Bỏ qua, tới nội dung

Tư liệu chương 169

Kiểm chứng chương 169: Giáo hội Việt Nam trong thế kỷ mới

Đọc xong chương 169, chắc bạn sẽ muốn biết: những con số về Hội Thánh Việt Nam lấy ở đâu ra, cảnh nào dựa trên văn kiện còn cảnh nào chỉ là bức tranh chung, và chương đã đứng ở đâu khi nói đến chuyện tế nhị giữa Hội Thánh và nhà nước. Những trang này viết ra để trả lời các câu hỏi ấy. Chương kể bằng giọng ôn hòa và giữ trung lập về chính trị. Chương chỉ ghi những sự kiện mà cả hai phía đều đã công bố, và ở đây bạn sẽ thấy mỗi sự kiện có thể tìm ở đâu.

Nguồn chính gồm năm thứ. Thứ nhất là các văn kiện của Hội đồng Giám mục Việt Nam: các thư chung, Văn kiện Đại hội Dân Chúa 2010, và các văn bản về Caritas. Thứ hai là các thông cáo chung của Tòa Thánh và Việt Nam, nhất là thông cáo ngày 27 tháng Bảy năm 2023 về quy chế đại diện thường trú của Giáo hoàng. Thứ ba là thư của Đức Giáo hoàng Phanxicô gửi người Công giáo Việt Nam, tháng Chín năm 2023. Thứ tư là trang tin của Hội đồng Giám mục Việt Nam (hdgmvietnam.com). Thứ năm là các số liệu trong Niên giám Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.

La Vang, ngày 6 tháng Giêng năm 2011

Thánh lễ bế mạc. Hồng y Ivan Dias, tổng giám mục Mumbai (Ấn Độ) và khi ấy là người đứng đầu cơ quan truyền giáo của Vatican, là đặc phái viên của Đức Bênêđictô XVI trong lễ bế mạc Năm Thánh 2010. Chương kể đúng.

Hai dịp kỷ niệm. Dịp thứ nhất là ba trăm năm mươi năm kể từ năm 1659, khi Rôma lập hai địa hạt truyền giáo đầu tiên của Việt Nam, mỗi nơi do một giám mục Rôma gửi sang. Các giám mục đầu tiên ấy là người châu Âu; xem chương 110. Dịp thứ hai là năm mươi năm kể từ năm 1960, khi hàng giáo phẩm Việt Nam được thiết lập, với các tổng giám mục ở Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Tông hiến ấy đề ngày 24 tháng Mười Một năm 1960, ngày mà người Công giáo nay giữ làm lễ nhớ một trăm mười bảy vị Tử đạo Việt Nam, được phong thánh năm 1988. Xem chương 145. Mốc ba trăm năm mươi năm rơi vào khoảng năm 2009 và mốc năm mươi năm rơi vào năm 2010, nên chương nói Năm Thánh gom cả hai dịp lại.

La Vang. Về truyền thống La Vang, xem chương 133. Truyền thống kể rằng người Công giáo ẩn trong rừng khi bị bách hại thời Tây Sơn, khoảng năm 1798, và Đức Maria hiện ra an ủi họ. Đó là lời truyền lại của cộng đoàn chứ không phải điều sử sách ghi từng chi tiết. Năm 1961, Đức Gioan XXIII nâng đền thánh lên hàng vương cung thánh đường.

Số người dự lễ. Báo chí Công giáo ước tính có hàng trăm ngàn người, và chương giữ đúng cách nói “hàng trăm ngàn”. Chiều dài hơn một ngàn sáu trăm cây số của đất nước chỉ là địa lý. Cảnh họ trải ni lông ngủ trên nền đất ướt quanh những đống lửa nhỏ và lần hạt suốt đêm là cách người kể dựng lại không khí cuộc hành hương.

Một Hội Thánh đông người trẻ

Con số. Khoảng sáu đến bảy triệu người Công giáo, tức chừng bảy phần trăm dân số. Năm 2000 có hai mươi lăm giáo phận. Năm 2005 lập thêm giáo phận Bà Rịa, năm 2018 lập thêm giáo phận Hà Tĩnh, nên nay có hai mươi bảy. Chương đã khớp với các mốc này.

Ơn gọi. Các chủng viện và dòng tu đông người, và nhiều linh mục, nữ tu được gửi đi phục vụ ở nước ngoài. Điều này ai cũng biết, nhưng chương không dựa vào con số cụ thể nào. Chuyện một giáo phận có năm truyền chức vài chục linh mục mới là bức tranh chung, không chỉ một nơi nào. Xem chương 162.

Chính sách “đổi mới”. Chương nói về cuối thập niên 1980. Chính sách đổi mới, tiếng Việt gọi là Đổi Mới, được Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua tại Đại hội VI năm 1986.

Ở hải ngoại. Sau năm 1975, hàng trăm ngàn người Công giáo Việt Nam ra đi làm người tị nạn. Mỗi tháng Tám có Ngày Thánh Mẫu ở Carthage, bang Missouri. Thánh lễ tiếng Việt được cử hành ở Nhật Bản và Hàn Quốc.

Đại hội Dân Chúa

Đại hội họp từ ngày 21 đến 25 tháng Mười Một năm 2010, tại Trung tâm Mục vụ của tổng giáo phận Sài Gòn, với khoảng năm trăm người dự. Ba chữ “Mầu nhiệm, Hiệp thông, Sứ vụ” có trong văn kiện đại hội. Tên gọi “Dân Chúa” đến từ Công đồng Vaticanô II, trong hiến chế về Hội Thánh Lumen Gentium, chương 2, dạy rằng Hội Thánh là Dân Thiên Chúa. Chương kể đúng.

