Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 148

Kiểm chứng chương 148: Điều gì đã đổi thay sau Công đồng

Đọc xong chương 148, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: Thánh lễ bằng tiếng Ý của Đức Phaolô VI ở một giáo xứ ngoại ô Rôma có thật không, những đổi thay trong Thánh lễ bắt đầu từ ngày nào, và những chuyện riêng của Việt Nam như bản dịch Kinh Thánh hay việc đặt bàn thờ tổ tiên lấy từ đâu ra. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào các nhà nghiên cứu còn đang bàn.

Chương kể công đồng đi vào một giáo xứ bình thường ra sao: Thánh lễ bằng tiếng mẹ đẻ, Kinh Thánh đọc to theo chu kỳ ba năm, Hội Thánh nhìn như Dân Thiên Chúa, lời kêu gọi nên thánh dành cho mọi người, và chỗ đứng của Hội Thánh giữa thế giới. Chương dành nhiều chỗ cho Việt Nam: việc dịch sách lễ, thánh ca Việt, các bản dịch Kinh Thánh, ban hành giáo, và việc thờ kính tổ tiên năm 1965.

Nguồn chính là chính các văn bản của công đồng và những văn kiện đưa chúng vào đời sống, đều có miễn phí trên vatican.va: huấn thị Inter Oecumenici (1964); tông hiến Missale Romanum (1969); sách bài đọc Ordo Lectionum Missae (1969); tự sắc Sacrum Diaconatus Ordinem (1967). Về Việt Nam, nguồn là chính các bản dịch Kinh Thánh và Tuyên cáo ngày 14 tháng Sáu năm 1965 của các giám mục miền Nam Việt Nam về việc tôn kính tổ tiên.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Ngày 7 tháng Ba năm 1965

Giáo xứ Các Thánh (Ognissanti) ở Rôma. Hôm ấy là Chúa nhật thứ nhất Mùa Chay. Phaolô VI dâng Thánh lễ bằng tiếng Ý, và đó đúng là ngày huấn thị Inter Oecumenici (ban hành ngày 26 tháng Chín năm 1964) bắt đầu có hiệu lực. Nhắc tới con đường tấp nập bên giáo xứ là chi tiết lấy từ các tường thuật; còn những người thợ và các bà nội trợ ngồi nghe là cách người kể tả cho thấy đây là một giáo xứ bình thường.

Lời Phaolô VI về tiếng Latinh. Ngài nói về chuyện bỏ tiếng Latinh trong buổi tiếp kiến chung ngày 26 tháng Mười Một năm 1969, ngay trước khi sách lễ mới được dùng. Chương thuật đúng ý ngài, không trích từng chữ.

Tiếng mẹ đẻ

Thánh lễ trước công đồng. Sách lễ của Đức Piô V, năm 1570, được dùng gần bốn trăm năm (chương 97). “Lễ đối thoại”, trong đó giáo dân thưa to, bắt đầu xuất hiện vào cuối thập niên 1950. Một huấn thị năm 1958 của Tòa Thánh về nhạc thánh, De musica sacra, cho thấy những cách làm ấy lúc đó đã đi được bao xa. Chúng vẫn chỉ là ngoại lệ.

Từ năm 1964 đến năm 1970. Huấn thị Inter Oecumenici có hiệu lực ngày 7 tháng Ba năm 1965. Sách lễ mới ban hành ngày 3 tháng Tư năm 1969 và được dùng từ Mùa Vọng năm ấy. Ở Hoa Kỳ, tiếng Anh vào Thánh lễ từ Mùa Vọng năm 1964. Sách lễ mới có bốn Kinh nguyện Thánh Thể.

Bàn thờ quay về phía giáo dân. Các văn kiện không bắt linh mục phải quay mặt về phía giáo dân. Chúng khuyến khích đặt bàn thờ rời xa bức tường (Inter Oecumenici, số 91). Trong thực tế, cách đặt ấy gần như thành phổ biến.

Tiếng Latinh và thánh ca. Công đồng giữ tiếng Latinh làm ngôn ngữ chính thức của nghi lễ Rôma và dành cho thánh ca Grêgôriô chỗ danh dự. Điều này nằm trong Sacrosanctum Concilium, các số 36 và 116, và bản văn chính thức của sách lễ mới được ban hành bằng tiếng Latinh.

