Bỏ qua, tới nội dung
1903–1914 · Rôma

Chương 139

Thánh Piô X

1903–1914 · Rôma

Giáo hoàng Piô XHoàng đế Franz Joseph I

Sáng ngày 2 tháng Tám năm 1903, một vị hồng y bỗng đứng thẳng dậy giữa gian Nhà nguyện Sistina trang nghiêm, tay cầm một tờ giấy công văn và cất giọng đọc to từng câu chữ tiếng Latinh lạnh lùng.

Năm ấy, nơi ấy

1835–1914

  1. Riese
  2. Mantova
  3. Venezia
  4. Rôma
  5. Paris
Từ làng Riese nghèo, qua Mantova và Venezia, cậu Sarto lên ngai Rôma. Ở Paris năm 1905, nhà nước tách khỏi Hội Thánh.
Bắt đầu đọc

Chương 139

1903–1914 · Rôma

Nơi chốn
Riese, Mantova, Venezia, Rôma, Paris
Giáo hoàng
Piô X
Hoàng đế
Franz Joseph I

Sáng ngày 2 tháng Tám năm 1903, một vị hồng y bỗng đứng thẳng dậy giữa gian Nhà nguyện Sistina trang nghiêm, tay cầm một tờ giấy công văn và cất giọng đọc to từng câu chữ tiếng Latinh lạnh lùng.

Cánh cửa nhà nguyện đã được khóa chặt then cài từ nhiều ngày trước để cử hành Mật nghị Hồng y, cuộc bầu chọn Đấng kế vị Thánh Phêrô. Đức Giáo hoàng Lêô XIII vừa thanh thản an nghỉ trong Chúa vào ngày 20 tháng Bảy ở tuổi chín mươi ba sau một phần tư thế kỷ chăn dắt Giáo hội, và sáu mươi hai vị hồng y từ khắp nơi đã tề tựu về đây để tìm kiếm vị chủ chăn mới.

Qua hai vòng bỏ phiếu đầu, người dẫn đầu là Đức Hồng y Mariano Rampolla del Tindaro, Quốc vụ khanh Tòa Thánh suốt mười sáu năm dưới triều Đức Lêô XIII, một nhà ngoại giao kiệt xuất. Ai nấy đều tin chỉ cần thêm một hai vòng nữa, ngài sẽ đắc cử.

Người đang cầm tờ giấy đứng lên giữa hội trường là Đức Hồng y Jan Puzyna, Giám mục Kraków, vùng đất bấy giờ thuộc Đế quốc Áo-Hung.

Nhân danh Hoàng đế Franz Joseph I thành Vienna, ngài tuyên bố triều đình Áo dùng đặc quyền cổ xưa mang tên quyền phủ quyết loại trừ, cấm các hồng y bầu Đức Hồng y Rampolla làm Giáo hoàng! Suốt nhiều thế kỷ, các vương triều Công giáo lớn ở châu Âu như Áo, Pháp và Tây Ban Nha tự cho mình đặc quyền thế tục này mỗi khi nghi ngại một ứng viên bất lợi cho hoàng gia; và Hoàng đế Franz Joseph ghét Rampolla chỉ vì vị hồng y này từng theo đường lối ngoại giao thân thiện với nền Cộng hòa Pháp!

Cả Nhà nguyện Sistina bàng hoàng phẫn nộ! Các hồng y đồng thanh phản đối sự can thiệp trần tục thô bạo vào quyền tự do của Mẹ Hội Thánh.

Đức Hồng y Rampolla điềm đạm đứng lên, nói một lời cao thượng còn lưu sử sách: ngài xót xa vì tự do của Giáo hội vừa bị xúc phạm; nhưng về phần mình, ngài cảm tạ Chúa vì chưa bao giờ khao khát chiếc ngai nặng nề ấy! Vòng sau, các hồng y phản kháng bằng cách dồn thêm phiếu cho Rampolla; thế nhưng, để tránh một cuộc khủng hoảng ngoại giao kéo dài, phiếu bầu bắt đầu âm thầm chuyển sang một khuôn mặt mục tử hoàn toàn khác.

