Lời vào sách · Cuốn 4
Paris, chiều 17 tháng Bảy năm 1794
Chiếc xe bò kẽo kẹt lăn qua những con phố gồ ghề của kinh thành Paris. Trên xe là mười sáu người phụ nữ mặc áo choàng trắng, đầu trùm khăn đen.
Đó là các nữ đan sĩ Cát Minh thành Compiègne, một thị trấn nhỏ phía bắc kinh đô. Hai năm trước, chính quyền cách mạng đã đóng cửa đan viện, tước áo dòng, đuổi các chị ra đời. Các chị chia nhau ở trọ trong mấy căn nhà thuê nghèo nàn, vậy mà vẫn âm thầm hiệp nhau đọc kinh mỗi ngày. Rồi có kẻ tố giác. Các chị bị xích tay điệu về Paris, và Tòa án Cách mạng kết án tử hình chỉ trong chốc lát.
Hôm ấy, vì quần áo thường của các chị đang giặt chưa khô, lính gác đành cho các chị mặc lại áo dòng. Suốt đường ra pháp trường, các chị không một lời than van. Các chị hát Kinh Chiều, Kinh Tối và khúc “Lạy Nữ Vương Mẹ nhân lành”. Đám đông Paris vốn quen la ó chửi bới mỗi khi xe tử tù đi qua, chiều ấy bỗng nín lặng.
Dưới chân máy chém, mười sáu người quỳ xuống, hát bài Veni Creator xin Chúa Thánh Thần ngự đến, rồi cùng lặp lại lời khấn dòng. Người trẻ nhất, cô tập sinh Constance, bước lên trước tiên, miệng hát: “Muôn dân hỡi, nào ca ngợi Đức Chúa!” Từng chị lần lượt theo sau. Cứ mỗi lần lưỡi dao rơi xuống, tiếng hát lại thưa đi một giọng. Mẹ Bề trên đứng dưới chân thang nhìn từng người con bước lên, rồi chính ngài là người sau cùng.
Mười ngày sau, Robespierre, kẻ cầm đầu thời Khủng bố, cũng bị đưa lên máy chém. Cơn cuồng phong khép lại.
Làm sao một vương quốc từng được gọi là “Người Con Gái Trưởng của Hội Thánh” lại có thể đưa chính những nữ tu của mình lên đoạn đầu đài? Và làm sao, chỉ vài chục năm sau, chính nước Pháp ấy lại sản sinh ra một cha xứ nghèo ngồi tòa giải tội mười mấy giờ mỗi ngày ở làng Ars, và một cô bé chăn chiên quỳ trước hang đá ở Lộ Đức?
Cuốn sách thứ tư này là câu chuyện của ba thế kỷ đầy những câu hỏi như thế. Nó bắt đầu từ cuối thế kỷ XVI, khi Matteo Ricci mặc áo nhà nho bước vào Trung Hoa, và Đắc Lộ học tiếng Việt từ một cậu bé để rồi cùng các bạn đồng hành ghi tiếng ta bằng chữ cái Latinh. Đó là thời Hội Thừa sai Paris gửi những thừa sai đầu tiên sang Việt Nam, thời các bà Mến Thánh Giá đầu tiên khấn dòng ở Đàng Ngoài và Đàng Trong. Ở châu Âu, đó là thời của những cuộc chiến nhân danh Chúa, của thời Khai Sáng khi lý trí đòi làm quan tòa, của năm 1773 Dòng Tên bị giải thể, rồi cơn bão Cách mạng đi qua bàn thờ.
Và đó cũng là thời các cha ông chúng ta lấy máu mình làm chứng cho đức tin dưới những chiếu chỉ cấm đạo, từ Kẻ Chợ đến Huế, từ Nam Định đến Gia Định. Là thời Nguyễn Trường Tộ dâng những bản điều trần lên vua, thời Công đồng Vaticanô I họp dở dang khi tường thành Rôma bị phá thủng vào mùa thu năm 1870. Là mùa thu đau thương năm 1885, khi ngôi nhà nguyện nhỏ ở La Vang bị đốt cháy, và là thời cụ Sáu dựng nên nhà thờ đá Phát Diệm.
Cuốn sách sẽ khép lại khi những nhà truyền giáo đã đi tới những hòn đảo xa nhất Thái Bình Dương, khi châu Phi bắt đầu tự cất tiếng nói đức tin của mình, và khi những cánh cửa Trung Hoa lần lượt đóng rồi mở.
Chương đầu của cuốn · Chương 108Ricci, Đắc Lộ và cuộc tranh cãi Lễ nghi