Chương 35
Khoảng năm 160–325 · Tiểu Á, Carthage, Rôma
Năm 325, tại Công đồng Nicêa, hoàng đế Constantinô có cuộc trò chuyện với một vị giám mục già tên là Acêsiô. Ông thuộc một giáo phái riêng đã tách khỏi Hội Thánh từ khoảng bảy mươi năm trước và tự nhận mình là nhóm “những người trong sạch”. Công đồng vừa giải quyết xong nhiều vấn đề trọng đại, và nhà vua muốn biết ông Acêsiô có đồng thuận với các giám mục khác hay không.
Sử gia Sôcrát chép chuyện này khoảng năm 440 theo lời một cụ già từng dự Công đồng Nicêa, và sử gia Sôdômênô cũng thuật lại tương tự. Acêsiô nhất trí với các phán quyết của Công đồng về Kinh Tin Kính cũng như ngày mừng lễ Phục Sinh: “Thưa Hoàng thượng, Công đồng chẳng quyết định điều gì mới lạ cả”. Tuy nhiên, có một điểm ông nhất quyết không nhượng bộ: người tín hữu sau khi chịu phép Rửa Tội mà trót phạm tội trọng, chẳng hạn như chối đạo trong cơn bách hại, thì Hội Thánh không được phép đón nhận họ trở lại. Ông cho rằng cứ khuyên họ ăn năn sám hối, và Thiên Chúa là Đấng có quyền tha tội có thể xót thương họ, nhưng họ đừng mong nhận được ơn tha thứ qua bàn tay các linh mục.
Nghe xong, hoàng đế Constantinô mỉm cười đáp một câu để đời: “Này ông Acêsiô, vậy ông hãy tự kiếm lấy một cái thang rồi một mình trèo lên trời đi nhé!”
Câu nói hóm hỉnh ấy khép lại cuộc tranh luận làm Hội Thánh đau đầu suốt hơn một thế kỷ: Rốt cuộc, Hội Thánh trên trần gian là câu lạc bộ của những bậc thánh thiện hoàn hảo, hay là ngôi nhà thương xót cho những người tội lỗi đang cần được chữa lành?

Những ngôn sứ tự xưng tại miền Phrygia
Câu chuyện khởi nguồn từ khoảng những năm 160–170 tại vùng đồi núi Phrygia ở miền trung Tiểu Á, nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Tại một ngôi làng nhỏ tên là Ardabau nằm sát ranh giới xứ Mysia, có một người tân tòng tên là Montanô bắt đầu rơi vào những cơn xuất thần kỳ lạ. Theo lời một tác giả đương thời được sử gia Êusêbiô trích lại, Montanô thường co giật, mê sảng và thốt ra những lời khác thường mà ông quả quyết là Chúa Thánh Thần đang phán qua miệng mình. Thánh Êpiphaniô còn ghi lại một câu nói của Montanô nghe như thể chính Thiên Chúa Cha toàn năng đang ngự vào xác ông ta mà nói chuyện.
Theo sát Montanô là hai phụ nữ tên Prisca và Maximilla; cả hai bỏ chồng đi làm nữ ngôn sứ cho phong trào. Họ rêu rao rằng thời của Chúa Thánh Thần, Đấng Bảo Trợ Chúa Giêsu đã hứa, nay bắt đầu qua tiếng nói của họ; và chẳng bao lâu nữa, Thành Thánh Giêrusalem Mới sẽ từ trời hạ xuống ngay trên cánh đồng giữa hai ngôi làng hẻo lánh Pepuza và Tymion của xứ Phrygia! Tin lời sấm ấy, hàng ngàn người từ khắp nơi lũ lượt bỏ nhà kéo về vùng quê nghèo ấy ngóng ngày tận thế.