Người được chọn là Đức Hồng y Giuseppe Melchiorre Sarto, Thượng Phụ thành Venice, năm ấy sáu mươi tám tuổi, người con thuần phác của một gia đình nông dân nghèo khó miền thôn quê.

Thấy số phiếu của mình cứ mỗi vòng một tăng, người mục tử già run rẩy, bật khóc nức nở ngay tại chỗ! Ngài chắp tay van xin các hồng y rủ lòng thương mà quên tên ngài đi: ngài chỉ là một linh mục làng quê ít học, sức khỏe yếu, không thạo phép tắc ngoại giao, và đến một câu tiếng Pháp ngài cũng không biết nói!

Những hồng y tìm đến phòng riêng khuyên nhủ đều gặp một con người quỳ sụp dưới chân bàn thờ, hai tay ôm mặt khóc, xin Chúa cất chén đắng khỏi mình!

Thế nhưng Thánh Ý Chúa đã định: ngày 4 tháng Tám năm 1903, ngài đắc cử, cúi đầu vâng phục nhận gánh nặng tông đồ và chọn tông hiệu Piô X.

Một trong những văn kiện đầu tiên của vị tân Giáo hoàng là Tông hiến Commissum Nobis: ngài bãi bỏ vĩnh viễn mọi quyền phủ quyết của vua chúa trần gian trong việc bầu Giáo hoàng, và tuyên vạ tuyệt thông tiền kết cho bất cứ hồng y nào dám mang thông điệp can thiệp chính trị từ bên ngoài vào Mật nghị!

Từ đó, cánh cửa Nhà nguyện Sistina khép lại trong tự do trọn vẹn, chấm dứt vĩnh viễn sự can thiệp của các hoàng đế vào việc chọn vị Đại Diện Chúa Kitô!

Cậu bé đi chân đất và vị mục tử mang tâm hồn thôn dã

Giuseppe Melchiorre Sarto sinh ngày 2 tháng Sáu năm 1835 tại ngôi làng nhỏ Riese thuộc vùng Veneto miền bắc nước Ý. Thuở bấy giờ, vùng đất này vẫn nằm dưới quyền cai trị của Đế quốc Áo; vậy là vị Giáo hoàng tương lai chào đời làm thần dân của chính vị hoàng đế mà sau này ngài dứt khoát tước bỏ quyền phủ quyết!

Cậu là người con thứ hai trong một gia đình nghèo gồm mười người con. Thân phụ cậu, ông Giovanni Battista Sarto, làm nghề đưa thư kiêm chân bảo vệ của ủy ban làng xã; còn người mẹ hiền Margherita Sanson là một thợ may tần tảo vá áo nuôi con. Gia cảnh bần hàn đến mức cậu bé Giuseppe hằng ngày phải đi bộ bảy cây số đường đất gập ghềnh từ làng đến trường học ở thị trấn Castelfranco Veneto.

Người dân trong vùng đến nay vẫn truyền tụng hình ảnh cậu học trò nghèo: mỗi sáng đi học, cậu đều đi chân trần trên đường đá sỏi, vắt đôi giày da cũ kỹ lên vai cho khỏi mòn rách; mãi đến khi nhìn thấy cổng trường học hiện ra trước mắt, cậu mới cẩn thận dừng lại xỏ chân vào giày!

Năm 1858, ở tuổi hai mươi ba, ngài được thụ phong linh mục. Suốt gần hai mươi năm sau đó, ngài sống trọn vẹn đời mục tử nơi những giáo xứ nông thôn nghèo nàn: chín năm làm cha phó xứ Tombolo, rồi chín năm làm cha chánh xứ Salzano.

Ngài tận tụy gõ cửa từng nếp nhà nghèo, thức khuya dạy giáo lý cho con trẻ, tự tay mở lớp học đêm dạy chữ cho những người nông dân mù chữ, ân cần chăm sóc các bệnh nhân giữa mùa dịch tả, và sẵn sàng đem cho đi đến manh áo cuối cùng hay chiếc chăn ấm duy nhất trong nhà xứ cho người hành khất qua đường.

Năm 1884, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục giáo phận Mantova, một giáo phận đang trong tình trạng khủng hoảng tinh thần trầm trọng; ngài đã dồn trọn tâm huyết vào việc chấn hưng đại chủng viện, đào tạo nên những thế hệ linh mục thánh thiện.

