Tư liệu chương 172
Kiểm chứng chương 172: Mùa xuân năm 2025
Đọc xong chương 172, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: những giờ cuối của Đức Phanxicô được kể lại từ đâu, đám tang và mật nghị có đúng như chương tả không, và những lời đầu tiên của Đức Lêô XIV ai là người nghe được. Những sự kiện này rất gần với chúng ta. Báo chí và các đài khắp thế giới đã đưa tin chi tiết từng ngày. Những trang này chỉ ra các chi tiết của chương dựa vào đâu, chỗ nào là lời trích, chỗ nào là cách người kể kể lại, và chỉ chỗ để bạn tự đọc văn bản gốc.
Nguồn chính là các thông cáo của Phòng Báo chí Tòa Thánh và tin của Vatican News. Ngoài ra còn có di chúc của Đức Phanxicô, công bố ngày 21 tháng Tư năm 2025, sách nghi thức an táng giáo hoàng (Ordo Exsequiarum Romani Pontificis) đã được sửa lại năm 2024, và những bài nói đầu tiên của Đức Lêô XIV, có trên vatican.va.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Chúa nhật Phục Sinh, ngày 20 tháng Tư năm 2025
Lời chào và sứ điệp. Câu chương trích, “Anh chị em thân mến, chúc mừng lễ Phục Sinh”, là lời Đức Phanxicô nói với đám đông trên quảng trường. Sứ điệp Phục Sinh (Urbi et Orbi) do một giám mục đứng bên cạnh đọc thay, như chương viết. Vị giám mục ấy là Đức tổng giám mục Diego Ravelli. Những nơi sứ điệp nhắc tới, Gaza, Ukraina, Sudan, Myanmar và Congo, là những nơi chính sứ điệp nêu tên.
Vòng xe quanh quảng trường. Sau phép lành, ngài lên xe giáo hoàng không mui đi một vòng quanh quảng trường. Lời ngài nói với người điều dưỡng Massimiliano Strappetti, “Cảm ơn anh đã đưa tôi trở lại quảng trường”, do Vatican News thuật lại. Chuyện ngài giơ tay chào người điều dưỡng trước khi mất ý thức, ở phần sau, cũng là lời của chính anh ấy thuật lại, như chương ghi “theo lời người điều dưỡng”.
Cảnh người ta vỗ tay, khóc, giơ con nhỏ lên xin ngài chúc lành là cách người kể dựng lại không khí quảng trường hôm ấy, không phải chi tiết có trong một văn bản riêng.
Những tháng cuối
Chuyến đi năm 2024. Từ ngày 2 đến ngày 13 tháng Chín năm 2024, ngài đi Indonesia, Papua New Guinea, Đông Timor và Singapore. Đó là mười hai ngày, và là chuyến đi dài nhất của triều đại ngài, đúng như chương nói.
Nằm viện.
- Ngày 14 tháng Hai năm 2025, ngài vào Bệnh viện Gemelli. Bệnh viêm phế quản chuyển thành viêm phổi cả hai bên.
- Gemelli nằm trên đồi Monte Mario, là bệnh viện nơi các giáo hoàng được chữa từ thời Đức Gioan Phaolô II. Chính Đức Phanxicô đã được mổ ở đó năm 2021.
- Mỗi tối, có một giờ lần hạt Mân Côi cầu cho ngài trên quảng trường Thánh Phêrô.
- Ngày 6 tháng Ba, một đoạn ghi âm bằng tiếng Tây Ban Nha được phát lên.
- Ngày 23 tháng Ba, sau ba mươi tám ngày, ngài rời bệnh viện.
Những chi tiết đời thường của các tuần ấy, như lời các bác sĩ về sau nói họ đã nghĩ ngài không qua khỏi, hay chuyện ngài lặng lẽ ra ngoài cầu nguyện ở đền thờ Thánh Phêrô và đền thờ Đức Bà Cả sau khi về, là điều chương thuật theo tin tức của thời gian ấy. Bạn có thể đọc lại trong các bản tin của Vatican News.
