Bỏ qua, tới nội dung
1870–2016 · Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Mỹ

Chương 132

Döllinger và những người Công giáo Cũ

1870–2016 · Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Mỹ

Giáo hoàng Piô IX

Giáo sư Ignaz von Döllinger năm ấy đã bảy mươi hai tuổi khi ngồi xuống bên chiếc bàn làm việc quen thuộc tại kinh thành Munich để viết lá thư sẽ vĩnh viễn tước đoạt của ông quyền hiệp thông với Giáo hội mà ông hằng phụng sự trọn đời.

Năm ấy, nơi ấy

1723–2016

  1. München
  2. Utrecht
  3. Rotterdam
  4. Bonn
  5. Bern
  6. Scranton
Từ München, Döllinger không chịu chấp nhận bản định tín. Người Công giáo Cũ tìm đến Utrecht xin truyền chức, rồi họp với Anh giáo ở Bonn.
Bắt đầu đọc

Chương 132

1870–2016 · Đức, Hà Lan, Thụy Sĩ, Mỹ

Nơi chốn
München, Utrecht, Rotterdam, Bonn, Bern, Scranton
Giáo hoàng
Piô IX

Giáo sư Ignaz von Döllinger năm ấy đã bảy mươi hai tuổi khi ngồi xuống bên chiếc bàn làm việc quen thuộc tại kinh thành Munich để viết lá thư sẽ vĩnh viễn tước đoạt của ông quyền hiệp thông với Giáo hội mà ông hằng phụng sự trọn đời.

Hôm ấy là ngày 28 tháng Ba năm 1871. Ông là một vị linh mục Công giáo đạo hạnh, và suốt hơn bốn mươi năm ròng rã đã đứng trên bục giảng dạy môn Lịch sử Giáo hội tại Đại học Munich, thủ phủ của Vương quốc Bavaria, một xứ sở Công giáo sùng đạo ở miền nam nước Đức. Cả châu Âu thời bấy giờ đều kính nể tôn vinh ông là sử gia Công giáo uyên bác và lỗi lạc bậc nhất đương thời; những thế hệ học trò xuất sắc từng thọ giáo nơi ông nay đã trở thành các giáo sư danh tiếng hay ngự trị trên các tòa giám mục khắp lục địa già.

Lá thư định mệnh ấy được gửi thẳng đến vị bề trên trực tiếp của ông: Đức Tổng Giám mục Gregor von Scherr. Vị tổng giám mục vừa gửi tối hậu thư yêu cầu giáo sư Döllinger phải đặt bút ký văn bản chấp thuận vô điều kiện các sắc lệnh của Công đồng Vaticanô I, đặc biệt là bản định tín mùa hè năm 1870 về Quyền Tối Thượng và Ơn Bất Khả Ngộ của Đức Giáo hoàng.

Ngồi trước trang giấy trắng, người học giả già nua đã nắn nót viết nên câu trả lời khẳng khái đã đi vào lịch sử thần học:

“Là một Kitô hữu, là một nhà thần học, là một sử gia và là một công dân,

tôi dứt khoát không thể nào chấp nhận học thuyết này!”

Ba tuần sau, ngày 17 tháng Tư năm 1871, Đức Tổng Giám mục Scherr tuyên vạ tuyệt thông linh mục Ignaz von Döllinger, cắt ông khỏi các bí tích của Hội Thánh. Bản tuyên vạ được đọc trước bàn thờ mọi giáo xứ ở Munich.

Thế nhưng giới học thuật và xã hội lại phản ứng ngược hẳn: hàng ngàn sinh viên rước đuốc kéo đến quanh nhà Döllinger reo hò ủng hộ; Vua Ludwig II xứ Bavaria gửi thư thăm hỏi; và Đại học Munich đáp lại bản án bằng một hành động thách thức: bầu Döllinger làm Viện trưởng!

Từ ngày ấy, vị linh mục già không bao giờ dâng Thánh lễ nữa. Thế nhưng ông cũng nhất quyết không lập giáo hội ly khai nào. Suốt mười chín năm còn lại, ông sống âm thầm giữa bốn bức tường đầy sách, như người lữ khách đứng lặng ngoài ngưỡng cửa thánh đường: không chịu cúi đầu bước vào, mà cũng chẳng nỡ quay gót bỏ đi…

Döllinger trước vết rạn
Döllinger trước vết rạn

Người thầy của một thế hệ và lăng kính khắc nghiệt của lịch sử

Ignaz von Döllinger sinh năm 1799 tại thành phố cổ Bamberg, trong một gia đình trí thức danh gia vọng tộc. Ông thụ phong linh mục vào năm 1822 và dành trọn vẹn cả cuộc đời gắn bó với giảng đường Đại học Munich.

