Chương 169
2000–2024 · Từ La Vang đến những khu công nghiệp
- Nơi chốn
- La Vang, Sài Gòn, Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội, miền Trung, Rôma
- Giáo hoàng
- Gioan Phaolô II … Phanxicô
Suốt đêm dài buốt giá, hàng vạn con người co ro nằm chen chúc trên những tấm bạt ni-lông trải vội trên nền đất đỏ ướt sũng, quây quần bên những đống lửa nhỏ bập bùng giữa màn sương đêm để cùng nhau cất lên lời kinh Mân Côi râm ran không dứt.
Họ đã vượt hàng trăm, hàng ngàn cây số bằng đủ mọi phương tiện: những chuyến xe đò chen chúc, những chiếc xe tải chở giáo dân từ các giáo phận miền Bắc như Hà Nội, Bùi Chu, Phát Diệm, Vinh; những đoàn xe nối đuôi nhau từ miền Nam như Sài Gòn, Xuân Lộc, Cần Thơ; và cả những chuyến xe vượt đèo dốc từ đại ngàn Kon Tum, Ban Mê Thuột đổ về. Tất cả đều cùng hướng lòng về dải đất miền Trung khô cằn nắng gió.
Đến sáng ngày 6 tháng Giêng năm 2011, ngày đại lễ Chúa Hiển Linh, giữa cơn mưa phùn lất phất và làn gió đông lạnh buốt, hơn nửa triệu tín hữu từ khắp mọi miền đất nước và hải ngoại đã đứng chật kín cánh đồng cỏ bao la quanh Linh địa Đức Mẹ La Vang thuộc tỉnh Quảng Trị.
Chính trên mảnh đất linh thiêng này, hơn hai thế kỷ trước, năm 1798, giữa cuộc bách hại khốc liệt dưới triều Tây Sơn, những người tín hữu sơ khai đã trốn vào chốn rừng thiêng nước độc, cùng nhau bẻ lá vằng nấu nước uống và quây quần dưới gốc cây đa cổ thụ lần chuỗi Mân Côi.
Tại nơi đây, Đức Mẹ Maria bồng Chúa Hài Nhi đã hiện ra an ủi con cái Mẹ, hứa ban ơn che chở và dạy họ hái lá vằng chữa bệnh. Kể từ biến cố ấy, La Vang đã trở thành trung tâm hành hương Mẹ Thiên Chúa thiêng liêng nhất của người Công giáo Việt Nam. Năm 1961, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII đã long trọng nâng Đền thờ La Vang lên hàng Vương cung Thánh đường.
Thánh lễ sáng ngày 6 tháng Giêng năm 2011 là thánh lễ bế mạc Năm Thánh 2010 của Giáo hội Công giáo Việt Nam.
Đức Hồng y Ivan Dias, người Ấn Độ, nguyên Tổng Giám mục Mumbai, bấy giờ là Bộ trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng cho các Dân tộc, đã thân hành sang Việt Nam với tư cách Đặc sứ của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, cùng toàn thể Hội đồng Giám mục Việt Nam và hàng ngàn linh mục hiệp dâng thánh lễ tạ ơn. Năm Thánh ấy ghi dấu hai cột mốc lịch sử trùng phùng vô giá:
- Kỷ niệm 350 năm thành lập hai Giáo phận Tông tòa tiên khởi: Đàng Ngoài ở miền Bắc và Đàng Trong ở miền Nam, được Đức Thánh Cha Alêxanđrô VII thiết lập vào năm 1659;
- Kỷ niệm 50 năm Tòa Thánh thiết lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam năm 1960 dưới triều Đức Gioan XXIII, khai sinh ba Tổng Giáo phận Hà Nội, Huế và Sài Gòn, trao quyền lãnh đạo đoàn chiên cho chính các giám mục bản xứ người Việt.

Hàng trăm ngàn con người quỳ phục trên mảnh đất La Vang buổi sáng hôm ấy chính là dòng dõi anh dũng của những tiền nhân từng kiên cường đi qua hàng trăm năm gông cùm cấm đạo. Họ đứng bên nhau để tạ ơn Chúa, và cùng nhau can đảm bước vào một kỷ nguyên mới với những cơ hội và thách đố chưa từng có trong lịch sử.
