Lời vào sách · Cuốn 3
Mainz, khoảng năm 1455
Trong một xưởng thợ nhỏ ở thành phố Mainz nằm bên bờ sông Rhine nước Đức, có một bác thợ kim hoàn tên là Johannes Gutenberg đã âm thầm miệt mài suốt nhiều năm ròng bên một dự án kỳ lạ, một công trình đã ngốn sạch toàn bộ gia sản của đời ông.
Trên bàn thợ là hàng ngàn mẩu kim loại nhỏ xíu, mỗi mẩu được đúc nổi hình một chữ cái rời bằng chính chiếc khuôn do ông tự tay thiết kế. Góc nhà là một chiếc máy ép bằng gỗ có cấu tạo giống hệt chiếc bàn ép rượu nho của nhà nông. Bên cạnh là một loại mực dầu đặc biệt được pha chế đủ độ sánh để bám chặt lên mặt kim loại, cùng những xấp giấy dày và cả những tấm da bê mịn màng dành riêng cho những ấn bản sang trọng nhất.
Khoảng năm 1455, công trình tâm huyết ấy hoàn tất: trước mắt mọi người là một bộ Kinh Thánh tiếng Latinh được trình bày thành hai cột chữ đều tăm tắp, sắc nét và tuyệt mỹ đến mức người cầm sách khó lòng tin nổi đó không phải là tác phẩm do bàn tay một nghệ nhân chép suốt nhiều năm trời. Xưởng của Gutenberg đợt ấy đã in ra khoảng một trăm tám mươi bộ Kinh Thánh, phần lớn in trên giấy và khoảng bốn mươi lăm bộ in trên da bê. Trước đó, một đan sĩ ngồi cặm cụi trong phòng viết của đan viện có khi phải mất ròng rã mấy năm trời mới chép tay xong một cuốn Kinh Thánh. Giờ đây, một trăm tám mươi cuốn Kinh Thánh giống hệt nhau đã ra đời cùng một lúc.
Chẳng một người thợ nào đứng trong xưởng in ở Mainz năm ấy ngờ được rằng: chiếc máy ép gỗ của họ vừa mới châm ngòi cho một cơn địa chấn làm thay đổi toàn bộ lịch sử nhân loại và Hội Thánh.
Thật ra, khi chiếc máy ép ấy ra đời, dòng sông Hội Thánh đã chảy qua hai thế kỷ rưỡi đầy sóng gió. Năm 1215, Đức Innôcentê III, vị giáo hoàng quyền uy bậc nhất thời Trung cổ, triệu tập hơn bốn trăm giám mục về Latêranô. Cũng trong những năm ấy, một người con nhà buôn ở Assisi trả lại cả quần áo cho cha mình để sống trọn đời nghèo khó theo Tin Mừng. Rồi đến những thánh đường Gothic vươn lên trời, những trang sách của Tôma Aquinô, cái tát ở Anagni, bảy mươi năm các giáo hoàng ở Avignon, cơn Dịch Hạch Đen cướp đi khoảng một phần ba dân châu Âu, và thời Hội Thánh có tới ba người cùng xưng là giáo hoàng.
Chỉ chưa đầy hai thế hệ sau xưởng in ở Mainz, những luận đề phản đối việc rao giảng ân xá của một tu sĩ người Đức đã được các nhà in nhân bản và truyền đi khắp nước Đức chỉ trong vài tuần, nhanh hơn bất cứ phản ứng nào của giáo quyền đương thời. Thế giới Kitô giáo phương Tây bị xé đôi. Đau đớn thay, chẳng bao lâu, những người cùng tin một Thiên Chúa đã cầm gươm đánh nhau. Nhưng cũng từ đó, Hội Thánh tự chấn chỉnh mình qua mười tám năm Công đồng Trentô, qua một người lính bị thương ở Pamplona, qua Têrêsa Ávila và Gioan Thánh Giá.
Và cũng trong những thập niên sôi động ấy, những đoàn thuyền buồm nhổ neo rời cảng châu Âu, vượt ra ngoài rìa những tấm hải đồ cũ để tìm đến châu Mỹ, châu Phi, Ấn Độ, Nhật Bản, và cập vào cả những bến bờ quê hương Việt Nam. Trên những con tàu ấy, các nhà truyền giáo đi cùng giới thương buôn và binh lính. Hạt giống đức tin vượt đại dương, có nơi được tưới bằng máu và tình thương của các thánh, như Phanxicô Xaviê hay thầy giảng trẻ Anrê Phú Yên, nhưng cũng có lúc bị hoen ố bởi lòng tham và gươm giáo của chính những người mang danh Kitô hữu, dưới đáy những con tàu chở nô lệ.
Cuốn sách thứ ba này sẽ đưa bạn đi theo dòng sông từ Công đồng Latêranô năm 1215, qua xưởng in nhỏ bé ở Mainz, cho đến những bờ biển châu Á đầu thế kỷ XVIII.
Chương đầu của cuốn · Chương 73Innôcentê III và năm 1215