Nhóm này tự gọi phong trào của mình là “Lời Ngôn Sứ Mới”. Người ngoài thì gọi họ là “nhóm người Phrygia”, và về sau mới quen gọi là phái Montanô. Họ đặt ra một lối sống khổ chế rất khắt khe: buộc tín hữu phải ăn chay nhiều ngày hơn và ngặt nghèo hơn luật chung; người góa vợ hay góa chồng không được phép tái hôn; khi bách hại nổ ra, tín hữu không được lẩn trốn mà phải hiên ngang ra nộp mình chịu chết; và đặc biệt, họ tuyên bố Hội Thánh không có quyền tha các tội trọng cho những ai phạm tội sau khi đã lãnh nhận phép Rửa Tội.
Lối sống quyết liệt ấy đã cuốn hút được không ít giáo dân nhiệt thành. Nhiều người cảm thấy đời sống đạo tại giáo xứ mình sao mà nguội lạnh, còn một số giám mục thì bàn giấy chẳng khác viên chức thu thuế; bởi thế, khi nghe lời kêu gọi bừng lửa từ Phrygia vọng tới, họ cứ ngỡ bầu khí lễ Ngũ Tuần thuở ban đầu đang sống lại.
Cuộc phân định thần khí của các giám mục
Thời gian đầu, các giám mục Tiểu Á cũng lúng túng. Bởi ơn ngôn sứ vốn có thật trong truyền thống Hội Thánh: từ thời sách Công vụ Tông đồ đã có ngôn sứ Agabô báo trước nạn đói hay bốn người con gái đồng trinh của thầy phó tế Philípphê được ơn nói tiên tri; sách Didakhê, như chương 25 đã kể, cũng có những chỉ dẫn về các ngôn sứ; và chính Thánh Phaolô từng dặn dò: “Anh em đừng dập tắt Thần Khí, đừng khinh thường lời ngôn sứ; nhưng hãy cân nhắc thử nghiệm mọi sự, điều gì tốt thì giữ lấy”. Nhưng làm thế nào để phân biệt được đâu là tiếng nói của Chúa Thánh Thần thật, đâu là sự khích động của thần dữ hay trí tưởng tượng con người?
Để tìm câu trả lời, các giám mục và tín hữu Tiểu Á nhiều lần họp lại ở nhiều nơi để nghe và thẩm tra các “lời ngôn sứ mới”. Đó là những công nghị địa phương xưa nhất mà lịch sử Hội Thánh còn ghi. Hai giám mục Zôticô thành Comana và Giuliô thành Apamêa còn tìm đến tận nơi để thử thần khí đang nói qua bà Maximilla, nhưng đám môn đồ ngăn không cho các ngài lại gần, còn bà thì lớn tiếng tuyên bố: “Người ta xua đuổi tôi khỏi đàn chiên như xua một con sói; nhưng tôi không phải là sói, tôi chính là Lời, là Thần Khí và là Quyền Năng!”

Cân nhắc kỹ, các giám mục dứt khoát bác bỏ phong trào. Lý do rõ ràng: Montanô và hai bà kia đặt lời xuất thần của mình cao hơn Mặc Khải các Tông đồ truyền lại, coi thường quyền bính của các giám mục kế vị Tông đồ; hơn nữa, sự khắt khe quá mức của họ đóng sầm cửa thương xót trước mặt những người tội lỗi biết ăn năn.
Chẳng bao lâu, chính lịch sử cho thấy những lời tiên tri ấy sai: bà Maximilla từng quả quyết sau khi bà qua đời sẽ không còn ngôn sứ nào nữa mà ngày tận thế ập đến tức khắc; thế nhưng khi bà mất vào khoảng năm 179, một tác giả đương thời viết sách hơn mười ba năm sau đó đã điềm nhiên nhận xét rằng suốt hơn mười ba năm qua, thế giới thậm chí chẳng có lấy một cuộc chiến tranh lớn nhỏ nào, nói chi đến ngày tận thế!
