Tư liệu chương 173
Kiểm chứng chương 173: Lêô XIV, từ Chicago đến Chiclayo
Đọc xong chương 173, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: người đàn ông lội bùn trong những tấm ảnh nổi tiếng kia là ai và chụp lúc nào, chuyện cậu bé Dolton lấy từ đâu, và những điều nào về một năm đầu triều đại còn rất mới này đã có chỗ để kiểm. Chương kể đời Đức Lêô XIV và năm đầu triều đại của ngài (2025 đến 2026). Những sự kiện này rất gần, nên các chi tiết được đối chiếu với thông cáo của Tòa Thánh và tin của Vatican News, với trang các chuyến tông du năm 2026 trên vatican.va, và với tin của các hãng thông tấn quốc tế cùng báo chí Việt Nam.
Những trang này chỉ ra từng chi tiết dựa vào đâu, chỗ nào là lời kể lại, chỗ nào là điều bạn nên tự đọc văn bản gốc.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Chiclayo mùa lũ
Những tấm ảnh nổi tiếng chụp Đức cha Robert Prevost mang ủng cao su lội nước lụt được chụp vào tháng Ba năm 2023, sau cơn bão Yaku. Lúc ấy ngài đã được bổ nhiệm về Rôma, nhưng vẫn còn ở lại coi sóc giáo phận những tuần cuối. Năm chụp là năm 2023, và chương ghi đúng như vậy.
Chuyện các tình nguyện viên trẻ của Caritas cùng vác gạo, can nước và hàng chục ngàn người mất nhà là cách chương tả lại cảnh lũ miền bắc Peru năm ấy. Điều chắc chắn có thể kiểm là những tấm ảnh, thời điểm, và việc ngài còn ở Chiclayo.
Cậu bé ở Dolton
Gia đình. Ngài sinh ở Chicago ngày 14 tháng Chín năm 1955 và lớn lên ở Dolton, con út trong ba anh em trai. Cha ngài là Louis Marius Prevost, từng là lính hải quân, về sau làm quản lý các trường học. Mẹ ngài là Mildred Martínez, làm thủ thư, gia đình bên bà gốc Tây Ban Nha và Creole ở Louisiana. Gia đình sinh hoạt ở giáo xứ Đức Mẹ Lên Trời (St. Mary of the Assumption). Người anh của ngài đã kể về chuyện cậu bé Robert chơi trò làm lễ, như chương nói. Chiếc bánh quy giòn và lời đoán của hàng xóm là cách người kể kể cho sinh động.
Chicago. Giáo phận Chicago được lập năm 1843. Người nhập cư Ireland, Đức, Ba Lan, Ý rồi Mexico dựng nên các giáo xứ của nó.
Học hành và tu trì. Ngài tốt nghiệp ngành toán ở Villanova năm 1977 và vào nhà tập Dòng Augustinô. Ngày 19 tháng Sáu năm 1982, ngài chịu chức linh mục ở Rôma. Ngài lấy bằng tiến sĩ giáo luật ở Angelicum, tức Đại học Giáo hoàng Thánh Tôma Aquinô, do các tu sĩ Đa Minh điều hành.
Dòng Augustinô. Các tu sĩ sống theo Luật dòng của thánh Augustinô, người được Ambrôsiô rửa tội ở Milanô năm 387 và về sau làm giám mục Hippo. Ngài kể chuyện rửa tội của mình trong cuốn Tự thú. Dòng mang hình thức như ngày nay từ năm 1256, khi Đức Alexanđê IV gom nhiều nhóm ẩn sĩ lại dưới cùng một Luật, biến cố mà các sử gia gọi là Đại Hợp nhất. Martin Luther từng là tu sĩ Augustinô trước khi tách khỏi Rôma, như chương nhắc.
