Chương 174
2000–2026 · Khắp thế giới
- Nơi chốn
- Paris, Lagos, Gaza, Kyiv, các thành phố lớn và không gian mạng
- Giáo hoàng
- Gioan Phaolô II … Lêô XIV
Ngọn tháp nhọn vút cao giữa trời bỗng rùng mình nghiêng ngả, gãy gập rồi đổ sụp vào lòng biển lửa đỏ rực.
Đó là buổi chiều tối ngày 15 tháng Tư năm 2019, nhằm ngày thứ Hai Tuần Thánh, và mái Nhà thờ Đức Bà Paris đang bốc cháy ngùn ngụt. Hàng ngàn người dân Paris cùng du khách thập phương đứng chật các cây cầu bắc qua sông Seine, bàng hoàng nhìn ngọn lửa nuốt chửng từng thanh gỗ sồi của “khu rừng” khung mái đã che chở ngôi thánh đường suốt hơn tám thế kỷ qua.
Ngôi thánh đường ấy được đặt viên đá đầu tiên năm 1163, còn ngọn tháp nhọn vừa sụp đổ là công trình được kiến trúc sư Eugène Viollet-le-Duc phục dựng từ thế kỷ XIX.
Giữa biển lửa ngút trời, bên trong thánh đường ngột ngạt khói độc, có cha Jean-Marc Fournier, vị tuyên úy của Lực lượng Cứu hỏa Paris. Ngài cùng những người lính cứu hỏa đã kết thành một chuỗi người xông vào tận cung thánh, chuyền tay nhau đưa Thánh Tích Mão Gai của Chúa Kitô cùng Mình Thánh Chúa ra ngoài an toàn trước khi trần đá sụp đổ.
Và trên các cây cầu bắc qua sông Seine đêm hôm ấy, một khung cảnh lạ lùng đã diễn ra: từng nhóm bạn trẻ sinh viên đã quỳ gối ngay trên mặt đường nhựa, hai tay chắp lại, hát kinh Kính Mừng bằng tiếng Pháp. Xung quanh các bạn, hàng ngàn người dân Paris, có những người cả đời chưa từng bước chân vào nhà thờ, có những người đã hàng chục năm xa rời bàn thờ Chúa, đều lặng lẽ cúi đầu rơi lệ, đứng nghe lời kinh vang lên giữa đêm lửa.
Nhà thờ Đức Bà Paris từng đi qua biết bao cuộc bể dâu còn tàn khốc hơn thế:
- Năm 1793, giữa cơn cuồng phong của Cách mạng Pháp, người ta đập phá tượng, lột sạch đồ thờ và biến ngôi thánh đường thành “Đền Thờ Lý Trí”;
- Năm 1804, Napoléon Bonaparte đã tự tay đặt vương miện hoàng đế lên đầu mình ngay giữa lòng thánh đường;
- Đến thập niên 1830, cuốn tiểu thuyết Nhà thờ Đức Bà Paris của đại văn hào Victor Hugo đã đánh thức tình yêu của cả nước Pháp với ngôi thánh đường, dẫn đến đợt đại trùng tu năm 1844.
Trước sự hoài nghi của công luận, Tổng thống Pháp khi ấy đã cam kết sẽ tái thiết ngôi thánh đường trong vòng năm năm. Và đúng năm năm sau, vào hai ngày 7 và 8 tháng Mười Hai năm 2024, Nhà thờ Đức Bà Paris đã mở cửa trở lại, rực rỡ như thuở ban đầu.
Thế rồi, bốn tháng sau ngày mở cửa, trong Đêm Canh thức Phục Sinh năm 2025, một điều lạ đã làm cả nước Pháp sửng sốt: hơn mười ngàn người lớn chịu phép Rửa Tội trên toàn quốc, con số cao nhất từ trước tới nay của Giáo hội Pháp, tăng gần gấp rưỡi so với năm trước!
Lạ hơn nữa, hơn bốn mươi phần trăm trong số các tân tòng ấy là những bạn trẻ ở độ tuổi mười tám đến hai mươi lăm, phần đông lớn lên trong những gia đình không giữ đạo!