Thứ Năm Tuần Thánh, ngày 17 tháng Tư. Ngài đến nhà tù Regina Coeli. Câu hỏi “Tại sao là họ, mà không phải tôi?” do các phóng viên ghi lại. Nhà tù ấy ban đầu là một nữ tu viện, và tên của nó có nghĩa là “Nữ Vương Thiên Đàng”.
Việc ngài rửa chân tù nhân diễn ra từ Thứ Năm Tuần Thánh đầu tiên của triều đại, ngày 28 tháng Ba năm 2013, ở nhà tù thiếu niên Casal del Marmo, rìa thành Rôma. Ngài rửa chân cho mười hai tù nhân trẻ, trong đó có hai cô gái và có người Hồi giáo. Từ đó ngài giữ thông lệ này mỗi năm, như tin quốc tế lúc ấy đã đưa.
Đức Gioan Phaolô II. Ngài qua đời tối ngày 2 tháng Tư năm 2005, đêm vọng Chúa nhật Lòng Chúa Thương Xót, như hồ sơ của Vaticanô ghi lại. Chương nhắc để so hai cơn bệnh dài cách nhau hai mươi năm.
Ngày 21 tháng Tư năm 2025
Đức Phanxicô qua đời lúc bảy giờ ba mươi lăm phút sáng. Giấy chứng tử ghi nguyên nhân là đột quỵ, dẫn đến hôn mê và trụy tim mạch không hồi phục. Hồng y Kevin Farrell, người giữ chức Camerlengo, lo việc của Tòa Thánh trong lúc ngai giáo hoàng trống, là người đọc thông báo. Lời thông báo trong chương là lời kể gián tiếp bằng văn của sách, không phải câu trích nguyên văn.
Giờ chính xác của cơn đột quỵ buổi sáng, và nhất là những lời kể về phút cuối cạnh người điều dưỡng, là điều bạn nên đọc trong các thông cáo của Phòng Báo chí Tòa Thánh và bản tin Vatican News ngày hôm ấy. Cảnh ngài thức dậy như mọi ngày ở nhà khách Thánh Mácta là cách người kể đặt cảnh.
Nền Kinh Thánh. Ngài ra đi trong tuần Bát nhật Phục Sinh, tám ngày Hội Thánh mừng như một Chúa nhật Phục Sinh kéo dài. Trong Tin Mừng Gioan, chương 11, câu 25, Đức Giêsu nói Người là sự sống lại và là sự sống. Chương không trích câu ấy, nhưng người kể kết lại bằng ý Phục Sinh: người giáo hoàng nói nhiều nhất về lòng thương xót chào thế giới vào đúng ngày Đức Kitô sống lại.
Chuyện chuông nhà thờ đổ hồi, và người ta kéo đến nhà thờ cầu nguyện ở Buenos Aires, Manila, Kinshasa, Thành phố Hồ Chí Minh là cách chương cho thấy tin này đến khắp nơi. Đây là cách người kể đặt cảnh, không phải danh sách có văn bản.
Một đám tang đơn sơ
Theo di chúc. Đức Phanxicô xin được an táng ở Đền thờ Đức Bà Cả, trong một ngôi mộ đào trong đất, chỉ khắc một chữ Franciscus. Năm 2024, nghi thức an táng giáo hoàng đã được viết lại cho đơn giản hơn và bỏ bộ ba quan tài lồng vào nhau, như chương nói.
Đền thờ Đức Bà Cả là một trong bốn đại thánh đường của Rôma. Theo truyền thống và sử Hội Thánh Rôma, nhà thờ được xây vào thế kỷ V, dưới thời Đức Xíttô III, sau Công đồng Êphêsô, và là nhà thờ xưa nhất ở phương Tây dâng kính Đức Maria. Chương nói “người ta cho đây là”, đúng với mức chắc chắn ấy. Bức ảnh Đức Mẹ Phần rỗi của dân Rôma được chương nhắc, kể thêm ở chương 170. Con số “hơn một trăm lần” ngài đến cầu nguyện trước bức ảnh là con số chương nêu ra theo các tường thuật về lòng sùng kính của ngài; tư liệu này không có một văn bản riêng đếm được số lần, nên bạn hiểu đó là cách nói ước chừng.
