Chương 171
2021–2025 · Từ các giáo xứ đến Rôma
- Nơi chốn
- Các giáo xứ khắp thế giới, Rôma
- Giáo hoàng
- Phanxicô
Ba mươi lăm chiếc bàn tròn bằng gỗ được kê ngay ngắn tại nơi mà suốt nửa thế kỷ qua vốn là những dãy ghế bậc thang dành cho các đấng bậc phẩm trật.
Đó là những ngày mùa thu tháng Mười năm 2023, trong Hội trường Phaolô VI tại Vatican, nơi các vị Giáo hoàng vẫn thường đón tiếp từng đoàn khách hành hương từ khắp năm châu đổ về. Những hàng ghế khán đài quen thuộc đã được dọn đi. Quanh mỗi chiếc bàn tròn là khoảng mười người cùng ngồi quây quần bên nhau.
Tại một chiếc bàn, người ta nhìn thấy một vị hồng y của Giáo triều Rôma ngồi kề bên một người mẹ gia đình đến từ nước Úc và một nữ tu dòng có làn da ngăm đen đến từ Nigeria. Đối diện với các ngài là một cô giáo tiểu học người Brazil, một linh mục trẻ tuổi đến từ Hàn Quốc, một vị giám mục người Philippines và một đại biểu thổ dân bản địa đến từ Canada trong trang phục truyền thống.
Ở nơi đây, không có bàn chủ tọa trên cao, không có ghế danh dự. Mỗi tham dự viên, dù là vị hồng y lão thành hay một giáo dân bình dị, đều có đúng bốn phút để phát biểu suy nghĩ của mình, và trong suốt bốn phút ấy, mọi người khác ngồi im lắng nghe, không ai được ngắt lời. Sau mỗi vòng là mấy phút thinh lặng cầu nguyện. Rồi từng người lần lượt chia sẻ lại điều gì trong lời nói của người anh chị em vừa chạm đến trái tim mình.

Đó là Thượng Hội đồng Giám mục thế giới, một định chế được Thánh Giáo hoàng Phaolô VI thiết lập vào ngày 15 tháng Chín năm 1965 qua Tự sắc Apostolica Sollicitudo, ngay trước thềm bế mạc Công đồng Vaticanô II, nhằm giúp các giám mục khắp năm châu có cơ hội định kỳ về Rôma san sẻ gánh nặng và góp ý cho Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Suốt gần sáu mươi năm kể từ khóa họp đầu tiên năm 1967, các kỳ thượng hội đồng luôn diễn ra theo một khuôn mẫu nghị viện quen thuộc: các nghị phụ mặc áo chùng tím ngồi trên các bậc thang nhà hát, lần lượt bước lên bục đọc những bài diễn từ thần học đã được chuẩn bị sẵn từ trước.
Thế nhưng khóa họp mùa thu năm 2023 đã khác hẳn: lần đầu tiên, quyền biểu quyết không còn là đặc quyền độc nhất của các giám mục!
Vào tháng Tư năm 2023, Đức Thánh Cha Phanxicô đã quyết định triệu tập bảy mươi thành viên không phải là giám mục, gồm các linh mục, nam nữ tu sĩ, phó tế và đặc biệt là các tín hữu giáo dân, được tham dự với tư cách thành viên chính thức, có quyền thảo luận và bỏ phiếu như các giám mục. Và trong số bảy mươi đại biểu ấy, có tới một nửa là phụ nữ!
Tiếng kêu từ cơ sở:
khi Giáo hội bắt đầu bằng việc lắng nghe
Cuộc hội tụ quanh ba mươi lăm chiếc bàn tròn tại Vatican thật ra là cuối một dòng chảy đã khơi nguồn từ hai năm trước.
Vào tháng Mười năm 2021, Đức Thánh Cha Phanxicô đã chính thức khai mạc Thượng Hội đồng Giám mục lần thứ XVI với chủ đề: “Vì một Hội Thánh hiệp hành: Hiệp thông, Tham gia, Sứ vụ”.
