Bỏ qua, tới nội dung
1927–2012 · Bavaria và Rôma

Chương 163

Bênêđictô XVI

1927–2012 · Bavaria và Rôma

Giáo hoàng Bênêđictô XVI

“Anh chị em thân mến, sau Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II vĩ đại, các đức hồng y đã bầu chọn tôi, một người thợ đơn sơ và khiêm hạ trong vườn nho của Chúa…”

Năm ấy, nơi ấy

1927–2012

  1. Marktl
  2. Traunstein
  3. Tübingen
  4. München
  5. Rôma
  6. Regensburg
  7. Auschwitz
  8. Istanbul
Từ Marktl ở Bavaria đến Rôma, Auschwitz và Istanbul, vị giáo hoàng giọng nhỏ nhẹ đi tìm sự thật.
Bắt đầu đọc

Chương 163

1927–2012 · Bavaria và Rôma

Nơi chốn
Marktl, Traunstein, Tübingen, München, Rôma, Regensburg, Auschwitz, Istanbul
Giáo hoàng
Bênêđictô XVI

“Anh chị em thân mến, sau Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II vĩ đại, các đức hồng y đã bầu chọn tôi, một người thợ đơn sơ và khiêm hạ trong vườn nho của Chúa…”

Giọng nói ấy cất lên thật dịu dàng, khẽ khàng và có phần rụt rè giữa bầu khí linh thiêng của buổi chiều tà ngày 19 tháng Tư năm 2005. Giọng nói xuất phát từ bao lơn chính diện của Đền thờ Thánh Phêrô, nơi một vị giáo hoàng tóc bạc trắng như cước, vóc dáng nhỏ nhắn, vừa bước ra ánh sáng sau những giờ phút chờ đợi nghẹt thở của toàn thể thế giới Công giáo.

Trước đó, vào lúc 17 giờ 50 phút, làn khói trắng tinh khôi đã bất ngờ bốc lên cuồn cuộn từ ống khói Nhà nguyện Sistina chỉ sau bốn vòng bỏ phiếu trong hai ngày mật nghị ngắn ngủi. Chuông lớn Đền thờ Thánh Phêrô đổ dồn từng hồi vang dội khắp kinh thành Rôma, hòa cùng tiếng reo hò vỡ òa của hàng chục ngàn tín hữu đang đứng chật kín quảng trường.

Gần một tiếng đồng hồ trôi qua trong sự hồi hộp, vị tân Giáo hoàng xuất hiện trong chiếc áo chùng trắng may sẵn có phần hơi rộng so với thân hình mảnh khảnh của ngài; dưới cổ tay áo, người ta vẫn còn thoáng thấy mép chiếc áo len dệt màu đen giản dị của một vị hồng y. Mười bảy ngày sau khi Đức Gioan Phaolô II về với Chúa, các vị chủ chăn của Hội Thánh đã đồng lòng chọn đúng người từng chủ sự thánh lễ an táng tiễn đưa vị Giáo hoàng quá cố.

Ngài giơ hai tay lên cao chào đón đoàn chiên, rồi nghẹn ngào nói tiếp bằng tiếng Ý:

“Tôi cảm thấy được an ủi sâu xa khi biết rằng Chúa luôn biết cách hành động và làm việc ngay cả với những công cụ bất toàn và thiếu thốn.”

Bênêđictô XVI nhận sứ vụ
Bênêđictô XVI nhận sứ vụ

Vị Giáo hoàng ấy là Đức Hồng y Joseph Ratzinger, người con của đất nước Đức. Suốt hai mươi tư năm dài, ngài đã giữ trọng trách Bộ trưởng Bộ Giáo lý Đức Tin, trước kia là Thánh Bộ Thánh Vụ, cơ quan đầu não gìn giữ và bảo vệ kho tàng giáo huấn đức tin Công giáo. Báo chí thế tục phương Tây từng gán cho ngài những biệt danh lạnh lùng như “người gác cổng đức tin khắt khe”, “hồng y xe tăng”, hay “chó săn của Chúa”. Một số nhà thần học cấp tiến e ngại ngài, nhưng hàng triệu tín hữu và học giả khắp nơi lại kính trọng ngài như một trong những trí tuệ thần học sâu sắc, uyên bác bậc nhất của thế kỷ XX.