Thời trai trẻ, ngài từng là chiến sĩ hộ giáo kiên cường và nhiệt thành bậc nhất của Giáo hội Công giáo nước Đức. Ngài đã biên soạn những pho đại cổ sử đồ sộ về Giáo hội và phong trào Cải Cách thế kỷ XVI, dùng những lập luận đanh thép để vạch trần các sai lầm giáo lý của phe Tin Lành Luther. Năm 1848, khi ngọn lửa cách mạng bùng nổ khắp châu Âu, Döllinger đàng hoàng bước vào Nghị viện Frankfurt, quốc hội dân cử đầu tiên của toàn nước Đức, để dũng cảm cất cao tiếng nói bảo vệ quyền tự do thiêng liêng của Giáo hội trước sự can thiệp của các nhà nước thế tục.

Danh tiếng học thuật lẫy lừng của ngài đã thu hút biết bao tài năng trẻ từ khắp các quốc gia tìm đến thọ giáo. Một trong những môn sinh kiệt xuất nhất của ngài là một chàng quý tộc trẻ người Anh tên là John Dalberg-Acton, sau này là Huân tước Acton lừng danh. Chàng thanh niên Acton đã sang Munich trọ học ngay trong tư gia của Döllinger; hai thầy trò đã trở thành đôi bạn tri kỷ gắn bó suốt đời, và Acton luôn khắc ghi lòng biết ơn người thầy đã truyền dạy cho mình niềm đam mê bất diệt đối với sự thật khách quan của lịch sử.

Thế nhưng, chính phương pháp luận sử học thuần túy duy lý đã dần đưa Döllinger rẽ sang một lối đi đầy giằng xé.

Là một nhà sử học nghiêm cẩn, ông coi các chứng tích lịch sử như một vị thẩm phán tối cao không thể lay chuyển. Đối với ông, một giáo lý hay tín điều tôn giáo không thể chỉ dựa vào cảm xúc sốt sắng đạo đức bình dân hay những suy diễn thần học trừu tượng; nó bắt buộc phải được chứng minh bằng những văn bản lịch sử xác thực từ thời các Thánh Phụ sơ khai, qua các nghị quyết công đồng cổ xưa và từ chính các bản văn của các vị giáo hoàng tiền nhiệm.

Càng đào sâu nghiên cứu các thủ bản cổ, Döllinger càng đi đến kết luận rằng: quyền tài phán tối cao của ngai tòa Rôma thực chất đã được bồi đắp và phình to dần qua các thế kỷ Trung Cổ, thậm chí có những giai đoạn dựa trên những văn kiện giả mạo tinh vi, tiêu biểu như Bản Hiến Tặng Constantinô hay bộ Sắc Lệnh Giả Isidore. Ông cũng chỉ ra những vết nhơ lịch sử nơi các giáo hoàng thời Phục Hưng và trường hợp Giáo hoàng Hônôriô I từng bị công đồng chung kết án ở thế kỷ thứ VII.

Năm 1857, Döllinger cùng người học trò Acton thực hiện chuyến hành hương sang kinh thành Rôma; thế nhưng, ông trở về trong nỗi thất vọng sâu sắc trước bộ máy giáo triều quan liêu và bầu khí thần học bảo thủ nơi đây.

Năm 1869, khi hay tin Đức Giáo hoàng Piô IX chuẩn bị triệu tập Công đồng Vaticanô I với ý định định tín ơn bất khả ngộ, Döllinger cùng hai giáo sư bạn hữu đã xuất bản một cuốn khảo luận gây chấn động mang bút danh Janus, tên vị thần hai mặt trong thần thoại La Mã. Tác phẩm kịch liệt công kích ý tưởng về sự bất khả ngộ của Giáo hoàng, coi đó là sự phản bội lại truyền thống tập đoàn cổ xưa của Hội Thánh.