Peru
Những năm đầu. Năm 1985, ngài đến Chulucanas. Từ năm 1988 đến năm 1998, ngài ở Trujillo, lo đào tạo các tu sĩ trẻ, dạy giáo luật, làm thẩm phán tòa án giáo phận và làm cha xứ một giáo xứ nghèo. Đó cũng là thời nhóm du kích Con Đường Sáng hoạt động. Ủy ban Sự thật và Hòa giải của Peru, trong báo cáo cuối cùng năm 2003, đếm được gần bảy mươi ngàn người chết trong cuộc chiến ấy. Những lời người quen ngài nhớ lại thời đó, nói ít, nghe nhiều, hiếm khi nổi nóng, là chân dung người kể gom lại; bạn đừng tìm một văn bản nào ghi nguyên như thế.
Bề trên tổng quyền. Từ năm 2001 đến năm 2013, ngài làm bề trên tổng quyền Dòng Augustinô. Chương nói dòng có gần ba ngàn tu sĩ ở khoảng năm mươi nước; tư liệu Việt trước đây ghi khoảng hai ngàn tám trăm, và “gần ba ngàn” là cách nói tròn.
Chiclayo. Năm 2014, Đức Phanxicô gửi ngài đến đó làm giám quản tông tòa. Năm 2015, ngài làm giám mục Chiclayo và nhập quốc tịch Peru. Năm 2020, ngài kêu gọi quyên góp để mua máy tạo dưỡng khí cho các bệnh viện. Chiclayo là thành phố gần bờ Thái Bình Dương của Peru, gần những ngôi mộ của người Moche cổ. Mộ lãnh chúa Sipán được tìm thấy năm 1987, trong cuộc khai quật do ông Walter Alva dẫn đầu.
Peru theo Công giáo từ cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha vào thập niên 1530. Rôsa Lima, được phong thánh năm 1671, là vị thánh được phong đầu tiên của châu Mỹ.
Về Rôma. Năm 2023, ngài làm tổng trưởng Bộ Giám mục, cơ quan giúp giáo hoàng chọn giám mục cho toàn Hội Thánh, và tháng Chín năm 2023 được phong hồng y. Ngài là giáo hoàng người Mỹ đầu tiên và là giáo hoàng đầu tiên thuộc Dòng Thánh Augustinô.
Vì sao là Lêô
Ngày 10 tháng Năm năm 2025, khi gặp các hồng y, ngài giải thích vì sao chọn hiệu Lêô: noi gương Đức Lêô XIII và thông điệp Rerum Novarum năm 1891, và nhìn đến cuộc cách mạng của trí tuệ nhân tạo. Xem các chương 134 và 175.
Phong cách. Ngài mặc lại chiếc áo choàng ngắn (mozzetta), dọn về căn hộ giáo hoàng trong Dinh Tông Tòa và nghỉ hè ở Castel Gandolfo, nơi nghỉ dưỡng xưa của các giáo hoàng bên một hồ nước phía nam Rôma. So sánh giọng ứng khẩu của Đức Phanxicô với giọng đọc bài soạn kỹ của Đức Lêô là nhận xét của người kể. Còn lời ngài nói sẽ đi tiếp con đường cùng bước đi và con đường của người nghèo, bạn có thể đối chiếu với các bài nói đầu tiên của ngài trên vatican.va.
Năm Thánh
Năm Thánh Hy Vọng. Đức Phanxicô mở Năm Thánh vào đêm Giáng Sinh, ngày 24 tháng Mười Hai năm 2024. Năm Thánh đầu tiên do Đức Bônifaxô VIII công bố năm 1300, lúc đầu cứ một trăm năm, bây giờ cứ hai mươi lăm năm.
Năm Thánh giới trẻ. Đầu tháng Tám năm 2025, hơn một triệu bạn trẻ tụ họp ở Tor Vergata. Đó là cánh đồng nơi Đức Gioan Phaolô II đã quy tụ giới trẻ trong Năm Thánh 2000.
Phong thánh. Ngày 7 tháng Chín năm 2025, ngài phong thánh cho Carlo Acutis và Pier Giorgio Frassati, hai vị thánh trẻ. Xem chương 176.
