Chương 170
2020–2022 · Rôma và khắp thế giới
- Nơi chốn
- Bergamo, Rôma, Ấn Độ, Thành phố Hồ Chí Minh
- Giáo hoàng
- Phanxicô
Mưa chiều buốt giá rơi đều trên nền đá hoa cương của Quảng trường Thánh Phêrô, và tuyệt nhiên không có một bóng người.
Đó là lúc 18 giờ 00 chiều thứ Sáu, ngày 27 tháng Ba năm 2020. Quảng trường trung tâm của Giáo hội hoàn vũ, nơi từng chứng kiến những cuộc quy tụ của hàng trăm ngàn con tim rộn rã, giờ đây vắng lặng, thênh thang đến rợn ngợp. Những cột đèn đường hắt ánh sáng vàng vọt xuống mặt đá ướt sũng phản chiếu bóng đêm; và từ phía xa vọng lại tiếng còi xe cứu thương xé toạc màn mưa của kinh thành Rôma đang bị phong tỏa.
Một người đàn ông mặc áo trắng, tuổi đã tám mươi ba, bước đi một mình qua nền đá thênh thang. Dáng ngài hơi khập khiễng vì cơn đau khớp gối, ngài chậm rãi bước lên từng bậc thềm cẩm thạch của tiền đường Đền thờ Thánh Phêrô. Đó là Đức Giáo hoàng Phanxicô.
Dưới mái hiên đền thờ, người ta đã rước về đặt hai bảo vật cổ của thành Rôma:
- Bức linh ảnh Đức Mẹ Salus Populi Romani, Phần Rỗi của Dân Rôma: bức linh ảnh Mẹ bồng Chúa Hài Đồng mà người dân Rôma từ ngàn xưa luôn chạy đến kêu cầu mỗi khi gặp dịch bệnh. Một truyền thống cổ xưa kể rằng Thánh Giáo hoàng Grêgôriô Cả từng cung nghinh bức ảnh này qua các đường phố vào năm 590 để dập tắt trận dịch hạch; và Đức Phanxicô luôn giữ thói quen đến quỳ cầu nguyện trước Mẹ tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Cả trước và sau mỗi chuyến tông du.
- Cây Thánh Giá gỗ phép lạ của Nhà thờ San Marcello al Corso: từng được các tín hữu rước đi kiệu khắp các ngõ phố Rôma suốt mười sáu ngày đêm trong cơn đại dịch hạch năm 1522. Chiều hôm ấy, từng giọt nước mưa chảy tràn dọc theo thân xác bầm dập của Đấng Chịu Đóng Đinh, tựa như những giọt nước mắt xót thương hòa cùng nỗi đau của cả nhân loại.

Hàng trăm triệu con người trên khắp hành tinh nín thở theo dõi buổi cầu nguyện ngoại thường qua màn ảnh truyền hình và mạng Internet, bị giam hãm bên trong những căn nhà mà họ không được phép bước chân ra ngoài.
Bóng đen đại dịch và
những đoàn xe tang trong đêm
Chỉ ba tháng trước buổi chiều mưa ấy, cả thế giới hầu như chưa từng nghe biết đến một loại virus nguy hiểm nào.
Vào ngày cuối cùng của năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới nhận được báo cáo từ Trung Quốc về một chùm ca viêm phổi lạ bùng phát tại thành phố Vũ Hán. Thế nhưng loại virus hô hấp mới ấy lây lan rất nhanh, vượt qua mọi biên giới, và đến ngày 11 tháng Ba năm 2020, Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố đây là đại dịch toàn cầu: đại dịch COVID-19.
Nước Ý trở thành tâm dịch đầu tiên và khốc liệt nhất châu Âu. Ngày 9 tháng Ba năm 2020, chính phủ Ý ban bố lệnh phong tỏa nghiêm ngặt trên toàn quốc: mọi người dân bị cấm ra khỏi nhà ngoại trừ việc mua thực phẩm khẩn cấp hoặc thuốc men; mọi thánh lễ có giáo dân tham dự đều bị đình chỉ. Hàng giám mục khắp nơi ban hành văn thư chuẩn miễn luật buộc tham dự Thánh lễ Chúa nhật cho các tín hữu.