Danh từ “hiệp hành” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ, ghép từ syn là cùng nhau và hodos là con đường, mang ý nghĩa “cùng nhau bước đi trên một con đường”. Ý niệm ấy không phải phát minh của thế kỷ XXI, mà là trở về với Hội Thánh sơ khai:
- Ngay từ thế kỷ thứ nhất, khi nảy sinh cuộc tranh luận về việc người ngoại giáo gia nhập đạo có phải chịu cắt bì theo luật Môsê hay không, Công đồng Giêrusalem đã được triệu tập, khoảng năm 49–50. Sách Công vụ Tông đồ ghi lại bản thông tri gửi các giáo đoàn: “Thánh Thần và chúng tôi đã đồng thanh quyết định…”
- Vào giữa thế kỷ thứ III, Thánh Cyprianô, Giám mục thành Carthage, đã viết cho hàng giáo sĩ của ngài: “Kể từ ngày khởi đầu sứ vụ giám mục, tôi đã quyết định không làm bất cứ điều gì quan trọng theo ý riêng mình nếu không có lời bàn hỏi của các linh mục và sự đồng thuận của toàn thể Dân Chúa!”
- Công đồng Vaticanô II trong Hiến chế Lumen Gentium đã nhắc lại: Hội Thánh trước hết là Dân Thiên Chúa lữ hành, nơi mọi Kitô hữu nhờ Bí tích Rửa Tội đều được chia sẻ vào ba chức năng tư tế, ngôn sứ và vương đế của Chúa Kitô, và toàn thể cộng đoàn Dân Chúa đều được Chúa Thánh Thần ban cho “cảm thức đức tin”.
Từ nền tảng ấy, Đức Phanxicô khẳng định:
“Chính con đường hiệp hành này là con đường mà Thiên Chúa hằng mong đợi nơi Hội Thánh của thiên niên kỷ thứ ba!”
Và lần này Thượng Hội đồng đi theo chiều ngược lại: không bắt đầu từ trên đỉnh tháp Rôma, mà từ các giáo xứ và xóm đạo nghèo!
Suốt năm 2021 và 2022, tại hàng chục ngàn giáo xứ trên khắp hành tinh, các buổi gặp gỡ thỉnh ý hiệp hành đã được tổ chức. Người giáo dân được mời ngồi lại thành từng nhóm nhỏ để trả lời những câu hỏi giản dị mà chạm tới đáy lòng:
- “Nơi giáo xứ của chúng ta, ai là người đang được lắng nghe, và tiếng nói của ai đang bị phớt lờ?”
- “Ai là những người đang bị gạt ra bên lề cộng đoàn?”
- “Những anh chị em đã bỏ nhà thờ đang trăn trở điều gì?”
- “Hội Thánh cần phải thay đổi những gì để thực sự trở thành một mái ấm yêu thương cho mọi phận người?”

Có những nơi, việc thỉnh ý diễn ra còn mang tính hình thức; nhưng tại vô số cộng đoàn, lần đầu tiên trong đời, người giáo dân bình thường thấy mình được lắng nghe, được nói về chính Hội Thánh của mình.
Tại Việt Nam, tiến trình thỉnh ý hiệp hành đã đến với khắp hai mươi bảy giáo phận: từ những buổi chia sẻ nơi các giáo họ làng quê miền Bắc, các xóm đạo miền Trung bão lũ, các hội đoàn Legio Mariae, Huynh đoàn Đa Minh, cho đến các buổi họp mặt của giới trẻ sinh viên và những anh chị em công nhân di dân nơi các khu công nghiệp nghèo.
Tiếng vọng toàn cầu:
khát vọng canh tân từ khắp các châu lục
Hàng trăm ngàn bản đúc kết từ các giáo xứ đã được gửi về tòa giám mục các giáo phận, rồi được tổng hợp lại nơi các Hội đồng Giám mục quốc gia.
Đến đầu năm 2023, tiến trình bước vào Giai đoạn Châu lục: kết quả thỉnh ý được đưa ra bàn thảo tại bảy đại hội châu lục trên toàn cầu: châu Phi, châu Á, châu Đại Dương, Trung Đông, châu Mỹ Latinh, Bắc Mỹ và châu Âu.