Đóng Cửa Thánh. Ngày 6 tháng Giêng năm 2026. Tòa Thánh công bố có hơn ba mươi ba triệu khách hành hương trong Năm Thánh.
Dilexi te và thánh Newman
Tông huấn Dilexi te. Văn kiện đề ngày 4 tháng Mười năm 2025. Đức Phanxicô đã bắt đầu soạn, và Đức Lêô cầm lấy viết tiếp. Tựa đề tiếng Latinh nghĩa là “Ta đã yêu mến con”. Chữ ấy lấy từ sách Khải Huyền, chương 3, câu 9, nơi Đức Kitô nói với Hội Thánh ở Philadelphia, một thành phố nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, rằng họ sẽ “biết rằng Ta đã yêu mến ngươi”, đúng như chương viết.
Thánh Newman. Ngày 1 tháng Mười Một năm 2025, thánh John Henry Newman được tuyên bố là Tiến sĩ Hội Thánh. Newman là linh mục Anh giáo, trở lại Công giáo năm 1845 và qua đời trong tước hồng y. Tiến sĩ Hội Thánh là danh hiệu chỉ trao cho vài chục vị thánh. Xem chương 127.
Ở İznik và Beirut
Từ ngày 27 tháng Mười Một đến ngày 2 tháng Chạp năm 2025, ngài đi Thổ Nhĩ Kỳ và Libăng. Ngày 28 tháng Mười Một, ngài đến İznik cùng Thượng phụ Bartôlômêô để kỷ niệm 1.700 năm Công đồng Nicêa. Tàn tích vương cung thánh đường cổ nằm dưới nước hồ. Thượng phụ Bartôlômêô là Thượng phụ Đại kết Constantinôpôli, vị giám mục cao niên nhất của Giáo hội Chính Thống.
Công đồng Nicêa họp năm 325. Truyền thống kể có ba trăm mười tám giám mục. Ariô dạy rằng Chúa Con là một thụ tạo, và công đồng đáp bằng chữ Hy Lạp homoousios, “đồng bản thể”. Công đồng thứ hai họp ở cùng thành ấy năm 787. Kinh Tin Kính đọc trong Thánh lễ Chúa nhật bắt nguồn từ công trình của công đồng đầu tiên cùng công đồng Constantinôpôli, như chương 40 đến 42 đã kể. Câu chương viết về việc họ cùng đọc Kinh Tin Kính và cùng thắp một ngọn nến là cách người kể tả buổi lễ; bạn nên đọc bài nói của Đức Lêô tại İznik trên vatican.va.
Ở Beirut, ngài cầu nguyện tại hải cảng, nơi vụ nổ ngày 4 tháng Tám năm 2020 giết hơn hai trăm người. Ở Libăng, người Kitô hữu, phần lớn là tín hữu Công giáo Maronite, chiếm một phần lớn dân số.
Các công nghị và những chuyến đi năm 2026
Các công nghị. Công nghị đầu tiên họp ngày 7 và 8 tháng Giêng năm 2026 với khoảng một trăm bảy mươi hồng y, và công nghị thứ hai ngày 26 và 27 tháng Sáu năm 2026. Theo Vatican News và Aleteia, ngài muốn biến các buổi họp này thành thông lệ hằng năm. Điều chương nói về chuyện nhiều hồng y thấy lâu lắm mới được hỏi ý kiến như thế là cách người kể tóm lại không khí các buổi họp.
Khẩu hiệu. In Illo uno unum, “trong Đấng Duy Nhất, chúng ta là một”, lấy từ bài bình giải Thánh vịnh 127 của thánh Augustinô (Thánh vịnh 128 trong nhiều bản Kinh Thánh). Chương nói đúng điều đó.
Châu Phi và Tây Ban Nha. Từ ngày 13 đến ngày 23 tháng Tư năm 2026, ngài đi Algeria, Cameroon, Angola và Ghinê Xích Đạo, theo lịch trình trên vatican.va. Tháng Sáu, ngài thăm Tây Ban Nha.