Năm 1893, Đức Lêô XIII nâng ngài lên hàng Hồng y và đặt làm Thượng Phụ thành Venice. Chính phủ Ý bài giáo sĩ thời ấy viện cớ quyền bảo trợ, không chịu phê chuẩn suốt mười tám tháng, nhưng vị mục tử vẫn kiên nhẫn chịu đựng trong thinh lặng cầu nguyện.

Dù ở bất kỳ cương vị nào, từ một linh mục phó xứ nhỏ bé, vị giám mục giáo phận, vị thượng phụ lẫy lừng cho đến khi bước lên ngai tòa Giáo hoàng hoàn vũ, ngài vẫn luôn giữ nguyên vẹn nếp sống thanh bạch, mộc mạc của một ông cha xứ làng quê:

  • Các chị em gái ruột từng lo những bữa cơm đạm bạc và giặt giũ tu phục cho ngài suốt những năm ở Mantova và Venice, rồi theo ngài lên kinh thành Rôma.
  • Ngài dứt khoát khước từ thói gia đình trị: không ban một tước vị hay bổng lộc nào cho người thân; các chị em gái của ngài sống thanh bần trong một căn hộ nhỏ gần Vatican.
  • Ngồi trên ngai giáo hoàng, ngài vẫn đeo chiếc đồng hồ bỏ túi bằng kền rẻ tiền mua từ thuở làm cha sở thôn quê!
Giuseppe Sarto tại Rôma
Giuseppe Sarto tại Rôma

Ngài chọn cho triều đại của mình một khẩu hiệu mục vụ bất hủ mượn từ Thư của Thánh Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Êphêxô:

“Instaurare omnia in Christo”

Quy tụ vạn vật, canh tân muôn loài trong Đức Kitô.

Canh tân phụng vụ và vị Giáo hoàng của Bí tích Thánh Thể

Ngay năm đầu triều đại, Đức Piô X khởi sự một cuộc canh tân phụng vụ sâu rộng, mở đường cho phong trào phụng vụ của thế kỷ XX.

Việc thứ nhất là khôi phục thánh nhạc và phụng vụ.

Ngày 22 tháng Mười Một năm 1903, đúng ngày lễ kính Thánh Nữ Cêcilia, Quan Thầy các nhạc sĩ, ngài đã ban hành Tự sắc mang tính nền tảng Tra le sollecitudini về thánh nhạc trong phụng vụ.

Ca đoàn tập hát
Ca đoàn tập hát

Thế kỷ XIX, các nhà thờ ở Ý và châu Âu bị thứ nhạc sân khấu trần tục lấn vào: ca đoàn đua nhau trình diễn những bản lễ đậm chất opera ồn ào, có dàn nhạc giao hưởng phụ họa và những giọng đơn ca phô trương.

Đức Piô X dứt khoát đưa thứ nhạc nhà hát ấy ra khỏi thánh đường. Ngài tôn vinh Bình Ca Grêgôrianô, những giai điệu cổ xưa thanh thoát không nhạc đệm vốn đã được các đan sĩ Biển Đức tại Đan viện Solesmes bên Pháp kiên trì phục hồi, lên làm mẫu mực tuyệt đối của thánh nhạc Công giáo, kết hợp cùng các bản hợp xướng đa âm cổ điển của Giovanni Pierluigi da Palestrina.

Đặc biệt, ngài đưa ra một nguyên tắc đi trước thời đại: giáo dân vào nhà thờ không phải để làm khán giả ngồi nghe ca đoàn trình diễn, mà phải tham dự chủ động và tích cực vào mầu nhiệm thánh! Công trình canh tân ấy đã dẫn đến sự ra đời của bộ sách thánh ca phụng vụ ấn bản Vatican vào năm 1908.

Việc thứ hai là mời gọi rước lễ thường xuyên, hằng ngày.

Suốt nhiều thế kỷ trước, tín hữu bị trói buộc bởi nỗi sợ thái quá do ảnh hưởng dai dẳng của phái Jansen: người ta coi rước Mình Thánh Chúa là điều xa vời, chỉ dành cho những tâm hồn hoàn hảo, nên phần đông giáo dân mỗi năm chỉ dám rước lễ một lần vào dịp Phục Sinh theo luật buộc!