Bị các công nghị Tiểu Á rồi các Đức Giáo hoàng ở Rôma lên án, giáo phái Montanô vẫn âm ỉ ở vùng quê Phrygia mấy thế kỷ nữa. Đến khoảng năm 530 dưới triều hoàng đế Giustinianô, sử gia Prôcôpiô cho biết một số tín đồ cuối cùng của phái này đã khóa trái cửa nhà thờ rồi châm lửa tự thiêu. Vào năm 2000 và 2001, hai nhà khảo cổ học Peter Lampe và William Tabbernee đã xác định được vị trí ngôi làng “Giêrusalem mới” Pepuza của họ, nằm tại khu phế tích gần làng Karayakuplu ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Khi vị luật sư tài danh bỏ nhà ra đi
Phong trào Montanô không chỉ quẩn quanh núi Tiểu Á mà còn vượt biển sang tận Carthage ở Bắc Phi. Và điều đáng tiếc nhất là nó lôi kéo mất một bộ óc lớn: luật sư Tertulianô, người từng viết những trang bảo vệ đức tin sắc bén nhất như chương 33 đã kể.
Vốn tính nguyên tắc và cực đoan, Tertulianô thấy kỷ luật sắt đá của nhóm “Ngôn Sứ Mới” quá hợp ý mình. Khoảng năm 207, ông ngả theo phái Montanô và viết liền một loạt sách như Về việc ăn chay, Về chế độ một vợ một chồng, Về việc trốn chạy trong cơn bách hại và Về sự khiêm tốn để bảo vệ lập trường khắt khe của giáo phái.
Trong cuốn Về sự khiêm tốn, viết khoảng năm 210 đến 220, Tertulianô đã trút cơn thịnh nộ lên một vị giám mục, có thể là Giám mục Carthage hoặc Đức Giáo hoàng tại Rôma, vì vị này ra sắc lệnh rằng Hội Thánh sẵn sàng tha cho những giáo dân trót phạm tội ngoại tình hay dâm ô nếu họ thành tâm đền tội. Bằng giọng mỉa mai cay độc, Tertulianô nhại lời sắc lệnh: “Ngài Thượng tế tối cao, tức vị giám mục của các giám mục, đã ban chiếu chỉ rằng: Ta tha các tội ngoại tình và tà dâm cho những kẻ đã chu toàn việc sám hối!” Cuối sách, ông trích lời nhóm ngôn sứ mới: đúng là Hội Thánh có quyền tha tội, nhưng Hội Thánh nhất quyết không tha những tội nặng ấy, kẻo người ta được đằng chân lân đằng đầu mà phạm thêm tội khác!
Ở Rôma lúc ấy, vị mục tử bị phe khắt khe chê là “quá rộng tay khoan dung” chính là Đức Giáo hoàng Callixtô I, người xuất thân nô lệ từng trông coi nghĩa trang hầm mộ trên đường Appia như chương 29 đã kể. Đức Callixtô giữ vững truyền thống: người con nào trót phạm tội nặng mà thật lòng thống hối thì Hội Thánh đều mở rộng vòng tay tha thứ.
Phản đối đường lối ấy là một linh mục uyên bác nhất nhì Rôma lúc bấy giờ: cha Hippôlytô. Trong Bác bỏ mọi lạc giáo, ông nặng lời kết tội Đức Callixtô làm băng hoại kỷ cương khi dễ dãi nhận lại kẻ phạm tội trọng, lại còn cho cử hành hôn phối cho những đôi lệch giai cấp mà luật Rôma cấm, như cho phép các thiếu nữ quý tộc kết hôn hợp lệ trước mặt Chúa với những người đàn ông thân phận nô lệ hoặc cựu nô lệ! Quá bức xúc, Hippôlytô để nhóm môn đệ tôn mình làm giám mục Rôma đối lập với Đức Callixtô, trở thành vị “ngụy giáo hoàng”, tức giáo hoàng đối lập, đầu tiên trong lịch sử.