Thực ra, ở tuổi bảy mươi tám, vị hồng y già đã nhiều lần tha thiết đệ đơn xin Đức Gioan Phaolô II cho ngài được nghỉ hưu để trở về quê nhà Bavaria êm đềm, sống những năm tháng cuối đời bên người anh trai linh mục, chơi những bản nhạc Mozart trên cây đàn piano quen thuộc và viết nốt những pho sách thần học còn dang dở. Khi nhìn thấy những lá phiếu mang tên mình cứ tăng dần trong Nhà nguyện Sistina, ngài đã thầm thì khẩn nguyện: “Lạy Chúa, xin đừng làm điều này với con!” Nhưng thánh ý Chúa đã định, và người thợ khiêm hạ ấy đã cúi đầu đón nhận thánh giá.

Trong buổi tiếp kiến chung đầu tiên, ngài giải thích lý do chọn tông hiệu Bênêđictô XVI:

  • Trước hết, ngài muốn nối kết tâm linh với Đức Giáo hoàng Bênêđictô XV, vị mục tử can trường đã chèo lái con thuyền Hội Thánh vượt qua những năm tháng đau thương của Đệ nhất Thế chiến, vị sứ giả không mệt mỏi của hòa bình và hòa giải.
  • Thứ hai, ngài muốn đặt triều đại mình dưới sự bảo trợ của Thánh Bênêđictô thành Nursia, vị tổ phụ của đời sống đan tu phương Tây và là Thánh Quan thầy của toàn cõi Âu châu. Ngài nhắc nhở nhân loại về câu châm ngôn cốt lõi trong Tu luật Thánh Bênêđictô: “Tuyệt đối không được ưa chuộng bất cứ điều gì hơn tình yêu Chúa Kitô!”

Cậu bé xứ Bavaria và đức tin qua lò lửa thử thách

Đức Bênêđictô XVI tên thật là Joseph Aloisius Ratzinger, sinh ngày Thứ Bảy Tuần Thánh, 16 tháng Tư năm 1927, tại thị trấn nhỏ Marktl am Inn, vùng Bavaria, cái nôi Công giáo ở miền đông nam nước Đức. Ngay sáng hôm ấy, cậu bé được bế đến nhà thờ rửa tội bằng nước thánh vừa làm phép cho đêm Canh thức Phục Sinh. Sự trùng hợp ấy in dấu lên cả hành trình của ngài: một cuộc đời thấm niềm vui Phục Sinh.

Thân phụ ngài, cũng tên là Joseph Ratzinger, là một viên chức cảnh sát nông thôn cương trực, một Kitô hữu sùng đạo và căm ghét chế độ độc tài phát xít của Adolf Hitler. Vì công việc, và có lúc vì thái độ không chịu luồn cúi Đức Quốc xã, gia đình ngài nhiều lần phải dời nhà theo những lần thuyên chuyển của ông, hết thị trấn biên giới này sang thị trấn hẻo lánh khác: từ Tittmoning, Aschau rồi đến Traunstein dưới chân dãy Alps hùng vĩ. Cậu bé Joseph lớn lên giữa những cánh đồng lúa mì xanh, những nhà thờ Baroque lộng lẫy ngân tiếng chuông, những cuộc rước Mình Thánh Chúa rực rỡ sắc hoa và những làn bình ca thánh thót.

Năm mười bốn tuổi, theo luật cưỡng bách ngặt nghèo của Đức Quốc xã, cậu thiếu niên Joseph bị bắt buộc phải ghi danh vào Đoàn Thanh niên Hitler, dù gia đình luôn tìm cách né tránh các buổi tập trung. Năm 1941, một vết thương khắc vào lòng ngài: người em họ mười bốn tuổi mắc hội chứng Down bị nhân viên y tế Quốc xã bắt đi và giết trong chương trình “an tử” người khuyết tật mang tên Aktion T4. Biến cố ấy giúp ngài sớm thấy rõ bộ mặt vô nhân của một ý thức hệ chối bỏ Thiên Chúa và chà đạp phẩm giá con người.

Năm 1943, khi mới mười sáu tuổi và đang tu học trong tiểu chủng viện, chú chủng sinh Joseph bị gọi nhập ngũ vào lực lượng phòng không bảo vệ các nhà máy, rồi bị điều động vào bộ binh.

Những ngày cuối cuộc chiến, mùa xuân năm 1945, thấy chế độ Quốc xã đang sụp đổ, người lính trẻ Joseph Ratzinger vứt súng, đào ngũ tìm đường về nhà. Đó là một quyết định sinh tử, vì lúc ấy lính đào ngũ bị SS bắt được là treo cổ ngay lên cành cây bên đường, không cần xét xử. Về đến nhà ít lâu, ngài bị quân Mỹ bắt làm tù binh, giam nhiều tuần trong một trại dã chiến gần Ulm. Chiến tranh kết thúc, ngài được thả, đi bộ hàng chục cây số về nhà và trở lại đại chủng viện.