Mùa hoa đức tin: sự bừng nở của ơn gọi và sức sống xóm đạo
Bước vào đầu thế kỷ XXI, người Công giáo Việt Nam có khoảng bảy triệu tín hữu, chiếm khoảng bảy phần trăm dân số trong một đất nước gần một trăm triệu dân, được phân bổ trong hai mươi bảy giáo phận trải dài khắp ba giáo tỉnh Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Dù chỉ là một thiểu số khiêm nhường, Giáo hội Việt Nam có một sức sống hiếm thấy.
Trong khi nhiều nhà thờ phương Tây vắng vẻ, thì ở Việt Nam, Chúa nhật nào nhà thờ cũng chật ních. Ở các giáo xứ thành thị, mỗi Chúa nhật năm, bảy thánh lễ mà nhà thờ vẫn không đủ chỗ; ngày thường, lễ sáng sớm và chiều tối vẫn có hàng trăm, hàng ngàn người dự.
Nơi các xóm đạo cổ ở đồng bằng Bắc Bộ hay các xứ đạo miền Nam, tiếng chuông nhà thờ vẫn sớm hôm ngân vang. Nếp sống đạo của tổ tiên vẫn được giữ như một gia tài:
- Những giờ kinh tối gia đình ấm cúng bên bàn thờ Chúa mỗi khi bóng hoàng hôn buông xuống;
- Những đoàn rước kiệu hoa rực rỡ dâng kính Đức Mẹ trong tháng Năm, tháng Hoa, và những buổi lần hạt Mân Côi sốt mến trong tháng Mười;
- Những nghi thức ngắm mười lăm sự Thương Khó trầm bổng mùa Chay và những cuộc rước kiệu Mình Thánh Chúa trọng thể dịp lễ Mình Máu Thánh Chúa.
Từ cuối thập niên 1980, khi đất nước bước vào thời “Đổi Mới”, ơn gọi nở rộ.
Các đại chủng viện lớn trên toàn quốc, Thánh Giuse Hà Nội, Huế, Sao Biển Nha Trang, Thánh Giuse Sài Gòn, Vinh Thanh, Thánh Giuse Xuân Lộc, Bùi Chu, Thánh Quý Cần Thơ, đều mở cửa trở lại và luôn quá tải.
Hàng ngàn thanh niên nam nữ, nhiều người đã có bằng cử nhân, thạc sĩ, bỏ lại những cơ hội nghề nghiệp ngoài đời để vào chủng viện và các hội dòng. Mỗi năm có hàng trăm tân linh mục và hàng ngàn tu sĩ khấn trọn đời, một nguồn sức trẻ cho cánh đồng truyền giáo.
Hải ngoại và sứ mạng thừa sai vượt biên giới
Đức tin của người Công giáo Việt Nam trong thế kỷ mới không còn bị giới hạn bên trong lũy tre làng hay biên giới quốc gia, mà đã thực sự vươn mình ra khắp thế giới:
- Cộng đồng Công giáo Việt Nam Hải ngoại: Sau năm 1975, hàng trăm ngàn tín hữu Việt Nam bồng bế nhau vượt biển. Đến Hoa Kỳ, Canada, Úc, Pháp, Đức, họ nhanh chóng dựng nên hàng trăm cộng đoàn, giáo xứ và trung tâm mục vụ. Tiêu biểu nhất là Đại Hội Thánh Mẫu tại Carthage, bang Missouri, Hoa Kỳ, do Dòng Đồng Công tổ chức đầu tháng Tám hằng năm, quy tụ sáu đến tám vạn người từ khắp Bắc Mỹ về cắm trại, xưng tội, rước kiệu Đức Mẹ, giữ lấy nguồn cội giữa lòng nước Mỹ.
- Giáo hội Việt Nam sai thừa sai lên đường: từng đón nhận đức tin từ các thừa sai châu Âu năm xưa, hôm nay Giáo hội Việt Nam lại sai thừa sai đi. Hàng trăm linh mục, tu sĩ nam nữ Việt Nam thuộc các giáo phận và các dòng tu như Dòng Tên, Dòng Ngôi Lời, Dòng Đa Minh, Dòng Phanxicô, Hội Thừa Sai Việt Nam đang dấn thân phục vụ tại các cánh đồng truyền giáo nghèo khó ở Campuchia, Lào, các bộ tộc Phi châu, các đảo quốc Papua New Guinea, cũng như chăm sóc các giáo xứ đang thiếu vắng linh mục tại Pháp, Đức, Ý, Mỹ và Úc.