Nước Pháp, miền đất từng bị coi là “trưởng nữ của Hội Thánh” nhưng nay là một trong những quốc gia có tỷ lệ người đi lễ thấp nhất thế giới, lại là nơi người trẻ đang tự tìm đường gõ cửa nhà thờ. Hai điều tưởng trái ngược ấy cùng có thật. Đó là bức tranh của Hội Thánh trong phần tư đầu thế kỷ XXI: nhiều thách đố cam go, nhưng cũng đầy những mầm sống phục sinh!

Một thế giới không cần Chúa:
thách đố của sự dửng dưng vô cảm
Thách thức lớn nhất đối với đức tin tại các quốc gia phương Tây giàu có hôm nay không còn là những chiếc máy chém thời Cách mạng Pháp hay những họng súng của chủ nghĩa toàn trị, mà là sự thờ ơ, thói dửng dưng với tôn giáo.
Khắp châu Âu, Bắc Mỹ và Úc châu, các thế hệ trẻ lớn lên trong một nền văn hóa vắng bóng Thiên Chúa:
- Tại Hoa Kỳ, chỉ trong vòng ba mươi năm qua, tỷ lệ những người tự nhận mình là “Nones”, tức không theo bất kỳ tôn giáo nào, đã tăng vọt từ vài phần trăm lên tới gần một phần ba dân số.
- Tại Ireland, năm 1979, khi Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đến dâng Thánh lễ tại Công viên Phoenix ở Dublin, hơn một triệu tín hữu, gần một phần ba dân số cả nước, đã nô nức kéo về. Vậy mà chỉ vài thập niên sau, cử tri nước này đã bỏ phiếu thay đổi những điều luân lý Kitô giáo vẫn dạy: trưng cầu dân ý hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới năm 2015, và bãi bỏ điều khoản bảo vệ sự sống thai nhi trong hiến pháp vào năm 2018.
Con người thời đại hôm nay không công khai đập phá bàn thờ hay bách hại linh mục. Họ chỉ đơn giản là cảm thấy mình không còn cần đến Chúa nữa!
Đời sống đủ đầy, tiện nghi, bảo hiểm chu đáo và muôn ngàn trò giải trí đã ru ngủ lòng người. Những câu hỏi lớn nhất về ý nghĩa cuộc đời, về cội nguồn sự sống, về cái chết và thế giới bên kia bị đẩy lùi vào quên lãng; người ta chỉ sực nhớ đến nó khi một người thân đột ngột qua đời, khi một hài nhi chào đời, hoặc khi một biến cố ập đến xé toạc tấm màn an toàn giả tạo.
Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng gọi hiện tượng này là “sự quên lãng Thiên Chúa”, nơi con người sống như thể Thiên Chúa không hề hiện hữu.
Còn Đức Thánh Cha Phanxicô, trong bài nói chuyện trước Đại hội Giáo hội Ý tại Florence vào tháng Mười Một năm 2015, đã nói:
“Chúng ta không chỉ đang sống trong một thời kỳ có nhiều sự thay đổi, mà đúng hơn, chúng ta đang trải qua một sự thay đổi của cả một thời đại!”
Trọng tâm phương Nam:
sức sống và ngọn lửa tử đạo
Trong khi trời Âu trầm lắng vì thế tục hóa, thì ở bán cầu Nam, con thuyền Hội Thánh lại đang lướt sóng ra khơi.
Một thế kỷ trước, cả châu Phi chỉ có vài triệu tín hữu; hôm nay đã hơn hai trăm triệu người và vẫn tăng nhanh. Bước vào các ngôi thánh đường tại Kenya, Nigeria, Uganda hay Congo, người ta thấy một ngọn lửa đức tin đang cháy: thánh lễ Chúa nhật kéo dài hai ba tiếng, rộn rã tiếng trống, những điệu múa phụng vụ và lời ca ngợi khen của hàng ngàn bạn trẻ. Chủng viện và dòng tu chật chỗ vì nhiều ơn gọi.