Ngày 20 tháng Mười Hai năm 1905, qua Sắc lệnh Sacra Tridentina Synodus, Đức Piô X đập tan bức tường băng giá ấy!

Ngài tha thiết mời mọi tín hữu siêng năng rước Mình Thánh Chúa, thậm chí hằng ngày. Lời ngài làm tan chảy hàng triệu con tim:

“Bí tích Thánh Thể không phải là phần thưởng dành riêng cho những kẻ hoàn hảo; Thánh Thể chính là phương thuốc cứu sinh dành cho những thân phận yếu đuối bệnh tật!”

Chỉ cần người tín hữu có ý hướng ngay lành và sạch tội trọng qua Bí tích Hòa Giải, thì hãy mạnh dạn tiến đến bàn tiệc của Chúa.

Việc thứ ba là cho trẻ em rước lễ sớm.

Ngày 8 tháng Tám năm 1910, ngài ban hành Sắc lệnh chấn động Quam singulari, chính thức hạ độ tuổi Rước Lễ Lần Đầu của trẻ em xuống tuổi biết phân định lương tâm, khoảng bảy tuổi!

Ngày rước lễ đầu đời
Ngày rước lễ đầu đời

Trước đó, trẻ em thường phải chờ đến mười, mười hai, có khi mười bốn tuổi mới được rước lễ. Nhiều giám mục bảo thủ can ngăn, sợ trẻ lên bảy còn quá non nớt, chưa hiểu thấu mầu nhiệm Thánh Thể. Đức Giáo hoàng điềm tĩnh đáp bằng chính lời dịu hiền của Chúa Giêsu: “Cứ để trẻ nhỏ đến với Thầy, đừng ngăn cấm chúng, vì Nước Trời thuộc về những ai giống như chúng!”

Khắp nơi trìu mến gọi ngài là “Vị Giáo Hoàng của Bí Tích Thánh Thể”!

Việc thứ tư là canh tân giáo lý và giáo luật.

  • Ngài cho biên soạn cuốn Sách Giáo Lý của Thánh Piô X, một cuốn sách giáo lý vấn đáp ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu và dễ thuộc, buộc mọi giáo xứ trên toàn thế giới phải tổ chức các lớp dạy giáo lý cho con trẻ vào mỗi chiều Chúa Nhật.
  • Năm 1904, ngài khởi xướng một công trình đồ sộ chưa từng có: gom hàng vạn sắc lệnh, luật lệ rải rác suốt mười chín thế kỷ thành một bộ luật thống nhất; công trình kéo dài mười ba năm, cho ra đời Bộ Giáo Luật năm 1917.
  • Ngài cải tổ Giáo triều Rôma, phân định lại các Bộ; sửa sách Kinh Nhật Tụng để trọn một trăm năm mươi Thánh Vịnh được đọc hết trong một tuần; và năm 1909 lập Viện Kinh Thánh Giáo Hoàng tại Rôma.

Nước Pháp năm 1905: nỗi đau mất mát và món quà của sự tự do

Tại quê hương nước Pháp, mối quan hệ giằng co giữa Giáo hội và nền Đệ Tam Cộng Hòa, điều mà Đức Lêô XIII từng dày công hòa giải qua chính sách xích lại gần nền Cộng hòa, đã bùng nổ thành một cuộc xung đột toàn diện vào đầu thế kỷ XX.

Chính phủ cấp tiến của Émile Combes phát động một chiến dịch bài giáo sĩ khốc liệt: đóng cửa hàng ngàn trường Công giáo, giải tán và đuổi hơn ba mươi ngàn tu sĩ nam nữ. Họ gạt nước mắt sang Bỉ, Tây Ban Nha, Canada, hoặc lên đường đến những miền truyền giáo xa xôi. Năm 1904, Paris cắt đứt quan hệ ngoại giao với Tòa Thánh.

Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng nổ ra vào ngày 9 tháng Mười Hai năm 1905: Quốc hội Pháp đã chính thức thông qua Đạo luật Tách Rời Giáo hội khỏi Nhà nước, do chính khách Aristide Briand làm báo cáo viên.