Đến khi công đồng nhóm họp kín sau những cánh cửa Đền Thờ Thánh Phêrô, Döllinger lại tiếp tục dùng bút danh Quirinus để đăng tải hàng chục bức thư sắc bén trên tờ báo Allgemeine Zeitung tại Augsburg, công khai phơi bày từng diễn biến tranh luận gay gắt bên trong hội trường dựa trên các nguồn tin mật do các giám mục phe thiểu số gửi ra. Cả châu Âu bàng hoàng theo dõi những trang viết của vị giáo sư Munich.

Một sắc lệnh tín lý và hai ngả rẽ lương tâm

Ngày 18 tháng Bảy năm 1870, giữa tiếng sấm trên vòm Đền Thờ Thánh Phêrô, Hiến chế Pastor Aeternus được thông qua. Rồi Chiến tranh Pháp-Phổ bùng nổ, quân Ý chiếm Rôma, công đồng phải đình hoãn. Các giám mục vội về giáo phận với một bản văn tín lý đã xong mà bao trăn trở còn dở dang.

Và ngay sau đó, lương tâm chia rẽ những người từng chung một chiến hào:

Các vị giám mục thuộc Phe Thiểu Số, những bộ óc uyên bác như Đức cha Hefele, nhà sử học; Đức cha Ketteler của Mainz; Đức Tổng Giám mục Darboy của Paris; Đức Giám mục Strossmayer của Croatia, sau những tháng ngày dằn vặt nội tâm và cầu nguyện trong nước mắt, đã lần lượt đặt bút ký văn bản chấp thuận giáo huấn của công đồng và công bố cho đoàn chiên mình.

Một định tín, hai cách đón nhận
Một định tín, hai cách đón nhận

Các ngài đã gửi thư tha thiết khuyên nhủ Döllinger hãy noi gương các ngài mà vâng phục. Các đấng bản quyền lý giải một cách sâu sắc rằng: Các ngài đã làm trọn vẹn bổn phận của lương tâm và tiếng nói sử học trên diễn đàn công đồng; thế nhưng, một khi Công đồng Chung đã chính thức lên tiếng nhân danh Hội Thánh hoàn vũ, thì người tín hữu phải tin tưởng phó thác vào sự dẫn dắt mầu nhiệm của Chúa Thánh Thần, Đấng luôn gìn giữ con thuyền đức tin vượt qua những giới hạn của con người. Sự hiệp nhất thiêng liêng của Thân Thể Chúa Kitô quý giá hơn muôn ngàn lần những nhận định học thuật cá nhân!

Thế nhưng, Döllinger thì dứt khoát không thể chấp nhận lối suy nghĩ ấy!

Đối với ông, một công đồng mà các cuộc tranh luận bị chi phối bởi áp lực của giáo triều và phe đa số, nơi mà tiếng nói của lịch sử bị gạt sang một bên, thì không thể được coi là một công đồng đại kết chân chính! Ông xác tín rằng lương tâm trí thức của một nhà khoa học không cho phép ông tuyên xưng một điều mà ông tin là trái ngược với sự thật của các tài liệu lịch sử mười tám thế kỷ trước đó.

Người học trò yêu quý của ông, Huân tước Acton, cũng từng phản đối kịch liệt tín điều ấy tại Rôma. Thế nhưng, sau biến cố năm 1870, Acton đã chọn lựa một thái độ khôn ngoan và khiêm nhường hơn: ông chọn giữ im lặng. Ông không công khai chống đối, không bị rút phép thông công, và trung kiên ở lại trong lòng Giáo hội Công giáo cho đến hơi thở cuối cùng vào năm 1902.

Mười bảy năm sau ngày công đồng bế mạc, vào ngày 5 tháng Tư năm 1887, trong một bức thư gửi cho mục sư kiêm sử gia Anh giáo Mandell Creighton bàn về những lạm quyền của các vị giáo hoàng thời Trung Cổ, Huân tước Acton đã đúc kết nên một danh ngôn chính trị bất hủ được toàn thế giới trích dẫn cho đến hôm nay:

“Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely!”

“Quyền lực luôn có xu hướng làm tha hóa con người,

và quyền lực tuyệt đối thì sẽ làm tha hóa một cách tuyệt đối!”

Sự ra đời của phong trào “Công giáo Cũ” và chiếc nôi Utrecht

Döllinger tuy bị vạ tuyệt thông nhưng chưa bao giờ muốn lập giáo phái ly khai. Ông luôn khuyên môn sinh kiên nhẫn chờ ngày Rôma tự suy nghĩ lại.

