Bỏ qua, tới nội dung
Nhìn lại hai mươi thế kỷ lịch sử Hội Thánh

Chương 177

Hải trình vẫn tiếp tục

Nhìn lại hai mươi thế kỷ lịch sử Hội Thánh

Giáo hoàng Nhiều đời

Cuốn sách hai ngàn năm này đã mở đầu bằng một cột khói mịt mù.

Năm ấy, nơi ấy

Hai mươi thế kỷ

  1. Những nơi dòng sông đã đi qua
  2. và nơi người đọc đang sống
Từ một làng nhỏ ở Galilê, qua Carthage và Rôma, dòng sông chảy đến những xóm đạo Quảng Nam và các khu công nghiệp ngày nay.
Bắt đầu đọc

Chương 177

Nhìn lại hai mươi thế kỷ lịch sử Hội Thánh

Nơi chốn
Những nơi dòng sông đã đi qua, và nơi người đọc đang sống
Giáo hoàng
Nhiều đời

Cuốn sách hai ngàn năm này đã mở đầu bằng một cột khói mịt mù.

Vào mùa xuân năm ấy, khoảng bốn năm trước Công nguyên, từ ngôi làng hẻo lánh Nadarét miền Galilê, người ta nhìn thấy những cột khói đen đặc bốc lên cuồn cuộn từ Sepphoris, thành phố sầm uất bên kia sườn đồi. Ở đó, quân lê dương La Mã đang thiêu nhà, giết dân để dập tắt một cuộc nổi dậy. Giữa ngôi làng Nadarét nghèo nàn ấy, có một gia đình người thợ mộc vô danh và một Hài Nhi bé bỏng chưa biết chập chững bước đi.

Và cuốn sách này cũng khép lại bằng một cột khói.

Chiều ngày 8 tháng Năm năm 2025, đúng 18 giờ 07 phút giờ Rôma, một làn khói trắng bỗng cuồn cuộn bốc lên từ chiếc ống khói nhỏ trên mái ngói Nhà nguyện Sistina. Hàng chục ngàn người từ khắp các ngả đường kinh thành đã ùa về Quảng trường Thánh Phêrô chờ xem ai sẽ là vị Giáo hoàng thứ 267, bước lên ngai tòa của người đánh cá nghèo Simon Phêrô năm xưa.

Sau mỗi vòng bỏ phiếu của mật nghị, các lá phiếu được đốt trong chiếc lò gang nhỏ: làn khói đen báo hiệu thế giới còn phải đợi chờ, làn khói trắng loan báo Hội Thánh đã có một vị tân Giáo hoàng.

Giữa hai cột khói ấy là cả một hải trình hai mươi thế kỷ thăng trầm!

Dòng sông còn chảy
Dòng sông còn chảy

Những gì dòng sông lịch sử đã mang theo

Chúng ta đã cùng nhau đi qua một trăm bảy mươi sáu chương sách.

Chúng ta đã từng đứng bên bờ hồ Galilê lộng gió, nghe một Bác Thợ Mộc thành Nadarét cất tiếng gọi mấy người thuyền chài buông lưới theo Người.

Chúng ta đã từng bước xuống những hang toại đạo Catacombe tối tăm dưới lòng đất Rôma, từng đứng giữa đấu trường Carthage nhìn hai người nữ trẻ Perpêtua và Fêlicita bình thản nắm chặt tay nhau trước thú dữ.

Chúng ta đã theo chân Augustinô qua những đêm dài thao thức nơi thành Milan, theo chân Bênêđictô lên núi Monte Cassino lập tu viện, và nhìn chàng thanh niên Phanxicô Assisi cởi bộ áo sang trọng giữa quảng trường để trả lại cho cha mình, bước trọn vào con đường nghèo khó Tin Mừng.

