Tư liệu chương 171
Kiểm chứng chương 171: Cùng bước đi
Đọc xong chương 171, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những chiếc bàn tròn ở Rôma có thật không, Thượng Hội đồng này rốt cuộc đã quyết định điều gì, và phần nào của chương là văn kiện ai cũng đọc được, phần nào là cảnh người kể dựng lên cho dễ hình dung. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế. Mỗi cảnh trong chương được lần lại đến nguồn của nó, và ai muốn tự đọc thì có chỉ chỗ để tìm.
Nguồn chính là các văn kiện của Văn phòng Tổng thư ký Thượng Hội đồng, tất cả đều có trên trang synod.va:
- Văn kiện chuẩn bị (2021);
- Văn kiện cho giai đoạn châu lục (2022);
- Bản tổng hợp (2023);
- Văn kiện cuối cùng (2024).
Ngoài ra còn có ghi chú của Đức Phanxicô kèm theo Văn kiện cuối cùng (tháng Mười Một năm 2024), thông báo về lộ trình thực hiện (tháng Ba năm 2025), và các tài liệu của Hội đồng Giám mục Việt Nam về giai đoạn giáo phận của Thượng Hội đồng.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Những bàn tròn
Khóa họp tháng Mười năm 2023. Khóa họp diễn ra trong Hội trường Phaolô VI ở Vaticanô, với khoảng ba mươi lăm bàn tròn, mỗi bàn chừng mười người. Mỗi người có khoảng bốn phút để nói. Cách làm này gọi là “đàm thoại trong Thần Khí”, và chương kể đúng như vậy: nói, lắng nghe, giữ thinh lặng, rồi nói lại điều mình đã nghe.
Có một điều nên biết cho khỏi hiểu lầm. Bàn mà chương dựng lên, với một vị hồng y, một bà mẹ người Úc, một nữ tu người Nigeria, một cô giáo người Brazil, một linh mục Hàn Quốc, một giám mục Philippines và một người thuộc dân tộc bản địa Canada, là một ví dụ người kể vẽ ra cho bạn đọc thấy các thành phần khác nhau cùng ngồi. Đó không phải danh sách của một bàn nào có thật. Chi tiết ghế được dọn đi để nhường chỗ cho bàn tròn là cách người kể tả sự khác biệt với hội trường thường ngày. Điều chắc chắn có thể kiểm là các bàn tròn, số người mỗi bàn và thời gian mỗi người được nói.
Thượng Hội đồng Giám mục. Đức Phaolô VI loan báo việc lập định chế này ngày 14 tháng Chín năm 1965, đúng ngày khai mạc khóa họp cuối cùng của Công đồng Vaticanô II, và hôm sau, 15 tháng Chín, biến nó thành luật bằng văn kiện Apostolica Sollicitudo. Khóa họp đầu tiên diễn ra năm 1967. Các điều ấy khớp với chương.
Còn chuyện lần này lần đầu tiên có người không phải giám mục được bỏ phiếu, trong đó có phụ nữ, thì dựa vào quyết định của Đức Phanxicô tháng Tư năm 2023. Thông cáo của Tòa Thánh ngày 26 tháng Tư năm 2023 cho biết một nửa số thành viên không phải giám mục là phụ nữ. Con số bảy mươi thành viên không phải giám mục thì được nhiều nguồn đưa ra, còn phần “một nửa là phụ nữ” mới là điều thông cáo ghi rõ.
Câu hỏi từ cơ sở
Khai mạc. Thượng Hội đồng được khai mạc ngày 9 và 10 tháng Mười năm 2021, với chủ đề “Vì một Hội Thánh hiệp hành: hiệp thông, tham gia, sứ vụ”. Chữ synod ghép từ hai chữ Hy Lạp syn và hodos, nghĩa là “cùng đi một con đường”, như chương giải thích. Các Kitô hữu Đông phương từ lâu vẫn gọi hội nghị giám mục của mình là synod, và Hội Thánh sơ khai cũng họp theo cách ấy từ những thế kỷ đầu.
Đức Phanxicô năm 2015. Câu ngài nói trong buổi lễ kỷ niệm năm mươi năm Thượng Hội đồng Giám mục, ngày 17 tháng Mười năm 2015, là câu chương trích: “Chính con đường hiệp hành này là điều Thiên Chúa mong đợi nơi Hội Thánh của thiên niên kỷ thứ ba.” Bài nói của ngài có trên vatican.va. Câu tiếng Việt trong chương là bản dịch riêng của sách này, nên chữ có thể khác một chút với các bản dịch khác.
Những ví dụ xưa.