Ngày 29 tháng Sáu năm 1951, đúng ngày đại lễ hai Thánh Tông đồ Phêrô và Phaolô, tại Nhà thờ Chính tòa Freising, thầy Joseph Ratzinger cùng người anh trai ruột là Georg Ratzinger đã được Đức Hồng y Michael von Faulhaber long trọng đặt tay truyền chức linh mục trong cùng một thánh lễ.

Hai anh em đã bước lên bàn thánh với hai sứ mạng song hành: người anh Georg cống hiến trọn đời cho âm nhạc thánh ca, làm nhạc trưởng dẫn dắt ca đoàn thiếu nhi danh tiếng Regensburger Domspatzen của Nhà thờ Chính tòa Regensburg suốt ba mươi năm; còn người em Joseph lại dành trọn cuộc đời cho việc nghiên cứu và suy niệm Lời Chúa.

Bậc thầy thần học và dấu ấn canh tân tại Vaticanô II

Với trí tuệ thông minh xuất chúng, cha Joseph Ratzinger nhanh chóng trở thành một ngôi sao sáng trên bầu trời thần học Công giáo Đức.

Luận án tiến sĩ của ngài viết về quan niệm Dân Thiên Chúa nơi Thánh Augustinô, nhan đề Dân và Nhà của Thiên Chúa trong giáo lý của Thánh Augustinô về Giáo hội. Luận án thứ hai, để được giảng dạy đại học, hoàn tất năm 1957, nghiên cứu sâu sắc về thần học lịch sử của Thánh Bônaventura.

Mới ngoài ba mươi, ngài đã làm giáo sư tín lý ở những đại học hàng đầu nước Đức: Bonn, Münster, rồi Tübingen. Văn ngài có vẻ đẹp hiếm có: trong sáng, uyển chuyển, mạch lạc, đượm chất thơ và thấm hơi thở các Giáo phụ. Năm 1968, cuốn Nhập Môn Kitô Giáo, hình thành từ những bài giảng cho sinh viên mọi ngành, ra đời và mau chóng thành sách kinh điển, được dịch ra hàng chục thứ tiếng, đổi thay đời sống đức tin của biết bao trí thức khắp thế giới.

Nhà thần học trong thư viện
Nhà thần học trong thư viện

Vào năm 1962, khi Công đồng Vaticanô II khai mạc tại Rôma, vị giáo sư trẻ ba mươi lăm tuổi Joseph Ratzinger đã được Đức Hồng y Josef Frings, Tổng Giám mục thành Köln, mời đi theo làm cố vấn thần học riêng.

Đức Hồng y Frings bấy giờ gần như mù, nên hết lòng tin cậy người cố vấn trẻ. Chính cha Ratzinger đã soạn bài phát biểu gây chấn động của Đức Hồng y Frings tháng Mười Một năm 1963 trước công đồng, thẳng thắn phê phán lối làm việc xơ cứng của Thánh Bộ Thánh Vụ. Thời công đồng, Ratzinger được xem là một trong những bộ óc cải cách trẻ nhất, sát cánh với Karl Rahner, Yves Congar và Henri de Lubac để Hội Thánh mở cửa đối thoại với thế giới hiện đại.

Thế nhưng, một bước ngoặt tư tưởng đến vào năm 1968, khi ngài đang dạy ở Tübingen bên người đồng nghiệp nổi tiếng Hans Küng.

Làn sóng sinh viên cánh tả năm 1968 tràn vào giảng đường: các nhóm cực đoan chiếm phòng học, giật micrô, phá những buổi giảng của ngài, dán đầy khẩu hiệu đấu tranh giai cấp lên tường khoa Thần học. Tận mắt thấy sự cuồng tín ấy, cha Ratzinger nhận ra một bài học đau đớn: người ta có thể nhân danh những lý tưởng tự do, nhân bản đẹp nhất để áp đặt bạo lực và tàn phá đức tin.

Năm 1969, ngài chuyển về Đại học Regensburg yên tĩnh hơn, rồi năm 1972 cùng Hans Urs von Balthasar và Henri de Lubac lập tạp chí thần học Communio để giữ bản sắc đức tin, làm đối trọng với tạp chí Concilium ngày càng ngả về phía cấp tiến.

