Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 166

Kiểm chứng chương 166: Tháng Hai năm 2013

Đọc xong chương 166, chắc bạn sẽ tự hỏi: sáng thứ Hai hôm ấy Đức Bênêđictô XVI đã đọc bằng tiếng La-tinh những gì, vì sao ngài thật sự từ chức, và những người được nhắc tên dọc đường là ai. Những trang này viết ra để trả lời các câu hỏi như thế. Mỗi cảnh trong chương được lần lại đến tận nguồn, nói rõ chuyện nào chắc chắn, chuyện nào chỉ là lời kể lại, chuyện nào là cách nhìn chung chứ chưa phải sự thật đã chứng minh.

Nguồn chính gồm bốn thứ. Thứ nhất là chính bản tuyên bố từ nhiệm của Đức giáo hoàng, đề ngày 10 tháng Hai và đọc ngày 11 tháng Hai năm 2013. Thứ hai là các bài nói của ngài trong những ngày cuối, tất cả đều đăng trên trang của Tòa Thánh (vatican.va). Thứ ba là hai cuốn sách phỏng vấn dài của ngài với nhà báo Đức Peter Seewald: Ánh sáng thế gian (2010) và Những cuộc trò chuyện cuối cùng (Last Testament, 2016). Cuối cùng là hồi ký của thư ký riêng của ngài, tổng giám mục Georg Gänswein, Không gì khác ngoài sự thật (Nothing but the Truth, 2023).

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

Ngày 11 tháng Hai năm 2013

Buổi họp. Đó là một công nghị, tức buổi họp của các hồng y, để định ngày phong thánh cho vài vị thánh mới. Bản tuyên bố được đọc bằng tiếng La-tinh. Bà Giovanna Chirri của hãng thông tấn ANSA là người đầu tiên hiểu ra và đánh tin đi. Chương kể đúng như việc đã xảy ra: bà từng học tiếng La-tinh ở trường, và hôm ấy bà theo dõi buổi họp trên một màn hình trong phòng báo chí. Chuyện bà nghe rõ và đánh tin đi trước mọi người là điều báo chí thời đó đã ghi.

Trong số các vị sắp được phong thánh có các thánh tử đạo Otranto, tức khoảng tám trăm người dân thành Otranto ở miền nam nước Ý, bị giết năm 1480 khi quân Ottoman chiếm thành. Chương nói có khoảng bảy mươi vị hồng y dự buổi họp.

Bản tuyên bố. Những lời chương trích là lời của chính Đức giáo hoàng, trong bản tuyên bố ngày 10 tháng Hai năm 2013, bạn có thể đọc bản tiếng Anh trên vatican.va. Ngài viết rằng ngài đã nhiều lần xét mình trước mặt Thiên Chúa, rằng sứ vụ ấy cần cả sức mạnh của thân xác lẫn của tâm hồn, và rằng từ 20 giờ ngày 28 tháng Hai năm 2013, tòa Rôma sẽ trống ngôi. Cuối bản tuyên bố, ngài xin tha thứ mọi khuyết điểm. Bản tiếng Việt của đoạn ấy trong chương là bản dịch riêng của sách này, dựa theo bản tiếng Anh trên vatican.va.

Luật Hội Thánh nói gì. Câu của chương “Luật Hội Thánh cho phép giáo hoàng từ chức” dựa trên điều 332, khoản 2, của Bộ Giáo luật năm 1983. Điều luật ấy chỉ đòi hai việc: ngài làm điều đó cách tự do, và việc ấy được công bố cho đúng cách. Không ai phải chấp thuận.

Phản ứng. Hồng y Angelo Sodano, niên trưởng Hồng y đoàn, đáp lời giáo hoàng ngay sáng hôm ấy. Báo chí thời đó đăng lời ngài bằng tiếng Ý là un fulmine a ciel sereno, nghĩa là “một tia sét giữa trời quang”. Chương thuật lại ý ấy.

Tia sét. Chiều hôm đó, nhiếp ảnh gia Alessandra Tarantino của hãng Associated Press chụp được cảnh sét đánh trúng đỉnh vòm đền thờ thánh Phêrô. Tấm ảnh có thật và đã đi khắp thế giới.

Một quyết định đã chín

Lý do từ chức được chính Đức Bênêđictô giải thích trong Những cuộc trò chuyện cuối cùng (2016). Ngài không mắc bệnh nặng nào. Mắt trái ngài gần như không còn nhìn thấy. Chuyến đi Mêhicô và Cuba hồi tháng Ba năm 2012 làm ngài kiệt sức, và ngài biết mình sẽ không đủ sức bay sang Brazil dự Ngày Giới trẻ Thế giới (ở Rio de Janeiro) vào tháng Bảy năm 2013. Ngài cũng nói rõ rằng quyết định của mình không dính gì đến vụ những giấy tờ riêng bị lấy trộm, mà dân chúng gọi là Vatileaks, đã kể ở chương 163. Ngài chờ cho vụ ấy xử xong, vì cho rằng không ai nên bỏ chạy khi hiểm nguy đang lớn.