Tại Rôma, sắc lệnh đóng cửa hoàn toàn các nhà thờ giáo xứ ngày 12 tháng Ba đã lập tức được điều chỉnh vào ngày hôm sau, cho phép mở hé cửa để người dân có thể vào cầu nguyện riêng trước Thánh Thể. Mỗi sáng sớm, Đức Thánh Cha Phanxicô dâng Thánh lễ đơn sơ trong nhà nguyện Nhà trọ Thánh Mácta và phát trực tiếp qua màn hình để hiệp thông cùng những người đang bị cô lập. Chiều ngày 15 tháng Ba, ngài đã làm một cuộc hành hương ngắn ngủi: đi bộ một mình dọc đại lộ Via del Corso vắng tanh không một bóng xe, đến quỳ phục dưới chân cây Thánh Giá San Marcello và bức linh ảnh Đức Mẹ tại Đền thờ Đức Bà Cả để nài xin ơn tha thứ.
Thế rồi, những hình ảnh bi thảm nhất của đại dịch đã xuất hiện.
Đêm ngày 18 tháng Ba năm 2020, tại thành phố Bergamo thuộc vùng Lombardia miền bắc nước Ý, người dân nhìn qua khe cửa sổ và bàng hoàng chứng kiến một đoàn xe tải quân sự màu xanh ô-liu nối đuôi nhau chầm chậm lăn bánh trên những con phố vắng ngắt. Đó là những chiếc xe chở đầy quan tài của các nạn nhân qua đời vì dịch bệnh.
Các lò hỏa táng của thành phố đã quá tải, buộc quân đội phải chở thi hài người quá cố sang các tỉnh lân cận để hỏa táng. Trớ trêu thay, bệnh viện lớn nhất nơi tâm dịch Bergamo lại mang tên Bệnh viện Giáo hoàng Gioan XXIII, vị Giáo hoàng nhân hậu từng sinh ra tại ngôi làng nhỏ Sotto il Monte cách đó không xa.
Người bệnh qua đời cô quạnh nơi phòng cách ly, không có một cái nắm tay của người thân, không một lời trăn trối từ biệt. Không có thánh lễ an táng, không có tiếng chuông sầu đưa tiễn. Các linh mục giáo phận Bergamo chỉ có thể mặc đồ bảo hộ, đứng từ xa làm phép vội vã trên những hàng quan tài gỗ xếp dài dằng dặc bên trong những ngôi thánh đường đã bị đóng chặt cửa.

Chỉ trong vòng vài tuần lễ đầu tiên, hơn một trăm linh mục tại nước Ý đã qua đời vì nhiễm bệnh, phần lớn là những vị chủ chăn đã liều mình mang dầu thánh đến tận giường bệnh để xức dầu và ban của ăn đàng cho đoàn chiên.
Giờ cầu nguyện Statio Orbis:
“Tất cả chúng ta đang ở trên cùng một con thuyền”
Giữa bóng tối của sự chết và hoảng loạn ấy, buổi cầu nguyện ngoại thường mang tên Statio Orbis, nghĩa là “trạm dừng của toàn cầu”, chiều 27 tháng Ba năm 2020 trên Quảng trường Thánh Phêrô đã chạm tới lòng biết bao người.
Đức Thánh Cha Phanxicô đã chọn công bố đoạn Tin Mừng Thánh Mác-cô kể về cơn bão táp trên Biển hồ Galilê: giữa lúc sóng biển gầm gào ập vào thuyền đến nỗi thuyền gần đầy nước, Chúa Giêsu vẫn ngủ say nơi đàng lái trên một chiếc gối. Các môn đệ hoảng sợ lay Người dậy và kêu lên: “Thầy ơi, chúng ta chết mất mà Thầy chẳng lo gì sao?”. Thức dậy, Chúa phán bảo gió và biển: “Im đi! Hãy lặng đi!”, rồi Người quay sang quở trách các ông: “Sao anh em lại nhút nhát thế? Anh em vẫn chưa có lòng tin sao?”.
Bước lên giảng đài dưới làn mưa lạnh, giọng trầm ấm của vị Giáo hoàng tám mươi ba tuổi vang lên giữa khoảng không thinh lặng:
“Đã mấy tuần nay, dường như bóng tối dày đặc đã buông xuống trên các quảng trường, các đường phố và các thành phố của chúng ta; bóng tối ấy chiếm đoạt cuộc sống của chúng ta và lấp đầy mọi sự bằng một sự thinh lặng tê tái và một khoảng trống xé lòng… Chúng ta cảm thấy mình sợ hãi và lạc lõng.