Thế nhưng phương Nam cũng có những thử thách nghiệt ngã của riêng mình:
- Cám dỗ của “Tin Mừng thịnh vượng”: sự bùng nổ của các giáo phái Ngũ Tuần hứa hẹn giàu sang và chữa lành tức thì, đang kéo không ít người trẻ rời xa các bí tích của Hội Thánh.
- Ngọn lửa bách hại tại vùng Sahel và Nigeria: dọc dải đất bán sa mạc Sahel ở miền tây châu Phi, nhất là miền bắc Nigeria, các nhóm khủng bố Hồi giáo cực đoan như Boko Haram, ISWAP, và các phiến quân Fulani đã nhiều lần tàn sát người có đạo.
Biến cố tháng Tư năm 2014, khi Boko Haram bắt cóc hơn 270 nữ sinh tại thị trấn Chibok, đã làm cả thế giới bàng hoàng.
Hằng năm tại Nigeria, có hàng chục linh mục, chủng sinh và tu sĩ bị các nhóm vũ trang bắt cóc đòi tiền chuộc, và không ít vị đã bị giết.
Gần đây nhất, vào tháng Sáu năm 2025, tại bang Benue miền trung Nigeria, một vụ thảm sát trong đêm đã giết hơn một trăm dân làng nghèo, phần đông là người Công giáo. Trong buổi đọc kinh Truyền Tin trưa Chúa nhật sau đó tại Quảng trường Thánh Phêrô, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đọc to tên ngôi làng ấy và xin cả Hội Thánh cầu nguyện cho các nạn nhân.
“Lục địa số”:
cánh đồng truyền giáo mới và cạm bẫy ảo
Cả Đức Bênêđictô XVI lẫn Đức Phanxicô đều gọi mạng Internet bằng một hình ảnh: đó là một “lục địa mới”, lục địa số, nơi hàng tỷ con người, đặc biệt là thế hệ trẻ, đang ngày ngày sinh sống, giao tiếp và tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời.
Và Hội Thánh phải bước vào lục địa ấy để loan báo Tin Mừng, như các vị thừa sai năm xưa vượt đại dương sang những miền đất mới:
- Từ năm 1931, Đức Giáo hoàng Piô XI đã khai trương Đài Phát thanh Vatican bên cạnh nhà phát minh sóng vô tuyến Guglielmo Marconi;
- Năm 1990, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã gọi thế giới truyền thông là “ngọn đồi Arêôpagô của thời hiện đại”, như ngọn đồi ở Athens xưa nơi Thánh Phaolô từng đứng nói chuyện với các triết gia;
- Tháng Mười Hai năm 2012, Đức Bênêđictô XVI gửi dòng tin đầu tiên trên mạng xã hội Twitter, tài khoản @Pontifex;
- Ngày hôm nay, hàng ngàn linh mục, nữ tu và bạn trẻ giáo dân đã biến mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok thành những tòa giảng hiện đại: họ chia sẻ Lời Chúa qua video ngắn, giải đáp thắc mắc đức tin, hát thánh ca và tổ chức các buổi lần hạt Mân Côi trực tuyến thu hút hàng triệu lượt theo dõi;
- Tháng Bảy năm 2025, lần đầu tiên trong lịch sử, Tòa Thánh đã tổ chức Năm Thánh dành riêng cho các nhà truyền giáo kỹ thuật số tại Vatican, quy tụ hàng ngàn nhà sáng tạo nội dung Công giáo trẻ tuổi từ khắp năm châu. Nhiều bạn trẻ vừa chịu phép Rửa Tội tại Pháp và các nước phương Tây kể rằng hạt giống đức tin đầu tiên nảy mầm trong lòng họ là nhờ một lần xem một đoạn video ngắn về Chúa Giêsu trên màn hình điện thoại thông minh!