Thế nhưng những người ủng hộ ông ở Đức, Áo và Thụy Sĩ, hàng chục giáo sư, trí thức và linh mục bất đồng, không nhẫn nại được như người thầy già. Họ lập luận rằng chính Rôma đã đổi đức tin truyền thống bằng những tín điều mới; vậy chính họ mới là người Công giáo chân chính giữ đức tin nguyên tuyền thuở xưa!

Họ tự đặt tên cho mình bằng danh xưng: Những Người Công Giáo Cũ.

Họ viện dẫn nguyên tắc thần học kinh điển của Thánh Vinh Sơn thành Lérins, thế kỷ thứ V, làm tôn chỉ:

“Id teneamus quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est”

Chúng ta chỉ nắm giữ điều gì đã được tin ở mọi nơi, mọi thời và bởi hết thảy mọi người.

Tháng Chín năm 1871, một đại hội quy tụ hàng trăm đại biểu Công giáo Cũ đã nhóm họp tại Munich. Döllinger thân hành đến dự và một lần nữa tha thiết van xin họ đừng bao giờ bước vào con đường ly giáo lập dòng riêng. Họ đã bỏ ngoài tai lời can ngăn của vị giáo sư khả kính. Họ bắt đầu thành lập các giáo xứ độc lập, quy tụ các linh mục bị vạ tuyệt thông để cử hành phụng vụ.

Và một bài toán sinh tử lập tức đặt ra trước mắt họ: Muốn duy trì một Giáo hội, họ bắt buộc phải có Giám mục để truyền chức linh mục mới nhằm bảo đảm dòng truyền thừa tông đồ!

Họ đã tìm thấy vị cứu tinh lịch sử nơi một giáo hội nhỏ bé tại Hà Lan vốn đã tách khỏi ngai tòa Rôma từ một thế kỷ rưỡi trước đó: Giáo hội Utrecht!

Nguồn gốc của Giáo hội Utrecht bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng thần học phong trào Jansenism vào đầu thế kỷ XVIII:

  • Sau phong trào Cải Cách Tin Lành, người Công giáo Hà Lan phải sống dưới quy chế truyền giáo không có tòa giám mục chính thức, được coi sóc bởi các vị Đại diện Tông tòa. Hàng giáo sĩ tại thành phố cổ Utrecht mang nặng cảm tình với thần học khắt khe của phái Jansen và nảy sinh mối bất hòa sâu sắc với các cha Dòng Tên.
  • Năm 1702, Tòa Thánh Rôma ra sắc lệnh đình chỉ chức vụ của Đức cha Petrus Codde vì nghi ngờ ngài thiên vị phái Jansen, rồi cách chức ngài vào năm 1704. Giáo sĩ và giáo dân Utrecht kiên quyết không phục tùng. Năm 1723, hội đồng kinh sĩ Utrecht đã tự ý bầu chọn linh mục Cornelis Steenoven lên làm Tổng Giám mục.
  • Giữa lúc bế tắc không tìm đâu ra giám mục tấn phong, họ gặp được Đức cha Dominique-Marie Varlet, một giám mục thừa sai người Pháp được Tòa Thánh bổ nhiệm làm Giám mục hiệu tòa Babylon, nay thuộc Iraq. Đức cha Varlet lúc bấy giờ đang bị Tòa Thánh đình chức vì từng tự ý ban Bí tích Thêm Sức cho giáo dân Hà Lan mà không xin phép. Ngày 15 tháng Mười năm 1724, Đức cha Varlet đã đặt tay truyền chức giám mục cho Steenoven.
Cuộc gặp Utrecht
Cuộc gặp Utrecht

Rôma tuyên bố lễ truyền chức ấy bất hợp pháp, vi phạm giáo luật nghiêm trọng; nhưng về mặt bí tích, Rôma chưa bao giờ tuyên bố chức thánh ấy vô hiệu! Bởi một giám mục dù bị vạ hay bất phục tùng, khi đặt tay đúng nghi thức thành sự, vẫn thật sự truyền lại chức thánh từ các Tông Đồ! Từ đó, một dòng giám mục độc lập, nhỏ bé nhưng không đứt đoạn, tồn tại gần một thế kỷ rưỡi ở Utrecht.