Còn đoạn nói về những năm cuối đời của thánh Gioan Phaolô II, khi nhiều việc trong bộ máy Vatican bị bỏ dở hoặc do những người quanh ngài quyết định thay, là nhận định chung của khá nhiều người quan sát chứ không phải lời ai chứng minh từng việc một. Chính Đức Bênêđictô nói chuyện ấy dịu hơn rất nhiều, với lòng kính trọng dành cho vị tiền nhiệm.

Những người đi trước

Grêgôriô XII. Năm 1415, ngài đồng ý từ bỏ ngôi giáo hoàng để Công đồng Constance chấm dứt cuộc Ly giáo Tây phương, như chương 85 đã kể. Chương nói đúng khi bảo ngài làm vậy vì bị buộc, để cứu sự hiệp nhất của Hội Thánh.

Cêlestinô V. Năm 1294, vị ẩn sĩ già này được bầu làm giáo hoàng và chỉ ngồi trên ngai khoảng năm tháng. Chuyện ngài có ở chương 79.

Ngày 28 tháng Tư năm 2009. Trận động đất ở L’Aquila ngày 6 tháng Tư làm hơn ba trăm người chết. Đức Bênêđictô đến thăm vương cung thánh đường Collemaggio đã hư hại, nơi có mộ thánh Cêlestinô V, và đặt dải pallium của mình lên mộ. Pallium là dải len trắng ngài đã nhận trong ngày khởi đầu sứ vụ.

Lời năm 2010. Trong Ánh sáng thế gian, Đức Bênêđictô nói rằng một giáo hoàng nhận rõ mình không còn đủ sức gánh chức vụ về thể xác, tâm trí và thiêng liêng thì có quyền từ chức, và có những hoàn cảnh còn là một bổn phận. Chương thuật lại đúng ý đoạn này. Chỗ chương viết “Không ai hiểu cử chỉ ấy” và “cũng không ai để ý” là cách người kể nhìn lại từ sau biến cố.

Mười bảy ngày

Từ 11 đến 28 tháng Hai là mười bảy ngày.

Thứ Tư Lễ Tro, 13 tháng Hai năm 2013. Đây là Thánh lễ cuối cùng ngài dâng ở đền thờ thánh Phêrô với tư cách giáo hoàng. Trong bài giảng, ngài nói đến những chia rẽ làm méo mó dung mạo của Hội Thánh, đúng như chương thuật.

Chúa nhật 24 tháng Hai. Trong kinh Truyền Tin, ngài nói Chúa đang gọi ngài “leo lên núi”, để dành nhiều hơn cho cầu nguyện và suy niệm. “Nhưng điều này không có nghĩa là bỏ rơi Hội Thánh”, ngài thêm. Cả hai câu đều có trong bài nói trên vatican.va.

Ngày 27 tháng Hai. Khoảng một trăm năm mươi ngàn người đến dự buổi tiếp kiến chung cuối cùng. Hình ảnh con thuyền, và câu Chúa dường như đang ngủ, đều là lời của chính ngài. Câu ấy gợi lại cảnh trong Tin Mừng Máccô, chương 4, các câu 38 và 39, khi các môn đệ đánh thức Đức Giêsu giữa cơn bão: “Thầy ơi, chúng ta chết đến nơi rồi, Thầy chẳng lo gì sao?” (Mc 4,38). Ngài cũng nói sẽ ở lại “trong nội vi của thánh Phêrô”, phục vụ bằng cầu nguyện. Cả bài nói có trên vatican.va.

Các hồng y. Trong buổi chào từ biệt các hồng y ngày 28 tháng Hai, ngài hứa với vị giáo hoàng tương lai “lòng kính trọng và vâng phục vô điều kiện”. Bài nói này cũng có trên trang của Tòa Thánh.

Chiều ngày 28

Khoảng năm giờ chiều, trực thăng cất cánh, và chuông các nhà thờ ở Rôma đổ vang. Ở Castel Gandolfo, ngài nói từ ban công rằng ngài chỉ còn là một người hành hương, bắt đầu chặng cuối của cuộc hành hương trên trái đất. Đúng tám giờ tối, Vệ binh Thụy Sĩ rời vị trí gác ở cổng. Cả ba chuyện đều đúng như chương kể.

Chiếc nhẫn và mật nghị. Khi một giáo hoàng qua đời, Nhẫn Ngư Phủ được cắt chéo để không ai dùng lại. Sau khi ngài từ chức, người ta cũng làm như thế. Các hồng y họp mật nghị ngày 12 tháng Ba, tức mười hai ngày sau buổi chiều ấy.