- Mục vụ di dân tại Đông Á: Trước làn sóng hàng trăm ngàn công nhân xuất khẩu lao động và du học sinh Việt Nam sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan mưu sinh trong những năm gần đây, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã tích cực cử các linh mục, nữ tu sang tận nơi để thiết lập các ban mục vụ di dân, cử hành các thánh lễ Chúa nhật bằng tiếng Việt, nâng đỡ đời sống tâm linh và bảo vệ phẩm giá cho người lao động xa quê.
Đại hội Dân Chúa 2010: thức tỉnh vai trò người giáo dân
Một dấu ấn lớn của Giáo hội Việt Nam đầu thế kỷ XXI là Đại hội Dân Chúa toàn quốc, từ ngày 21 đến 25 tháng Mười Một năm 2010 tại Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn.
Gần năm trăm đại biểu của hai mươi sáu giáo phận tề tựu: bên cạnh giám mục và linh mục, lần đầu tiên có đông đảo tu sĩ và giáo dân, từ bác nông dân chân lấm tay bùn, công nhân, thầy cô giáo, bác sĩ, doanh nhân cho đến các bạn sinh viên.

Theo tinh thần Công đồng Vaticanô II về Hội Thánh là “Dân Thiên Chúa”, đại hội can đảm nhìn thẳng vào thực trạng sống đạo:
- Các đại biểu thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trầm kha: thói quen sống đạo thụ động của người giáo dân, tâm lý “khoán trắng” mọi việc nhà thờ cho cha xứ, sự bảo thủ và gia trưởng của chủ nghĩa giáo sĩ trị;
- Báo động về tình trạng một bộ phận giới trẻ di dân xa quê đang dần nguội lạnh đức tin, nguy cơ hôn nhân gia đình đổ vỡ trước cơn lốc của chủ nghĩa thực dụng và đồng tiền.

Từ đó, Đại hội đúc kết định hướng mục vụ cho Giáo hội Việt Nam trong thiên niên kỷ mới, gói trong ba chữ: mầu nhiệm, hiệp thông, sứ vụ.
- Mầu nhiệm: Người tín hữu phải bám rễ sâu bền nơi đời sống cầu nguyện, Lời Chúa và các Bí tích để kết hiệp mật thiết với Thiên Chúa;
- Hiệp thông: Phá bỏ mọi bức tường ngăn cách giữa giáo sĩ và giáo dân, cùng nhau xây dựng tình liên đới huynh đệ chân thành trong từng giáo xứ, giáo họ;
- Sứ vụ: Mọi người Kitô hữu sau khi lãnh nhận Bí tích Rửa Tội đều là những môn đệ thừa sai, có bổn phận phải can đảm bước ra ngoài để loan báo Tin Mừng và phục vụ xã hội.

Kể từ sau Đại hội, các Trung tâm Mục vụ giáo phận, tiêu biểu như Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn, đã thực sự trở thành những “trường đại học đức tin” sôi động của người giáo dân.
Mỗi tối trong tuần, hàng ngàn giáo dân sau một ngày làm việc lại kéo đến các lớp Thần học căn bản, Thánh Kinh, Giáo lý, Tâm lý hôn nhân và Đạo đức sinh học. Người giáo dân hôm nay không chỉ ngồi nghe giảng, mà tự học để hiểu đức tin của mình và biết giải thích niềm hy vọng Kitô giáo cho người chung quanh.
Cơn lốc đô thị hóa và nỗi thao thức mục vụ di dân
Thế nhưng, cơn thử thách cam go và nhức nhối nhất đối với Giáo hội Việt Nam trong thế kỷ mới lại không đến từ súng đạn hay những chiếu chỉ bách hại, mà đến từ chính cơn lốc đô thị hóa và những khu công nghiệp mọc lên như nấm.
Kể từ thập niên 2000, dọc theo các vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Sài Gòn, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Long An, và phía Bắc như Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Phòng, Hà Nội, biết bao cánh đồng lúa phì nhiêu đã nhanh chóng biến thành những khu công nghiệp khổng lồ. Việt Nam trở thành một trong những xưởng sản xuất may mặc, da giày và linh kiện điện tử lớn của thế giới.