Người đến viếng. Khoảng hai trăm năm mươi ngàn người xếp hàng chào ngài trong ba ngày.
Ngày 26 tháng Tư. Hồng y Giovanni Battista Re, chín mươi mốt tuổi, niên trưởng Hồng y đoàn, chủ sự Thánh lễ an táng. Đoàn xe đưa quan tài đi qua Đấu trường Colosseo đến đền thờ Đức Bà Cả. Khoảng bốn mươi người nghèo, mỗi người cầm một đóa hồng trắng, đứng chờ trên bậc thềm. Con số khoảng một trăm ba mươi phái đoàn nước ngoài lấy từ bài bách khoa “Death and funeral of Pope Francis”, cũng là nơi ghi vị trí mộ nằm trong một hốc ở gian bên, giữa Nhà nguyện Phaolô và Nhà nguyện Sforza. Ngài là giáo hoàng đầu tiên được an táng ngoài Vaticanô kể từ Đức Lêô XIII năm 1903, và là vị đầu tiên nằm ở Đền thờ Đức Bà Cả kể từ Đức Clêmentê IX năm 1669. Câu chương tả các vị vua, tổng thống ngồi cạnh nhau, có người ở mọi nơi khác đều là đối thủ, là cách người kể nói về sự hiện diện của các phái đoàn.
Mười ngày chờ đợi
Chữ “mật nghị”. Chữ conclave ghép từ tiếng Latinh cum clave, “có chìa khóa”. Lệ nhốt các hồng y cho đến khi chọn xong có từ năm 1274. Từ năm 1268 đến 1271, các hồng y ở Viterbo không chọn nổi giáo hoàng suốt gần ba năm. Theo chuyện kể, dân thành nhốt họ lại và cắt đồ ăn. Sau đó Đức Grêgôriô X ban sắc lệnh Ubi periculum tại Công đồng Lyon II năm 1274. Luật hiện hành là Universi Dominici Gregis, cũng đặt mốc mật nghị khai mạc trong khoảng mười lăm đến hai mươi ngày sau khi giáo hoàng qua đời, như chương nói.
Các hồng y cử tri. Có 133 hồng y dưới tám mươi tuổi vào mật nghị, đông nhất từ trước đến nay, đến từ khoảng bảy mươi nước. Năm 2013 có 115 vị, và Đức Phanxicô đắc cử ở lá phiếu thứ năm. Lần này cần tám mươi chín phiếu, tức hai phần ba của 133.
Việt Nam. Vị hồng y Việt Nam duy nhất còn sống lúc ấy là Hồng y Phạm Minh Mẫn, nguyên tổng giám mục Thành phố Hồ Chí Minh, sinh năm 1934, đã quá tuổi bỏ phiếu.
Nhà nguyện Sistina
Ngày 7 tháng Năm, các hồng y vào nhà nguyện Sistina. Nhà nguyện được xây vào thập niên 1470 cho Đức Sixtô IV, và tên của nó từ ngài mà ra. Bức Cuộc Phán Xét Cuối Cùng của Michelangelo, vẽ trên bức tường sau bàn thờ từ năm 1536 đến 1541. Đức tổng giám mục Diego Ravelli, người lo nghi lễ phụng vụ, nói hai chữ Extra omnes, nghĩa là “tất cả những người khác, ra ngoài”. Các lá phiếu được đốt trong một chiếc lò nhỏ, và màu khói báo kết quả. Khói trắng bốc lên lúc sáu giờ bảy phút chiều ngày 8 tháng Năm, sau vòng bỏ phiếu thứ tư, như chương kể. Màu đỏ áo các hồng y gợi lời hứa sẵn sàng đổ máu để bảo vệ đức tin, đó là cách hiểu truyền thống.
