Bỏ qua, tới nội dung

Lời vào sách · Cuốn 2

Nicêa, mùa hè năm 325

Các ngài tìm về đây bằng cả đường bộ lẫn đường biển, từ xứ Ai Cập nắng gió và miền Syria xa xôi, từ vùng Tiểu Á và đất Hy Lạp cổ kính, thậm chí có vài vị lặn lội từ tận đế quốc Ba Tư ở phương đông và các tỉnh miền Tây. Khoảng ba trăm vị giám mục đã tề tựu về thành Nicêa, một đô thị nằm không xa bờ biển Marmara. Toàn bộ chi phí đi đường và ăn ở của các ngài trong dịp này đều do đích thân hoàng đế Rôma đài thọ.

Bước vào hội trường năm ấy, có những vị mục tử bước đi rất chậm chạp và tập tễnh.

Toàn thể đại hội lặng đi, hướng ánh mắt nhìn các vị ấy với lòng tôn kính xen lẫn niềm xúc động nghẹn ngào. Có vị chỉ còn lại một bên mắt vì mắt kia đã bị khoét mất trong ngục tù. Có vị bước đi khập khiễng vì đã bị đao phủ cắt đứt gân chân. Lại có vị như Đức Giám mục Phaolô thành Nêôxêdarê thì đôi bàn tay đã hoàn toàn tàn phế: trong những năm tháng cấm đạo vừa qua, quân lính đã dùng sắt nung đỏ dí vào đốt cháy hai bàn tay ngài, để lại những vết sẹo co quắp không bao giờ lành lại được nữa.

Chỉ mới mười hai năm trước đó thôi, những người mục tử mang đầy thương tích ấy còn đang bị chính quyền đế quốc lùng bắt như tội phạm. Nhà thờ của các ngài bị san phẳng, Sách Thánh của các ngài bị ném vào đống lửa. Thế mà giờ đây, chính đương kim Hoàng đế Constantinô lại long trọng gửi thư triệu tập các ngài về dự công đồng, và đích thân nhà vua bước vào phòng họp với tư cách là người chủ nhà hiếu khách.

Thế nhưng, lý do sâu xa quy tụ các vị chứng nhân anh dũng ấy về Nicêa không phải là lời mời của hoàng đế, mà là một câu hỏi sống còn của đức tin. Tại thành Alexanđria bên Ai Cập, có một linh mục tên là Ariô đã giảng dạy rằng: Ngôi Lời Con Thiên Chúa suy cho cùng cũng chỉ là một loài thụ tạo, dẫu là thụ tạo đầu tiên và cao trọng nhất do Thiên Chúa dựng nên, nhưng vẫn không phải là Thiên Chúa đích thực. Vậy rốt cuộc, Đức Giêsu Kitô có thực sự là Thiên Chúa thật như Chúa Cha hay không? Những con người từng bước qua lửa đỏ và đòn tra tấn vì danh Đức Kitô giờ đây phải cùng nhau ngồi lại, định nghĩa cho thật rõ ràng Đấng mình tôn thờ là ai, bằng những câu chữ chuẩn xác sẽ còn vang vọng suốt hàng ngàn năm sau trong Kinh Tin Kính.

Câu hỏi tại thành Nicêa mùa hè năm 325 ấy đã mở ra một khúc quanh hoàn toàn mới cho dòng sông Hội Thánh. Bước ra khỏi hầm tối bách hại, Hội Thánh nay đã được tự do. Nhưng chính từ đây, Hội Thánh lại phải học một bài học mới khó khăn không kém: biết dùng sự tự do ấy để diễn tả trọn vẹn chân lý đức tin, biết dấn thân xây dựng một nền văn minh mới giữa trần gian, mà đồng thời không đánh mất đi sự thanh bần, trong sáng của linh hồn mình giữa những cung điện quyền lực thế gian.

Cuốn sách thứ hai này sẽ cùng bạn xuôi theo dòng sông ấy suốt gần mười thế kỷ. Chúng ta sẽ đi qua trận bách hại cuối cùng và dữ dội nhất dưới thời Điôclêtianô, qua chiếc cầu Milvian và buổi sáng tự do sau đêm dài, qua những công đồng dậy sóng và những đan viện tĩnh mịch giữa rừng sâu. Chúng ta sẽ chứng kiến đế quốc Rôma ở phương Tây sụp đổ và những dân tộc mới bước vào Hội Thánh, nghe tiếng kinh của Biển Đức, của Grêgôriô Cả, của Cyrillô và Mêthôđiô. Chúng ta cũng sẽ gặp những góc khuất đau lòng: Đông và Tây xa dần nhau, những cuộc Thập tự chinh đầy bi kịch. Rồi cuốn sách khép lại nơi những giảng đường đầu tiên ở Paris và Bologna, nơi người ta dám hỏi “tại sao” về chính đức tin của mình.

Chương đầu của cuốn · Chương 35Montanô, Nôvatianô và câu hỏi về lòng thương xót