Cơn lốc đô thị

Chương nói về những người Công giáo di cư vào các khu công nghiệp. Hội đồng Giám mục Việt Nam có một ủy ban lo mục vụ cho người di cư, và các giáo phận Sài Gòn, Xuân Lộc, Phú Cường, Bà Rịa đều có đội mục vụ riêng cho họ. Bức tranh ấy đúng. Những chi tiết như Thánh lễ lúc chín giờ tối, hay nửa số người đi lễ đến từ nơi khác, là mô tả chung cho nhiều giáo xứ, không chỉ một nơi nào. Chuyện công nhân chen nhau về quê dịp Tết thì ai sống ở Việt Nam những năm ấy đều biết, khi các nhà máy làm quần áo, giày dép, đồ điện tử.

Bác ái

Caritas Việt Nam. Được tái lập ngày 1 tháng Mười năm 2008. Chương kể đúng.

Lũ lụt năm 2020. Trận lũ lịch sử ở miền Trung xảy ra vào tháng Mười năm 2020 và làm chết hơn một trăm người. Các giáo xứ và dòng tu tham gia cứu trợ, báo chí trong nước có đưa tin. Cảnh thuyền chèo vào làng bị cô lập là cách người kể gom lại những việc đã được tường thuật.

Lời Chúa Giêsu. Câu cuối đoạn lấy từ Tin Mừng Mátthêu, chương 25, câu 40: “Mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi làm cho chính Ta vậy.” (Mt 25,40) Chương dẫn lại có đôi chữ khác bản Kinh Thánh bạn đọc ở nhà thờ; muốn đối chiếu thì xem Mt 25,40.

Con đường đối thoại

Từ năm 2007 đến 2011. Năm 2007, chủ tịch nước Việt Nam, và năm 2009, thủ tướng, được Đức Bênêđictô XVI tiếp, vào ngày 11 tháng Mười Hai năm 2007 và ngày 22 tháng Giêng năm 2009. Xem chương 163. Năm 2009, hai bên lập một nhóm làm việc chung. Năm 2011, Tòa Thánh cử vị đại diện không thường trú đầu tiên, tổng giám mục Leopoldo Girelli. Trong các vấn đề còn bỏ ngỏ có việc chọn giám mục, và số phận các trường học, bệnh viện bị tiếp quản sau năm 1975.

Ngày 27 tháng Bảy năm 2023. Nhân chuyến thăm Vatican của chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, hai bên ký thỏa thuận về đại diện thường trú. Chức danh là “đại diện thường trú của Giáo hoàng”, không phải sứ thần tòa thánh, vì hai bên chưa có quan hệ ngoại giao đầy đủ. Thông cáo của Tòa Thánh hôm ấy nói rõ như vậy.

Thư tháng Chín năm 2023. Đức Phanxicô viết rằng người Công giáo tốt cũng là người công dân tốt. Ý đó có trong thư.

Vị đại diện thường trú. Tổng giám mục Marek Zalewski, người Ba Lan, được bổ nhiệm ngày 23 tháng Mười Hai năm 2023 và đến Hà Nội tháng Giêng năm 2024.

Ước mong một chuyến thăm. Đức Phanxicô nói nhiều lần rằng ngài mong được thăm Việt Nam, trong đó có lần trên chuyến bay từ Mông Cổ về năm 2023.

Những dòng kết. Đoạn nói về tổ tiên trốn vào rừng La Vang, con cháu trong khu công nghiệp, và câu hỏi giữ đức tin giữa lòng dân tộc, là lời của người kể. Nó nối lại với thư chung năm 1980 của các giám mục về sống Tin Mừng giữa lòng dân tộc; xem chương 145. Câu cuối cùng, về chiều mưa tháng Ba năm 2020 và quảng trường thánh Phêrô vắng tanh, mở sang chương 170.

Những người trong chương

Ivan Dias (1936 đến 2017) là hồng y người Ấn Độ, tổng giám mục Mumbai và người đứng đầu cơ quan truyền giáo của Vatican.

Bênêđictô XVI và Phanxicô là hai vị giáo hoàng được nhắc.

Leopoldo Girelli là vị đại diện không thường trú đầu tiên của Tòa Thánh tại Việt Nam.

Marek Zalewski là tổng giám mục người Ba Lan, vị đại diện thường trú đầu tiên.

Những nơi trong chương

La Vang ở tỉnh Quảng Trị, miền Trung. Hà Nội, Vinh, Sài Gòn (Thành phố Hồ Chí Minh), Cần Thơ và Kon Tum. Các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai, Long An và Bắc Ninh. Các giáo phận Xuân Lộc, Phú Cường, Bà Rịa, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Phát Diệm, Bùi Chu và Thái Bình. Seoul, Tokyo và Rôma.

Đọc thêm

Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc thư của Đức Phanxicô gửi người Công giáo Việt Nam tháng Chín năm 2023. Rồi đọc thư chung năm 1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam. Hai lá thư cách nhau bốn mươi ba năm mà cùng nói một điều. Các thông cáo của Tòa Thánh có trên trang của Tòa Thánh, còn các văn kiện của Hội đồng Giám mục có trên trang tin của Hội đồng Giám mục Việt Nam (hdgmvietnam.com), bằng tiếng Việt.

Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 110 (Anrê Phú Yên và năm 1659), chương 133 (La Vang), chương 142 (các giám mục Việt Nam đầu tiên), chương 145 (Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2000), chương 162 (một Hội Thánh nhiều khuôn mặt), chương 163 (Bênêđictô XVI) và chương 170 (quảng trường vắng).

Trở lại chương 169