Thế nhưng chuyện chia rẽ đau lòng ấy lại khép bằng một cái kết thật cảm động. Năm 235, khi cuộc bách hại của hoàng đế Maximinô nổ ra, như chương 27 đã nhắc, cả giáo hoàng hợp pháp lúc ấy là Đức Pontianô, người kế vị thứ hai sau Đức Callixtô, lẫn linh mục ly khai Hippôlytô đều bị xiềng xích đày đi làm khổ sai ở hầm mỏ đảo Sardinia, nơi được mệnh danh là “hòn đảo tử thần”. Biết mình khó sống sót trở về, ngày 28 tháng 9 năm 235, Đức Pontianô tự nguyện từ chức ngay trên đảo lưu đày để giáo đoàn Rôma bầu người mới chăn dắt đoàn chiên. Ngài là vị giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử từ chức. Và chính giữa chốn địa ngục trần gian của hầm mỏ khổ sai ấy, trước cái chết cận kề vì danh Chúa, hai mục tử từng ở hai chiến tuyến đã ôm nhau làm hòa, đưa giáo đoàn Rôma trở lại hiệp nhất. Cả hai kiệt sức qua đời trên đảo Sardinia; ít năm sau, Đức Giáo hoàng Phabianô cho rước thi hài hai vị về an táng trọng thể tại Rôma trong cùng một ngày, và Hội Thánh tôn phong cả hai ngài lên bậc hiển thánh, mừng kính chung trong một ngày lễ, 13 tháng 8!
Bi kịch những tờ giấy chứng nhận tế thần năm 250
Mười lăm năm sau, vào năm 250, cơn bão lớn chưa từng có ập xuống khắp đế quốc dưới triều hoàng đế Đêciô: sắc lệnh buộc toàn dân phải ra tế thần để lấy giấy chứng nhận, gọi là libellus.
Như chương 27 đã kể, trước lưỡi gươm và cực hình tra tấn, bên cạnh những vị anh hùng tử đạo, đã có biết bao giáo dân vì yếu đuối khiếp sợ mà gục ngã. Hội Thánh thời ấy chia những người vấp ngã, gọi chung là lapsi, nghĩa là những người sa ngã, thành ba mức. Nặng nhất là nhóm sacrificati, những người đã ăn thịt cúng và sát tế súc vật dâng thần. Nhẹ hơn một chút là nhóm thurificati, những người chỉ cầm nhúm hương bỏ vào lò lửa trước tượng thần. Nhóm thứ ba là libellatici, những người không hề đến đền thờ cúng tế, nhưng lén đút lót cho quan để mua một tờ giấy chứng nhận khống.
Khi cơn bão bách hại tạm lắng xuống vào năm 251, hàng ngàn con người trót yếu lòng ấy đã kéo đến đứng chật trước cổng các nhà thờ, mặc áo vải thô, đầu rắc tro bụi, vừa khóc lóc vừa đấm ngực van xin được Hội Thánh tha thứ và cho rước lễ trở lại. Trước đám đông thống hối đẫm nước mắt ấy, Hội Thánh buộc phải trả lời dứt khoát câu hỏi nhức nhối bấy lâu: Có được phép tha thứ cho họ hay không?

Người Công giáo Việt Nam mình đọc trang sử này hẳn thấy gần gũi đến thắt lòng. Trong những năm tháng cấm đạo ác liệt dưới triều các vua nhà Nguyễn thế kỷ XIX, quan quân triều đình cũng thường đặt cây Thánh giá dưới cổng làng hoặc trước công đường, ép người tín hữu phải bước qua thập giá, tức là quá khóa, để chứng tỏ đã bỏ đạo. Sau mỗi đợt lùng bắt đi qua, trong các xóm đạo Việt Nam cũng có những ông bà anh chị em vì một phút yếu lòng sợ đòn vọt hoặc thương vợ con mà trót bước chân qua Thánh giá, để rồi sau đó ngày đêm ăn năn khóc lóc tìm đến xin các cha thừa sai, các cha bản xứ và các thầy giảng mở đường cho mình được xưng tội hòa giải trở về với Chúa.
