Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 163

Kiểm chứng chương 163: Bênêđictô XVI

Đọc xong chương 163, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những lời đầu tiên của vị giáo hoàng mới trên bao lơn đền thờ thánh Phêrô được ghi lại thế nào, những tháng cuối chiến tranh của chàng chủng sinh Ratzinger ra sao, và chuyện gì đã thật sự xảy ra ở Regensburg và ở Auschwitz. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi chuyện trong chương được lần lại đến nguồn của nó, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào mới chỉ được thuật lại, chuyện nào còn được bàn cãi.

Chương theo Đức Bênêđictô XVI từ lúc sinh ra năm 1927 đến những năm cuối triều đại năm 2012. Nguồn chính gồm các văn kiện và bài nói của chính ngài, có trên vatican.va; hồi ký Những mốc đời tôi, 1927–1977 (1997); và những cuộc phỏng vấn dài của nhà báo Peter Seewald với ngài, gồm Muối của đất (1996), Ánh sáng thế gian (2010) và Những cuộc trò chuyện cuối cùng (2016). Ngoài ra có bộ tiểu sử hai tập của Seewald, Bênêđictô XVI: Một cuộc đời (2020 và 2021), và bản báo cáo năm 2022 về tổng giáo phận München.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Ngày 19 tháng Tư năm 2005

Khói trắng và lời chào. Khói trắng bốc lên lúc sáu giờ kém mười chiều (17 giờ 50), sau bốn vòng bỏ phiếu trong hai ngày 18 và 19 tháng Tư. Ngài ra bao lơn lúc khoảng 18 giờ 43. Lời đầu tiên, “một người thợ đơn sơ, khiêm tốn trong vườn nho của Chúa”, được ghi đúng như ngài nói, và câu tiếng Ý về việc Chúa làm việc ngay cả với những “dụng cụ không đủ tốt” cũng vậy. Ngài sinh ngày 16 tháng Tư năm 1927, nên lúc ấy bảy mươi tám tuổi. Đức Gioan Phaolô II mất ngày 2 tháng Tư, tức mười bảy ngày trước, và hồng y Ratzinger chủ sự Thánh lễ an táng ngày 8 tháng Tư với tư cách niên trưởng Hồng y đoàn. Tất cả những điều này chắc chắn.

Những biệt danh. “Chó Rottweiler của Chúa” và “hồng y xe tăng” (người Anh gọi là Panzer Cardinal) là cách gọi của báo chí Anh và Đức. “Người gác cổng của đức tin” là cách nói của báo chí và những người viết về ngài.

Lời cầu nguyện trong mật nghị. Ngày 25 tháng Tư năm 2005, ngài kể với những người hành hương Đức rằng ngài đã cầu xin Chúa đừng làm điều ấy với ngài. Còn chuyện ngài từng nhiều lần xin Đức Gioan Phaolô II cho nghỉ hưu là điều chính ngài nói trong các sách phỏng vấn Ánh sáng thế gian và Những cuộc trò chuyện cuối cùng, nên đó là lời kể của ngài, không có người thứ hai xác nhận.

Cái tên Bênêđictô. Ngài giải thích trong buổi triều yết chung đầu tiên, ngày 27 tháng Tư năm 2005. Ngài nói Đức Bênêđictô XV là “một ngôn sứ can đảm và chân chính của hòa bình”. Ngài cũng nhắc thánh Bênêđictô thành Nursia, bổn mạng châu Âu, và lời Quy luật của thánh nhân dặn đừng ưa chuộng điều gì hơn tình yêu Đức Kitô. Xem chương 52 và chương 141.

Cậu bé ở Bavaria

Sinh nhật. Ngày 16 tháng Tư năm 1927 là Thứ Bảy Tuần Thánh. Ngài sinh ở Marktl am Inn và được rửa tội ngay sáng hôm ấy. Cha ngài là cảnh sát, chống Quốc xã, và theo hồi ký của ngài, bị đổi hết nơi này sang nơi khác. Gia đình sống ở Tittmoning, rồi Aschau, rồi từ năm 1937 gần Traunstein. Những điều này lấy từ hồi ký Những mốc đời tôi.

Những năm chiến tranh. Năm 1941, người em họ mười bốn tuổi bị hội chứng Down của ngài bị đem đi và giết. Chuyện này có trong hồi ký và trong tiểu sử của Seewald. Chính Ratzinger bị buộc vào Đoàn Thanh niên Hitler, vì lúc ấy gia nhập đã thành bắt buộc. Năm 1943, ngài làm lính phụ trợ phòng không. Tháng Tư hoặc tháng Năm năm 1945, ngài bỏ đơn vị. Quân Mỹ giam ngài làm tù binh trong một trại dã chiến, ở Bad Aibling, vài tuần, đến tháng Sáu năm 1945. Chương theo hồi ký của ngài. Câu về án treo cổ cho kẻ đào ngũ là bối cảnh chung của những ngày cuối chiến tranh ở Đức, người kể nêu để người đọc hiểu việc ngài làm liều lĩnh đến đâu.

