Tư liệu chương 177
Kiểm chứng chương 177: Hải trình vẫn tiếp tục
Đọc xong chương 177, chắc bạn sẽ có lúc tự hỏi: chương cuối này kể chuyện gì mới, các hình ảnh nó nhắc lại nằm ở chương nào, và những lời trích Kinh Thánh trong đó lấy ở đâu. Những trang này viết ra để trả lời những câu hỏi như thế.
Chương 177 là chương kết, không kể biến cố mới. Nó nhìn lại hai mươi thế kỷ: từ cột khói ở Sepphoris đến làn khói trắng năm 2025, những trang sáng và những trang tối, những người Việt Nam trong dòng chảy lớn, những người không có tên, và con đường phía trước. Phần lớn chương là suy nghĩ của người kể. Các sự việc chương nhắc lại đã được kiểm chứng trong tư liệu của những chương trước, nên trang này chỉ gom các chi tiết cụ thể và chỉ bạn đến chương gốc của từng chi tiết.
Khi trích Kinh Thánh, bộ sách dùng bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ, bản mà các nhà thờ Việt Nam đang đọc trong Thánh lễ. Bạn có thể đọc miễn phí trên trang ktcgkpv.org.
Hai cột khói
Sepphoris, khoảng năm 4 trước Công nguyên. Sau khi vua Hêrôđê chết, tướng Rôma Varus đốt phá Sepphoris. Sử gia Do Thái Flavius Josephus ghi lại việc này trong Cổ sử Do Thái, quyển 17. Chương 1 kể kỹ hơn. Hình ảnh dân làng Nadarét đứng nhìn cột khói là cách người kể dựng lại, dựa vào chuyện hai nơi ở rất gần nhau.
Ngày 8 tháng Năm năm 2025. Khói trắng bay lên lúc sáu giờ bảy phút theo đồng hồ Rôma, tức 18 giờ 07 ở Rôma, như bài viết về Đức Lêô XIV trên bách khoa thư ghi. Đức Lêô XIV là vị giáo hoàng thứ 267 theo cách đếm của Niên giám Tòa Thánh (Annuario Pontificio). Các hồng y đốt lá phiếu trong một chiếc lò nhỏ: khói đen nghĩa là chưa chọn được ai, khói trắng nghĩa là đã có giáo hoàng. Xem chương 172.
Những gì dòng sông đã mang theo
Mỗi hình ảnh chương nhắc lại đều có một chương làm nhà.
- Gọi các môn đệ bên hồ Galilê. Tin Mừng Máccô, chương 1, các câu 16 đến 20 (Mc 1,16–20).
- Perpêtua và Fêlicita (năm 203). Chương 21. Hai thiếu nữ thành Carthage nắm tay đỡ nhau trước thú dữ; Cuộc tử đạo của Perpêtua, đoạn 20, kể chuyện Perpêtua đưa tay đỡ Fêlicita đứng dậy.
- Augustinô ở Milanô. Chương 46.
- Biển Đức ở Monte Cassino. Chương 52.
- Phanxicô Assisi trả áo cho cha. Chương 76.
- Constantinôpôli bị cướp phá năm 1204. Chương 70.
- Sách của người Maya bị đốt. Giám mục Diego de Landa đốt sách năm 1562. Xem chương 101.
- Những con tàu nô lệ. Chương 103.
- Những đứa trẻ bị làm hại. Chương 164.
Việt Nam.
- Cậu bé ở Thanh Chiêm dạy các thanh điệu tiếng Việt cho Đắc Lộ: chương 108.
- Anrê Phú Yên tử đạo năm 1644, khi chừng mười chín tuổi: chương 110.
- La Vang: chương 133.
- Một trăm mười bảy vị tử đạo, được phong thánh năm 1988 và nhớ mỗi năm vào ngày 24 tháng Mười Một: chương 125.
- Đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận: chương 145. Ngài bị giam mười ba năm, từ 1975 đến 1988, và viết thư trên những tờ lịch.
- Những công nhân đi lễ lúc chín giờ tối: chương 169.
Câu “một Hội Thánh không dám nhìn vào tội lỗi của mình thì cũng không thể hiểu được lòng thương xót của Thiên Chúa” là lời của người kể, nói lên nguyên tắc của cả bộ sách.
