Lời vào sách · Cuốn 5
Rôma, tối 11 tháng Mười năm 1962
Buổi sáng hôm ấy, hơn hai ngàn năm trăm giám mục từ khắp các châu lục đã đi thành một đoàn rước dài, mũ mitra trắng nối nhau tiến vào Đền thờ Thánh Phêrô. Cuốn sách Tin Mừng được mở ra trên bàn thờ. Công đồng Vaticanô II khai mạc, cuộc đại hội đông đảo nhất của các chủ chăn trong hai ngàn năm lịch sử Hội Thánh.
Đến tối, vị giáo hoàng tám mươi tuổi đã thấm mệt sau một ngày dài.
Nhưng bên ngoài, trời trong vắt, và trăng thu sáng vằng vặc trên nóc vòm đền thờ. Hàng chục ngàn người dân Rôma, phần lớn là người lao động, các bà mẹ bế con nhỏ và những thanh thiếu niên, cầm đuốc, cầm nến, rủ nhau băng qua các cây cầu trên sông Tiber, lấp kín Quảng trường Thánh Phêrô. Biển người lung linh ánh lửa ngước nhìn lên khung cửa sổ trên cao của dinh Tông Tòa và đồng thanh gọi vị Cha chung.
Đức Gioan XXIII không chuẩn bị bài nói nào tối ấy. Nhưng rồi ngài bước ra bên cửa sổ, không cầm theo một tờ giấy.
Ngài bảo tiếng nói của ngài chỉ là một tiếng nói nhỏ, và dường như ngay cả vầng trăng trên cao đêm nay cũng ghé qua để xem niềm vui của đoàn con cái Chúa. Ngài nói ngài chỉ là một người anh em giữa muôn người. Rồi ngài dặn dò đám đông một lời mà người Rôma nhớ mãi:
“Khi trở về nhà tối nay, các con sẽ gặp lại con cái mình. Hãy ôm ấp, vuốt ve chúng và nói với chúng rằng: ‘Đây là cái vuốt ve âu yếm của Đức Giáo hoàng!’”
Quảng trường lặng đi trong nước mắt, rồi vỡ òa trong tiếng cười và tiếng vỗ tay. Người ta gọi ngài là “Đức Giáo hoàng hiền lành”.
Chỉ sáu mươi năm trước buổi tối ấy, chẳng mấy ai dám nghĩ một giáo hoàng sẽ nói với dân chúng như thế. Thế kỷ XX đã mở ra bằng một vị Giáo hoàng từng mười tám năm làm cha xứ nông thôn, Đức Piô X, người muốn trẻ em được rước lễ sớm. Rồi thế kỷ ấy lần lượt kéo đến những cơn bão chưa từng có: hai cuộc thế chiến, những trại tập trung, nơi một linh mục tên Maximilianô Kolbe xin chết thay một người cha, những chế độ vô thần giam cầm các hồng y, và những cuộc bách hại từ Mêhicô đến Trung Hoa. Ở quê hương Việt Nam, đó là những năm chiến tranh, chia cắt và di cư, là mười ba năm tù của một vị giám mục tên Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận.
Nhưng cũng chính thế kỷ ấy, và những năm đầu thế kỷ mới, đã chứng kiến Hội Thánh mở cửa sổ đón làn gió mới, học nói với thế giới như một người mẹ hơn là như một quan tòa. Một vị giáo hoàng người Ba Lan bảo cả thế giới “Đừng sợ!”. Một giáo hoàng khác can đảm bước xuống khi thấy mình không còn đủ sức. Một người từ “tận cùng trái đất” đến Rôma, nhắc Hội Thánh đừng quên người nghèo. Cũng trong những năm ấy, Hội Thánh phải cúi đầu xin lỗi vì những vết thương do chính con cái mình gây ra.
Cuốn sách thứ năm, cuốn cuối cùng của bộ sử, sẽ dẫn bạn đi theo dòng sông đức tin từ Đức Piô X cho đến Hội Thánh của hôm nay, nghĩa là chảy đến tận ngưỡng cửa nhà bạn.
Chương đầu của cuốn · Chương 139Thánh Piô X