Lời nguyện tín hữu và chúc bình an. Lời nguyện tín hữu được phục hồi theo Sacrosanctum Concilium, số 53. Trước công đồng, cử chỉ chúc bình an chỉ trao giữa các giáo sĩ. Sách lễ mới mời mọi người cùng trao.

Cảnh một Thánh lễ trước công đồng. Chuyện linh mục đọc thầm, chú giúp lễ thưa lại, giáo dân lần hạt là cách người kể mô tả nếp quen của nhiều giáo xứ; các nguồn trên không đếm xem bao nhiêu nơi như thế.

Việt Nam. Các ủy ban dịch thuật của hàng giám mục làm việc từ cuối thập niên 1960. Chương nói tới phong trào thánh ca Việt mà không nêu tên nhạc sĩ nào, và tư liệu này cũng không thêm tên. Câu kết đoạn, rằng nỗi tiếc tiếng Latinh của người già và niềm vui với thánh ca mới đều thật, là lời của người kể.

Các bí tích khác, được làm mới

Chương trình dự tòng cho người lớn được phục hồi năm 1972, dưới tên Nghi thức Khai tâm Kitô giáo cho người lớn (tiếng Latinh Ordo Initiationis Christianae Adultorum). Cùng năm ấy, Phaolô VI ban tông hiến Sacram Unctionem Infirmorum, nói bí tích xức dầu bệnh nhân dành cho bất cứ ai bệnh nặng chứ không chỉ người hấp hối. Nghi thức sám hối được duyệt lại năm 1973. Những điều này đều chắc chắn. Chuyện nhiều gia đình chờ người bệnh hấp hối mới mời linh mục là cách người kể nói về thói quen thời trước, không có con số.

Lời Chúa trong tay giáo dân

Sách bài đọc năm 1969. Các bài đọc Chúa nhật chia theo chu kỳ ba năm A, B, C, mỗi Chúa nhật ba bài đọc. Năm A theo Mátthêu, năm B theo Máccô, năm C theo Luca, còn Gioan được đọc trong Mùa Chay và Mùa Phục Sinh. Việc này thi hành Sacrosanctum Concilium, số 51, xin mở rộng kho tàng Kinh Thánh. Các Giáo hội khác về sau cũng dùng một chu kỳ rất giống, là Bảng bài đọc Chung Duyệt lại (Revised Common Lectionary) năm 1992.

Đức Piô XII năm 1943. Thông điệp Divino Afflante Spiritu của ngài khuyến khích các học giả nghiên cứu Kinh Thánh bằng nguyên ngữ. Lời thánh Giêrônimô mà công đồng dẫn là ở Dei Verbum, số 25 (xem tư liệu chương 147).

Cha Nguyễn Thế Thuấn. Cha Giuse Nguyễn Thế Thuấn, dòng Chúa Cứu Thế, dịch Kinh Thánh từ nguyên ngữ, gần như một mình. Bản trọn bộ in năm 1976, một năm sau khi chiến tranh chấm dứt.

Nhóm Phiên dịch các Giờ Kinh Phụng vụ. Bản Kinh Thánh trọn bộ của nhóm ra năm 1998. Ngày nay đó là bản dịch được dùng nhiều nhất trong các giáo xứ Việt Nam, và bộ sách này cũng trích Kinh Thánh theo bản ấy.

Dân Thiên Chúa

Chương 2 của Lumen Gentium. Đây là chỗ nói Hội Thánh trước hết là toàn thể Dân Thiên Chúa. Các hội đồng mục vụ giáo xứ về sau được ghi vào Bộ Giáo luật năm 1983, điều 536.

Thượng Hội đồng Giám mục. Phaolô VI lập năm 1965, bằng văn kiện Apostolica Sollicitudo đề ngày 15 tháng Chín.

Việt Nam: ông trùm và ban hành giáo. Các chức danh này là truyền thống lâu đời của Hội Thánh Việt Nam, như chương nói. Về Hội đồng Giám mục Việt Nam năm 1980, xem chương 145.