Nghị trường Pháp 1905
Nghị trường Pháp 1905

Bản đạo luật này chính thức khai tử Hiệp ước Concordat năm 1801 của Napoléon:

  • Nhà nước tuyên bố không công nhận, không bảo hộ và không chu cấp lương bổng cho bất kỳ tôn giáo nào.
  • Toàn bộ tài sản bất động sản của Giáo hội, gồm các nhà thờ cổ kính, tòa giám mục, đại chủng viện và nhà xứ, đều bị tuyên bố là tài sản công của quốc gia.
  • Giáo hội chỉ được phép tiếp tục sử dụng các cơ sở thờ phượng ấy nếu chấp thuận thành lập các “Hội Thờ Phượng” gồm các đại biểu giáo dân thế tục đứng ra quản lý.

Tháng Hai năm 1906, qua Thông điệp Vehementer Nos, rồi tháng Tám qua Thông điệp Gravissimo Officii Munere, Đức Piô X đưa ra một quyết định sắt đá: lên án đạo luật và cấm người Công giáo Pháp lập các Hội Thờ Phượng theo mô hình nhà nước!

Ngài giải thích mô hình ấy đặt giáo dân lên trên quyền mục tử của giám mục, phá vỡ phẩm trật của Thân Thể Chúa Kitô.

Cái giá vật chất mà Giáo hội Pháp phải trả cho sự kiên trung ấy là một thảm họa vô cùng nặng nề: Hội Thánh nước Pháp bỗng chốc bị tước đoạt sạch mọi sản nghiệp tích lũy qua ngàn năm: các giám mục bị xua đuổi ra khỏi dinh thự, các chủng sinh bị tống ra khỏi chủng viện, chỉ mang theo được những cuốn sách kinh và đồ dùng cá nhân! Khi các viên chức nhà nước mang theo quân đội kéo đến các nhà thờ để kiểm kê tài sản, các cuộc xung đột đẫm máu đã bùng phát: giáo dân ở nhiều nơi đã dựng chiến lũy chặn cửa thánh đường, gióng chuông báo động, xô xát dữ dội với cảnh sát; tại làng Boeschepe miền bắc, một người tín hữu đã ngã gục vì trúng đạn tử nạn!

Thế nhưng, chính giữa đống tro tàn của sự mất mát vật chất ấy, Mẹ Hội Thánh nước Pháp lại đón nhận được một hồng ân vô giá: Lần đầu tiên sau hơn một ngàn năm lịch sử, Giáo hội Pháp đã thực sự được tự do!

Giáo hội không còn phải quỳ gối trước hoàng đế hay chính trị gia; nhà nước hết quyền chỉ định giám mục. Từ đây, Đấng kế vị Thánh Phêrô được toàn quyền chọn chủ chăn cho đàn chiên.

Giáo hội Pháp tuy nghèo đi về tiền bạc, nhưng tâm hồn đã hoàn toàn thanh thoát khỏi những chiếc cùm vàng của quyền lực trần thế! Và chính từ mảnh đất nghèo khó được thanh luyện ấy, một mùa xuân tâm linh mới đã bừng nở rực rỡ với những phong trào giới trẻ Công giáo, những trường phái thần học canh tân và những vị đại thánh của thế kỷ XX! Đến năm 1924, Đức Piô XI chấp thuận mô hình Hiệp hội Giáo phận, bảo đảm quyền của giám mục, khép lại vết thương tranh chấp.

Cuộc chiến chống chủ nghĩa Duy tân: sự kiên định tín lý và những khoảng tối lịch sử

Trang sử gây tranh cãi và trăn trở nhất của triều Đức Piô X là cuộc chiến không khoan nhượng chống Chủ nghĩa Duy Tân.

Vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, một làn sóng các học giả và thần học gia Công giáo uyên thâm, phần lớn là các linh mục trẻ tuổi, đã bắt đầu áp dụng phương pháp phê bình lịch sử và ngôn ngữ học hiện đại vào việc nghiên cứu Kinh Thánh và lịch sử giáo lý. Các học giả Tin Lành ở Đức đã đi tiên phong trong lãnh vực này từ nhiều thập niên trước. Giới trí thức Công giáo cho rằng nếu Giáo hội không can đảm dùng các công cụ khoa học ấy, Kitô giáo sẽ lạc hậu và không còn đối thoại được với giới trí thức thời mới.