Cảnh chiếc trực thăng. Việc trực thăng bay một vòng quanh vòm đền thờ rồi qua quảng trường là cảnh người kể dựng cho thấy rõ lúc chia tay. Điều các nguồn ghi lại là giờ cất cánh, tiếng chuông các nhà thờ ở Rôma và nơi ngài đến.

Giáo hoàng danh dự

Nơi ngài ở. Ngày 2 tháng Năm năm 2013, ngài dọn vào tu viện Mater Ecclesiae, trong vườn Vatican. Thánh Gioan Phaolô II cho xây tu viện này năm 1994 để các nữ tu chiêm niệm cầu nguyện cho giáo hoàng. Ngài sống ở đó với các nữ giáo dân thánh hiến thuộc cộng đoàn Memores Domini lo việc nhà, cùng thư ký riêng, tổng giám mục Georg Gänswein. Những sinh hoạt thường ngày chương tả (đọc sách, viết thư, chơi dương cầm, đi dạo vườn) là cảnh người kể hình dung từ nếp sống của một vị giáo hoàng về hưu. Chuyện ngài lần hạt trước hang đá Lộ Đức thì tư liệu của chương không bàn.

Ngày 23 tháng Ba năm 2013. Đức Phanxicô đến thăm ngài ở Castel Gandolfo. Cảnh hai người cùng quỳ trên một băng ghế, và lời ngài nói rằng hai người là anh em, đã được quay phim và chụp ảnh. Lời qua lại về chỗ quỳ danh dự trong chương là cách người kể thuật lại cảnh ấy.

Người ông khôn ngoan. Đức Phanxicô nhiều lần dùng hình ảnh này để nói về Đức Bênêđictô.

Ngài qua đời. Ngài mất ngày 31 tháng Mười Hai năm 2022, thọ chín mươi lăm tuổi. Lời cuối của ngài, bằng tiếng Ý, “Signore, ti amo”, nghĩa là “Lạy Chúa, con yêu Chúa”, người ta biết nhờ tổng giám mục Gänswein, người kể rằng một y tá nghe ngài thì thầm lúc rạng sáng ngày cuối cùng. Lễ an táng cử hành ngày 5 tháng Giêng năm 2023. Lần trước đó một giáo hoàng đương nhiệm chủ sự tang lễ người tiền nhiệm là năm 1802, khi Piô VII an táng lại hài cốt Piô VI. Vậy nên chương nói “hơn hai trăm năm” là đúng. Ngài được an táng trong hầm mộ đền thờ thánh Phêrô, nơi thánh Gioan Phaolô II từng nằm trước đó.

Câu kết. Lời kết rằng ngài chỉ cho Hội Thánh thấy chức vụ của Phêrô lớn hơn người đang giữ nó là nhận định của chính người kể, không phải lời trích của ai. Cảnh “người từ tận cùng trái đất” ở câu cuối mở ra chương 167.

Những người trong chương

Bênêđictô XVI (1927 đến 2022) làm giáo hoàng từ 2005 đến 2013, rồi là Giáo hoàng danh dự.

Phanxicô, Gioan Phaolô II, Grêgôriô XII và Cêlestinô V là các vị giáo hoàng khác mà chương nhắc.

Giovanna Chirri là phóng viên hãng ANSA, người đầu tiên đưa tin.

Georg Gänswein là thư ký riêng của Đức Bênêđictô và là tổng giám mục.

Những nơi trong chương

Vatican có phòng Consistorô, đền thờ thánh Phêrô và tu viện Mater Ecclesiae. Castel Gandolfo nằm bên hồ Albano. L’Aquila ở miền trung nước Ý. Constance ở miền nam nước Đức.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc bài nói của Đức Bênêđictô trong buổi tiếp kiến chung ngày 27 tháng Hai năm 2013, bài nói về con thuyền. Rồi đọc bản tuyên bố từ nhiệm. Bản ấy chỉ dài vài đoạn, nhưng đã làm thay đổi cách Hội Thánh nghĩ về chức vụ giáo hoàng. Cả hai đều có miễn phí trên vatican.va, bằng nhiều thứ tiếng. Muốn nhìn xa hơn, bạn có thể tìm cuốn phỏng vấn Những cuộc trò chuyện cuối cùng của Peter Seewald, dễ đọc và dễ tìm; sách viết bằng tiếng nước ngoài.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 79 (Cêlestinô V), chương 85 (Constance, 1415), chương 121 (Piô VII), chương 158 (Gioan Phaolô II), chương 163 (Bênêđictô XVI) và chương 167 (Phanxicô).

Trở lại chương 166