Phó tế vĩnh viễn. Lumen Gentium, số 29, mở đường cho việc phục hồi chức này. Năm 1967, Phaolô VI ban tự sắc Sacrum Diaconatus Ordinem. Câu nói chức này “gần như biến mất hơn một ngàn năm” là cách ước chừng của người kể; các nguồn trên không nêu năm.

Nên thánh và gia đình

Lời kêu gọi nên thánh. Lumen Gentium, chương 5, số 40, nói mọi tín hữu, ở bậc sống nào, đều được mời gọi tới sự viên mãn của đời sống Kitô hữu và sự trọn lành của đức ái. Chương dẫn ý ấy. Phần tiếp theo của câu chuyện nằm ở chương 154 (Nên thánh giữa đời thường).

Thánh Phanxicô Salê. Cuốn Nhập môn đời sống sùng đạo (Introduction to the Devout Life), viết cho người sống giữa đời, xuất bản năm 1609.

Hội Thánh tại gia. Ý này ở Lumen Gentium, số 11. Quyền chọn trường cho con của cha mẹ ở Gravissimum Educationis, số 6. Về nếp đọc kinh tối trong gia đình Việt, xem chương 130.

Hội Thánh giữa thế giới

Gaudium et Spes. Chương thuật lại câu mở đầu về vui mừng và hy vọng, sầu khổ và lo âu của con người hôm nay (xem tư liệu chương 147). Lời của Phaolô VI rằng phát triển là cái tên mới của hòa bình nằm trong thông điệp Populorum Progressio (1967), số 76.

Tuyên cáo năm 1965 về tổ tiên. Ngày 14 tháng Sáu năm 1965, các giám mục miền Nam Việt Nam ra tuyên cáo, dựa vào huấn thị Plane compertum est, qua đó năm 1939 Rôma đã cho phép phần dân sự của các nghi lễ này. Về sau, các giám mục cả nước nhắc lại. Chuyện cuộc tranh cãi về lễ nghi được kể ở chương 108 (Ricci, Đắc Lộ và cuộc tranh cãi Lễ nghi). Câu năm 1980 về sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc nằm ở chương 145.

Mùa xuân chưa trọn

Cách nói “mùa xuân mới của Hội Thánh” nhiều người đã dùng, trong đó có Gioan Phaolô II. Những va vấp sau công đồng được kể ở chương 151 (Cơn sóng sau Công đồng). Cảnh kết chương, người phụ nữ bước vào nhà thờ ở Lagos, Manila hay Hà Nội, là bức tranh do người kể dựng.

Những người trong chương

Phaolô VI (giáo hoàng 1963–1978) là thánh; ngài khép lại công đồng và bắt đầu đưa công đồng vào đời sống.

Piô V (giáo hoàng 1566–1572) ban hành sách lễ Rôma năm 1570.

Giuse Nguyễn Thế Thuấn là linh mục dòng Chúa Cứu Thế, người dịch Kinh Thánh từ nguyên ngữ sang tiếng Việt.

Nhóm Phiên dịch các Giờ Kinh Phụng vụ là nhóm làm bản Kinh Thánh tiếng Việt năm 1998.

Những nơi trong chương

Ở Rôma có giáo xứ Các Thánh (Ognissanti) ở rìa thành phố. Việt Nam. Chương cũng nhắc các giáo xứ ở Lagos, Manila và Hà Nội.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc chương 1 của Sacrosanctum Concilium, nhất là số 14 về sự tham dự trọn vẹn, ý thức và tích cực. Lần sau đi lễ Chúa nhật, bạn sẽ thấy từng điều trong đó đang diễn ra trước mắt mình. Mọi văn kiện của công đồng đều có miễn phí trên vatican.va, và có bản tiếng Việt trên trang của Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 97 (Mười tám năm ở Trentô), chương 108 (Ricci, Đắc Lộ và lễ nghi kính tổ tiên), chương 130 (lòng đạo bình dân), chương 145 (Hội đồng Giám mục Việt Nam), chương 147 (công đồng), chương 151 (cơn sóng sau công đồng) và chương 154 (nên thánh giữa đời thường).

Trở lại chương 148