Công việc nghiên cứu
Công việc nghiên cứu

Thế nhưng, sự táo bạo học thuật đã đẩy một số nhà nghiên cứu trượt dài vào những sai lạc giáo lý nguy hiểm:

  • Tại Pháp, linh mục Alfred Loisy, một nhà chú giải Kinh Thánh xuất chúng từng giảng dạy tại Học viện Công giáo Paris, dần dần đi đến quan điểm theo thuyết tiến hóa tôn giáo chủ quan. Ông cho rằng các bản văn Tin Mừng thực chất chỉ là những phóng chiếu đức tin của cộng đoàn tiên khởi chứ không mang giá trị lịch sử khách quan về cuộc đời Đức Giêsu. Năm 1902, trong cuốn sách Tin Mừng và Hội Thánh, ông đã buông một câu nhận định chấn động: “Đức Giêsu đến để rao giảng Nước Thiên Chúa, nhưng điều xuất hiện lại chính là Giáo hội!”
  • Tại Anh, linh mục Dòng Tên George Tyrrell đã viết những khảo luận cho rằng Mạc Khải không phải là chân lý khách quan được truyền thừa, mà chỉ là những cảm nghiệm tâm linh nội tâm mang tính chủ quan của con người.

Trước nguy cơ đức tin bị rút ruột thành một thứ tâm lý học tôn giáo mơ hồ, Đức Piô X hành động kiên quyết:

  • Tháng Bảy năm 1907, Thánh Bộ Tòa Thánh ban hành Sắc lệnh Lamentabili Sane Exitu, lên án danh mục sáu mươi lăm mệnh đề sai lạc của thuyết Duy Tân.
  • Ngày 8 tháng Chín năm 1907, Đức Piô X ban hành Thông điệp bất hủ Pascendi Dominici Gregis. Ngài gom toàn bộ các trào lưu tư tưởng ấy lại dưới một danh xưng chung, Chủ nghĩa Duy Tân, và đanh thép gọi nó là “tổng hợp của mọi lạc giáo”!
Thông điệp Pascendi năm 1907
Thông điệp Pascendi năm 1907

Ngài cảnh báo nếu để nó hoành hành, nó sẽ biến Đức Kitô thành một biểu tượng trừu tượng và phá hủy kho tàng đức tin.

Loisy bị phạt vạ tuyệt thông năm 1908. Tyrrell bị khai trừ khỏi Dòng Tên, bị vạ tuyệt thông, và khi qua đời năm 1909 đã không được an táng trong nghĩa trang Công giáo.

Năm 1910, qua Tự sắc Sacrorum Antistitum, Đức Piô X đã ban hành quy định bắt buộc toàn thể mọi giáo sĩ, giáo sư đại chủng viện và các giám mục đều phải đặt tay tuyên thệ Lời Thề Chống Thuyết Duy Tân trước khi nhận chức vụ, một quy định tồn tại suốt hơn nửa thế kỷ cho đến năm 1967!

Thế nhưng bi kịch của cuộc chiến nằm ở những góc tối nghi kỵ quá đà: một giám chức trong giáo triều là Đức ông Umberto Benigni tự lập một mạng lưới tình báo bí mật mang tên Hội Thánh Piô V, thường gọi là nhóm La Sapinière.

Mạng lưới này rình rập, gom tin đồn, gửi thư nặc danh tố cáo bất cứ giáo sư, giám mục hay học giả nào có tư tưởng cởi mở. Nghi kỵ và sợ hãi bao trùm các học viện Công giáo suốt nhiều năm!

Biết bao nhà nghiên cứu thánh thiện, trung thành với Tòa Thánh đã thành nạn nhân oan ức:

  • Cha Marie-Joseph Lagrange Dòng Đa Minh, người sáng lập Trường Kinh Thánh Giêrusalem lừng danh năm 1890, đã bị cấm xuất bản sách và bị thu hồi bản chú giải Sách Sáng Thế vào năm 1912. Ngài đã cúi đầu khiêm nhường vâng phục trong nước mắt mà không thốt một lời oán thán.
  • Ngay cả một linh mục trẻ tuổi đạo đức đang giảng dạy Lịch sử Giáo hội tại Chủng viện Bergamo là Cha Angelo Giuseppe Roncalli cũng bị ghi tên vào sổ đen nghi ngờ! Hơn bốn mươi năm sau, chính người linh mục bị nghi ngờ ấy sẽ bước lên ngai tòa Thánh Phêrô với tông hiệu Gioan XXIII và khai mở Công đồng Vaticanô II!