Theo sau là một cuộc di dân ồ ạt: hàng triệu thanh niên nam nữ từ các vùng quê nghèo miền Trung và miền Bắc, nhất là từ các giáo phận đông giáo dân như Vinh, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Phát Diệm, Bùi Chu, Thái Bình, rời quê cha đất tổ đổ về các khu công nghiệp kiếm sống. Nhiều làng quê bỗng quạnh quẽ, chỉ còn người già và trẻ nhỏ giữ nhà.
Ở thành phố, những công nhân trẻ đối mặt với muôn vàn cạm bẫy và áp lực:
- Họ sống chen chúc trong những căn phòng trọ ẩm thấp, chật chội, nóng nực rộng vỏn vẹn chục mét vuông;
- Làm việc tăng ca kiệt sức từ mười đến mười hai tiếng mỗi ngày theo những ca kíp luân phiên, kể cả ngày Chúa nhật;
- Ở quê hương, mỗi sớm chiều tiếng chuông nhà thờ và tình làng nghĩa xóm nhắc nhở họ đi lễ; nhưng giữa thành phố xa lạ, không ai biết họ là ai, không ai gọi tên họ. Nỗi cô đơn cùng cực, sự mệt mỏi thể xác và những cám dỗ buông thả đã khiến nhiều người trẻ lơ là kinh lễ, và không ít người đã dần dần đánh mất đức tin. Dẫu vậy, trong sâu thẳm tâm hồn, ngọn lửa đức tin nơi phần lớn các bạn trẻ vẫn âm ỉ cháy: họ không cố tình bỏ Chúa, mà họ chỉ quá mệt mỏi và đơn độc giữa dòng đời.
Đứng trước nỗi đau của đoàn chiên, Giáo hội đã lập tức chuyển mình hành động.
Hội đồng Giám mục Việt Nam đã thành lập Ủy ban Mục vụ Di dân. Tại các giáo phận tiếp nhận công nhân đông đảo nhất, như Tổng Giáo phận Sài Gòn, Giáo phận Xuân Lộc, giáo phận đông giáo dân nhất nước với hơn một triệu tín hữu, Giáo phận Phú Cường và Bà Rịa, những mạng lưới mục vụ di dân năng động đã được thiết lập:
- Linh mục và nữ tu lặn lội vào từng con hẻm nhà trọ để thăm hỏi, ghi tên và phát quà cho công nhân;
- Các ngôi thánh đường mở thêm những Thánh lễ đêm lúc 21 giờ 00 Chúa nhật dành riêng cho những anh chị em vừa tan ca làm đêm;
- Các ban Caritas và hội đồng hương giáo phận được thành lập tại các giáo xứ, giúp các bạn trẻ tìm nhà trọ an toàn, giới thiệu việc làm lương thiện, tổ chức đám cưới tập thể cho các đôi bạn nghèo và chăm sóc viện phí cho những người không may bị tai nạn lao động.

Ở nhiều giáo hạt vùng Biên Hòa, Bình Dương, người di dân dự lễ còn đông gấp đôi giáo dân sở tại, làm đổi hẳn diện mạo các giáo xứ.
Bác ái Tin Mừng: bàn tay yêu thương giữa gian nan hoạn nạn
Năm 2008 đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với sứ mạng từ thiện xã hội của Hội Thánh: Caritas Việt Nam chính thức được tái lập sau hơn ba mươi năm ngưng hoạt động. Nhờ định chế này, những dòng chảy bác ái âm thầm bấy lâu nay của các giáo xứ và dòng tu đã được kết nối lại thành một mạng lưới cứu trợ quy mô và chuyên nghiệp trên toàn quốc.
Hình ảnh rạng ngời nhất của đức tin Công giáo Việt Nam chính là sự hiện diện quên mình giữa những vùng thiên tai bão lũ:
- Miền Trung năm nào cũng hứng bão dữ và lũ quét; như trận lũ lịch sử tháng Mười năm 2020 cướp đi hơn một trăm sinh mạng. Giữa biển nước đỏ ngầu, người ta thấy giám mục, linh mục, nữ tu và các bạn trẻ dầm mình trong lũ, tự chèo những chiếc thuyền con chở mì tôm, bao gạo, can nước ngọt và thuốc men đến tận những mái nhà bị cô lập. Họ trao quà cho mọi người gặp nạn, không hề phân biệt có đạo hay không!
