Hill là một tiểu sử tốt.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 66 và 67 (Filioque và cuộc ly giáo năm 1054), chương 115 (Port-Royal), chương 129 (Kulturkampf), chương 131 (Vaticanô I), chương 135 (Bắc Mỹ) và chương 149 (phong trào hiệp nhất).