Người gác cổng đức tin và người bạn tri kỷ của Đức Gioan Phaolô II

Tháng Ba năm 1977, Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã bổ nhiệm cha Joseph Ratzinger làm Tổng Giám mục München và Freising, và ba tháng sau vinh thăng ngài lên hàng Hồng y. Trên huy hiệu giám mục của mình, ngài đã chọn câu châm ngôn sống trích từ Thư thứ ba của Thánh Gioan Tông Đồ: Cooperatores veritatis, “Những cộng tác viên của chân lý”. Ngài tin rằng giữa bao luồng gió học thuyết sai lạc, bổn phận cao quý nhất của người mục tử là khiêm hạ cộng tác để phục vụ và bảo vệ Chân Lý của Đức Kitô.

Năm 1981, Thánh Gioan Phaolô II gọi Đức Hồng y Ratzinger về Rôma làm Bộ trưởng Bộ Giáo lý Đức Tin. Suốt gần một phần tư thế kỷ, hai con người ấy, một vị mục tử rực lửa đến từ Ba Lan, một nhà thần học trầm mặc và sắc bén đến từ nước Đức, đã thành đôi bạn tri kỷ hiếm có trong lịch sử Giáo hội, cùng chèo lái con thuyền Hội Thánh qua những cơn bão thời hậu Công đồng.

Dưới sự chỉ đạo của ngài, Bộ Giáo lý Đức Tin đã ban hành những văn kiện mang tính nền tảng:

  • Hai Huấn thị định hướng về Thần học Giải phóng năm 1984 và 1986, vạch trần những sai lầm của thuyết Mác-xít nhưng khẳng định mạnh mẽ sự lựa chọn ưu tiên cho người nghèo;
  • Tuyên ngôn Dominus Iesus năm 2000, tái khẳng định vai trò cứu độ phổ quát và duy nhất của Chúa Giêsu Kitô và Hội Thánh Công giáo giữa trào lưu thuyết tương đối tôn giáo;
  • Đặc biệt, ngài là Chủ tịch Ủy ban Soạn thảo bộ Sách Giáo Lý của Hội Thánh Công Giáo, ban hành năm 1992, một công trình hệ thống hóa toàn diện kho tàng đức tin Công giáo mẫu mực đầu tiên sau hơn bốn thế kỷ, để lại một gia sản giáo lý vô giá cho Dân Chúa.

Trái hẳn với hình ảnh sắt đá, độc đoán mà truyền thông dựng lên, ai từng gặp Đức Hồng y Ratzinger đều thấy một con người lịch thiệp, khiêm nhường, biết lắng nghe, nụ cười hiền hậu và đôi mắt tinh anh. Ngài sống thanh bạch, mến loài mèo, và mỗi tối sau giờ làm việc căng thẳng lại ngồi bên cây đàn piano, thả hồn vào Mozart và Bach.

“Thiên Chúa là tình yêu”: di sản huấn quyền đầy ánh sáng

Khi ngài lên ngôi Giáo hoàng năm 2005, nhiều nhà báo chờ xem vị “học giả nghiêm khắc” sẽ tuyên những bản án nào. Thế nhưng cả thế giới ngỡ ngàng trước Thông điệp đầu tay của Đức Bênêđictô XVI, ký dịp lễ Giáng Sinh năm 2005: Deus Caritas Est, “Thiên Chúa là Tình yêu”.

Bản thông điệp không kết án ai, mà là một khúc ca về Tình Yêu của Thiên Chúa. Ngay những dòng đầu, ngài nói điều cốt tủy của người Kitô hữu:

“Trở thành Kitô hữu không phải là kết quả của một sự lựa chọn luân lý khắt khe hay một ý tưởng triết học cao siêu, nhưng trước hết là cuộc gặp gỡ diện đối diện với một Biến Cố, với một Con Người, Đấng đem lại cho cuộc đời chúng ta một chân trời mới và một hướng đi dứt khoát!”

Con Người ấy chính là Đức Giêsu Kitô! Người Kitô hữu sống đạo không phải vì sợ hãi luật lệ hay nghĩa vụ nặng nề, mà vì đã cảm nhận được mình được Thiên Chúa yêu thương đến tận cùng.

Tiếp sau đó là hai thông điệp rực sáng khác:

  • Spe Salvi năm 2007, “Được cứu rỗi trong niềm hy vọng”: mời gọi con người hiện đại tìm lại niềm hy vọng vĩnh cửu nơi Thiên Chúa giữa một thế giới đang hoang mang, tuyệt vọng vì chủ nghĩa duy vật chất;
  • Caritas in Veritate năm 2009, “Bác ái trong chân lý”: ban hành giữa cơn khủng hoảng tài chính toàn cầu, phân tích sâu sắc các vấn đề kinh tế, môi trường và phát triển xã hội trên nền tảng của sự thật luân lý và công bằng bác ái.