Thế nhưng cuốn sách này cũng không né những trang sử tối mà ai cũng ước giá như chưa từng xảy ra:

  • Đó là ngọn lửa cuồng tín thiêu đốt trên các giàn hỏa của Tòa Thẩm Tra;
  • Đó là nỗi đau thương của cuộc Thập tự chinh thứ tư năm 1204, khi những người mang dấu Thánh Giá lại quay sang cướp phá kinh thành Constantinople, cái nôi Kitô giáo của người anh em phương Đông;
  • Đó là những thời suy đồi, khi có những giáo hoàng thời Phục Hưng buôn thần bán thánh, và hàng giáo sĩ sống nhung lụa giữa biển người đói khổ;
  • Đó là những con tàu chở người nô lệ châu Phi bị xích chặt vượt Đại Tây Dương, những cuốn thư tịch cổ của người Maya bị thiêu rụi thành tro;
  • Đó là những cuộc bách hại, xua đuổi người Do Thái mà người ta dám biện minh nhân danh Thiên Chúa;
  • Và nhức nhối hơn cả là cơn bão khủng hoảng lạm dụng trẻ vị thành niên thời hiện đại, khi những đứa trẻ thơ vô tội bị chính những người mang danh “người của Chúa” làm hại!

Cuốn sách này đã kể lại những vết thương ấy, thật thà và thẳng thắn. Bởi một Hội Thánh không dám nhìn thẳng vào tội lỗi của con cái mình thì không thể rao giảng được Lòng Thương Xót Thiên Chúa!

Và giữa dòng chảy lớn của Giáo hội hoàn vũ, chúng ta đã gặp lại những người con đất Việt thân yêu:

  • Một cậu bé thôn dã nơi đất Quảng Nam đầu thế kỷ XVII đã kiên nhẫn dạy cha Đắc Lộ từng thanh điệu trầm bổng của tiếng Việt, ươm mầm cho chữ Quốc ngữ ra đời;
  • Người thanh niên mười chín tuổi, Chân phước Thầy giảng Anrê Phú Yên, quỳ gối trên gò đất xứ Quảng vào mùa hè năm 1644, lấy máu mình làm chứng cho đức tin: “Hãy giữ nghĩa cùng Chúa Giêsu cho đến hết hơi, cho đến trọn đời!”;
  • Những gia đình tín hữu trốn chạy cơn bách hại thời Tây Sơn, nắm tay nhau lần chuỗi Mân Côi dưới gốc đa giữa rừng thiêng nước độc La Vang;
  • Một trăm mười bảy vị Hiển Thánh Tử Đạo Việt Nam đã hiến dâng mạng sống, để ngày hôm nay cả Hội Thánh hoàn vũ cùng nghiêng mình mừng kính vào ngày 24 tháng Mười Một hằng năm;
  • Đấng Đáng Kính Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, người mục tử đã biến mười ba năm tù thành bài ca hy vọng, cặm cụi viết những sứ điệp Tin Mừng cho đoàn chiên trên mặt sau của những tờ lịch cũ nát;
  • Và hàng ngàn bạn trẻ công nhân tại Bình Dương, Đồng Nai hôm nay, sau những ca làm mười hai tiếng mệt nhoài, vẫn vội vã rửa sạch đôi tay lấm lem để kịp bước vào thánh đường hiệp dâng Thánh lễ lúc chín giờ tối!

Một nghịch lý:
tại sao dòng sông này vẫn chảy?

Nhìn lại toàn bộ hành trình hai ngàn năm ấy, có một nghịch lý mà sử gia công tâm nào cũng phải nhận: theo lẽ thường của lịch sử, con thuyền Giáo hội này lẽ ra đã chìm nghỉm, và dòng sông đức tin này lẽ ra đã cạn khô từ rất lâu rồi!

Dòng sông ấy khởi đầu từ một nhóm người tay trắng: vài ngư dân chất phác, mấy người phụ nữ nghèo và một người thu thuế tội lỗi, nơi một góc hẻo lánh của Đế quốc La Mã, ngay sau khi Thầy của họ bị hành quyết ô nhục trên cây thập tự.

Các hoàng đế La Mã đã đem cả cỗ máy bạo lực của đế quốc ra nghiền nát Giáo hội suốt ba trăm năm.

Đến thế kỷ XI, cuộc Đại Ly Giáo Đông Tây năm 1054 xẻ dòng sông ấy làm đôi.

Đến thế kỷ XVI, cơn phong ba Cải Cách năm 1517 lại xé nó ra muôn ngả.

Chính những người lãnh đạo dòng sông ấy đã bao lần làm hoen ố dung mạo Hội Thánh vì ham mê quyền bính.