Năm 1873, phong trào Công giáo Cũ ở Đức bầu giáo sư thần học Joseph Hubert Reinkens của Đại học Breslau làm giám mục đầu tiên. Ngày 11 tháng Tám năm 1873, tại Rotterdam, Đức Giám mục Hermann Heykamp của Giáo hội Utrecht đặt tay tấn phong Reinkens. Dòng giám mục Công giáo Cũ chính thức ra đời.

Thủ tướng Bismarck, người đang tiến hành Kulturkampf nhắm vào Giáo hội Công giáo, lập tức chớp thời cơ! Berlin công nhận Giám mục Reinkens, trả lương nhà nước và cho Công giáo Cũ dùng nhiều nhà thờ cổ. Bismarck chẳng màng tranh luận thần học; ông chỉ muốn nuôi một giáo phái Công giáo không vâng phục Rôma để làm yếu khối người Công giáo Đức!

Sự bảo trợ đầy toan tính ấy thành vết nhơ cho phong trào Công giáo Cũ: tuyệt đại đa số người Công giáo Đức nhìn họ khinh bỉ, coi là kẻ phản bội đức tin, cam làm tay sai cho chính phủ đang giam cầm giám mục và linh mục của mình!

Những cuộc cải cách vượt ngoài tầm kiểm soát và giọt nước mắt Döllinger

Thoạt đầu, phong trào Công giáo Cũ phát triển khá rầm rộ nhờ các chính phủ tự do hậu thuẫn: ở Đức có lúc tới sáu mươi ngàn tín hữu; ở Thụy Sĩ, họ lập Giáo hội Công giáo Kitô với Giám mục Eduard Herzog tại Bern năm 1876; ở Áo cũng có những giáo xứ tương tự.

Một giám mục và những giáo xứ
Một giám mục và những giáo xứ

Thế nhưng khi chiếc neo vâng phục ngai tòa Phêrô đã bị chặt, con thuyền Công giáo Cũ nhanh chóng trôi vào những cải cách cấp tiến mà thuở đầu không ai lường trước:

  • Năm 1878, Giáo hội Công giáo Cũ tại Đức chính thức ra quyết định bãi bỏ luật độc thân linh mục, cho phép các giáo sĩ được tự do kết hôn.
  • Họ bãi bỏ tiếng Latinh trong phụng vụ, chuyển sang cử hành toàn bộ Thánh lễ bằng tiếng Đức mẹ đẻ.
  • Họ bãi bỏ điều luật buộc phải xưng tội riêng nơi Tòa Giải Tội trước khi lên rước Mình Thánh Chúa, thay thế bằng nghi thức sám hối chung cộng đoàn.
  • Năm 1889, các Giáo hội Công giáo Cũ tại Hà Lan, Đức và Thụy Sĩ đã ngồi lại ký kết Tuyên Ngôn Utrecht, chính thức khai sinh Liên Hiệp Utrecht tồn tại cho đến ngày nay.

Nhìn những đổi thay vội vã ấy, lòng Döllinger quặn thắt!

Đó chính là những điều người thầy già từng van nài học trò đừng nhúng tay vào! Ông chưa bao giờ muốn lập một tôn giáo mới hay đổi bản sắc phụng vụ ngàn đời của Hội Thánh Tây phương; điều ông mong chỉ là Rôma biết khiêm nhường lắng nghe các nhà sử học mà tự canh tân!

Những năm cuối đời, Döllinger sống cô tịch. Ông từ chối mọi lời mời vào hàng giáo phẩm Công giáo Cũ, từ chối mọi ưu đãi chính trị.

Ngày 10 tháng Giêng năm 1890, người học giả lớn ấy qua đời thanh thản ở Munich, thọ chín mươi tuổi. Trước giờ lâm chung, ông nhận của ăn đàng và các bí tích sau cùng từ tay linh mục Johann Friedrich, một linh mục Công giáo Cũ, từng là học trò và người bạn trung thành nhất của ông.