Giữa bộn bề công việc của vị mục tử toàn cầu, ngài vẫn miệt mài viết bộ ba Đức Giêsu Thành Nazareth, xuất bản các năm 2007, 2011 và 2012. Ngài khiêm tốn nói rõ đây không phải văn kiện huấn quyền, mà là công trình của một người môn đệ đi tìm dung mạo Thầy mình, và người đọc có quyền tranh luận với tác giả. Bộ sách đã dẫn hàng triệu người đến gặp một Đức Giêsu bằng xương bằng thịt mà rạng ngời thiên tính Con Thiên Chúa.

Đức tin và lý trí gặp nhau
Đức tin và lý trí gặp nhau

Xuyên suốt triều đại, Đức Bênêđictô XVI không ngừng bảo vệ sự hòa hợp tuyệt mỹ giữa đức tin và lý trí:

  • Ngài cảnh báo rằng: đức tin nếu thiếu vắng ánh sáng của lý trí sẽ dễ dàng rơi vào nguy cơ cuồng tín, mê tín dị đoan và bạo lực mù quáng.
  • Ngược lại, lý trí nếu kiêu ngạo gạt bỏ đức tin và Thiên Chúa ra ngoài lề sẽ trở nên lạnh lùng, tàn nhẫn, biến con người thành nạn nhân của chủ nghĩa thực dụng và các thứ vũ khí hủy diệt.
  • Ngài tha thiết kêu gọi thế giới phương Tây hãy chữa lành căn bệnh “độc tài của thuyết tương đối”, thứ trào lưu nguy hiểm cho rằng không có bất kỳ chân lý khách quan nào tồn tại, để rồi con người tự biến mình thành chuẩn mực tối hậu của mọi sự.

Dù tuổi cao, ngài vẫn có nhiều chuyến tông du quan trọng: đăng đàn phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York và quỳ cầu nguyện cho các nạn nhân khủng bố tại Ground Zero năm 2008; khai mạc Đại hội Giám mục Châu Mỹ Latinh tại Linh địa Aparecida, Brazil, năm 2007; phong chân phước cho Đức Hồng y John Henry Newman tại Anh quốc năm 2010; và bài diễn từ bất hủ trước Quốc hội Liên bang Đức ở Berlin năm 2011 về nền tảng luân lý của nhà nước pháp quyền.

Ngài cũng là vị Giáo hoàng tiên phong cho lắp đặt hệ thống pin năng lượng mặt trời trên mái Đại thính đường Phaolô VI tại Vatican để cổ võ việc bảo vệ môi trường, khiến truyền thông quốc tế trìu mến gọi ngài là “Vị Giáo hoàng Xanh”. Năm 2009, qua Tông hiến Anglicanorum Coetibus, ngài đã mở rộng vòng tay đón nhận hàng ngàn tín hữu và giáo sĩ Anh giáo quay trở về hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh mà vẫn được gìn giữ kho tàng phụng vụ truyền thống tốt đẹp của họ.

Mối ân tình sâu đậm với đất nước và Giáo hội Việt Nam

Đối với người Công giáo Việt Nam, triều đại tám năm của Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI mang một ý nghĩa lịch sử vô cùng đặc biệt, đánh dấu những bước tiến triển ngoại giao vượt bậc giữa Tòa Thánh Vatican và Nhà nước Việt Nam sau nhiều thập niên gián đoạn:

  • Những cuộc hội kiến lịch sử tại Vatican: ngày 25 tháng Giêng năm 2007, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã đến Vatican hội kiến chính thức với Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, trở thành vị Thủ tướng đầu tiên của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thăm Tòa Thánh. Ngày 11 tháng Mười Hai năm 2009, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tiếp tục có chuyến thăm lịch sử và hội kiến với Đức Thánh Cha.
  • Thành lập Phái đoàn Đại diện Tòa Thánh: sau các vòng đàm phán của Nhóm Công tác Hỗn hợp giữa Việt Nam và Tòa Thánh, vào tháng Giêng năm 2011, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã chính thức bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Leopoldo Girelli làm Đại diện không thường trú đầu tiên của Tòa Thánh tại Việt Nam. Biến cố ấy đáp lại lòng mong mỏi hơn ba thập niên của các giám mục, linh mục và hàng triệu giáo dân Việt Nam, mở một nhịp cầu trực tiếp giữa quê hương với Đấng kế vị Thánh Phêrô.
  • Đồng hành cùng Năm Thánh 2010: trong Năm Thánh 2010, kỷ niệm 350 năm thành lập hai Giáo phận Tông tòa Đàng Ngoài và Đàng Trong năm 1659 và 50 năm thiết lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam năm 1960, Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI đã gửi một bức sứ điệp mục vụ chan chứa tình thương yêu đến toàn thể Dân Chúa tại Việt Nam. Ngài nhắn người Công giáo Việt Nam hãy là công dân tốt và Kitô hữu tốt, đem lửa bác ái Tin Mừng góp phần xây dựng quê hương công bằng, liên đới và thịnh vượng. Ngài cũng cử Đức Hồng y Ivan Dias làm Đặc sứ Tòa Thánh sang chủ sự thánh lễ bế mạc Năm Thánh tại Linh địa Đức Mẹ La Vang vào tháng Giêng năm 2011.

Những khúc quanh gay gắt: bài diễn từ Regensburg và trại tập trung Auschwitz

Triều đại Đức Bênêđictô XVI không thiếu giông bão về truyền thông và đối thoại.

Căng thẳng nhất là ngày 12 tháng Chín năm 2006, khi ngài về trường cũ, Đại học Regensburg, đọc một bài diễn từ học thuật về đức tin và lý trí. Để minh họa rằng dùng bạo lực truyền bá tôn giáo là nghịch với lý trí và bản tính Thiên Chúa, ngài trích một đoạn đối thoại từ thế kỷ XIV, khoảng năm 1391, giữa Hoàng đế Byzantine Manuel II Palaiologos và một học giả uyên bác Ba Tư, trong đó vị hoàng đế có những lời lẽ gay gắt đối với Hồi giáo. Dù ngài đã nói rõ rằng đó chỉ là một lời trích dẫn lịch sử chứ không phản ánh quan điểm cá nhân của mình, nhưng giới truyền thông đã cắt xén câu chữ, làm bùng phát một làn sóng phẫn nộ dữ dội khắp thế giới Hồi giáo.

Nhiều cuộc biểu tình bạo động nổ ra tại Trung Đông, các ngôi nhà thờ Kitô giáo bị phóng hỏa. Đau lòng nhất là vào ngày 17 tháng Chín năm 2006 tại Mogadishu, Somalia, một nữ tu thừa sai người Ý thánh thiện là sơ Leonella Sgorbati, thuộc Dòng Nữ Thừa sai Consolata, người đã dành cả đời chăm sóc các bệnh nhi nghèo và đào tạo y tá tại châu Phi, đã bị các tay súng Hồi giáo cực đoan bắn chết ngay trước cổng bệnh viện cùng với người vệ sĩ Hồi giáo đang cố che chắn cho sơ. Trong những giây phút hấp hối, người nữ tu ấy đã thì thào lời trăn trối sau cùng bằng tiếng Ý:

“Perdono, perdono!” Nghĩa là: “Tôi tha thứ, tôi tha thứ!”

Sơ Leonella Sgorbati đã được tôn phong Chân phước vào năm 2018 như một vị tử đạo của tình yêu tha thứ.

Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI bày tỏ sự đau buồn sâu sắc vì những hiểu lầm ngoài ý muốn. Và bằng một sự khiêm nhường quả cảm, chỉ hai tháng sau đó, vào ngày 30 tháng Mười Một năm 2006 tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, ngài đã bước vào Đền thờ Hồi giáo Sultan Ahmed, tức Đền thờ Xanh, cởi giày, cung kính đứng cạnh vị Đại Giáo sĩ Hồi giáo Mufti và cùng chắp tay thinh lặng cầu nguyện hướng về Thiên Chúa duy nhất.

Cử chỉ hòa giải chân thành ấy đã làm tan chảy hận thù, mở đường cho sự kiện lịch sử vào tháng Mười năm 2007: 138 học giả Hồi giáo hàng đầu thế giới đã cùng ký vào bức thư ngỏ mang tên A Common Word Between Us and You, “Một lời chung giữa chúng tôi và quý vị”, gửi các nhà lãnh đạo Kitô giáo, đặt nền móng cho sự ra đời của Diễn đàn Đối thoại Công giáo và Hồi giáo định kỳ tại Rôma từ năm 2008.

Trước đó, vào ngày 28 tháng Năm năm 2006, Đức Bênêđictô XVI đã có một chuyến viếng thăm đầy xúc động đến Trại tập trung Auschwitz-Birkenau tại Ba Lan.

