Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 157

Kiểm chứng chương 157: Gioan Phaolô II: “Đừng sợ!”

Đọc xong chương 157, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những lời trong bài giảng ngày 22 tháng Mười năm 1978 có đúng nguyên văn không, Đức Gioan Phaolô I có thật bị ám sát như tin đồn không, và người ta biết được bao nhiêu về phát súng năm 1981. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời truyền lại, chuyện nào đến nay vẫn chưa sáng tỏ.

Chương kể nửa đầu cuộc đời thánh Gioan Phaolô II (1920 đến 1983): thánh lễ khởi đầu sứ vụ năm 1978, ba mươi ba ngày của Đức Gioan Phaolô I, mật nghị tháng Mười, tuổi trẻ trong thời chiến, những năm làm linh mục, giáo sư, giám mục, Nowa Huta, những năm đầu làm giáo hoàng, rồi vụ ám sát hụt năm 1981 và cuộc gặp với Ağca.

Nguồn chính gồm: các bài giảng và văn kiện của chính ngài, có trên vatican.va; các cuốn hồi ký của ngài là Gift and Mystery (Hồng ân và Mầu nhiệm, 1996, viết nhân năm mươi năm linh mục), Rise, Let Us Be on Our Way (Đứng dậy, chúng ta hãy đi, 2004) và Crossing the Threshold of Hope (Bước qua ngưỡng cửa hy vọng, 1994); hồi ký của hồng y Stanisław Dziwisz, thư ký riêng của ngài, A Life with Karol (Một cuộc đời với Karol, 2007). Tiểu sử chuẩn là Witness to Hope (Chứng nhân hy vọng, 1999) của George Weigel.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Ngày 22 tháng Mười năm 1978

Bài giảng. Lời mở đầu “Đừng sợ! Hãy mở, hãy mở toang các cửa cho Chúa Kitô!” là lấy từ văn bản chính thức của bài giảng khai mạc sứ vụ, có trên vatican.va. Tiếng “Đừng sợ” ấy gợi lại Tin Mừng Matthêu 14,27, nơi Đức Giêsu nói với các môn đệ trên mặt hồ: “Cứ yên tâm, chính Thầy đây, đừng sợ!”

Một giáo hoàng không phải người Ý. Từ Đức Ađrianô VI (1522 đến 1523) đến năm 1978 là 455 năm. Ađrianô là người Hà Lan, ngồi trên ngai chừng hai mươi tháng, đúng như chương nói. Chương ghi mốc năm 1523 là năm ngài mất.

Cử chỉ cuối lễ. Hồng y Wyszyński quỳ trước ngài, ngài đỡ ông dậy và ôm ông; chuyện này được kể trong Witness to Hope của Weigel. Sau đó ngài cầm cây gậy mục tử, giơ cao. Những chi tiết thêm như ngài bước xuống ôm người bệnh, người Ba Lan vừa khóc vừa hát, các nhà lãnh đạo Cộng sản ở Ba Lan ngồi xem truyền hình rồi bắt đầu sợ, là cách người kể dựng lại bầu không khí của buổi lễ.

Gioan Phaolô I

  • Ngày 26 tháng Tám năm 1978, ngài được bầu.
  • Ngài không làm lễ đăng quang với mũ ba tầng.
  • Sáng ngày 29 tháng Chín năm 1978, nữ tu Vincenza Taffarel thấy ngài đã mất.
  • Ngày 4 tháng Chín năm 2022, ngài được phong chân phước.

Albino Luciani trước đó là thượng phụ Venezia, và chưa có vị giáo hoàng nào dùng tên kép. Ngày 10 tháng Chín năm 1978, trong một bài nói trước giờ kinh Truyền Tin, ngài bảo Thiên Chúa là cha, mà còn là mẹ hơn nữa. Những chi tiết về buổi sáng ngài mất, như tách cà phê, ngọn đèn còn sáng, mấy tờ giấy trong tay, là cách người kể thuật lại theo các tường thuật quen thuộc; điều chắc chắn trong hồ sơ là chị Vincenza tìm thấy ngài đã qua đời. Thuyết cho rằng ngài bị giết đã bị nhiều nghiên cứu bác bỏ, rõ nhất là công trình của Stefania Falasca (2017), dựa vào hồ sơ y khoa.

Mật nghị tháng Mười năm 1978

Ngày 16 tháng Mười, ở vòng bỏ phiếu thứ tám, hồng y Wojtyła được bầu. Hai hồng y Giuseppe Siri và Giovanni Benelli là những ứng viên hàng đầu. Chuyện hồng y Franz König thúc giục các đồng nghiệp nhìn ra ngoài nước Ý là điều truyền lại trong các tường thuật về mật nghị, chưa có văn bản nào ghi chắc, nên chương mới mở đầu bằng chữ “người ta kể”. Ở tuổi năm mươi tám, ngài là vị giáo hoàng trẻ nhất hơn một thế kỷ; Đức Piô IX được bầu năm 1846 khi năm mươi bốn tuổi.