- Đại hội Châu Âu diễn ra tại Praha, thủ đô Cộng hòa Czech, vào tháng Hai năm 2023;
- Đại hội Châu Á quy tụ tại Trung tâm Mục vụ Baan Phu Waan ở Bangkok, Thái Lan, cùng tháng ấy, với sự tham dự tích cực của phái đoàn Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Bản đúc kết của các châu lục cho thấy tín hữu khắp thế giới trăn trở những điều giống nhau đến lạ:
- Khát khao một Giáo hội biết lắng nghe và đồng hành, chấm dứt lối hành xử độc đoán của chủ nghĩa giáo sĩ trị;
- Nỗi đau trước những vết thương của cuộc khủng hoảng lạm dụng tình dục và quyền bính, đòi hàng giáo phẩm phải minh bạch và chịu trách nhiệm;
- Mong muốn trao cho người phụ nữ một vai trò và tiếng nói xứng đáng hơn trong các cơ cấu quản trị và quyết định của Hội Thánh;
- Nỗi lo đau đáu trước cảnh giới trẻ đang dần xa rời bàn thờ, và câu hỏi mục vụ về cách thức Hội Thánh đón nhận những phận người đổ vỡ: những người ly dị tái hôn, những người mang xu hướng đồng tính, người nghèo và người di cư bơ vơ.
Dĩ nhiên, giữa các lục địa cũng có những khác biệt lớn: trong khi các Giáo hội Tây phương bận tâm nhiều về vấn đề cơ cấu và luân lý giới tính, thì Giáo hội tại Châu Phi và Châu Á lại ưu tiên hàng đầu cho việc xóa đói giảm nghèo, đối thoại liên tôn, giữ gìn bản sắc gia đình truyền thống và sự sống còn trước các cuộc bách hại.
Mùa thu 2023:
phương pháp “Đàm thoại trong Thần Khí”
Ngày 4 tháng Mười năm 2023, đúng ngày lễ Thánh Phanxicô Assisi, Khóa họp thứ nhất của Đại hội Thượng Hội đồng Giám mục đã khai mạc tại Rôma.
Trước khi bước vào phòng họp, toàn thể ba trăm sáu mươi bốn đại biểu đã có ba ngày tĩnh tâm linh thao tại làng Sacrofano ngoại ô Rôma, dưới sự hướng dẫn của cha Timothy Radcliffe, nguyên Bề trên Tổng quyền Dòng Đa Minh, để học cách buông bỏ định kiến của mình.
Cách làm việc của hội nghị được gọi là “Đàm thoại trong Thần Khí”:
- Vòng một, lắng nghe nhau: từng người chia sẻ cảm nghiệm đức tin của mình phát xuất từ lời cầu nguyện.
- Vòng hai, lắng nghe tiếng Chúa qua tha nhân: mỗi người thinh lặng lắng nghe, rồi chia sẻ lại điều gì nơi người khác đã đánh động mình.
- Vòng ba, phân định chung: cùng nhau nhận diện những điểm đồng thuận, những khúc mắc còn băn khoăn, và tìm kiếm xem Chúa Thánh Thần đang muốn dẫn dắt cộng đoàn đi về đâu.
Cũng trong tháng Mười năm 2023: Sơ María de los Dolores Palencia Gómez, người Mexico, thuộc Dòng Nữ Tu Thánh Giuse xứ Lyon, được Đức Thánh Cha chỉ định làm Chủ tịch Điều hành phiên họp khoáng đại, trở thành người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Giáo hội ngồi vào vị trí chủ tọa điều hành một phiên họp của Thượng Hội đồng Giám mục!
Trước những lo âu của một số người sợ rằng Thượng Hội đồng sẽ biến thành một “quốc hội thế tục” bỏ phiếu để thay đổi tín điều, Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần nhắc:
“Thượng Hội đồng không phải là một nghị viện chính trị, nơi các phe phái vận động hành lang hay thỏa hiệp quyền lực! Nhân vật chính và người điều hướng duy nhất của Thượng Hội đồng là Chúa Thánh Thần!”
Ngày 28 tháng Mười năm 2023, Bản Báo cáo Tổng hợp mang tựa đề “Một Hội Thánh Hiệp Hành trong Sứ Vụ” đã được công bố, xác định những bước đi tiếp theo cho toàn thể Dân Chúa.
Tháng Mười 2024:
bản Văn kiện chung khép lại khóa họp thứ hai
Sau một năm tiếp tục đào sâu nghiên cứu tại các giáo phận, vào tháng Mười năm 2024, Khóa họp thứ hai và cũng là khóa họp bế mạc của Thượng Hội đồng đã diễn ra tại Vatican.
Sau bốn tuần làm việc, ngày 26 tháng Mười năm 2024, các đại biểu đã tiến hành bỏ phiếu cho từng đoạn trong Văn kiện Chung Cuối cùng. Điều đáng ngạc nhiên là tất cả các đoạn đều đạt được túc số trên hai phần ba số phiếu thuận.