Trở lại Carthage bên Bắc Phi năm 251, tình hình còn rối hơn vì thêm một chuyện nội bộ. Trong đợt bắt bớ, có những tín hữu bị tống ngục, tra tấn dã man mà vẫn không chối đạo rồi sống sót; cộng đoàn gọi họ là “các vị tuyên xưng đức tin” và kính như thánh sống. Cậy uy tín ấy, một số vị tự ý viết những mảnh “giấy bảo lãnh tha tội” cho người chối đạo cầm tới buộc giám mục cho rước lễ ngay, khỏi phải đền tội; thậm chí có một vị tên là Lucianô còn nhân danh một bạn tù đã tử đạo là Phaolô để ký phát giấy tha tội hàng loạt cho bất cứ ai xin tới!
Vị mục tử đứng đầu giáo đoàn Carthage lúc bấy giờ là Thánh Giám mục Cyprianô. Ngài từng tạm lánh ra vùng ngoại ô lúc cao điểm của cuộc bách hại để bảo toàn tính mạng hầu tiếp tục điều hành giáo phận qua thư từ, một quyết định khôn ngoan nhưng cũng bị kẻ cực đoan dèm pha. Đứng giữa hai thái cực, một bên đòi đóng chặt cửa không tha ai, một bên đòi tha bổng ngay không cần đền tội, Thánh Cyprianô triệu tập công nghị các giám mục Bắc Phi mùa xuân năm 251 và đưa ra một đường lối vừa nghiêm minh vừa giàu lòng từ bi:
Cánh cửa Hội Thánh luôn mở rộng đón người con hoang đàng trở về, không một ai bị bỏ rơi; nhưng tha thứ không thể hời hợt qua những tờ giấy bảo lãnh, mà người trót chối đạo phải đền tội công khai một thời gian dưới sự hướng dẫn của giám mục, dài hay ngắn tùy lỗi: người chỉ mua giấy khống thì ngắn hơn; người đã tế thần thì phải lâu năm hơn để tỏ lòng thống hối thật; riêng ai đang đền tội mà lâm bệnh sắp qua đời thì linh mục phải lập tức ban ơn giao hòa và cho rước Của Ăn Đàng ngay để họ được bình an về với Chúa!
Cuộc ly giáo của linh mục Nôvatianô tại Rôma
Cũng mùa xuân năm 251 ấy ở Rôma, sau khi Đức Giáo hoàng Phabianô tử đạo tháng Giêng năm 250 và ngai tòa Phêrô bỏ trống mười bốn tháng ròng vì bách hại, giáo sĩ và giáo dân Rôma họp lại bầu một linh mục hiền đức lên kế vị: Đức Giáo hoàng Cornêliô. Về những người trót chối đạo, ngài cùng một lòng với Thánh Cyprianô bên Carthage.

Thế nhưng quyết định ấy vấp phải sự chống đối quyết liệt của cha Nôvatianô, linh mục thông thái bậc nhất Rôma lúc bấy giờ. Ông viết chuyên luận thần học lớn đầu tiên bằng tiếng Latinh về mầu nhiệm Thiên Chúa Ba Ngôi, và từng thay mặt giáo sĩ Rôma viết thư cho các giáo đoàn suốt mười bốn tháng trống tòa.
Như Tertulianô trước đó, Nôvatianô cho rằng Hội Thánh trên trần gian phải là một cộng đoàn tinh tuyền không tì vết; tội chối đạo là tội tày đình chỉ một mình Thiên Chúa mới phán xét ở đời sau, còn Hội Thánh không có quyền nhận những kẻ ấy trở lại hiệp thông! Không chịu đường lối nhân từ của Đức Cornêliô, ông tách ra và nhờ ba giám mục tỉnh lẻ truyền chức giám mục cho mình, tự xưng là giám mục Rôma hợp pháp, trở thành vị giáo hoàng đối lập thứ hai trong lịch sử. Trong một bức thư gửi Thánh Cyprianô, Đức Cornêliô bức xúc kể rằng Nôvatianô đã lừa ba giám mục quê mùa chất phác từ một miền hẻo lánh nước Ý lên Rôma, chuốc cho ngà ngà say lúc bốn giờ chiều rồi ép họ đặt tay cho mình.