Khúc dạo đầu đại kết tại Bonn và Hiệp ước lịch sử năm 1931

Giữa những trang sử chia rẽ đau buồn ấy, cuộc đời Döllinger lại ghi dấu một công trình tiên phong mang tính ngôn sứ phi thường cho phong trào Hiệp Nhất Kitô Giáo của thế kỷ sau:

Trong hai mùa hè năm 1874 và 1875, tại thành phố đại học Bonn bên bờ dòng sông Rhine thanh bình, Döllinger đã đứng ra tổ chức Các Hội Nghị Đại Kết Bonn. Ngài đã gửi thư mời và quy tụ hơn một trăm nhà thần học kiệt xuất đại diện cho bốn truyền thống Kitô giáo lớn vốn đã chia rẽ suốt nhiều thế kỷ: Giáo hội Anh giáo, Giáo hội Chính Thống giáo Nga, Giáo hội Chính Thống giáo Hy Lạp và những người Công giáo Cũ.

Người học giả bảy mươi lăm tuổi đã đích thân làm chủ tọa các phiên đàm đạo, nói năng lưu loát bằng cả tiếng Đức lẫn tiếng Anh. Họ cùng nhau ngồi lại nhiều ngày đêm để đối thoại thần học về Bí tích Thánh Thể, về bản chất Hội Thánh và vai trò của Thánh Truyền.

Đặc biệt, hội nghị đã làm nên một kỳ tích lịch sử khi đạt được sự đồng thuận chung về mệnh đề Filioque, “và bởi Chúa Con”, trong Kinh Tin Kính, nguyên nhân thần học cốt lõi từng làm rạn nứt cuộc Đại Ly Giáo năm 1054 giữa Đông phương và Tây phương! Dựa trên giáo huấn của Thánh Giáo phụ Gioan Đamascênô ở thế kỷ thứ VIII, các nhà thần học đã tìm được một công thức hiệp nhất tuyệt mỹ: tuyên xưng Chúa Thánh Thần xuất phát từ Chúa Cha qua Chúa Con.

Cánh Cửa Bonn
Cánh Cửa Bonn

Hoa trái đại kết từ chiếc nôi Bonn ấy đã đơm hoa kết trái rực rỡ năm mươi sáu năm sau đó: Ngày 2 tháng Bảy năm 1931, cũng tại thành phố Bonn, Giáo hội Anh giáo và Liên Hiệp Utrecht đã chính thức đặt bút ký kết Thỏa Ước Bonn. Văn kiện lịch sử ngắn gọn chỉ gồm ba điều khoản căn bản: hai bên long trọng công nhận tính thành sự của chức thánh và các bí tích của nhau, cho phép giáo dân của giáo hội này được tự do rước lễ nơi bàn thờ của giáo hội kia mà không đòi hỏi phải rập khuôn đồng nhất mọi định nghĩa tín lý. Đây chính là thỏa ước thiết lập sự hiệp thông trọn vẹn đầu tiên trong lịch sử Kitô giáo hiện đại!

Thỏa thuận tại Bonn
Thỏa thuận tại Bonn

Tiếng kêu từ lòng đất mỏ Pennsylvania: Giáo hội Công giáo Quốc gia Ba Lan

Bên kia Đại Tây Dương, phong trào Công giáo Cũ có thêm một nhánh rẽ khác hẳn, không sinh ra từ tranh luận của giới đại học, mà từ mồ hôi và nước mắt của những người thợ mỏ nghèo:

Những thập niên cuối thế kỷ XIX, hàng chục ngàn nông dân Ba Lan nghèo đói di cư sang thung lũng Scranton, bang Pennsylvania, Hoa Kỳ, làm thợ mỏ than antraxit. Họ làm mười bốn giờ mỗi ngày dưới lòng đất tăm tối, chắt chiu từng đồng xu góp nhau dựng nhà thờ cho cộng đoàn mình.

Thế nhưng họ vấp phải một rào cản cay đắng: hàng giám mục Công giáo Mỹ thời ấy hầu hết gốc Ireland và Đức. Các giám mục buộc mọi tài sản nhà thờ đứng tên tòa giám mục, không cho giáo dân Ba Lan góp tay quản lý tài chính xứ đạo. Hơn nữa, các ngài hiếm khi cử linh mục biết tiếng Ba Lan đến với bà con, buộc tín hữu nghe giảng bằng tiếng Anh xa lạ!

Năm 1897, một linh mục trẻ người Ba Lan, Cha Franciszek Hodur, đứng lên bênh vực những người thợ mỏ nghèo. Ngài nói: những ngôi nhà thờ này được dựng bằng máu và mồ hôi của người thợ đào than, nên họ xứng đáng có tiếng nói trong việc cai quản xứ đạo mình!