Thế nhưng lục địa số cũng có những vùng tối:
- Nỗi cô đơn thế kỷ: giữa hàng ngàn “người bạn ảo” trên mạng xã hội, người trẻ lại cô đơn và trầm cảm hơn bao giờ hết;
- Sự lan truyền của hận thù và tin giả: thuật toán dễ biến mạng xã hội thành nơi kích động chia rẽ; ngay giữa người Công giáo, chuyện chia bè kéo phái, thóa mạ nhau cũng làm tổn thương sự hiệp nhất;
- Cạm bẫy độc hại: chỉ cần một cái chạm tay lướt màn hình, trẻ thơ đã có thể rơi vào cạm bẫy của văn hóa phẩm khiêu dâm, bạo lực và cờ bạc trực tuyến.
Đức Thánh Cha Phanxicô nhắn các bạn trẻ: hãy dùng mạng xã hội để bắc cầu yêu thương, nhưng đừng bao giờ để thế giới ảo thay cho một ánh mắt nhìn nhau, một cái nắm tay ấm áp và một cuộc gặp gỡ bằng xương bằng thịt giữa đời thực!
Đạo đức sinh học:
khi khoa học vượt lên trước lương tâm
Thế kỷ XXI chứng kiến những bước tiến nhảy vọt của y học và công nghệ sinh học: những căn bệnh nan y xưa kia là án tử nay đã có thuốc chữa, kỹ thuật ghép tạng cứu sống hàng vạn người, và các lồng ấp hiện đại nuôi sống những trẻ sơ sinh non tháng thiếu cân.
Thế nhưng, khi công nghệ đi quá nhanh mà thiếu lương tâm soi đường, con người có thể tự làm hại chính mình:
- Nguy cơ thao túng sự sống: năm 2018, nhà khoa học Trung Quốc Hà Kiến Khuê làm cả thế giới sửng sốt khi tuyên bố đã sử dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR-Cas9 để can thiệp vào bộ gen của hai bé gái song sinh Lulu và Nana khi các em còn là phôi thai trong ống nghiệm. Dù ông này sau đó bị giới khoa học lên án và bị phạt ba năm tù, nhưng chiếc hộp Pandora đã hé mở: nhân loại đang đối diện với thảm họa của việc “thiết kế con người theo đơn đặt hàng”, kỹ thuật mang thai hộ thương mại hóa và thuyết siêu nhân loại muốn biến đổi bản tính con người.
- Vấn nạn an tử và trợ tử: làn sóng hợp pháp hóa “cái chết êm dịu” đã lan rộng từ Hà Lan, Bỉ năm 2002 sang Canada năm 2016 và nhiều quốc gia khác. Tại Canada, chỉ sau vài năm áp dụng, số người chết do trợ tử y tế đã tăng vọt, chiếm tới khoảng 4,7% tổng số ca tử vong toàn quốc vào năm 2023, nghĩa là cứ hai mươi người chết thì có gần một người chết do được tiêm thuốc! Thảm hại hơn, áp lực trợ tử bắt đầu nhắm vào cả những người nghèo, người già neo đơn, người tàn tật và những người mắc bệnh tâm thần, biến y học từ một thiên chức chữa lành trở thành một công cụ kết liễu sự sống!
Trước “văn hóa sự chết” ấy, Hội Thánh vẫn nói một lời không đổi:
- Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II trong Thông điệp Evangelium Vitae (“Tin Mừng Về Sự Sống”, 1995) đã khẳng định: sự sống con người là hồng ân của Thiên Chúa, bất khả xâm phạm từ giây phút thụ thai cho đến khi chết tự nhiên.
- Hội Thánh dạy rằng: câu trả lời của người Kitô hữu trước nỗi đau đớn thể xác của bệnh nhân không phải là kết liễu mạng sống của họ, mà là sự chăm sóc và tình yêu thương! Đó là nền y học chăm sóc giảm nhẹ, nơi người bệnh được hỗ trợ y khoa để xoa dịu cơn đau, được các y bác sĩ, thân nhân và mục tử ngồi bên cạnh nắm tay, đồng hành để họ được ra đi thanh thản, bình an. Các nữ tu Công giáo đã mở đường cho ngành chăm sóc giảm nhẹ từ thế kỷ XIX, tiêu biểu như Viện Dưỡng tế Đức Bà tại Dublin do Dòng Nữ Tu Bác Ái Ireland thành lập năm 1879.