- Suốt hàng chục năm qua, các nữ tu thuộc nhiều hội dòng như Dòng Mến Thánh Giá, Dòng Phaolô, Dòng Nữ Tử Bác Ái Vinh Sơn, Dòng Thừa Sai Bác Ái đã âm thầm gắn bó trọn đời nơi các trại phong hẻo lánh như Quy Hòa, Di Linh, Bến Sắn, Văn Môn, tận tụy tắm rửa, băng bó những vết thương lở loét của các bệnh nhân phong bị xã hội hắt hủi.
- Các mái ấm cho trẻ mồ côi, trẻ bại não, trẻ khuyết tật, các trung tâm chăm sóc bệnh nhân HIV/AIDS giai đoạn cuối bị gia đình bỏ rơi, các quán cơm hai ngàn đồng cho người nghèo, và các ký túc xá miễn phí cho sinh viên nghèo mọc lên khắp các giáo phận.

Qua những việc âm thầm ấy, những đồng bào chưa biết Chúa đã thấy dung mạo thật của Tin Mừng: Thiên Chúa là Tình Yêu!
Con đường đối thoại ngoại giao: những bước ngoặt lịch sử
Song song đó, cuộc đối thoại kiên nhẫn giữa Tòa Thánh và Chính phủ Việt Nam đã có những bước tiến lịch sử sau nhiều thập niên đóng băng:
- Những cuộc tiếp xúc cấp cao: Năm 2007, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đến Vatican hội kiến với Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI; tiếp đó, vào tháng Mười Hai năm 2009, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết cũng đã có chuyến thăm lịch sử tới Tòa Thánh.
- Nhóm Công tác hỗn hợp Việt Nam–Tòa Thánh: thành lập năm 2009, luân phiên họp tại Hà Nội và Vatican để từng bước tháo gỡ vướng mắc. Năm 2011, Tòa Thánh đã bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Leopoldo Girelli làm Đại diện Không Thường Trú đầu tiên của Tòa Thánh tại Việt Nam.
- Thỏa thuận lịch sử ngày 27 tháng Bảy năm 2023: Nhân chuyến thăm Tòa Thánh của Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng và cuộc hội kiến thân tình với Đức Thánh Cha Phanxicô, hai bên đã chính thức ký kết Thỏa thuận về Quy chế hoạt động của Đại diện Thường trú và Văn phòng Đại diện Thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam. Đây là một bước tiến ngoại giao có ý nghĩa lịch sử trọng đại sau gần nửa thế kỷ, mở đường cho việc Đức Thánh Cha bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski, người Ba Lan, làm Đại diện Thường trú đầu tiên của Tòa Thánh, chính thức đặt văn phòng và cư trú làm việc tại thủ đô Hà Nội từ tháng Giêng năm 2024.

Tháng Chín năm 2023, Đức Thánh Cha Phanxicô gửi một bức thư cho Dân Chúa tại Việt Nam.
Nhắc lại lời Đức Bênêđictô XVI năm 2009 và tinh thần Thư Chung năm 1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam, ngài căn dặn:
“Người Công giáo tốt là người công dân tốt!”
Ngài mời người tín hữu sống Tin Mừng giữa lòng dân tộc, can đảm đồng hành cùng đất nước, đem tinh thần bác ái, đối thoại và phục vụ để xây dựng một xã hội công bằng, huynh đệ và liên đới!
Và trong trái tim của hàng triệu người Công giáo Việt Nam hôm nay, một ước nguyện thiêng liêng tha thiết vẫn luôn bừng cháy: ước mong một ngày rạng rỡ nắng ấm không xa, mảnh đất quê hương hình chữ S thân yêu sẽ được vinh hạnh đón chào bước chân lữ hành của vị Đấng kế vị Thánh Phêrô đặt chân đến viếng thăm đoàn chiên!