Năm 1898, Cha Hodur bị Giám mục Scranton ra vạ tuyệt thông. Đau đớn mà không lùi bước, ngài cùng hàng ngàn gia đình thợ mỏ lập nên Giáo hội Công giáo Quốc gia Ba Lan, gọi tắt là PNCC.

Năm 1907, ngài sang Hà Lan, được các giám mục Liên Hiệp Utrecht tấn phong giám mục. PNCC mang lại niềm an ủi lớn cho người di dân: phụng vụ hoàn toàn bằng tiếng Ba Lan, hội đồng giáo dân quản lý tài sản, và có ngày lễ kính Lời Chúa.

Thực trạng hôm nay và nhịp cầu đối thoại với Tòa Thánh Rôma

Sang thế kỷ XXI, các Giáo hội Công giáo Cũ thuộc Liên Hiệp Utrecht vẫn là những cộng đoàn nhỏ bé, chừng một trăm ngàn tín hữu rải rác ở Đức, Thụy Sĩ, Áo, Hà Lan, Ba Lan và Cộng hòa Séc.

Thế nhưng chính trong lòng họ cũng có những rạn nứt mới:

  • Ngày 27 tháng Năm năm 1996, Giáo hội Công giáo Cũ tại Đức đã lần đầu tiên trong lịch sử tiến hành truyền chức linh mục cho phụ nữ; và các giáo hội thành viên khác tại Áo, Thụy Sĩ, Hà Lan lần lượt tiếp bước theo sau.
  • Đứng trước sự thay đổi căn bản về thần học chức thánh này, Giáo hội Công giáo Quốc gia Ba Lan tại Hoa Kỳ, vốn giữ lập trường thần học truyền thống bảo thủ, đã kiên quyết phản đối; và đến năm 2003, PNCC đã chính thức tuyên bố rút lui khỏi Liên Hiệp Utrecht.
Hiệp nhất còn là một công việc
Hiệp nhất còn là một công việc

Và một điều mầu nhiệm đầy hy vọng của ân sủng: Cánh cửa đối thoại hòa giải giữa Tòa Thánh Rôma và những người Công giáo Cũ, điều mà giáo sư Döllinger hằng tha thiết ấp ủ cả cuộc đời, đã thực sự mở ra sau Công đồng Vaticanô II!

Khác với thái độ đối với các cộng đoàn Tin Lành Cải Cách, Giáo hội Công giáo Rôma luôn chính thức nhìn nhận rằng: Các Giám mục và Linh mục của Giáo hội Công giáo Cũ thực sự sở hữu chức thánh thành sự thông qua dòng truyền thừa tông đồ từ Tòa Tổng Giám mục Utrecht, và Bí tích Thánh Thể do họ cử hành là Bí tích Thánh Thể đích thực!

Từ năm 2004, một Ủy ban Hỗn hợp Quốc tế Đối thoại Thần học giữa Hội đồng Tòa Thánh Cổ võ Sự Hiệp Nhất Kitô Giáo và Hội đồng Giám mục Công giáo Cũ Quốc tế đã được thiết lập và nhóm họp định kỳ. Ủy ban đã liên tục công bố những văn kiện đồng thuận thần học sâu sắc, tiêu biểu như tài liệu Giáo hội và Sự Hiệp Thông Giáo Hội năm 2009 và bản báo cáo mục vụ năm 2016.

Cả hai bên đều chân thành nhìn nhận rằng: Hòn đá vấp phạm lịch sử lớn nhất từng làm rạn nứt năm 1870, tức là giáo lý về Quyền Tối Thượng và Ơn Bất Khả Ngộ của Giáo hoàng, hoàn toàn có thể được tái suy ngẫm và tái định vị lại một cách hài hòa dưới ánh sáng của Công đồng Vaticanô II: Nơi mà chiều kích tối cao của ngai tòa Phêrô được lồng ghép tuyệt mỹ bên trong tính hiệp hành và trách nhiệm tập đoàn của Giám Mục Đoàn! Giáo hoàng không phải là một vị quân vương đứng biệt lập bên ngoài Giáo hội, mà ngài là một người tôi tớ phục vụ sự hiệp thông giữa các Giáo hội địa phương, Servus Servorum Dei, Tôi tớ của các tôi tớ Chúa.