Cũng giống như các môn đệ trong Tin Mừng, chúng ta bất ngờ nhận ra rằng: Tất cả chúng ta đều đang ở trên cùng một con thuyền mỏng manh! Tất cả chúng ta đều yếu đuối và mất phương hướng; nhưng đồng thời, tất cả đều quan trọng và cần thiết, tất cả đều được kêu gọi cùng chèo chống với nhau, mỗi người đều cần phải nâng đỡ người khác.
Cơn bão tố này đã lột trần sự mỏng manh của chúng ta, vạch trần những sự an toàn giả tạo mà chúng ta từng xây dựng cuộc sống, các chương trình và các thói quen của mình trên đó… Cơn bão đã thức tỉnh chúng ta nhận ra một chân lý căn bản: không ai có thể được cứu rỗi một mình!”
Ngài nhắc tới những người anh hùng thầm lặng, những người không hề lên trang nhất báo chí nhưng ngày đêm đang nâng đỡ thế giới:
- Các bác sĩ, y tá và nhân viên y tế kiệt sức nơi phòng hồi sức tích cực;
- Các nhân viên thu ngân siêu thị, người quét rác, người vận chuyển hàng hóa;
- Các chiến sĩ công an, quân đội và các thiện nguyện viên;
- Các linh mục, nam nữ tu sĩ can đảm đồng hành cùng người bệnh;
- Và hàng triệu người cha, người mẹ, ông bà, thầy cô đang nhẫn nại dạy dỗ con trẻ cách đứng vững trước nghịch cảnh bằng lời cầu nguyện và tinh thần phục vụ.
Tiếp đó, Đức Thánh Cha chậm rãi tiến lại gần cây Thánh Giá San Marcello, nghiêng mình cúi hôn lên đôi chân rỉ máu của Đấng Cứu Độ. Ngài tiến vào tiền đường, quỳ thật lâu trong thinh lặng trước Mình Thánh Chúa.
Rồi ngài nâng cao Mặt Nguyệt chứa Mình Thánh Chúa Kitô, ban phép lành Urbi et Orbi, cho thành Rôma và cho toàn thế giới. Chuông lớn Đền thờ Thánh Phêrô đổ từng hồi trầm, hòa cùng tiếng còi xe cứu thương đang hú dài ngoài xa. Ngài cũng công bố ban Ơn Toàn Xá ngoại thường cho tất cả các bệnh nhân, các nhân viên y tế và mọi tín hữu đang hiệp thông qua các phương tiện truyền thông.

Những bàn thờ không người
và việc rước lễ thiêng liêng
Mùa Chay, Tuần Thánh và Đại Lễ Phục Sinh năm 2020 là một mùa phụng vụ chưa từng có trong ký ức người Công giáo.
Lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, hầu như tất cả các ngôi thánh đường Công giáo trên khắp năm châu đều phải đóng cửa im lìm.
- Tại Vatican, Đức Giáo hoàng cử hành các nghi thức Tam Nhật Vượt Qua bên trong Đền thờ Thánh Phêrô vắng lặng. Đêm Thứ Sáu Tuần Thánh, ngài chủ sự chặng Đàng Thánh Giá ngay trên mặt sân Quảng trường Thánh Phêrô trống trải, với những bài suy niệm xúc động do các tù nhân và nhân viên trại giam Due Palazzi ở Padova biên soạn.
- Sáng Chúa nhật Phục Sinh, lời loan báo “Chúa đã sống lại thật rồi!” vang lên từ miệng vị chủ chăn trước một quảng trường không một bóng người.
- Khắp các giáo phận từ Âu sang Á, hàng trăm ngàn linh mục dâng Thánh lễ một mình trước những hàng ghế nhà thờ trống trơn; các ngài đặt điện thoại thông minh trên giá đỡ để phát trực tiếp thánh lễ cho giáo dân.

Bên trong mỗi mái ấm gia đình, người tín hữu đã biến ngôi nhà của mình thành một “Hội Thánh tại gia”.
Mọi người dọn dẹp góc trang trọng nhất trong phòng khách, trải tấm khăn trắng, thắp lên ngọn nến sáng, đặt cây Thánh Giá và bức ảnh Mẹ Maria, rồi cả nhà cùng quỳ trước màn hình ti vi hay máy vi tính.
Chính trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, người Công giáo đã tái khám phá một kho tàng linh đạo cổ xưa: việc rước lễ thiêng liêng.