Chịu chức. Ngày 29 tháng Sáu năm 1951, ngài và anh Georg cùng chịu chức linh mục ở nhà thờ chính tòa Freising, do hồng y Faulhaber đặt tay. Georg về sau điều khiển ca đoàn thiếu niên của nhà thờ chính tòa Regensburg, tức Regensburger Domspatzen, từ năm 1964 đến 1994, vì thế chương nói “suốt ba mươi năm”.

Nhà thần học

Các chặng đường. Luận án tiến sĩ của ngài viết về thánh Augustinô, luận án thứ hai về thánh Bônaventura, xong năm 1957. Ngài dạy ở Bonn, Münster, Tübingen (1966 đến 1969), rồi từ 1969 ở Regensburg. Cuốn Nhập môn Kitô giáo nảy ra từ các bài giảng năm 1967. Tại Công đồng, ngài làm cố vấn cho hồng y Frings thành Köln (xem chương 147). Hồng y Frings gần như mù, và Ratzinger soạn bài phát biểu tháng Mười Một năm 1963 phê phán Bộ Thánh Vụ. Các nhà nghiên cứu về Công đồng như Wicks và Komonchak xác nhận điều này.

München và Rôma. Năm 1977, ngài làm tổng giám mục München rồi hồng y. Châm ngôn của ngài, Cooperatores veritatis, lấy từ Thư thứ ba của thánh Gioan, câu 8: “cộng tác với chân lý”. Năm 1981, ngài về đứng đầu Thánh bộ Giáo lý Đức tin. Ngài làm chủ tịch ủy ban soạn Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo, ban hành năm 1992. Cuộc bất đồng của ngài với Hans Küng được kể ở chương 151, và các văn kiện về thần học giải phóng ở chương 153. Chuyện năm 1968 ở Tübingen, sinh viên chiếm giảng đường, được ngài kể lại trong hồi ký, còn câu ngài thấy một thứ ý thức hệ có thể tàn bạo đến mức nào là cách chương tóm lời ngài.

Những chi tiết đời thường. Ngài yêu mèo và chơi piano, mỗi tối chơi Mozart. Những người gần ngài đều kể như vậy.

Thiên Chúa là Tình Yêu

Thông điệp đầu tiên. Thiên Chúa là Tình Yêu (Deus Caritas Est) được ký ngày 25 tháng Chạp năm 2005 và công bố tháng Giêng năm 2006. Câu về “một biến cố, một Con Người” nằm ở số 1. Nhan đề thông điệp lấy từ Thư thứ nhất của thánh Gioan, chương 4, câu 16, nơi thánh Gioan viết rằng Thiên Chúa là tình yêu, ai ở lại trong tình yêu thì ở lại trong Thiên Chúa. Bạn có thể đọc đoạn ấy trên ktcgkpv.org.

Các thông điệp sau. Được cứu độ trong hy vọng (Spe Salvi) ra năm 2007, Bác ái trong chân lý (Caritas in Veritate) ra năm 2009. Chuyện thông điệp sau viết giữa cơn khủng hoảng tài chính là cách người kể đặt cảnh.

Bộ sách Giêsu thành Nadarét. Ba tập, ra các năm 2007, 2011 và 2012. Trong lời tựa tập một, ngài mời người đọc cứ tự do không đồng ý với ngài.

Đức tin và lý trí. Phần chương tóm tư tưởng của ngài về đức tin và lý trí đúng với bài giảng ở Regensburg và nhiều bài khác của ngài.

Những chuyến đi. Tháng Tư năm 2008, ngài nói trước Liên Hiệp Quốc và cầu nguyện ở Ground Zero. Năm 2007, ngài khai mạc kỳ họp các giám mục Mỹ Latinh ở Aparecida. Tháng Chín năm 2010, ngài phong chân phước cho John Henry Newman (xem chương 127). Năm 2011, ngài nói trước quốc hội Đức. Năm 2009, ngài ban hành văn kiện Anglicanorum Coetibus cho những người Anh giáo muốn trở thành Công giáo.

Môi trường. Năm 2008, các tấm pin mặt trời được lắp lên mái Đại sảnh Phaolô VI. Biệt danh “giáo hoàng xanh” là cách báo chí và người đời gọi.

Việt Nam. Tháng Giêng năm 2007, ngài tiếp Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người đứng đầu chính phủ Việt Nam đầu tiên đến Vatican. Tháng Mười Hai năm 2009, ngài tiếp Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Tháng Giêng năm 2011, ngài cử Tổng giám mục Leopoldo Girelli làm đại diện không thường trú của Tòa Thánh. Chương 145 kể câu chuyện Việt Nam rộng hơn.

Regensburg

Bài giảng. Ngài giảng ngày 12 tháng Chín năm 2006. Ngài trích một cuộc đối thoại khoảng năm 1391 giữa hoàng đế Byzantine Manuel II Palaiologos và một học giả Ba Tư. Ngài nói rõ đó là lời của người khác, như chương thuật.

Sơ Leonella. Sơ Leonella Sgorbati bị bắn chết ở Mogadishu ngày 17 tháng Chín năm 2006, cùng với người vệ sĩ Hồi giáo của sơ. Theo các nhân chứng, lời cuối của sơ là perdono, tiếng Ý nghĩa là “tôi tha thứ”. Sơ được phong chân phước năm 2018.