Đối thoại còn tiếp tục
Đối thoại còn tiếp tục

Nhìn lại cuộc đời giông bão của Döllinger và những người Công giáo Cũ sau hơn một thế kỷ rưỡi, người tín hữu hôm nay nhận được một bài học thâm trầm:

Bài học về nỗi giằng xé giữa lương tâm trí thức và sự khiêm nhường vâng phục Hội Thánh:

  • Một giáo lý nếu được áp đặt cứng nhắc, nóng vội, thiếu lắng nghe, có thể làm tổn thương và đẩy những tâm hồn trí thức chân thành ra khỏi nhà Cha.
  • Thế nhưng lịch sử cũng cho thấy một quy luật nghiệt ngã: khi đã cắt đứt hiệp thông hữu hình với Đấng kế vị Thánh Phêrô để lập những ốc đảo riêng, thì dù động cơ ban đầu tốt đẹp đến đâu, con thuyền ấy cũng dần bị sóng thế tục cuốn đi, ngày càng xa bến cội nguồn!

Nỗi đau của đêm tuyệt thông tháng Tư năm 1871 tại Munich không bao giờ là một dấu chấm hết bi quan của lịch sử.

Nó vẫn đang là một lời mời gọi khẩn thiết thôi thúc con cháu của cả hai bên hôm nay hãy can đảm ngồi lại bên nhau: cùng nhau lật lại những trang sử vàng mà cụ Döllinger từng say mê nghiên cứu, cùng nhau lắng nghe sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, để từng bước hàn gắn lại tấm áo hiệp nhất không đường may của Chúa Cứu Thế Giêsu, cho ngày muôn con tim lại cùng chung một nhịp đập trong một đàn chiên duy nhất dưới bóng một Người Mục Tử Nhân Lành!

Nó vẫn đang là một lời mời gọi khẩn thiết thôi thúc con cháu của cả hai bên hôm nay hãy can đảm ngồi lại bên nhau: cùng nhau lật lại những trang sử vàng mà cụ Döllinger từng say mê nghiên cứu, cùng nhau lắng nghe sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần, để từng bước hàn gắn lại tấm áo hiệp nhất không đường may của Chúa Cứu Thế Giêsu, cho ngày muôn con tim lại cùng chung một nhịp đập trong một đàn chiên duy nhất dưới bóng một Người Mục Tử Nhân Lành!

Chương 132 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Quyền lực luôn có xu hướng làm tha hóa con người, và quyền lực tuyệt đối thì sẽ làm tha hóa một cách tuyệt đối!”

huân tước Acton, thư năm 1887
Từ München, Döllinger không chịu chấp nhận bản định tín. Người Công giáo Cũ tìm đến Utrecht xin truyền chức, rồi họp với Anh giáo ở Bonn.

Những người trong chương

  • Döllinger · Bị tuyệt thông năm 1871, ông không bao giờ dâng lễ nữa. Ông qua đời ở München năm 1890, thọ chín mươi tuổi, lãnh các bí tích sau cùng từ một linh mục Công giáo Cũ.
  • Huân tước Acton · Câu ông viết cho Creighton năm 1887 về quyền lực, cả thế giới còn trích đến ngày nay.
  • Franciszek Hodur · Cha lập Hội Thánh Công giáo Quốc gia Ba Lan cho thợ mỏ ở Scranton. Hội Thánh ấy rời Liên hiệp Utrecht năm 2003.

Nơi ấy hôm nay

  • Utrecht là tên của Liên hiệp các Hội Thánh Công giáo Cũ, lập năm 1889 và còn đến nay.
  • Bonn là nơi Hội Thánh Anh và các Hội Thánh Công giáo Cũ ký thỏa thuận năm 1931. Hai bên nay ở trong tình hiệp thông trọn vẹn.

Muốn đọc thêm

Mt 16,18 · Hiến chế Pastor Aeternus của Công đồng Vaticanô I · Thư của Lord Acton gửi Mandell Creighton, 5 tháng Tư năm 1887 · Church and Ecclesial Communion, văn kiện chung năm 2009

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 133

Nguyễn Trường Tộ, năm 1885 và La Vang

Không giấy tờ nào ghi lại đêm Đức Mẹ đến La Vang năm 1798, vậy câu chuyện ấy sống qua hai thế kỷ bằng cách nào?

Khoảng 28 phút đọc