Việc các hồng y vừa đi vừa hát Kinh Cầu các Thánh, đặt tay lên sách Tin Mừng và thề giữ bí mật, thuộc nghi thức mở mật nghị.
“Bình an cho tất cả anh chị em”
Lời công bố. Hồng y Dominique Mamberti, hồng y trưởng hàng phó tế, đọc công thức Habemus Papam và tên người được chọn. Robert Francis Prevost sinh ngày 14 tháng Chín năm 1955, nên lúc ấy sáu mươi chín tuổi. Chương viết đúng.
Những lời đầu tiên. Ngài mở đầu bằng La pace sia con tutti voi, “Bình an cho tất cả anh chị em”. Đó là lời Đức Kitô phục sinh chào các môn đệ trong Tin Mừng Gioan, chương 20, câu 19. Trong bài nói, ngài nhắc Đức Phanxicô và chào giáo phận Chiclayo bằng tiếng Tây Ban Nha. Chương thuật các lời này bằng lời của sách, không đặt trong ngoặc kép. Bạn có thể đọc nguyên bài trên vatican.va để so.
Lời thánh Augustinô mà ngài nhắc, ý là với anh chị em ngài là Kitô hữu, vì anh chị em ngài là giám mục, lấy từ Bài giảng 340 của thánh nhân.
Ngày 18 tháng Năm. Trong Thánh lễ khởi đầu sứ vụ, ngài nhận dây pallium, một dải len trắng, và Nhẫn Ngư Phủ. Hai câu chương trích từ bài giảng của ngài, “mà không có công trạng nào của riêng tôi” và “người phục vụ đức tin và niềm vui của anh chị em”, có trên vatican.va.
Những dòng kết. Đoạn cuối là lời suy nghĩ của người kể: mùa xuân bắt đầu với một giáo hoàng trên giường bệnh và kết thúc với một giáo hoàng mới trên ban công. Chuyện lúc ấy ít người biết người đàn ông đeo kính từ đâu đến cũng là cách người kể mở sang chương sau.
Những người trong chương
Phanxicô (1936–2025) là giáo hoàng từ năm 2013 đến năm 2025.
Lêô XIV (Robert Francis Prevost, sinh năm 1955) là giáo hoàng từ ngày 8 tháng Năm năm 2025.
Massimiliano Strappetti là người điều dưỡng của Đức Phanxicô.
Kevin Farrell là hồng y Camerlengo.
Giovanni Battista Re là niên trưởng Hồng y đoàn.
Diego Ravelli là tổng giám mục lo nghi lễ phụng vụ.
Dominique Mamberti là hồng y trưởng hàng phó tế.
Phạm Minh Mẫn là nguyên tổng giám mục Thành phố Hồ Chí Minh.
Augustinô (354–430) là giám mục Hippo, vị thánh có Luật dòng mà Dòng của Đức Lêô XIV sống theo.
Những nơi trong chương
Rôma: quảng trường Thánh Phêrô, Bệnh viện Gemelli, nhà tù Regina Coeli, nhà khách Thánh Mácta, Đền thờ Đức Bà Cả, nhà nguyện Sistina và Đấu trường Colosseo. Indonesia, Papua New Guinea, Đông Timor, Singapore. Chiclayo, ở Peru.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc di chúc của Đức Phanxicô. Chỉ vài dòng, nói về nơi ngài muốn được an táng và việc ngài phó thác mình cho Đức Mẹ. Rồi đọc những lời đầu tiên của Đức Lêô XIV trên bao lơn. Cả hai đều có trên vatican.va, và trang vaticannews.va có các bản tin của những tuần ấy.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở chương 161 (Đông Timor), chương 163 (Bênêđictô XVI), các chương 167 và 168 (Đức Phanxicô), chương 170 (bức ảnh Đức Mẹ Phần rỗi của dân Rôma), chương 171 (Thượng Hội đồng) và chương 173 (Đức Lêô XIV).