Cũng trong bức thư ấy, để cho thấy Giáo hội Rôma hợp pháp lớn và chặt chẽ ra sao, Đức Cornêliô ghi lại một bảng thống kê quý giá về giáo đoàn Rôma năm 251: bấy giờ dưới quyền ngài có 46 linh mục, 7 phó tế, 7 phụ phó tế, 42 thầy giúp lễ, 52 thầy trừ quỷ, đọc sách và giữ cửa, cùng hơn 1.500 bà góa và người nghèo khổ đang được quỹ bác ái của Hội Thánh nuôi dưỡng hằng ngày! Từ những con số này, các sử gia ước tính giữa thế kỷ thứ III, tín hữu ở Rôma đã lên tới khoảng ba mươi đến năm mươi ngàn người.
Mùa thu năm 251, một công nghị gồm sáu mươi giám mục họp tại Rôma đã chính thức tuyên bố ủng hộ Đức Giáo hoàng Cornêliô và vạch rõ sai lầm của Nôvatianô. Thế nhưng Nôvatianô vẫn lập một giáo hội ly khai riêng mang tên Katharoi, tiếng Hy Lạp nghĩa là “Những người trong sạch”, lan rộng sang nhiều tỉnh thành và tồn tại dai dẳng suốt mấy thế kỷ. Ông giám mục già Acêsiô được hoàng đế Constantinô khuyên “tự bắc thang lên trời” ở đầu chương chính là hậu duệ của giáo phái này.
Đức Giáo hoàng Cornêliô chịu lưu đày và chết vì đạo năm 253 tại cảng Centumcellae, nay là Civitavecchia gần Rôma; thi hài được đưa về an táng tại hầm mộ Callixtô với tấm bia đá khắc chữ Latinh giản dị ghi danh hiệu tử đạo của ngài; còn Nôvatianô, theo truyền thống, cũng chết vì đạo trong cuộc bách hại của Valêrianô ít năm sau. Năm 1932, các nhà khảo cổ đã tìm thấy trong hầm mộ trên đường Tiburtina ở Rôma một tấm bia đá ghi dòng chữ: “Phó tế Gaudentiô lập bia này kính nhớ Nôvatianô, vị tử đạo đầy phúc lành”.

“Ai không có Hội Thánh làm Mẹ, người ấy không thể có Thiên Chúa làm Cha”
Ngay giữa cơn ly giáo năm 251, Thánh Cyprianô viết Về sự hiệp nhất của Hội Thánh Công giáo, trong đó có một câu đã thành di sản muôn đời của Hội Thánh: “Ai không nhận Hội Thánh làm Mẹ, thì người ấy không thể có Thiên Chúa làm Cha”.
Để những người cầu toàn như nhóm Nôvatianô hiểu vì sao Hội Thánh kiên nhẫn ôm cả những người con yếu đuối tội lỗi, trong thư số 54, Thánh Cyprianô nhắc lại dụ ngôn Lúa tốt và cỏ lùng. Khi đầy tớ nóng lòng hỏi có nên nhổ sạch cỏ lùng ngay không, ông chủ cản lại: “Đừng, kẻo trong lúc gom cỏ lùng, các anh lại nhổ lầm luôn cả lúa tốt; cứ để cả hai cùng lớn lên cho tới mùa gặt”. Thánh Cyprianô nhắn nhủ: trên cánh đồng Hội Thánh ở trần gian này cũng vậy, hạt lúa tốt và nhánh cỏ lùng vẫn mọc đan xen bên nhau; hơn nữa, trong vương quốc của ân sủng, một người hôm nay trông giống như nhánh cỏ lùng vì trót sa ngã, ngày mai nhờ ơn Chúa và lòng thống hối lại có thể biến đổi thành bông lúa trĩu hạt! Việc tách biệt sau cùng là của một mình Thiên Chúa trong ngày chung thẩm, chứ không phải việc của những con người tự cho mình quyền cầm liềm cắt bỏ anh em.