- Tháng Tư năm 2024, Bộ Giáo lý Đức Tin đã ban hành Tuyên ngôn Dignitas Infinita (“Phẩm Giá Vô Biên”).
Văn kiện bảo vệ phẩm giá của mọi con người trong mọi hoàn cảnh, lên án những tội ác chống lại sự sống: từ nạn phá thai, an tử trợ tử, mang thai hộ, cho đến nạn buôn người, chiến tranh, bạo lực đối với phụ nữ và sự kỳ thị người di cư. Nền tảng luân lý ấy bắt nguồn trực tiếp từ trang đầu tiên của sách Sáng Thế:

“Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình, Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh Thiên Chúa, Thiên Chúa sáng tạo con người có nam có nữ!”
Một thế giới rạn vỡ:
tiếng khóc giữa lửa đạn chiến tranh
Thế kỷ XXI không mở ra một thời hòa bình như người ta từng mong, mà đầy những cuộc chiến tàn bạo:
- Năm 2022, tiếng súng chiến tranh trở lại châu Âu khi quân đội Nga tràn qua biên giới Ukraina, đẩy hàng triệu người dân vào cảnh ly tán;
- Ngày 7 tháng Mười năm 2023, cuộc tấn công của Hamas vào miền nam Israel đã châm ngòi cho cuộc chiến tàn phá dải Gaza, cướp đi sinh mạng của hàng vạn thường dân vô tội, phần lớn là phụ nữ và trẻ em;
- Cùng với đó là những cuộc nội chiến bị thế giới lãng quên tại Sudan, Myanmar, và vùng đông Cộng hòa Dân chủ Congo.

Giữa chảo lửa Gaza, có một chứng từ đã làm rơi nước mắt hàng triệu người: Giáo xứ Công giáo Thánh Gia tại thành phố Gaza, do cha Gabriel Romanelli coi sóc, thuộc Dòng Ngôi Lời Nhập Thể.
Suốt nhiều tháng trời bị bom đạn vây hãm và cắt đứt điện nước, cha Romanelli cùng các nữ tu Dòng Thừa Sai Bác Ái nhất định không di tản. Họ mở cửa nhà thờ để che chở cho hàng trăm người tị nạn, gồm cả giáo dân Công giáo, Chính thống giáo và những người hàng xóm Hồi giáo cùng các trẻ em khuyết tật nặng.
Suốt mười tám tháng cuối đời, hầu như tối nào Đức Thánh Cha Phanxicô cũng gọi điện vào Gaza cho cha Romanelli, hỏi han từng người, ban phép lành cho cộng đoàn. Tháng Bảy năm 2025, một quả đạn pháo rơi trúng khuôn viên nhà thờ làm ba người thiệt mạng và chính cha Romanelli bị thương, nhưng ngài vẫn ở lại với đoàn chiên!
Trước cơn cuồng phong bạo lực, Hội Thánh không có quân đội, không có tên lửa hay máy bay chiến đấu để răn đe. Hội Thánh chỉ có lời cầu nguyện và con đường hòa giải của Tin Mừng:
- Noi gương Đức Giáo hoàng Bênêđictô XV năm xưa từng gọi Đệ nhất Thế chiến là “một cuộc tàn sát vô ích”, các vị Giáo hoàng thời nay không ngừng kêu gọi ngừng bắn;
- Năm 2023, Đức Phanxicô đã cử Đức Hồng y Matteo Zuppi làm Đặc sứ Hòa bình đi Kyiv, Moscow, Washington và Bắc Kinh để lo trao đổi tù binh và hồi hương các trẻ em bị ly tán;
- Đức Phanxicô gọi tình hình thế giới hôm nay bằng một cụm từ khó quên: “một cuộc thế chiến thứ ba đang diễn ra từng mảnh”!

Những thách thức cũ trong chiếc áo mới:
sức mạnh của sự cầu nguyện và ở lại
Nhìn lại dòng chảy của hai ngàn năm lịch sử, người Kitô hữu nhận ra một điều an ủi: không thách đố nào hôm nay là hoàn toàn mới với Hội Thánh!