- Công đồng Giêrusalem nằm trong sách Công vụ Tông đồ, chương 15. Câu 6 nói các tông đồ và các kỳ mục họp lại để xem xét vấn đề, câu 28 có lời “Thánh Thần và chúng tôi đã quyết định”. Chương 13 của bộ sách này kể kỹ cuộc họp ấy.
- Cyprianô, giám mục Carthage vào thế kỷ III, nói với hàng giáo sĩ của ngài rằng từ đầu sứ vụ, ngài đã quyết không định đoạt điều gì quan trọng nếu thiếu lời khuyên của họ và sự đồng thuận của dân. Ông viết điều này trong Thư 14 của ông.
- Công đồng Vaticanô II dạy rằng Hội Thánh là Dân Thiên Chúa, trong hiến chế Lumen Gentium, chương 2. Chương 147 đã kể.
Ở các giáo xứ và các châu lục. Các giáo phận tổ chức những buổi họp lắng nghe. Năm 2023 có bảy hội nghị châu lục. Hội nghị của châu Âu họp ở Praha từ ngày 5 đến 12 tháng Hai, còn hội nghị của châu Á họp ở Bangkok từ ngày 24 đến 26 tháng Hai, đúng như chương nói “cùng tháng ấy”.
Mấy câu về Việt Nam, rằng các giáo phận Việt Nam cũng tổ chức những buổi gặp gỡ ở giáo họ, hội đoàn, nhà dòng, nhóm bạn trẻ và nhóm di dân, và rằng Hội Thánh Việt Nam có đại diện ở Bangkok, dựa vào các thông báo của Hội đồng Giám mục Việt Nam về giai đoạn giáo phận.
Những câu hỏi mà chương nói đã được đặt ra ở các giáo xứ, như ai được lắng nghe và ai không, là cách người kể tóm lại tinh thần của các văn kiện chuẩn bị. Cũng vậy với nhận xét rằng có nơi họp chỉ để nói là đã họp, có nơi người ta nói ra điều chưa từng nói. Đó là cách người kể gom lại những gì các bản tổng hợp từ nhiều nơi cho thấy, nên bạn đừng tìm một câu nguyên văn tương ứng.
Tháng Mười năm 2023
Khóa họp thứ nhất kéo dài gần bốn tuần. Các đại biểu mở đầu bằng một cuộc tĩnh tâm bên ngoài thành phố rồi mới vào Vaticanô. Có khoảng ba trăm sáu mươi thành viên được bỏ phiếu, và chừng năm mươi người trong số đó là phụ nữ.
Ngày 13 tháng Mười, chị María de los Dolores Palencia Gómez chủ tọa một buổi làm việc, người phụ nữ đầu tiên làm việc ấy tại một Thượng Hội đồng Giám mục. Ngày 28 tháng Mười, đại hội công bố bản báo cáo tổng hợp mang tên “Một Hội Thánh hiệp hành trong sứ vụ”. Tên này là bản dịch của sách, tên gốc đọc được trên synod.va.
Những câu hỏi nóng nhất, trong đó có chuyện phụ nữ làm phó tế, được giao cho mười nhóm nghiên cứu. Đức Phanxicô nhắc đi nhắc lại rằng thượng hội đồng không phải là nghị viện, và đó là lời ngài nói nhiều lần, đúng như chương thuật. Còn chuyện có người sợ biến thành biểu quyết đổi giáo lý, có người mong đúng như thế, là cách người kể phác lại những nỗi lo và niềm mong khác nhau trong và ngoài Hội Thánh; các nguồn trên không có một câu nào thu gọn như thế.
Tháng Mười năm 2024
Ngày 26 tháng Mười năm 2024, Văn kiện cuối cùng được thông qua, bỏ phiếu từng đoạn một. Đoạn nào cũng được hơn hai phần ba số phiếu. Đoạn bị phiếu chống nhiều nhất là đoạn số 60, về phụ nữ, với khoảng chín mươi bảy phiếu chống. Đoạn ấy nói rằng không có gì ngăn cản phụ nữ đảm nhận những vai trò lãnh đạo trong Hội Thánh, và câu hỏi về việc phụ nữ làm phó tế vẫn còn để ngỏ. Chương tóm đúng ý này.
Nội dung bản văn mà chương kể ở cuối phần này (hội đồng mục vụ thật sự, giải trình về cách điều hành và dùng tiền bạc, quyết định phải được chuẩn bị bằng lắng nghe, mọi người đã chịu phép Rửa có chung trách nhiệm) là cách người kể thâu tóm các chủ đề chính của Văn kiện cuối cùng. Bạn có thể đọc nguyên văn trên synod.va để thấy từng đoạn nói gì.