Đền Xanh. Ngài đến thăm ngày 30 tháng Mười Một năm 2006.

Một Lời Chung. Tháng Mười năm 2007, một trăm ba mươi tám học giả Hồi giáo ký bức thư ngỏ A Common Word. Năm 2008, Diễn đàn Công giáo và Hồi giáo đầu tiên họp ở Rôma.

Ở Auschwitz

Ngài đến Auschwitz ngày 28 tháng Năm năm 2006. Những lời chương trích, về “một nhóm tội phạm đã lên nắm quyền” và câu hỏi “Lạy Chúa, tại sao Chúa đã im lặng? Làm sao Chúa chịu đựng được tất cả điều này?”, đều lấy từ bài nói của ngài ở đó. Chiếc cầu vồng được nhiều phóng viên có mặt ghi lại. Chương 141 kể về cha Kolbe và nữ tu Edith Stein.

Bão tố và bóng tối

Năm 2009. Giám mục Richard Williamson, một trong bốn giám mục được gỡ vạ tuyệt thông, nói trên truyền hình Thụy Điển rằng người Do Thái không bị giết trong các phòng hơi ngạt. Giáo hoàng viết thư cho các giám mục thế giới ngày 10 tháng Ba năm 2009.

Lạm dụng. Năm 2001, ngài buộc mọi vụ lạm dụng phải được báo về Rôma, trong văn kiện Sacramentorum Sanctitatis Tutela. Con số “hàng ngàn hồ sơ” là cách nói ước chừng, nguồn dùng ở đây không nêu số cụ thể. Năm 2006, ngài ra lệnh cho cha Marcial Maciel sống đời cầu nguyện và đền tội. Chương 154 kể về Maciel. Ngài gặp các nạn nhân ở Washington và Sydney năm 2008, ở Malta năm 2010. Các nguồn dùng ở đây ghi nhận những cuộc gặp ấy; chi tiết ngài khóc cùng họ là cảnh do người kể thuật lại. Thư gửi người Công giáo Ireland đề ngày 19 tháng Ba năm 2010, và các câu chương trích đều ở trong thư. Khoảng bốn trăm linh mục bị cho ra khỏi hàng ngũ linh mục trong hai năm 2011 và 2012, theo số liệu hãng AP đăng năm 2014. Báo cáo München năm 2022 kết luận ngài đã xử sai bốn vụ khi làm tổng giám mục, và ngài đáp lại bằng một lá thư xin tha thứ. Chương nói cả hai mặt. Chương 164 kể rộng hơn về cơn bão lạm dụng.

Vatileaks. Năm 2012, người quản gia riêng Paolo Gabriele lấy cắp giấy tờ mật và bị kết án. Đức Bênêđictô tha thứ cho anh và đến thăm anh. Trước ngài, vị giáo hoàng từ nhiệm gần nhất là Grêgôriô XII năm 1415, nên chương nói “gần sáu trăm năm”. Chương 166 kể tiếp.

Những người trong chương

Bênêđictô XVI (Joseph Ratzinger) là giáo hoàng.

Georg Ratzinger là anh ngài, linh mục và nhạc trưởng.

Gioan Phaolô II và Bênêđictô XV là các giáo hoàng.

Josef Frings là hồng y.

Hans Küng là nhà thần học.

Manuel II Palaiologos là hoàng đế Byzantine.

Leonella Sgorbati là nữ tu, chân phước.

Richard Williamson là giám mục.

Marcial Maciel là linh mục.

Paolo Gabriele là quản gia của giáo hoàng.

Leopoldo Girelli là tổng giám mục.

Những nơi trong chương

Rôma: quảng trường Thánh Phêrô, Đại sảnh Phaolô VI. Bavaria: Marktl, sông Inn, München, Regensburg, Freising. Tübingen. Mogadishu. Istanbul: Đền Xanh. Auschwitz. Washington, Sydney, Malta, Ireland.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc phần mở đầu thông điệp Thiên Chúa là Tình Yêu, nhất là số 1. Ở những dòng ấy, một người mà báo chí từng gọi là “hồng y xe tăng” đã chọn cách bắt đầu triều đại của mình. Rồi đọc lá thư ngài gửi người Công giáo Ireland năm 2010. Cả hai đều có trên vatican.va, bằng nhiều thứ tiếng.

Muốn nghe giọng ngài, hãy đọc hồi ký Những mốc đời tôi, 1927–1977. Muốn xem cuộc đời ngài qua mắt một nhà báo hiểu ngài rõ, hãy tìm các sách phỏng vấn của Peter Seewald. Những sách này viết bằng tiếng nước ngoài.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 52 (thánh Bênêđictô), chương 138 (Trung Hoa), chương 141 (Bênêđictô XV và Auschwitz), chương 147 (Công đồng), chương 151 (hai cách đọc Công đồng), chương 153 (thần học giải phóng), chương 164 (cơn bão lạm dụng) và chương 166 (tháng Hai năm 2013).

Trở lại chương 163