Cuối tháng Tám năm 1799, giữa cơn cuồng phong của Cách mạng Pháp, Đức Giáo hoàng Piô VI chết như một tù nhân cô độc tại Valence. Trong cuốn sổ khai tử của chính quyền địa phương, viên hộ tịch cách mạng đã lạnh lùng ghi vào ô nghề nghiệp của cụ già tám mươi mốt tuổi:

“Nghề: làm giáo hoàng.”

Họ đinh ninh rằng các giáo hoàng thế là hết, và Piô VI là người cuối cùng!

Sang thế kỷ XX, những chế độ toàn trị sắt máu nhất lịch sử, từ Đức Quốc xã của Hitler đến các chế độ độc tài vô thần, đã dùng nhà tù, trại tập trung và guồng máy tuyên truyền khổng lồ hòng xóa tên Chúa Kitô khỏi ký ức loài người.

Thế nhưng, Hội Thánh vẫn sừng sững đứng đó!

Những con người gìn giữ con thuyền ấy qua mọi thời đại chẳng khôn ngoan hơn, tài giỏi hơn hay thánh thiện hơn người đời. Từng trang sử cho thấy họ cũng yếu đuối như tất cả chúng ta.

Lời giải thích cho sự trường tồn ấy đã vang lên từ hai ngàn năm trước, nơi miệng một kinh sư Pharisêu tên là Gamaliên. Đứng trước Thượng Hội Đồng Do Thái, khi các tư tế muốn kết án tử các Tông đồ, ông đã can ngăn bằng một lời như lời tiên tri:

“Nếu mưu định hay công việc này do người phàm làm ra, thì nó sẽ tự tan tành! Nhưng nếu quả thật nó đến từ Thiên Chúa, thì các ông sẽ không tài nào phá hủy nổi đâu!”

Nhà văn hộ giáo Tertullianô thuở xưa cũng đã viết:

“Máu các thánh tử đạo là hạt giống trổ sinh các Kitô hữu!”

Tertullianô, Sanguis martyrum semen christianorum

Và câu trả lời sau cùng, điều giữ cho Hội Thánh sống còn qua muôn ngàn giông bão, là lời hứa của Đấng Phục Sinh trước khi về trời:

“Và đây, Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế!”

Những chứng nhân không tên
dệt nên Thân Thể mầu nhiệm

Người chép sử thường ghi tên những bậc vĩ nhân: các vị Giáo hoàng, các hoàng đế, các nhà thần học, các công đồng; và cuốn sách này phần lớn cũng đã phải nương theo dòng niên biểu ấy.

Thế nhưng, dòng sông đức tin của Giáo hội hai ngàn năm qua không chảy nhờ những bậc quyền quý. Nó được nuôi bằng hàng tỷ tâm hồn âm thầm, không có tên trong sách sử trần gian:

  • Đó là những người mẹ tảo tần dạy đứa con thơ chắp đôi bàn tay nhỏ bé làm dấu Thánh Giá trước mỗi bữa cơm nghèo;
  • Đó là những Cụ Trùm, Cụ Quản nơi các họ đạo thôn quê Việt Nam, liều mình cất giấu cuốn sổ rửa tội trong vách nứa suốt những năm tháng cấm đạo không có linh mục;
  • Đó là những bà nội, bà ngoại lưng còng, đêm đêm ngồi bên ngọn đèn dầu leo lét trong căn nhà vách đất, lần từng hạt chuỗi Mân Côi cầu nguyện cho con cháu;
  • Đó là hàng triệu thầy cô giáo lý viên thiện nguyện, mỗi sáng Chúa nhật nhẫn nại nắn nót từng câu kinh, dạy từng chữ giáo lý cho các em thiếu nhi mà không nhận một đồng thù lao;
  • Đó là những nữ tu âm thầm quỳ gối rửa những vết thương lở loét cho các bệnh nhân phong cùi bị người đời xa lánh;
  • Và đó là hàng vạn vị tử đạo vô danh đã ngã xuống giữa rừng sâu, đáy sông hay chốn ngục tù, xương cốt nay đã hòa vào lòng đất mẹ mà không một tấm bia đá nào ghi tên!
Cộng đoàn tiếp tục phục vụ
Cộng đoàn tiếp tục phục vụ

Thánh Phaolô thuở xưa cũng biết quý những con người bé mọn ấy. Ở chương cuối Thư gửi tín hữu Rôma, ngài dành cả một trang để gọi tên từng người bạn bình dị: bà Phêbê, người nữ phục vụ tận tụy; vợ chồng Prisca và Aquila, đôi bạn thợ làm lều đã liều mạng sống để che chở ngài; bà Maria, người đã vất vả nhiều vì anh em; cùng Anđrônicô và Giunia… Họ vô danh giữa đế quốc thời bấy giờ, nhưng tên tuổi họ đã được khắc ghi rực rỡ nơi Nước Trời!