Bản văn kiện đặt ra những nguyên tắc cho đời sống Giáo hội:
- Đồng trách nhiệm của mọi người đã lãnh nhận Bí tích Rửa Tội: Giáo hội không phải là một kim tự tháp quyền lực mà là một Thân Thể mầu nhiệm hiệp thông; mọi tín hữu đều có bổn phận và quyền lợi tham gia vào sứ mạng loan báo Tin Mừng.
- Minh bạch và trách nhiệm giải trình: bắt buộc các đấng bản quyền phải có trách nhiệm giải trình công khai với giáo dân về các quyết định mục vụ cũng như việc quản lý tài chính, tài sản của giáo phận và giáo xứ.
- Cơ chế Hội đồng Mục vụ bắt buộc: mỗi giáo phận và mỗi giáo xứ phải thành lập và vận hành các Hội đồng Mục vụ và Hội đồng Tài chính thực chất, nơi tiếng nói của giáo dân nam nữ được lắng nghe thật sự.
- Vị thế của phụ nữ: bản văn nói rõ không có điều gì trong bản chất thần học ngăn cản người phụ nữ đảm nhận các vai trò lãnh đạo và quản trị then chốt trong Giáo hội. Riêng vấn đề truyền chức phó tế cho phụ nữ vẫn còn để ngỏ cho các chuyên gia nghiên cứu thêm.
Và ngay trong buổi bế mạc ngày 26 tháng Mười năm 2024, Đức Thánh Cha Phanxicô đã làm một việc chưa từng có:
Theo thông lệ, sau mỗi kỳ Thượng Hội đồng, Đức Giáo hoàng sẽ thu nhận các đề xuất rồi mất từ một đến hai năm sau mới viết một Tông huấn Hậu Thượng Hội đồng.
Thế nhưng, Đức Phanxicô đã đứng lên tuyên bố: ngài sẽ không viết Tông huấn nữa!
Ngài đón nhận nguyên bản Văn kiện Chung Cuối cùng đúng như những gì các nghị phụ và đại biểu giáo dân vừa biểu quyết, và truyền lệnh công bố ngay lập tức!
Một tháng sau, qua một văn thư Tông đồ ký vào tháng Mười Một năm 2024, ngài chính thức công bố: Văn kiện Chung Cuối cùng của Thượng Hội đồng Hiệp hành thuộc về Huấn quyền thông thường của Đức Giáo hoàng, và mời gọi toàn thể các giáo phận trên thế giới lập tức đem ra thi hành!

Lần đầu tiên trong lịch sử, một văn bản do chính các giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân cùng chung tay khởi thảo và bỏ phiếu đã được người kế vị Thánh Phêrô phê chuẩn làm giáo huấn của Hội Thánh!
Từ văn bản đến đời sống:
khúc ca trên đường Emmau
Tháng Ba năm 2025, từ giường bệnh trong những ngày tháng tuổi già, Đức Thánh Cha Phanxicô đã ký chuẩn y lộ trình thực hiện ba năm, từ 2025 đến 2028, nhằm hướng dẫn các giáo hội địa phương đưa các quyết định hiệp hành vào thực tế đời sống, hướng tới Đại hội Toàn thể Dân Chúa thế giới vào năm 2028. Dù ngài đã hoàn tất hành trình trần thế trước khi ngày hội ấy diễn ra, nhưng ngọn lửa hiệp hành mà ngài thắp lên đã được vị Giáo hoàng kế nhiệm, người từng ngồi bên những chiếc bàn tròn suốt hai khóa họp ở Rôma, tiếp tục giữ cho cháy.

Để những chiếc bàn tròn ở Rôma đổi được đời sống đức tin nơi một giáo xứ vùng sâu vùng xa tại Kenya, Peru, hay nơi một giáo xứ cổ kính tại Bùi Chu, Phát Diệm, Xuân Lộc của quê hương Việt Nam… chắc chắn sẽ còn là một hành trình hoán cải lâu dài và nhiều thử thách.
Sẽ vẫn còn đó những giáo xứ nặng tính giáo sĩ trị, nơi cha xứ vẫn quen tự mình quyết định mọi sự và giáo dân chỉ biết thụ động vâng lời. Nhưng ở biết bao nơi khác, hạt giống hiệp hành đã đâm chồi: các linh mục đã bắt đầu biết ngồi xuống lắng nghe ban hành giáo, các bạn trẻ được tin tưởng trao phó trách nhiệm, và người phụ nữ được trân trọng đặt vào các vị trí điều hành giáo xứ.