Trên bao lơn, ngài nói bằng tiếng Ý và xin được sửa nếu nói sai. Câu tiếng Ý của ngài là se mi sbaglio mi corrigerete, nghĩa là “nếu tôi sai, các bạn sẽ sửa cho tôi”. Câu tiếng Việt trong chương là lời dịch tự nhiên của ý ấy.

Tuổi trẻ

Gia đình.

  • Karol sinh ngày 18 tháng Năm năm 1920 ở Wadowice, trong nhà gọi là Lolek.
  • Năm 1929, mẹ ngài mất.
  • Năm 1932, anh trai ngài là bác sĩ Edmund mất vì bệnh tinh hồng nhiệt lây từ người bệnh.
  • Ngày 18 tháng Hai năm 1941, cha ngài mất, khi ngài hai mươi tuổi.

Những điều này có trong Gift and Mystery và trong sách của Weigel. Cảnh người cha quỳ cầu nguyện trong đêm là chi tiết người kể thêm cho sống động.

Jerzy Kluger. Ông là người bạn Do Thái từ thuở nhỏ, và tình bạn kéo dài suốt đời. Năm 1993, ông góp phần chuẩn bị cho việc Tòa Thánh và Israel công nhận nhau.

Thời chiến. Ngài làm ở mỏ đá Zakrzówek và nhà máy hóa chất Solvay. Ngài tham gia Nhà hát Rhapsodic hoạt động bí mật, do Mieczysław Kotlarczyk dẫn dắt. Ông Jan Tyranowski là người giới thiệu cho ngài các tác giả Cát Minh.

Chủng viện bí mật. Năm 1942, ngài vào chủng viện bí mật của hồng y Sapieha. Ngày 29 tháng Hai năm 1944, một chiếc xe tải đâm phải ngài. Tháng Tám năm 1944, ngài trốn trong dinh tổng giám mục.

Linh mục. Ngày 1 tháng Mười Một năm 1946, ngài thụ phong linh mục trong nguyện đường riêng của tổng giám mục, và dâng lễ đầu tay ngày hôm sau dưới hầm mộ ở Wawel. Luận án tiến sĩ của ngài làm ở Đại học Angelicum ở Rôma, về đức tin theo thánh Gioan Thánh Giá. Về thánh Gioan Thánh Giá, xem chương 99.

Linh mục, giáo sư, giám mục

“Chú” (Wujek). Biệt danh này có thật. Ngài làm việc đầu tiên ở xứ đạo làng Niegowić, và dâng lễ trên chiếc thuyền kayak úp ngược. Năm 1960, ngài cho in cuốn Love and Responsibility (Tình yêu và Trách nhiệm).

Đại học Công giáo Lublin (KUL). Ngài đi tàu đêm đến Lublin để dạy. Ngài nghiên cứu hiện tượng học qua triết gia Max Scheler, và công trình về Scheler giúp ngài đủ tư cách làm giáo sư đại học.

Năm 1958. Ngài được báo tin bổ nhiệm làm giám mục giữa một chuyến chèo thuyền kayak, và được tấn phong ngày 28 tháng Chín năm 1958 ở Wawel. Các quan chức Cộng sản nghĩ ngài dễ kiểm soát hơn hồng y Wyszyński. Năm 1964, ngài làm tổng giám mục Kraków, năm 1967 làm hồng y. Ở Công đồng Vaticanô II, ngài góp tay vào hiến chế Gaudium et Spes và tuyên ngôn Dignitatis Humanae. Năm 1976, ngài giảng tuần tĩnh tâm Mùa Chay cho Đức Phaolô VI.

Nowa Huta

  • Thành phố Nowa Huta được bắt đầu xây năm 1949, quanh nhà máy thép mang tên Lenin, như một thành phố kiểu mẫu của chủ nghĩa xã hội.
  • Từ năm 1959, ngài dâng lễ Giáng Sinh ngoài trời ở đó.
  • Năm 1960, cây thánh giá ở Nowa Huta gây xung đột.
  • Ngày 15 tháng Năm năm 1977, nhà thờ Hòm Bia của Chúa được cung hiến.

Chuyện công nhân đánh nhau với công an ở đây, và con số hàng chục ngàn công nhân cùng gia đình, là cách chương tóm lại các tường thuật về Nowa Huta.