Dĩ nhiên, chính Thánh Cyprianô năm 256 cũng tranh luận khá căng với Đức Giáo hoàng Stêphanô I về một việc khác: người đã được rửa tội trong các nhóm lạc giáo hay ly khai như nhóm Nôvatianô, khi trở về Hội Thánh Công giáo có phải rửa tội lại không? Thánh Cyprianô và các giám mục Bắc Phi cùng Giám mục Firmilianô xứ Cappađôcia chủ trương phải rửa tội lại vì cho rằng ở ngoài Hội Thánh thì không có ân sủng bí tích; còn Đức Giáo hoàng Stêphanô tại Rôma giữ truyền thống: phép Rửa Tội đã cử hành đúng thể thức nhân danh Chúa Ba Ngôi thì đã thành sự, khi trở về chỉ cần đặt tay giao hòa chứ không được rửa tội lại. Cuộc tranh luận chưa ngã ngũ thì cả hai mục tử lần lượt tử đạo dưới thời hoàng đế Valêrianô: Đức Giáo hoàng Stêphanô qua đời ngày 2 tháng 8 năm 257, và Thánh Cyprianô bị chém đầu tại Carthage ngày 14 tháng 9 năm 258. Về sau, qua Công đồng Arles năm 314 và qua thần học của Thánh Augustinô, cả Hội Thánh theo phán quyết của Rôma rằng chính Đức Kitô ban ân sủng qua bí tích nên phép Rửa Tội chỉ lãnh nhận một lần; đồng thời, Hội Thánh vẫn tôn kính lòng yêu mến hiệp nhất của Thánh Cyprianô, xếp tên ngài ngay cạnh Đức Giáo hoàng Cornêliô trong Kinh Nguyện Thánh Thể I và mừng kính chung hai vị vào ngày 16 tháng 9 hằng năm.
Chiếc thang của lòng thương xót
Nhìn lại câu chuyện của Montanô, Tertulianô hay Nôvatianô, ta thấy họ không xuất phát từ ý xấu: họ khao khát một Hội Thánh tinh tuyền thánh thiện, muốn đời sống đạo nghiêm túc trọn bề, và sợ rằng nếu tha thứ dễ dàng quá thì sẽ làm rẻ rúng máu đào của các vị tử đạo kiên trung.
Hội Thánh cũng luôn khao khát sự thánh thiện ấy; nhưng Hội Thánh đã chọn con đường khó hơn: giữ cho cánh cửa lòng thương xót luôn mở. Không phải vì coi nhẹ tội chối Chúa, mà vì Hội Thánh không bao giờ dám quên cách Chúa Giêsu đã đối xử với vị Tông đồ trưởng của Người.
Như Tin Mừng Gioan đã thuật lại thật tinh tế qua hình ảnh hai “đống than hồng”: bên đống than hồng thứ nhất giữa sân dinh thượng tế trong đêm trời lạnh, ông Phêrô đã ba lần mở miệng chối không biết Thầy; nhưng bên đống than hồng thứ hai trên bãi biển Galilê sau ngày Phục Sinh, chính Chúa Giêsu đã nướng cá chờ sẵn, ba lần hỏi lại “Simon con ông Giôna, anh có yêu mến Thầy không?” để xóa đi ba lần chối trước, rồi trao luôn cả đoàn chiên của Người vào đôi bàn tay từng vấp ngã ấy! Một Hội Thánh được xây dựng trên tảng đá Phêrô, một con người từng được cứu vớt nhờ nước mắt thống hối, thì không bao giờ có quyền đóng cửa trước bất kỳ một hối nhân nào.