Dưới triều vị Giáo hoàng kế vị, Đức Bênêđictô XV, mạng lưới tình báo này bị giải tán.

Hôm nay nhìn lại cách công tâm: Đức Piô X đúng khi kịp thời gióng chuông bảo vệ sự tinh tuyền của đức tin trước nguy cơ bị chủ nghĩa tương đối nuốt chửng. Thế nhưng những biện pháp kiểm duyệt gắt gao thời ấy đã làm chậm bước khoa học Kinh Thánh Công giáo gần nửa thế kỷ!

Phải đợi đến năm 1943, khi Đức Giáo hoàng Piô XII ban hành Thông điệp Divino Afflante Spiritu, Mẹ Hội Thánh mới chính thức mở rộng vòng tay khuyến khích các học giả Công giáo tự tin sử dụng các phương pháp nghiên cứu văn bản mà Cha Lagrange đã dày công khai mở từ năm 1890!

Trái tim tan vỡ trước lò lửa Thế Chiến và vinh quang hiển thánh

Mùa hè năm 1914, bóng ma đại chiến đè nặng lên châu Âu.

Ngày 28 tháng Sáu năm 1914, tiếng súng ám sát Thái tử Áo Franz Ferdinand nổ vang tại Sarajevo. Đầu tháng Tám, các cường quốc đồng loạt tuyên chiến với nhau: Thế Chiến Thứ Nhất chính thức bùng nổ! Hàng triệu thanh niên ưu tú, những người con Công giáo Pháp, Áo, Đức, Bỉ, Ý, đã bị lôi vào những chiến hào rực lửa bom đạn để tàn sát lẫn nhau!

Đức Piô X đã linh cảm thảm họa này từ nhiều năm trước. Ngài nghẹn ngào nói với người thân cận rằng một cuộc tàn sát chưa từng có sắp giáng xuống nhân loại.

Trái tim tan vỡ trước bờ vực Thế Chiến
Trái tim tan vỡ trước bờ vực Thế Chiến

Ngày 2 tháng Tám năm 1914, ngài ban hành một bức tâm thư tha thiết gửi toàn thể người Công giáo trên thế giới, khẩn khoản kêu mời mọi người hãy quỳ gối ăn năn và khẩn cầu ơn hòa bình.

Lịch sử truyền tụng lại một câu chuyện mục tử xúc động: Khi viên Đại sứ Đế quốc Áo-Hung đến Điện Vatican xin ngài ban phép lành cho các đạo quân của hoàng đế trước giờ xuất trận, vị Giáo hoàng già nua đã rưng rưng nước mắt, khẳng khái từ chối:

“Thưa ngài Đại sứ, tôi chỉ có một phép lành duy nhất: đó là phép lành cho hòa bình mà thôi!”

Nỗi đau nhìn đàn con khắp thế giới lao vào cảnh huynh đệ tương tàn đã bẻ gãy trái tim người mục tử già. Ngài mắc viêm phế quản nặng và kiệt sức nhanh chóng.

Rạng sáng ngày 20 tháng Tám năm 1914, đúng vào ngày quân đội Đức tràn vào chiếm đóng kinh thành Brussels, Đức Piô X thanh thản trút hơi thở cuối cùng, thọ bảy mươi chín tuổi. Người thời ấy nghẹn ngào bảo nhau: vị Giáo hoàng thánh thiện đã chết vì trái tim tan vỡ, vì quá thương nhân loại!

Trong di chúc viết tay, ngài gói trọn đời mình trong một dòng chữ làm hậu thế rơi lệ:

“Pauper natus sum, paupertatem vixi, pauper mori cupio”

“Tôi sinh ra trong cảnh nghèo hèn, tôi đã sống trọn đời trong cảnh nghèo khó, và tôi ước ao được chết đi trong sự nghèo nàn tuyệt đối!”