Hai ngàn năm trước, vào buổi chiều ngày thứ nhất trong tuần sau biến cố phục sinh, có hai người môn đệ đang lê bước trên con đường bụi bặm từ Giêrusalem trở về làng Emmau. Lòng họ trĩu nặng sau cái chết của Thầy mình trên đồi Canvê. Thánh sử Luca ghi lại rằng: mắt hai ông bị ngăn cản, nên không nhận ra Người.
Đức Giêsu Phục Sinh đã không hiện ra từ trời cao với sấm sét uy nghi để quở phạt sự yếu đức tin của họ.
Người lặng lẽ tiến lại gần, bước đi bên cạnh họ, cùng chung một nhịp bước trên đường. Người lắng nghe họ giãi bày hết những nỗi cay đắng, thất vọng trong lòng. Rồi Người mới cất tiếng giải thích Kinh Thánh, khơi bùng lại ngọn lửa hy vọng trong tim họ, và đồng bàn bẻ bánh với họ.
Để rồi trong đêm tối, hai môn đệ đã bừng tỉnh thốt lên:
“Dọc đường, khi Người nói chuyện và giải thích Kinh Thánh cho chúng ta, lòng chúng ta chẳng bừng cháy lên sao?”
Hội Thánh của Chúa Kitô đã khởi đầu như thế: bằng những con người biết cùng nhau bước đi trên một con đường, có Chúa Phục Sinh đồng hành ở giữa!
Và đó là giấc mơ hiệp hành mà Giáo hội hôm nay đang tập sống từng ngày: một Hội Thánh không ai bị bỏ lại phía sau, một Hội Thánh biết lắng nghe trong khiêm hạ, cùng nhau bẻ tấm bánh yêu thương, để ngọn lửa Tin Mừng mãi mãi bừng cháy trên khắp mọi nẻo đường của quê hương Việt Nam và toàn cõi địa cầu!
Và đó là giấc mơ hiệp hành mà Giáo hội hôm nay đang tập sống từng ngày: một Hội Thánh không ai bị bỏ lại phía sau, một Hội Thánh biết lắng nghe trong khiêm hạ, cùng nhau bẻ tấm bánh yêu thương, để ngọn lửa Tin Mừng mãi mãi bừng cháy trên khắp mọi nẻo đường của quê hương Việt Nam và toàn cõi địa cầu!
Chương 171 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Thánh Thần và chúng tôi đã đồng thanh quyết định…”
Những người trong chương
- Đức Phaolô VI · Loan báo lập Thượng Hội đồng Giám mục ngày 14 tháng Chín năm 1965, hôm sau ký tự sắc Apostolica Sollicitudo. Định chế ấy còn đến nay.
- Sơ María de los Dolores Palencia Gómez · Nữ tu Mêhicô, người phụ nữ đầu tiên chủ tọa một phiên họp toàn thể của Thượng Hội đồng Giám mục, ngày 13 tháng Mười năm 2023.
- Thánh Cyprianô · Giám mục Carthage thế kỷ III, từng viết sẽ không quyết việc lớn nếu thiếu lời khuyên của linh mục và sự đồng thuận của dân. Hội Thánh kính nhớ ngài ngày 16 tháng Chín.
Nơi ấy hôm nay
- Hội trường Phaolô VI ở Vatican thường đón khách hành hương. Tháng Mười năm 2023, người ta dọn hết ghế và kê ba mươi lăm bàn tròn, mỗi bàn chừng mười người.
- Baan Phu Waan gần Bangkok là trung tâm mục vụ, nơi cuối tháng Hai năm 2023 họp cuộc gặp của châu Á, có phái đoàn Việt Nam.
Muốn đọc thêm
Cv 15,6-29 · Lc 24,13-35 · Thánh Cyprianô, thư 14 · Hiến chế Lumen Gentium, chương 2 về Dân Thiên Chúa · Văn bản cuối cùng của Thượng Hội đồng, ngày 26 tháng Mười năm 2024, ở synod.va
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 172
Mùa xuân năm 2025
Trưa Phục Sinh 2025, Đức Phanxicô làm việc gì không ai ngờ, và ngài cảm ơn người điều dưỡng vì điều gì?
Khoảng 15 phút đọc