Hội Thánh của những thế kỷ sơ khai từng phải sinh tồn giữa Đế quốc La Mã ngoại giáo, thờ ơ và bách hại.
Hội Thánh thời kỳ sụp đổ của La Mã từng phải học lại ngôn ngữ và văn hóa của các bộ tộc man di tràn ngập châu Âu.
Hội Thánh thế kỷ XV từng phải đối diện với cuộc cách mạng bùng nổ thông tin khi máy in Gutenberg ra đời giữa thế kỷ ấy.
Thời nào cũng có sóng dữ của thời ấy, và thế kỷ nào cũng có người vội đoán con thuyền của Thánh Phêrô sắp chìm!
Thế nhưng, con thuyền ấy chưa bao giờ chìm, bởi vì trên con thuyền ấy luôn có Thầy Giêsu, Đấng đã hứa với các môn đệ trước giờ về trời:
“Thầy sẽ ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế!”
Những người bạn trẻ Paris quỳ gối hát kinh Kính Mừng trên những cây cầu bắc qua sông Seine giữa đêm định mệnh ngày 15 tháng Tư năm 2019 không có trong tay kế hoạch chính trị hay giải pháp công nghệ nào cho các khủng hoảng của thời mình.
Họ chỉ làm đúng điều mà bao thế hệ Kitô hữu đã làm suốt hai mươi thế kỷ, mỗi khi ngôi nhà chung bốc cháy:
Họ quỳ gối cầu nguyện, họ ở lại bên nhau, và họ đặt trọn niềm tín thác vào Đấng Phục Sinh!
Và từ lòng trung kiên ấy, Hội Thánh vẫn ngày ngày hồi sinh, vẫn thắp sáng ngọn hải đăng của niềm hy vọng và tình yêu giữa lòng thế giới hôm nay và cho đến muôn đời!
Và từ lòng trung kiên ấy, Hội Thánh vẫn ngày ngày hồi sinh, vẫn thắp sáng ngọn hải đăng của niềm hy vọng và tình yêu giữa lòng thế giới hôm nay và cho đến muôn đời!
Chương 174 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Thầy sẽ ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế!”
Những người trong chương
- Eugène Viollet-le-Duc · Kiến trúc sư thế kỷ XIX dựng ngọn tháp nhọn đã đổ trong đám cháy 2019. Tháp được dựng lại theo thiết kế của ông.
- Gabriel Romanelli · Cha xứ giáo xứ Thánh Gia ở Gaza. Tháng Bảy năm 2025 ngài bị thương vì đạn pháo, nhưng vẫn ở lại với đàn chiên.
- Đức Gioan Phaolô II · Năm 1979 dâng lễ ở Công viên Phoenix, Dublin, trước hơn một triệu người. Cây thánh giá lớn của Thánh lễ ấy vẫn đứng đó.
Nơi ấy hôm nay
- Nhà thờ Đức Bà Paris, đặt đá đầu tiên năm 1163, mở cửa trở lại ngày 7 và 8 tháng Mười Hai năm 2024, đúng năm năm sau đám cháy.
- Viện Dưỡng Tế Đức Bà ở Dublin, do các Nữ tu Bác Ái Ireland mở năm 1879, là một trong những nơi đầu tiên chăm sóc giảm nhẹ.
Muốn đọc thêm
St 1,27 · Mt 28,20 · Đức Gioan Phaolô II, thông điệp Evangelium Vitae (Tin Mừng Sự Sống, 1995) · Bộ Giáo lý Đức Tin, tuyên ngôn Dignitas Infinita (2024), vatican.va · Đức Phanxicô, diễn từ ở Firenze, tháng Mười Một năm 2015, vatican.va
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 175
Từ Rerum Novarum đến trí tuệ nhân tạo
Tấm ảnh Đức Phanxicô mặc áo phao trắng năm 2023 có gì khiến chính ngài phải lên tiếng?
Khoảng 21 phút đọc