Đúng như Thánh Tiến sĩ Tôma Aquinô từng dạy: khi không thể rước Mình Thánh Chúa Kitô cách bí tích, người tín hữu dâng lên Thiên Chúa lòng khao khát được kết hợp với Người qua đức tin và lòng mến, và Chúa vẫn ngự vào tâm hồn ấy.
Kinh Rước Lễ Thiêng Liêng của Thánh Anphongsô Maria de Liguori (“Lạy Đức Chúa Giêsu, con tin thật Chúa ngự trong Bí tích Thánh Thể…”) đã thành lời kinh cửa miệng của hàng triệu người.
Đối với người Công giáo Việt Nam, hoàn cảnh ấy gợi lại những câu chuyện hào hùng mà ông bà xưa từng kể: về những năm tháng cấm đạo ngặt nghèo hay thời kỳ gian khó sau chiến tranh, khi cả xóm đạo nhiều năm liền vắng bóng linh mục, bà con vẫn trung kiên quy tụ nhau tại các tư gia để đọc kinh giỗ hạt và gìn giữ ngọn lửa đức tin.
Dẫu vậy, đại dịch cũng để lại những vết thương lòng. Biết bao người cao niên qua đời quạnh quẽ trong các viện dưỡng lão mà con cháu không thể đến gần. Nhiều gia đình đau đớn vì không được nhìn mặt cha mẹ lần cuối trước giờ hỏa táng.
Có những nơi, sự cứng nhắc của các quy định cách ly đã khiến người hấp hối không được lãnh nhận các bí tích sau cùng. Nhưng cũng có biết bao tấm gương mục tử can trường: nhiều linh mục đã mặc đồ bảo hộ kín mít, vượt qua nỗi sợ hãi lây nhiễm để bước vào khu hồi sức tích cực, xức dầu cho bệnh nhân, và không ít vị đã ngã bệnh rồi hy sinh mạng sống cùng đoàn chiên.
Những bàn tay bác ái và
làn sóng thử thách toàn cầu
Giữa cơn nguy khốn, Hội Thánh lại là điều Hội Thánh vẫn là: một cộng đoàn của đức ái.
Khuôn viên các giáo xứ và dòng tu lập tức biến thành những trạm tiếp tế lương thực. Các nữ tu cặm cụi ngày đêm bên bàn máy may để may hàng triệu chiếc khẩu trang vải phát miễn phí cho người nghèo; hội trường giáo xứ thành kho chứa gạo, mì tôm và nước sạch. Từ Vatican, Đức Phanxicô đã liên tục trích quỹ từ thiện của Tòa Thánh để mua máy thở, trang thiết bị y tế gửi tặng các bệnh viện tại những quốc gia nghèo ở châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Âu. Năm 2021, khi các chiến dịch tiêm vắc-xin được triển khai, Tòa Thánh đã ưu tiên dành những liều vắc-xin đầu tiên để tiêm chủng miễn phí cho hàng ngàn người vô gia cư sống lang thang quanh khu vực quảng trường.

Mùa xuân năm 2021, một thảm kịch khác lại bùng nổ tại Ấn Độ khi biến chủng Delta tràn tới như một trận đại hồng thủy.
Hệ thống y tế sụp đổ, người bệnh nằm chết la liệt trên vỉa hè ngay trước cổng bệnh viện vì thiếu bình oxy y tế; các bãi hỏa táng ngoài trời đỏ rực lửa thiêu suốt ngày đêm không ngơi nghỉ.
Giữa địa ngục trần gian ấy, các bệnh viện và trạm xá từ thiện của Giáo hội Công giáo Ấn Độ, dù người Công giáo chỉ là thiểu số nhỏ, đã mở cửa tiếp nhận mọi bệnh nhân nghèo thuộc mọi đẳng cấp và tôn giáo. Hàng trăm linh mục và nữ tu Ấn Độ đã anh dũng hy sinh mạng sống vì kiên quyết ở lại chăm sóc bệnh nhân đến hơi thở cuối cùng.
Mùa hè đỏ lửa 2021 tại Sài Gòn:
ngọn đèn tình người giữa vùng dịch
Và rồi, cơn bão dữ ấy đã ập đến quê hương Việt Nam.
