Tư liệu chương 170
Kiểm chứng chương 170: Quảng trường vắng
Đọc xong chương 170, kể về Hội Thánh trong đại dịch COVID-19, chắc bạn sẽ tự hỏi: những lời Đức Phanxicô nói trong buổi chiều mưa ấy lấy từ đâu, các con số đáng tin đến đâu, và bức tranh nào trong chương là cách nhìn chung chứ không phải điều đã đo đếm. Những trang này viết ra để trả lời các câu hỏi như thế. Mỗi cảnh được lần lại đến tận nguồn, và bạn sẽ thấy chỗ nào có thể tự đọc hay tự xem lại.
Nguồn chính gồm năm thứ. Thứ nhất là bài giảng của Đức Phanxicô trong giờ cầu nguyện đặc biệt (Statio Orbis) ngày 27 tháng Ba năm 2020, đăng trên trang của Tòa Thánh (vatican.va). Thứ hai là thông điệp Tất cả là anh em (Fratelli Tutti, 2020). Thứ ba là báo chí Ý và quốc tế. Thứ tư là tin của Hội đồng Giám mục Việt Nam và các giáo phận về các tình nguyện viên năm 2021. Thứ năm là số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Ngày 27 tháng Ba năm 2020
Giờ giấc và khung cảnh. Buổi cầu nguyện bắt đầu lúc sáu giờ chiều, trong mưa. Đức Phanxicô sinh tháng Mười Hai năm 1936, nên khi ấy ngài tám mươi ba tuổi. Chương kể đúng. Những nét như đèn đường vàng vọt, tiếng còi xe cứu thương vọng từ xa, dáng đi chậm và hơi khập khiễng là cách người kể dựng cảnh từ những gì mọi người thấy qua màn hình hôm ấy.
Bức ảnh Đức Mẹ và cây thánh giá. Trên thềm đền thờ có bức ảnh Đức Mẹ Salus Populi Romani (“Phần rỗi của dân Rôma”) từ đền thờ Đức Bà Cả, và cây thánh giá gỗ của nhà thờ San Marcello al Corso, tức Thánh Marcellô. Cây thánh giá ấy được rước qua Rôma suốt mười sáu ngày trong trận dịch hạch năm 1522. Có truyền thống xưa kể thánh Grêgôriô Cả cũng rước bức ảnh năm 590; đó là truyền thống chứ không phải điều có tài liệu chứng minh. Đức Phanxicô hay cầu nguyện trước bức ảnh này, mỗi lần trước và sau một chuyến đi nước ngoài.
Bài Tin Mừng. Bài đọc là cơn bão trên biển hồ, Tin Mừng Máccô, chương 4, các câu 35 đến 41. Các môn đệ đánh thức Chúa Giêsu và hỏi (Mc 4,38), Người quát gió và bảo biển (Mc 4,39), rồi hỏi họ vì sao nhát (Mc 4,40). Các câu chương trích là cách dịch của chương và có chữ hơi khác với bản Kinh Thánh bạn đọc ở nhà thờ, nên muốn đối chiếu thì xem Mc 4,35-41.
Bài giảng. Bài giảng mở đầu bằng câu mà chương dịch là “Đã mấy tuần nay, trời cứ như chiều tối. Bóng tối dày đặc đã phủ lên các quảng trường, các đường phố và các thành phố của chúng ta.” Ngài nói chúng ta thấy mình “sợ hãi và lạc lõng”, rằng tất cả đang ở “trên cùng một con thuyền”, và rằng cơn bão “phơi bày sự mong manh của chúng ta”. Ngài cảm ơn các bác sĩ, y tá, nhân viên siêu thị, người dọn vệ sinh, người chăm sóc, người lái xe, linh mục và nữ tu, những người mà việc làm bình thường giữ cho mọi người còn sống. Đây là bản dịch tiếng Việt riêng của sách này, dựa theo bản tiếng Anh trên vatican.va. Sau bài giảng là giờ chầu Thánh Thể và phép lành Urbi et Orbi. Chương nói ngài ban ơn toàn xá cho những ai theo dõi qua radio, truyền hình hay mạng. Về mặt thủ tục, ơn ấy do Tòa Ân giải Tối cao (Apostolic Penitentiary) ban cho những người theo dõi như vậy.
Bóng tối đột ngột buông xuống
Con vi-rút. Ngày 31 tháng Mười Hai năm 2019, Trung Quốc báo cho Tổ chức Y tế Thế giới về cụm ca viêm phổi ở Vũ Hán. Ngày 11 tháng Ba năm 2020, tổ chức này gọi đó là đại dịch.
Nước Ý. Cả nước bị phong tỏa từ ngày 9 đến 10 tháng Ba, các thánh lễ công khai bị đình chỉ. Ngày 12 tháng Ba, hồng y cai quản giáo phận Rôma ra lệnh đóng cửa mọi nhà thờ, và hôm sau hủy lệnh ấy. Mỗi sáng giáo hoàng dâng lễ ở nhà nguyện nhà khách Thánh Mácta trước ống kính. Ngày 15 tháng Ba, ngài đi bộ dọc đường Via del Corso đến Thánh Marcellô rồi đến đền thờ Đức Bà Cả.
Bergamo, đêm 18 tháng Ba. Xe tải quân đội chở quan tài đi qua thành phố, hình ảnh được chụp lại và truyền đi khắp thế giới. Bệnh viện lớn nhất thành phố mang tên Gioan XXIII, vị giáo hoàng sinh ra gần Bergamo. Những chi tiết như lò hỏa táng không nhận thêm được nữa, hay các linh mục đứng làm phép cho từng hàng quan tài trong nhà thờ đóng cửa, là cách chương thuật lại những gì báo chí thời ấy kể; tài liệu mà chương dựa vào không đưa con số nào.