Ngài đi một mình trong thinh lặng qua cánh cổng sắt mang dòng chữ lạnh lùng Arbeit macht frei. Trước các đài tưởng niệm nơi hơn một triệu người Do Thái bị giết, ngài nghẹn ngào tự nhận là “một người con của dân tộc Đức mà trên đầu họ một nhóm tội phạm Quốc xã đã tiếm quyền để gieo rắc kinh hoàng”. Giữa trại hủy diệt, vị Giáo hoàng kêu lên:

“Lạy Chúa, tại sao Chúa đã giữ thinh lặng? Làm sao Chúa có thể dung chịu tất cả những điều tàn bạo này?”

Ngài vừa dứt lời, những người có mặt sững sờ thấy một chiếc cầu vồng vắt ngang bầu trời xám xịt của trại tập trung, như nhắc lại giao ước bình an muôn đời của Thiên Chúa với loài người.

Bão tố thử thách và cuộc chiến thanh luyện Đền thờ

Những năm tháng sau đó của triều đại Đức Bênêđictô XVI là một chuỗi thập giá nặng nề mà vị chủ chăn tám mươi tuổi phải oằn mình gánh vác:

Năm 2007, với Tự sắc Summorum Pontificum, ngài đã mở rộng việc cho phép cử hành Thánh lễ Latinh cổ năm 1962 nhằm hàn gắn những rạn nứt trong lòng Hội Thánh. Đến tháng Giêng năm 2009, với thiện chí đại kết, ngài đã quyết định dỡ bỏ vạ tuyệt thông cho bốn giám mục thuộc Huynh đoàn Thánh Piô X.

Thế nhưng, một thảm họa truyền thông đã ập đến: ngay trước khi lệnh tha vạ được công bố, một trong bốn giám mục là Richard Williamson đã xuất hiện trên kênh truyền hình Thụy Điển phát biểu những luận điệu điên rồ, phủ nhận thảm họa diệt chủng Do Thái và cho rằng các phòng hơi ngạt của Đức Quốc xã không hề tồn tại!

Làn sóng chỉ trích dữ dội từ dư luận và các cộng đồng Do Thái đổ lên đầu vị Giáo hoàng già. Ngày 10 tháng Ba năm 2009, ngài viết một lá thư xúc động gửi các giám mục khắp thế giới, khiêm nhường nhận Vatican đã sơ suất không tra cứu trên Internet, và tâm sự nỗi đau khi bị chính một số người trong Hội Thánh công khai tấn công bằng sự thù ghét.

Trách nhiệm giữa thử thách
Trách nhiệm giữa thử thách

Nhưng thập giá nhức nhối nhất của triều đại ngài là cuộc chiến chống nạn giáo sĩ lạm dụng tình dục trẻ em.

Trái với lời vu cho rằng ngài tìm cách che đậy, sự thật cho thấy Đức Bênêđictô XVI là vị Giáo hoàng hành động quyết liệt nhất để thanh luyện đền thờ!

  • Ngay từ năm 2001, khi còn là Bộ trưởng Bộ Giáo lý Đức Tin, chính ngài đã thuyết phục Đức Gioan Phaolô II ban hành sắc lệnh thu hồi toàn bộ quyền xử lý các vụ án ấu dâm về Tòa Thánh Rôma, và ngài đã đích thân đọc, thẩm tra hàng ngàn trang hồ sơ đẫm nước mắt của các nạn nhân.
  • Năm 2006, chỉ một năm sau khi đắc cử Giáo hoàng, ngài đã kiên quyết ra lệnh chế tài kỷ luật đối với linh mục Marcial Maciel, người sáng lập Dòng Đạo binh Chúa Kitô, buộc ông rút khỏi mọi hoạt động mục vụ công khai và sống đời cầu nguyện sám hối cho đến chết.
  • Ngài là vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử đích thân gặp gỡ riêng tư các nạn nhân bị lạm dụng trong các chuyến tông du tại Washington và Sydney năm 2008, Malta và London năm 2010; ngài đã lắng nghe câu chuyện của họ, quỳ gối xin họ tha thứ và cùng khóc với họ.
  • Tháng Ba năm 2010, ngài đã ban hành bức thư mục vụ lịch sử gửi người Công giáo Ireland, nghiêm khắc cảnh cáo những giáo sĩ phạm tội đã phản bội lòng tin thánh thiện của trẻ thơ và làm hoen ố dung mạo Hội Thánh: “Các người sẽ phải trả lẽ về những tội ác tày trời ấy trước mặt Thiên Chúa Toàn Năng và trước các tòa án pháp luật trần thế!”
  • Chỉ trong hai năm 2011 và 2012, ngài đã ban hành quyết định giáo luật huyền chức và giải bộ, tức cho rời khỏi hàng ngũ linh mục, đối với khoảng bốn trăm linh mục phạm tội.