Chính từ những cuộc thử thách đẫm nước mắt của thế kỷ thứ III ấy, nền tảng của Bí tích Hòa Giải, hay Giải Tội, từng bước thành hình trong đời sống Hội Thánh: thống hối, thú tội, đền tội và nhận ơn tha thứ qua tay linh mục để được trở về bàn tiệc Thánh Thể. Vào thời Thánh Cyprianô, kỷ luật đền tội đối với các tội trọng còn mang tính công khai trước cộng đoàn và thường chỉ được áp dụng một lần trong đời. Phải đợi đến khoảng thế kỷ thứ VI và VII, nhờ công lao truyền giáo của các đan sĩ người Ailen, hình thức xưng tội riêng từng người với linh mục, được xưng tội nhiều lần như chúng ta thực hành ngày nay, mới dần phổ biến khắp Hội Thánh.
Còn ông giám mục già Acêsiô có tự bắc thang leo một mình lên trời được hay không thì sử sách không nói thêm. Sử sách chỉ ghi một điều kỳ diệu: vị hoàng đế vừa nói câu hóm hỉnh ấy với ông, mới mười ba năm trước vẫn còn là một vị tướng đứng bên bờ sông Tibre ngoài cổng thành Rôma, ngước nhìn lên bầu trời trước một trận đánh sinh tử sẽ làm đảo ngược vận mệnh của Kitô giáo và của cả đế quốc Rôma.
Sử sách chỉ ghi một điều kỳ diệu: vị hoàng đế vừa nói câu hóm hỉnh ấy với ông, mới mười ba năm trước vẫn còn là một vị tướng đứng bên bờ sông Tibre ngoài cổng thành Rôma, ngước nhìn lên bầu trời trước một trận đánh sinh tử sẽ làm đảo ngược vận mệnh của Kitô giáo và của cả đế quốc Rôma.
Chương 35 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Ai không nhận Hội Thánh làm Mẹ, thì người ấy không thể có Thiên Chúa làm Cha”
Những người trong chương
- Cornêliô và Cyprianô · Hai vị được mừng chung ngày 16 tháng Chín, tên đọc cạnh nhau trong Kinh Nguyện Thánh Thể I. Tấm bia mộ giản dị của Đức Cornêliô còn ở hầm mộ Callixtô.
- Pontianô và Hippôlytô · Hai người từng ở hai bên chiến tuyến, cùng chết khổ sai trên đảo Sardinia. Hội Thánh mừng chung một ngày lễ, 13 tháng Tám.
- Nôvatianô · Năm 1932, trong một hầm mộ bên đường Tiburtina, người ta tìm thấy tấm bia ghi tên một “Nôvatianô, vị tử đạo đầy phúc lành”. Có phải cùng một người hay không, chẳng ai chắc.
Nơi ấy hôm nay
- Pepuza, “Giêrusalem mới” của phái Montanô. Năm 2000 và 2001, hai học giả Peter Lampe và William Tabbernee công bố đã tìm ra làng này giữa đám phế tích gần làng Karayakuplu, Thổ Nhĩ Kỳ.
- Civitavecchia, xưa là cảng Centumcellae, gần Rôma, nơi Đức Cornêliô qua đời lúc bị đày năm 253.
Muốn đọc thêm
Ga 18,18 · Ga 21,9-17 · Cyprianô, Về sự hiệp nhất của Hội Thánh Công giáo · Cyprianô, thư 54 và 55 · Tertulianô, Về sự khiêm tốn · newadvent.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Acêsiô
- Montanô
- Prisca
- Maximilla
- Apollôniô
- Zôticô
- Giuliô
- Tertulianô
- Callixtô
- Hippôlytô
- Pôntianô
- Cyprianô
- Lucianô
- Phabianô
- Cornêliô
- Stêphanô
- Nôvatianô
- Firmilianô
- Sôcrát
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 36
Bốn hoàng đế, một đế quốc tan vỡ
Bốn hoàng đế cùng trị vì, khắc vào đá như một lòng, sao chẳng bao lâu đế quốc lại thành cảnh loạn sứ quân?
Khoảng 19 phút đọc