Suốt hai ngàn năm qua, ngọn lửa đức tin chưa bao giờ được trao bằng mệnh lệnh khô khan.

Đức tin được trao từ trái tim sang trái tim: qua một lời thầm thì bên bàn ăn gia đình, qua một cử chỉ hy sinh nâng đỡ nhau giữa cơn hoạn nạn, và qua một cuộc đời dám sống hết mình cho tình yêu.

Mỗi người tín hữu chúng ta hôm nay đều có thể lần ngược lại sợi dây đức tin ấy: từ vị mục tử hay người cha, người mẹ đã rửa tội cho chúng ta; ngược lên người đã rửa tội cho cha mẹ chúng ta; ngược dòng thời gian qua bao thế hệ cha ông, qua các vị thừa sai, các thầy giảng, các bậc tử đạo kiên trung… cho đến một buổi sáng bên bờ Biển hồ Galilê, khi Chúa Giêsu cất tiếng gọi:

“Hãy theo Thầy!”

Đó là một sợi dây ân sủng chưa bao giờ đứt đoạn qua hai mươi thế kỷ; và ở đầu sợi dây ấy hôm nay là đôi bàn tay của mỗi độc giả đang cầm trang sách này!

Trao lại cuốn sách
Trao lại cuốn sách

Chân trời phía trước và biến cố đường Emmau

Không ai biết hai ngàn năm tới sẽ ra sao:

  • Có thể những ngôi thánh đường cổ kính ở châu Âu sẽ còn tiếp tục trải qua những ngày đông vắng lặng, trong khi các cộng đoàn nghèo ở châu Á, châu Phi và châu Mỹ Latinh ngày càng đầy sức sống;
  • Có thể vào một ngày đẹp trời, người Công giáo và Chính Thống giáo sẽ cùng ngồi bên một Bàn Tiệc Thánh Thể;
  • Có thể làn sóng của trí tuệ nhân tạo và công nghệ sinh học sẽ đổi đời sống con người theo những cách hôm nay chưa ai hình dung nổi;
  • Và chắc chắn sẽ còn có những cuộc bách hại mới, những cơn bão táp thử thách mới, cùng những vị thánh mới giữa đời thường…

Những môn đệ đầu tiên bước ra khỏi Căn phòng Tiệc Ly cũng chẳng biết điều gì chờ họ phía trước.

Họ chỉ biết một điều duy nhất: Thầy của họ đã phục sinh, Thầy đã truyền cho họ phải lên đường đi đến tận cùng trái đất, và họ đã can đảm cất bước ra đi!

Chân trời của hành trình
Chân trời của hành trình

Hãy nhớ lại buổi chiều tà ngày Lễ Phục Sinh đầu tiên.

Hai người môn đệ rời bỏ kinh thành Giêrusalem, lê từng bước nặng nề trên con đường bụi bặm trở về làng Emmau, cách đó chừng mười một cây số. Thầy của họ đã chết nhục nhã trên thập giá, và bao ước mơ của họ như đã sụp đổ.

Thế rồi, một Người Khách Lạ lặng lẽ tiến lại gần và bước đi bên cạnh họ.

Người Khách Lạ ấy nhẫn nại nghe họ trút hết nỗi đắng cay. Rồi Người mới mở lòng trí họ, giải thích cho họ hiểu mầu nhiệm Thập Giá qua các trang Kinh Thánh.

Khi bóng đêm buông xuống, họ nài Người ở lại. Người ngồi vào bàn ăn với họ, cầm lấy tấm bánh, dâng lời chúc tụng, bẻ ra và trao cho họ.