Năm 2022, khi ngài đã rất già, một báo cáo điều tra về Tổng Giáo phận München đã chỉ trích ngài có những sơ suất trong việc xử lý bốn trường hợp linh mục thời ngài làm Tổng Giám mục ở đó; Đức Giáo hoàng danh dự đã lập tức viết một bức tâm thư công khai, khiêm nhường xin Chúa và các nạn nhân thứ lỗi cho bất kỳ sự thiếu sót nào trong đời mục tử của mình.

Sóng gió lên đến đỉnh điểm năm 2012 với vụ rò rỉ tài liệu mật “Vatileaks”.

Người quản gia sáu năm kề cận ngài, Paolo Gabriele, đã lén lấy hàng ngàn tài liệu ngay trên bàn làm việc của Giáo hoàng, tuồn cho một ký giả in thành sách, phơi bày những tranh giành quyền lực và tiêu cực tài chính trong Giáo triều. Biến cố ấy giáng một đòn nặng vào sức khỏe và tâm hồn vị mục tử đã ngoài tám mươi.

Thế nhưng Đức Bênêđictô XVI đáp lại sự phản bội bằng lòng thương xót: sau khi Paolo Gabriele bị tòa án Vatican xét xử, chính ngài đến thăm người cựu quản gia trong phòng giam, tha thứ hoàn toàn và lo cho anh có việc làm.

Mắt đã mờ, bước chân run rẩy sau những năm gánh vác Hội Thánh giữa ba đào, vị Giáo hoàng tám mươi lăm tuổi nhận ra sức lực mình đã cạn.

Trong những đêm dài quỳ trước Thánh Thể tại nhà nguyện riêng Dinh Tông Tòa, ngài bắt đầu lắng nghe tiếng Chúa và suy nghĩ thấu đáo về một quyết định lịch sử, một hành vi đức tin can đảm và khiêm hạ tột cùng mà suốt gần sáu trăm năm qua chưa từng có một vị Giáo hoàng nào dám thực hiện…

Trong những đêm dài quỳ trước Thánh Thể tại nhà nguyện riêng Dinh Tông Tòa, ngài bắt đầu lắng nghe tiếng Chúa và suy nghĩ thấu đáo về một quyết định lịch sử, một hành vi đức tin can đảm và khiêm hạ tột cùng mà suốt gần sáu trăm năm qua chưa từng có một vị Giáo hoàng nào dám thực hiện…

Chương 163 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“…một người thợ đơn sơ và khiêm hạ trong vườn nho của Chúa

Lời chào đầu tiên của Đức Bênêđictô XVI, 19 tháng Tư năm 2005
Từ Marktl ở Bavaria đến Rôma, Auschwitz và Istanbul, vị giáo hoàng giọng nhỏ nhẹ đi tìm sự thật.

Những người trong chương

  • Joseph Ratzinger · Ngài được an táng trong hầm mộ dưới Đền thờ Thánh Phêrô, đúng chỗ thánh Gioan Phaolô II từng nằm.
  • Leonella Sgorbati · Nữ tu Dòng Consolata bị bắn ở Mogadishu năm 2006, thì thào “tôi tha thứ”. Hội Thánh phong chân phước cho sơ năm 2018.

Nơi ấy hôm nay

  • Auschwitz còn cánh cổng sắt “Lao động đem lại tự do”, nơi ngày 28 tháng Năm năm 2006 ngài đi bộ lặng lẽ qua.
  • Đền Xanh, Istanbul, nơi ngày 30 tháng Mười Một năm 2006 ngài cởi giày và lặng lẽ cầu nguyện.
  • Đại học Regensburg, nơi ngày 12 tháng Chín năm 2006 ngài giảng về đức tin và lý trí.

Muốn đọc thêm

Ga 17,17 · 3 Ga 8 · Đức Bênêđictô XVI, Thiên Chúa là Tình Yêu (2005) · Joseph Ratzinger, Nhập môn Kitô giáo (1968)

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 164

Cơn bão lạm dụng

Vì sao cô bé Marie Collins, nằm viện ở Dublin năm 1960, giữ kín suốt mấy chục năm điều đã xảy ra với mình?

Khoảng 20 phút đọc