Linh mục qua đời. Đến cuối tháng Tư năm 2020, hơn một trăm linh mục Ý đã chết vì bệnh, theo báo Avvenire. Chương nói “chỉ trong vài tuần” cho gọn.
Những bàn thờ không người
Trong Tuần Thánh năm 2020, các nghi lễ được cử hành mà không có giáo dân. Thứ Sáu Tuần Thánh, Đàng Thánh Giá diễn ra trên quảng trường vắng, với những bài suy niệm do các tù nhân và nhân viên nhà tù ở Padova viết. Sáng Chúa nhật Phục Sinh, giáo hoàng ban phép lành Urbi et Orbi từ bên trong đền thờ.
Rước lễ thiêng liêng. Tục này có từ lâu. Thánh Tôma Aquinô bàn về nó trong bộ Tổng luận Thần học, phần III, câu hỏi 80, điều 1. Đoạn nói về những năm ở Việt Nam không có linh mục là lời nối của người kể, dẫn sang chương 125.
Các linh mục. Có vị bị trách là quá cứng nhắc, có vị liều mình vào bệnh viện. Báo chí ghi nhận cả hai.
Những bàn tay không ngừng phục vụ
Rôma. Đức giáo hoàng gửi máy thở đến nhiều nước, và năm 2021 Vatican tiêm chủng cho người vô gia cư.
Ấn Độ, năm 2021. Mùa xuân năm 2021, làn sóng dịch thứ hai ập tới. Người ta chết ngoài bệnh viện vì thiếu bình dưỡng khí, các bãi hỏa táng cháy cả ngày lẫn đêm. Báo cáo của Hội Thánh Ấn Độ ghi nhận hàng trăm linh mục và nữ tu qua đời.
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021. Thành phố này có khoảng chín triệu dân. Biến thể Delta kéo đến, và thành phố bị phong tỏa từ tháng Bảy đến tháng Mười năm 2021. Theo lời kêu gọi của tổng giáo phận Sài Gòn và các giáo phận khác, hàng trăm linh mục, tu sĩ và chủng sinh đã tình nguyện vào các bệnh viện dã chiến, làm việc bên cạnh các tăng ni Phật giáo và những tình nguyện viên khác. Báo chí trong nước có đưa tin. Hàng ngàn người chết trong thành phố mùa hè ấy. Những việc cụ thể chương kể (tắm rửa, đút cơm, khiêng người chết) và câu những người ở lại kể rằng họ không còn biết ai theo đạo nào là cách người kể gom lại lời của các tình nguyện viên. Chuyện các giáo xứ gom gạo, rau, trứng gửi vào xóm trọ công nhân là điều chương kể; tư liệu của chương không đưa chi tiết riêng về việc này.
Lời Chúa Giêsu. Câu “Nếu Thầy là Chúa, là Thầy mà còn rửa chân cho anh em, thì anh em cũng phải rửa chân cho nhau” nằm trong Tin Mừng Gioan, chương 13, câu 14 (Ga 13,14).
Sau cơn bão
Số người chết. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn bảy triệu ca tử vong được ghi nhận. Tháng Năm năm 2022, tổ chức này ước tính số người chết thật chỉ riêng hai năm 2020 và 2021 vào khoảng mười lăm triệu.
Đi lễ trở lại. Chuyện ở phương Tây số người đi lễ giảm sau đại dịch, còn ở Việt Nam giáo dân lại đông như trước, là nhận định chung của người kể. Nó dựa trên các khảo sát ở phương Tây và những gì người ta thấy ở các giáo xứ Việt Nam, không phải một con số đo đếm chung cho cả hai nơi.
Tất cả là anh em. Ý rằng phản ứng tệ nhất sau khủng hoảng sẽ là “lao sâu hơn nữa vào lối tiêu thụ cuồng nhiệt” nằm ở số 35 của thông điệp. Về thông điệp này, xem chương 168.
Những người trong chương
Phanxicô là giáo hoàng suốt thời đại dịch.
Grêgôriô Cả (khoảng 540 đến 604) là vị giáo hoàng mà truyền thống nói đã rước bức ảnh Đức Mẹ năm 590.
Gioan XXIII (1881 đến 1963) là vị giáo hoàng của Công đồng Vaticanô II, sinh ra gần Bergamo.
Tôma Aquinô (khoảng 1225 đến 1274) là nhà thần học đã bàn về việc rước lễ thiêng liêng.
Những nơi trong chương
Rôma có quảng trường thánh Phêrô, đền thờ Đức Bà Cả và nhà thờ Thánh Marcellô. Vũ Hán. Bergamo ở miền bắc nước Ý. Padova. Ấn Độ. Thành phố Hồ Chí Minh.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc bài giảng ngày 27 tháng Ba năm 2020, hoặc xem lại đoạn phim. Đó là một trong những hình ảnh mạnh nhất về Hội Thánh trong thế kỷ XXI: một ông già mặc áo trắng đứng một mình giữa quảng trường vắng, cầu nguyện cho cả thế giới. Bài giảng có miễn phí trên vatican.va, bằng nhiều thứ tiếng.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 81 (Cái chết đen), chương 125 (những người giữ lửa thời cấm đạo), chương 166 (con thuyền của Đức Bênêđictô XVI), chương 168 (Tất cả là anh em) và chương 169 (Giáo hội Việt Nam).