Năm 1954, Đức Giáo hoàng Piô XII đã long trọng cử hành đại lễ tôn phong Đức Piô X lên bậc Hiển Thánh, vị Giáo hoàng đầu tiên được phong thánh kể từ Thánh Piô V, vị giáo hoàng qua đời năm 1572! Hội Thánh mừng kính ngài ngày 21 tháng Tám hằng năm. Thi hài ngài nay an nghỉ dưới một bàn thờ trong Đền Thờ Thánh Phêrô, trong hòm kính trong suốt bốn mặt.

Đối với bao thế hệ người tín hữu Công giáo cao niên, tại quê hương Việt Nam chúng ta cũng như trên khắp năm châu bốn biển, hình ảnh Thánh Giáo hoàng Piô X mãi mãi được khắc ghi sâu đậm qua hai kỷ niệm thiêng liêng đẹp đẽ nhất của đời Kitô hữu:

  • Đó là những cuốn Giáo Lý Hỏi Thưa nhỏ bé mộc mạc mà cha mẹ và thầy giảng dạy họ thuộc lòng từ thuở lên ba, lên năm, chiếc la bàn đức tin giữ họ đứng vững qua bao biến thiên thời cuộc.
  • Và đó là Ngày Rước Lễ Lần Đầu rạng rỡ năm lên bảy, lên tám: trong tà áo trắng tinh khôi, hai tay nâng ngọn nến lung linh, hồi hộp bước lên Cung Thánh để lần đầu tiên được rước Chúa Giêsu vào tâm hồn bé bỏng!

Tất cả những dòng suối ân sủng dịu ngọt ấy đều được khơi nguồn từ chính trái tim của một cậu bé nhà nghèo từng đi chân đất trên con đường làng Riese năm xưa, một con người đã sống và chết như một ông cha xứ khiêm nhường giữa muôn trùng sóng gió của lịch sử loài người!

Tất cả những dòng suối ân sủng dịu ngọt ấy đều được khơi nguồn từ chính trái tim của một cậu bé nhà nghèo từng đi chân đất trên con đường làng Riese năm xưa, một con người đã sống và chết như một ông cha xứ khiêm nhường giữa muôn trùng sóng gió của lịch sử loài người!

Chương 139 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“…tôi đã sống trọn đời trong cảnh nghèo khó, và tôi ước ao được chết đi trong sự nghèo nàn tuyệt đối!”

di chúc thánh Piô X
Từ làng Riese nghèo, qua Mantova và Venezia, cậu Sarto lên ngai Rôma. Ở Paris năm 1905, nhà nước tách khỏi Hội Thánh.

Những người trong chương

  • Piô X · Thi hài ngài nằm trong hòm kính bốn mặt dưới bàn thờ, trong Đền thờ Thánh Phêrô. Lễ nhớ ngài là ngày 21 tháng Tám.
  • Marie-Joseph Lagrange · Cha Đa Minh lập Trường Kinh Thánh Giêrusalem năm 1890. Trường ấy đến nay vẫn đứng gần Cổng Đamát.
  • Angelo Roncalli · Linh mục trẻ ở Bergamo bị ghi vào sổ đen. Hơn bốn mươi năm sau, ngài là Đức Gioan XXIII và triệu tập Vaticanô II.

Nơi ấy hôm nay

  • Riese là làng quê Veneto nơi thánh Piô X sinh năm 1835. Ngôi nhà nhỏ ngài cất tiếng khóc chào đời vẫn còn đó.
  • Mỗi giáo xứ trên thế giới có lớp giáo lý thiếu nhi chiều Chúa nhật, theo lệnh ngài. Ngày rước lễ lần đầu lúc bảy, tám tuổi cũng bắt nguồn từ đó.

Muốn đọc thêm

Mc 10,14 · Tự sắc Tra le sollecitudini · Sắc lệnh Quam singulari · Thông điệp Pascendi Dominici gregis · Thông điệp Vehementer Nos

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 140

Vườn đậu ở Brno và nguyên tử nguyên sơ: đức tin và khoa học

Einstein đã nói gì với vị linh mục người Bỉ cho rằng vũ trụ có một khởi đầu?

Khoảng 19 phút đọc