Hơn hai trăm năm trước, giữa đêm đen bách hại thời Tây Sơn, những người cha người mẹ Công giáo đầu tiên đã dắt díu nhau chạy vào rừng sâu La Vang, cắn răng chịu đựng giá rét đói khát để giữ trọn ngọn đèn đức tin.
Hôm nay, con cháu của họ không còn phải trốn chạy vào rừng sâu. Họ đang hiện diện tự tin giữa những giảng đường đại học hiện đại, giữa những dây chuyền xưởng thợ công nghiệp ồn ào tại Bình Dương, Đồng Nai, hay đang bươn chải lao động tại Seoul, Tokyo; họ đưa đức tin lên không gian mạng Internet và cất cao lời kinh tạ ơn Chúa mỗi ngày.
Khung cảnh lịch sử đã đổi thay, thử thách thời đại đã mang một diện mạo mới. Thế nhưng, câu hỏi thao thức muôn đời vẫn vẹn nguyên như thuở nào: Làm sao để giữ trọn ngọn lửa đức tin của tiền nhân, và làm sao để sống Tin Mừng cứu độ của Chúa Giêsu một cách nồng nàn, chân thành và rực rỡ nhất giữa lòng dân tộc Việt Nam yêu dấu?
Và trong hành trình đức tin lữ thứ ấy, người tín hữu Việt Nam luôn ngước nhìn về Mẹ Hội Thánh hoàn vũ: nơi giữa cơn đại dịch kinh hoàng vào một chiều mưa tháng Ba năm 2020 trên Quảng trường Thánh Phêrô vắng lặng, hình ảnh vị chủ chăn áo trắng đơn độc quỳ phục trước Thánh Thể Chúa vẫn mãi là lời nhắc nhở thiêng liêng rằng: con thuyền Giáo hội dù qua bao phong ba bão táp vẫn luôn có Chúa Kitô Phục Sinh đồng hành, dẫn đưa toàn thể Dân Thánh cập bến bình an của Nước Trời!
Và trong hành trình đức tin lữ thứ ấy, người tín hữu Việt Nam luôn ngước nhìn về Mẹ Hội Thánh hoàn vũ: nơi giữa cơn đại dịch kinh hoàng vào một chiều mưa tháng Ba năm 2020 trên Quảng trường Thánh Phêrô vắng lặng, hình ảnh vị chủ chăn áo trắng đơn độc quỳ phục trước Thánh Thể Chúa vẫn mãi là lời nhắc nhở thiêng liêng rằng: con thuyền Giáo hội dù qua bao phong ba bão táp vẫn luôn có Chúa Kitô Phục Sinh đồng hành, dẫn đưa toàn thể Dân Thánh cập bến bình an của Nước Trời!
Chương 169 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
…hôm nay Giáo hội Việt Nam lại sai thừa sai đi.
Những người trong chương
- Marek Zalewski · Tổng giám mục người Ba Lan, từ tháng Giêng năm 2024 sống ở Hà Nội, đại diện thường trú đầu tiên của Tòa Thánh.
- Một trăm mười bảy vị Tử đạo Việt Nam · Được phong thánh năm 1988. Lễ kính ngày 24 tháng Mười Một.
Nơi ấy hôm nay
- La Vang ở Quảng Trị là đền thánh Đức Mẹ của cả nước. Ngày 6 tháng Giêng năm 2011, hàng trăm ngàn người đứng chật cánh đồng dự lễ bế mạc Năm Thánh.
- Carthage, bang Missouri là nơi mỗi đầu tháng Tám, hàng chục ngàn người Việt tụ về dự Ngày Thánh Mẫu.
- Trung tâm Mục vụ Sài Gòn, nơi họp Đại hội Dân Chúa năm 2010, buổi tối đông giáo dân đến học Kinh Thánh.
Muốn đọc thêm
Mt 25,40 · Thư chung năm 1980 của Hội đồng Giám mục Việt Nam · Đức Phanxicô, thư gửi người Công giáo Việt Nam, tháng Chín năm 2023, vatican.va · Văn kiện Đại hội Dân Chúa năm 2010 · Trang web chính thức của Hội đồng Giám mục Việt Nam
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 170
Quảng trường vắng
Chiều mưa 27 tháng Ba năm 2020, đứng trước quảng trường không một bóng người, Đức Phanxicô đã nói gì?
Khoảng 18 phút đọc