Chính trong giây phút ấy, mắt họ liền mở ra và họ nhận ra Người; nhưng Người đã biến mất khỏi tầm mắt họ!

Họ liền nói với nhau:

“Dọc đường, khi Người nói chuyện và giải thích Kinh Thánh cho chúng ta, lòng chúng ta chẳng bừng cháy lên sao?”

Không còn sợ hãi bóng đêm, không còn mỏi mệt vì chặng đường dài, ngay trong giờ khắc ấy, hai người môn đệ đã chỗi dậy, vội vã quay trở lại Giêrusalem để loan báo Tin Mừng Phục Sinh cho anh em!

Hội Thánh đã khởi đầu như thế, và suốt hai mươi thế kỷ qua, Hội Thánh vẫn là như thế:

Đó là câu chuyện của những con người yếu đuối, tội lỗi, bỗng gặp Đấng Hằng Sống trên đường đời; để rồi khi tâm hồn được ngọn lửa tình yêu của Người sưởi ấm, họ không thể nào giữ riêng cho mình, mà vội vã quay trở lại để loan báo niềm hy vọng Phục Sinh cho toàn thể trần gian!

Cuốn sách hai ngàn năm lịch sử này xin dừng lại nơi đây.

Nhưng dòng sông của ân sủng và con thuyền Hội Thánh của Chúa Kitô thì không bao giờ dừng lại!

Ngọn gió của Chúa Thánh Thần vẫn đang thổi lồng lộng, giục giã con thuyền Dân Thánh tiếp tục giương cao cánh buồm đức tin, can đảm rẽ sóng tiến ra khơi xa, để thắp sáng tình yêu thương, lòng thương xót và niềm hy vọng bất diệt của Tin Mừng trên khắp mọi nẻo đường quê hương đất Việt và cho đến tận cùng trái đất muôn đời!

Ngọn gió của Chúa Thánh Thần vẫn đang thổi lồng lộng, giục giã con thuyền Dân Thánh tiếp tục giương cao cánh buồm đức tin, can đảm rẽ sóng tiến ra khơi xa, để thắp sáng tình yêu thương, lòng thương xót và niềm hy vọng bất diệt của Tin Mừng trên khắp mọi nẻo đường quê hương đất Việt và cho đến tận cùng trái đất muôn đời!

Chương 177 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

Cuốn sách hai ngàn năm lịch sử này xin dừng lại nơi đây. Nhưng dòng sông của ân sủng và con thuyền Hội Thánh của Chúa Kitô thì không bao giờ dừng lại!

Từ một làng nhỏ ở Galilê, qua Carthage và Rôma, dòng sông chảy đến những xóm đạo Quảng Nam và các khu công nghiệp ngày nay.

Những người trong chương

  • Perpêtua và Fêlicita · Hai thiếu nữ tử đạo ở đấu trường Carthage. Hội Thánh kính nhớ các ngài mỗi năm vào ngày 7 tháng Ba.
  • Anrê Phú Yên · Thầy giảng mười chín tuổi, chịu chết vì đức tin năm 1644 ở xứ Quảng. Ngài được phong chân phước năm 2000.
  • Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận · Tổng giám mục bị giam mười ba năm, viết thư cho đoàn chiên trên mặt sau những tờ lịch cũ. Ngài được tuyên là Đấng Đáng Kính năm 2017.

Nơi ấy hôm nay

  • Nadarét có Vương cung thánh đường Truyền Tin, nhà thờ lớn nhất vùng Trung Đông, dựng nơi truyền thống đặt ngôi nhà của Đức Maria.
  • Sepphoris, tiếng Do Thái gọi là Tzippori, nay là công viên khảo cổ quốc gia, còn nhiều nền nhà và tranh khảm cổ trên đồi đối diện Nadarét.
  • Nhà nguyện Sistina ở Vatican: mỗi lần có mật nghị, làn khói đen hay trắng từ ống khói nhỏ trên mái vẫn báo cho quảng trường biết kết quả.

Muốn đọc thêm

Cv 5,34-39 · Mt 28,20 · Rm 16,1-16 · Lc 24,13-35 · Tertulianô, Hộ giáo, số 50

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Hết cuốn 5Lời khép sáchGấp cuốn 5 lại trước khi xuôi dòng tiếp