Sau một năm 2020 kiểm soát dịch bệnh thành công, mùa hè năm 2021, biến thể Delta ập vào Thành phố Hồ Chí Minh, Sài Gòn thân thương, đô thị sầm uất với hơn chín triệu dân, cùng các tỉnh lân cận như Bình Dương, Đồng Nai, Long An.
Kể từ tháng Bảy năm 2021, thành phố bị phong tỏa ngặt nghèo chưa từng có. Đường phố vắng tanh, các rào chắn dây kẽm gai giăng khắp các ngõ hẻm; tiếng còi xe cấp cứu hú vang liên hồi suốt ngày đêm. Các bệnh viện dã chiến và khu hồi sức tích cực quá tải; hàng vạn đồng bào đã không qua khỏi trong mùa hè tang thương ấy.
Trước nỗi đau của thành phố, Hội đồng Giám mục Việt Nam và Tòa Tổng Giám mục Sài Gòn đã phát đi lời kêu gọi khẩn thiết. Và Dân Chúa đã viết nên một trang bác ái đẹp bằng chính sự dấn thân quên mình:
Hơn bảy trăm linh mục, tu sĩ nam nữ thuộc nhiều hội dòng, Dòng Tên, Dòng Đa Minh, Dòng Chúa Cứu Thế, các Dòng Mến Thánh Giá, Dòng Phaolô, Dòng Nữ Tử Bác Ái Vinh Sơn…, cùng các thầy đại chủng sinh đã can đảm viết đơn tình nguyện bước vào tâm dịch!
Họ khoác lên mình bộ đồ bảo hộ y tế kín mít màu xanh trắng, bước chân vào các Bệnh viện Dã chiến thu dung và điều trị COVID-19, như Bệnh viện Dã chiến số 10, số 12, số 16 và Bệnh viện Hồi sức COVID-19 Thủ Đức, để làm những công việc nặng nhọc và nguy hiểm nhất:
- Tận tụy đút từng muỗng cháo, lau mặt, tắm rửa và thay tã cho các bệnh nhân F0 nặng đang thở máy;
- Vệ sinh sàn nhà, khử khuẩn các phòng bệnh lây nhiễm;
- Nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của những bệnh nhân cô đơn, cầu nguyện và an ủi họ trong những giờ phút hấp hối;
- Và can đảm hỗ trợ các nhân viên y tế khâm liệm, vận chuyển thi hài các nạn nhân xấu số chuyển đến nhà đại thể.
Nơi tuyến đầu ấy, ranh giới tôn giáo tan biến. Các linh mục, nữ tu Công giáo sát cánh làm việc bên cạnh các tu sĩ Phật giáo, các ni cô và những bạn trẻ tình nguyện viên không theo tôn giáo nào.
Nhiều tu sĩ đã bị lây nhiễm virus ngay trong quá trình phục vụ. Họ cùng chung một lý tưởng: ở đâu có nỗi đau của con người, ở đó có sự hiện diện của tình thương yêu!
Đó là lời Chúa Giêsu căn dặn trong đêm Tiệc Ly: “Nếu Thầy là Thầy và là Chúa mà còn rửa chân cho anh em, thì anh em cũng phải rửa chân cho nhau!”

Cùng lúc ấy, một chiến dịch cứu trợ lương thực rất lớn mang tên “Chuyến xe nghĩa tình” đã được Caritas và các giáo xứ trên toàn quốc kích hoạt:
- Từng đoàn xe tải chở hàng ngàn tấn rau củ từ Giáo phận Đà Lạt, gạo từ Giáo phận Long Xuyên, Cần Thơ, cá khô và nhu yếu phẩm từ miền Trung đã liên tục đổ về Sài Gòn;
- Tại các giáo xứ vùng ven, các linh mục, ban hành giáo và thanh niên tình nguyện thức thâu đêm chia từng bao gạo, quả trứng, bó rau đem luồn lách qua các con hẻm bị phong tỏa để trao tận tay các gia đình công nhân, người lao động nghèo đang đứt bữa.
Hạt gạo, bó rau ấy đã giúp bao mái ấm vượt qua cơn bĩ cực, và đồng bào thấy được vẻ đẹp của đạo Công giáo.
Dư âm cơn bão và lời nhắc nhở cho tương lai
Đại dịch COVID-19 để lại những vết thương sâu hoắm: hơn bảy triệu ca tử vong chính thức được ghi nhận trên toàn cầu; và Tổ chức Y tế Thế giới ước tính số người thực tế thiệt mạng do các nguyên nhân liên quan đến dịch bệnh trong hai năm 2020 và 2021 lên tới khoảng mười lăm triệu sinh mạng.