Lampedusa. Ngày 4 tháng Bảy năm 2026, ngài đến Lampedusa, theo thông cáo của Tòa Thánh. Ngày ấy cũng là ngày nước Mỹ kỷ niệm hai trăm năm mươi năm độc lập. Chuyện ngài viết một bức thư gửi nước Mỹ sau chuyến đi này, bạn nên đọc ngay trong văn bản đã công bố, vì tư liệu này chưa đối chiếu từng chữ với văn bản gốc.
Chicago. Ngày 14 tháng Sáu năm 2025, có Thánh lễ ở sân bóng chày của đội White Sox, và ngài gửi lời nhắn qua video. Việc sân bóng ấy là sân nhà của đội ngài hâm mộ từ nhỏ là chi tiết người kể nêu thêm để nối cậu bé Dolton với buổi lễ.
Lời mời đến Việt Nam
Ngày 11 tháng Tư năm 2026, chủ tịch Quốc hội Việt Nam gặp Đức Giáo hoàng ở Vaticanô và trao thư mời chính thức của nhà nước Việt Nam. Đức Giáo hoàng bày tỏ mong muốn đến thăm Việt Nam không bao lâu nữa. Hãng AFP và báo chí Việt Nam đều đưa tin.
Câu ngài nói với các giám mục Việt Nam rằng ngài mong được gặp hơn bảy triệu người Công giáo đang chờ ngài là lời được báo chí thuật lại, nên bạn hãy hiểu đó là lời kể lại chứ không phải văn bản nguyên văn.
Những dòng kết. Các đoạn cuối chương, về người kiên nhẫn nghe hết mọi chuyện, về một cậu bé ngoại ô Chicago, một nhà truyền giáo lội bùn ở Peru và một người con của thánh Augustinô, là suy nghĩ của chính người kể.
Những người trong chương
Lêô XIV (Robert Francis Prevost, sinh năm 1955) là giáo hoàng từ ngày 8 tháng Năm năm 2025.
Louis Marius Prevost và Mildred Martínez là cha mẹ ngài.
Phanxicô và Lêô XIII là hai vị giáo hoàng mà ngài nối tiếp công việc.
John Henry Newman (1801–1890) là thánh, Tiến sĩ Hội Thánh.
Bartôlômêô là Thượng phụ Đại kết.
Augustinô (354–430) là vị thánh có Luật dòng mà các tu sĩ Augustinô giữ.
Trần Thanh Mẫn là chủ tịch Quốc hội Việt Nam, người gặp Đức Giáo hoàng ngày 11 tháng Tư năm 2026.
Những nơi trong chương
Chicago và Dolton, bang Illinois. Villanova, bang Pennsylvania. Peru: Chulucanas, Trujillo, Chiclayo. Rôma: Tor Vergata và Castel Gandolfo. Thổ Nhĩ Kỳ: İznik (Nicêa xưa). Libăng: Beirut. Algeria, Cameroon, Angola và Ghinê Xích Đạo. Tây Ban Nha. Lampedusa. Việt Nam.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một văn bản, hãy đọc tông huấn Dilexi te, văn kiện mà hai vị giáo hoàng cùng viết. Có miễn phí trên vatican.va. Rồi đọc bài nói của Đức Lêô XIV ở İznik, gần nơi Kinh Tin Kính được soạn ra lần đầu. Cuốn Tự thú của thánh Augustinô là cách tốt nhất để gặp vị thánh có Luật dòng đã nuôi dưỡng Dòng của ngài. Bạn có thể tìm trên các thư viện sách số.
Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở các chương 40 đến 42 (Nicêa), chương 127 (Newman), chương 134 (Đức Lêô XIII), chương 168 (Lampedusa), chương 169 (Giáo hội Việt Nam), chương 171 (Thượng Hội đồng), chương 172 (mùa xuân năm 2025), chương 175 (trí tuệ nhân tạo) và chương 176 (các thánh trẻ).