Không có tông huấn
Theo lệ thường, sau một thượng hội đồng, giáo hoàng viết một tông huấn. Ngày 26 tháng Mười năm 2024, Đức Phanxicô tuyên bố ngài sẽ không viết tông huấn lần này. Ngày 25 tháng Mười Một, ngài ký một ghi chú nói rằng Văn kiện cuối cùng thuộc huấn quyền thường lệ của giáo hoàng. Điều chương nói là “một tháng sau, trong một ghi chú ký hồi tháng Mười Một” khớp với hai ngày ấy.
Câu “chưa ai làm như thế” trong chương là nhận định của người kể về chỗ khác thường của quyết định này. Điều chắc chắn có thể kiểm là hai sự kiện nói trên và nội dung ghi chú.
Lộ trình thực hiện. Tháng Ba năm 2025, khi Đức Giáo hoàng đang nằm viện, Tòa Thánh công bố lộ trình ba năm cho các giáo phận. Lộ trình kết thúc bằng một buổi họp mặt của toàn thể Hội Thánh vào tháng Mười năm 2028. Chương viết “từ giường bệnh, Đức Phanxicô phê chuẩn”; còn nguồn của Tòa Thánh ghi việc công bố lộ trình diễn ra lúc ngài đang nằm viện, nên bạn hãy đọc thông báo ấy để biết chi tiết. Chương 172 kể về những tuần bệnh của ngài.
Người kế vị. Người kế vị ngài là Đức Lêô XIV. Trước khi làm giáo hoàng, ngài là hồng y Robert Prevost, tổng trưởng Bộ Giám mục, và đã dự cả hai khóa họp. Xem các chương 172 và 173. Lời ngài nói ngay từ những ngày đầu rằng sẽ tiếp tục con đường này cũng được chương 173 nhắc lại.
Từ văn bản đến đời sống
Đoạn kết là chuyện hai môn đệ trên đường về Emmau, trong Tin Mừng Luca, chương 24, từ câu 13 đến câu 35. Các câu chương trích đều có ở đó:
- Câu 16: mắt họ bị ngăn lại, không nhận ra người lạ đến đi cùng. Chương viết: “mắt họ bị ngăn lại, không nhận ra”.
- Câu 17: lời hỏi của người lạ, chương viết “Các ông vừa đi vừa trao đổi với nhau về chuyện gì mà buồn bã vậy?”
- Câu 18: Luca gọi tên một trong hai môn đệ là Cơlôpát.
- Câu 32: lời hai ông bảo nhau, chương viết “Dọc đường, khi Người nói chuyện với chúng ta, lòng chúng ta chẳng bừng cháy lên sao?”
Câu cuối của chương, “Hội Thánh đã bắt đầu như thế, bằng những con người cùng đi trên một con đường”, là lời của người kể, không phải lời Kinh Thánh.
Các nơi được nhắc ở đoạn trước, Kenya, Peru và Bùi Chu, là những nơi người kể muốn nói đến để hỏi thượng hội đồng sẽ đổi được gì ở một giáo xứ. Bùi Chu là một giáo phận Công giáo lâu đời ở miền Bắc Việt Nam. Hai nhận xét cuối, có nơi vẫn y như cũ và có nơi đã bắt đầu ngồi xuống hỏi nhau, là cách đặt vấn đề của người kể, vì lộ trình đến năm 2028 còn đang đi.
Những người trong chương
Phanxicô là giáo hoàng đã triệu tập Thượng Hội đồng. Phaolô VI lập ra Thượng Hội đồng Giám mục năm 1965. Lêô XIV đã dự cả hai khóa họp với tư cách hồng y.
María de los Dolores Palencia Gómez là nữ tu chủ tọa một buổi làm việc ở khóa họp năm 2023.
Cyprianô là giám mục Carthage vào thế kỷ III.
Cơlôpát là môn đệ mà Luca gọi tên trong chuyện đường Emmau.
Những nơi trong chương
Rôma: Hội trường Phaolô VI. Praha. Bangkok. Carthage. Emmau. Kenya, Peru và Bùi Chu, giáo phận Công giáo lâu đời ở miền Bắc Việt Nam, được nhắc ở cuối chương như những nơi sẽ thấy hoa trái của Thượng Hội đồng.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc phần mở đầu Văn kiện cuối cùng năm 2024. Văn kiện bắt đầu bằng chính câu chuyện Emmau. Có miễn phí trên synod.va. Rồi đọc chương 2 của hiến chế Lumen Gentium về Dân Thiên Chúa, vì Thượng Hội đồng này lớn lên từ đó.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 147 và 148 (Công đồng Vaticanô II), chương 164 (cơn bão lạm dụng), các chương 167 và 168 (Đức Phanxicô) và các chương 172 và 173 (Đức Lêô XIV).