Khi các thánh đường mở cửa trở lại, mỗi nơi một khác:
- Tại nhiều quốc gia ở Tây Âu và Bắc Mỹ, không phải tất cả giáo dân đều quay trở lại nhà thờ; một bộ phận đã quen với việc xem lễ trực tuyến tại nhà, và một số người đã dần xa rời sinh hoạt phụng vụ.
- Thế nhưng, tại các xứ sở như Việt Nam, các ngôi thánh đường lại nhanh chóng chật ních người tham dự Thánh lễ như thuở nào, như những người con vừa được trả lại món quà mà bấy lâu họ ngỡ là điều hiển nhiên.

Chính trong những tháng ngày đại dịch giam hãm loài người trong sợ hãi ấy, Đức Thánh Cha Phanxicô đã viết Thông điệp Fratelli Tutti, “Tất cả anh em”.
Ngài cảnh báo: khi cơn bão này qua đi, sai lầm tệ hại nhất của nhân loại sẽ là lao đầu trở lại lối sống tiêu thụ cuồng loạn và thói ích kỷ tự bảo vệ mình.
Bài học nhân loại đã trả bằng máu và nước mắt, được nói ra trong buổi chiều mưa 27 tháng Ba năm 2020 trên quảng trường vắng, vẫn còn nguyên:
“Chúng ta đều ở trên cùng một con thuyền mỏng manh, và không một ai có thể được cứu rỗi một mình!”
Chỉ khi con người biết nắm lấy tay nhau trong tình huynh đệ nhân loại, biết chạnh lòng xót thương trước nỗi đau của tha nhân, và cùng nhau đặt trọn niềm tín thác vào Đấng Phục Sinh, Đấng luôn hiện diện trên con thuyền cuộc đời, nhân loại mới vượt qua được mọi cơn bão táp của trần gian để cập bến bình an của Nước Trời.
Chỉ khi con người biết nắm lấy tay nhau trong tình huynh đệ nhân loại, biết chạnh lòng xót thương trước nỗi đau của tha nhân, và cùng nhau đặt trọn niềm tín thác vào Đấng Phục Sinh, Đấng luôn hiện diện trên con thuyền cuộc đời, nhân loại mới vượt qua được mọi cơn bão táp của trần gian để cập bến bình an của Nước Trời.
Chương 170 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Chúng ta đều ở trên cùng một con thuyền mỏng manh, và không một ai có thể được cứu rỗi một mình!”
Những người trong chương
- Đức Phanxicô · Cây thánh giá gỗ ngài hôn chân chiều 27 tháng Ba năm 2020 thuộc nhà thờ San Marcello, bên đường Via del Corso ở Rôma. Nước mưa hôm ấy chảy dọc thân Chúa.
- Thánh Grêgôriô Cả · Tương truyền năm 590 ngài rước bức ảnh Phần rỗi của dân Rôma qua phố để xin thành thoát dịch hạch. Bức ảnh ấy nay ở Đền thờ Đức Bà Cả.
- Đức Gioan XXIII · Sinh ở làng Sotto il Monte, cách Bergamo vài cây số. Bệnh viện lớn nhất Bergamo mang tên ngài.
Nơi ấy hôm nay
- Quảng trường Thánh Phêrô nay lại đông khách hành hương. Chiều mưa ngày 27 tháng Ba năm 2020, quảng trường trống không, chỉ có một cụ già áo trắng đi lên những bậc thềm đá.
- Bergamo là thành phố vùng Lombardia, bắc nước Ý. Đêm 18 tháng Ba năm 2020, đoàn xe quân đội chở quan tài chạy qua những con phố vắng của thành phố này.
Muốn đọc thêm
Mc 4,35-41 · Ga 13,14 · Đức Phanxicô, bài giảng Statio Orbis ngày 27 tháng Ba năm 2020, vatican.va · Thánh Tôma Aquinô, Tổng luận Thần học, phần III, câu hỏi 80 · Thông điệp Tất cả là anh em (2020)
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 171
Cùng bước đi
Ở Thượng Hội đồng năm 2023, ai lần đầu tiên được ngồi vào những chiếc bàn tròn và bỏ phiếu?
Khoảng 15 phút đọc