Một điều lạ
Năm 1799. Đức Piô VI chết ở pháo đài Valence, nước Pháp. Ngài tám mươi mốt tuổi và mất ngày 29 tháng Tám. Sổ hộ tịch ghi ngài là Jean Ange Braschi, exerçant la profession de pontife, nghĩa là ông Jean Ange Braschi “làm nghề giáo hoàng”. Chi tiết này có thật. Xem chương 120 và chương 121.
Gamaliên. Trong sách Công vụ Tông đồ, chương 5, các câu 38 và 39 (Cv 5,38–39), người Pharisêu Gamaliên khuyên hội đồng đừng ngăn các tông đồ. Chương trích lời ông. Chương dịch từ bản tiếng Anh, nên chữ có thể khác ít nhiều bản của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ.
Tertulianô. Nhà văn viết tiếng Latinh Tertulianô, trong Apologeticus (Biện giải), đoạn 50, viết rằng máu các vị tử đạo là hạt giống của Hội Thánh. Chương nói lại ý ấy, không trích nguyên văn.
Lời Chúa Giêsu. Tin Mừng Mátthêu, chương 28, câu 20 (Mt 28,20), khép lại bằng lời chương trích, cũng với lưu ý như trên về chữ dịch.
Những người không có tên
Các ông trùm. Ông trùm là những cụ giáo dân trong làng, giữ sổ rửa tội những năm không linh mục nào đến được. Xem chương 125 và chương 133.
Danh sách của Phaolô. Chương cuối Thư gửi tín hữu Rôma nêu tên Phêbê, Prisca và Aquila, Maria, Anđrônicô và Giunia (Rm 16,1–7).
Phía trước
Emmau. Câu chuyện ở Tin Mừng Luca, chương 24, các câu 13 đến 35 (Lc 24,13–35). Làng Emmau cách Giêrusalem sáu mươi stadia, chừng mười một cây số. Chi tiết Người cầm bánh, tạ ơn, bẻ ra nằm ở câu 30. Mắt các môn đệ mở ra và Người biến mất ở câu 31. Lời họ nói với nhau, “lòng chúng ta đã chẳng bừng cháy lên sao”, ở câu 32 (Lc 24,30–32). Chương dịch từ bản tiếng Anh, nên chữ có thể khác ít nhiều bản quen thuộc ở nhà thờ. Việc hai môn đệ quay về Giêrusalem giữa đêm tối là phần chương kể nối theo câu chuyện.
Câu kết. “Cuốn sách này dừng ở đây. Dòng sông thì không.” là lời của người kể.
Những người trong chương
Giêsu Kitô và Simon Phêrô.
Perpêtua và Fêlicita là các thánh tử đạo.
Augustinô, Biển Đức và Phanxicô Assisi là các thánh.
Alexandre de Rhodes (Đắc Lộ) là nhà truyền giáo Dòng Tên ở Việt Nam. Anrê Phú Yên là chân phước.
Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận là hồng y, được tuyên bố là đấng đáng kính.
Piô VI và Lêô XIV là các giáo hoàng.
Những nơi trong chương
Nadarét, Sepphoris, hồ Galilê, Emmau và Giêrusalem. Rôma: các hầm mộ, Nhà nguyện Sistina, quảng trường Thánh Phêrô. Milanô. Monte Cassino. Assisi. Constantinôpôli. Valence. Việt Nam: Thanh Chiêm, Quảng Nam, La Vang, sông Hồng và Bình Dương.
Đọc thêm
Nếu chỉ đọc một đoạn, hãy đọc Tin Mừng Luca, chương 24, các câu 13 đến 35: chuyện hai môn đệ trên đường Emmau. Cuốn sách kết thúc bằng chuyện ấy, vì cả lịch sử Hội Thánh là những người đi đường, gặp một Đấng, rồi quay lại báo tin cho người khác.
Chương cuối này không có chương sau. Câu chuyện của chương này còn được nối tiếp ở các chương trước nó, tức tất cả những chương nó nhắc lại, từ chương 1 (cột khói đầu sách) đến chương 176 (Hội Thánh năm 2026).