Những năm đầu triều đại

  • Năm 1979, ngài đi các chuyến tông du đến Mêhicô, Ba Lan, Ireland và Hoa Kỳ, và nói trước Liên Hiệp Quốc.
  • Tháng Ba năm 1979, ngài ban hành thông điệp Redemptor Hominis. Ý rằng con người là con đường của Hội Thánh nằm ở số 14.
  • Năm 1981, ngài ban hành thông điệp Laborem Exercens, chín mươi năm sau Rerum Novarum (xem chương 134).

Những quyết định gây tranh luận. Chương trình bày cả hai cách nhìn của những người đồng tình và không đồng tình, và không phán xét ai đúng.

Ngày 13 tháng Năm năm 1981

Vụ nổ súng. Ağca bắn lúc 17 giờ 17 phút, khi hai mươi ba tuổi. Giáo hoàng đứng trên chiếc xe không mui; xe chống đạn chỉ có sau ngày ấy. Ngài bị thương nặng ở bụng, mất nhiều máu, và các bác sĩ mổ hơn năm tiếng. Những người đứng quanh, trong đó có một nữ tu, giữ Ağca lại. Tháng Bảy năm 1981, một tòa án Ý kết án anh ta tù chung thân. Hồng y Dziwisz kể lại ngày ấy trong A Life with Karol. Con số ba phần tư lượng máu là cách tính thường dùng, không phải số đo chính xác.

Fatima. Ngày 13 tháng Năm là ngày kỷ niệm lần hiện ra đầu tiên ở Fatima (xem chương 130). Ý rằng một bàn tay đã bắn còn một bàn tay khác dẫn đường cho viên đạn có trong cuốn Memory and Identity (Ký ức và Căn tính, 2005) của ngài. Chương thuật lại ý ấy theo lối kể chứ không trích nguyên văn. Viên đạn về sau được gắn vào vương miện tượng Đức Mẹ Fatima. Ngài ra viện ngày 3 tháng Sáu rồi phải nhập viện lại, và ngày 13 tháng Năm năm 1982 ngài đến Fatima tạ ơn.

Tha thứ. Ngày 17 tháng Năm, trong giờ kinh Truyền Tin, ngài nói lời tha thứ cho người đã bắn mình. Ngày 27 tháng Chạp năm 1983, ngài đến nhà tù Rebibbia. Điều ngài nói sau cuộc gặp được báo chí ghi lại thời ấy, và chương chỉ thuật lại ý, không trích nguyên văn. Hành động này là sống điều Tin Mừng Matthêu 6,12 dạy: “Xin tha tội cho chúng con như chúng con cũng tha cho những người có lỗi với chúng con.”

Ai đứng sau vụ nổ súng. Điều này chưa bao giờ được làm sáng tỏ. Chương không đi vào các giả thuyết, và chỉ nói như vậy là cách thận trọng.

Những người trong chương

Gioan Phaolô II (Karol Wojtyła) là giáo hoàng, nay là thánh.

Gioan Phaolô I (Albino Luciani) là giáo hoàng, nay là chân phước.

Phaolô VI là giáo hoàng tiền nhiệm.

Ađrianô VI là giáo hoàng người Hà Lan, trước đó 455 năm.

Stefan Wyszyński là hồng y, người đứng đầu Hội Thánh Ba Lan.

Adam Sapieha là hồng y, tổng giám mục Kraków.

Jerzy Kluger là bạn thời thơ ấu của ngài, người Do Thái.

Edmund Wojtyła là anh trai của ngài, bác sĩ.

Mehmet Ali Ağca là kẻ nổ súng.

Stanisław Dziwisz là thư ký riêng của ngài, về sau là hồng y.

Vincenza Taffarel là nữ tu thấy Gioan Phaolô I đã mất.

Những nơi trong chương

Rôma: Quảng trường Thánh Phêrô, nhà tù Rebibbia. Ba Lan: Wadowice, Kraków, Nowa Huta, Lublin, Varsava. Mêhicô. Ireland. Hoa Kỳ. Fatima ở Bồ Đào Nha.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc bài giảng ngày 22 tháng Mười năm 1978, bài “Đừng sợ!”, có trên vatican.va. Rồi đọc Gift and Mystery, cuốn sách mỏng ngài viết về ơn gọi linh mục của mình giữa thời chiến. Kinh Thánh bản dịch Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ có trên trang ktcgkpv.org.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 99 (Gioan Thánh Giá), chương 130 (Paray-le-Monial, Lộ Đức, Fatima), chương 134 (Đức Lêô XIII và Rerum Novarum), chương 144 (Sau Bức màn sắt), chương 147 (Bốn mùa thu ở Vaticanô), chương 153 (Từ Medellín đến Romero) và chương 158 (người lữ khách toàn cầu).

Trở lại chương 157