Chương 175
1891–2026 · Từ xưởng máy đến màn hình
- Nơi chốn
- Rôma, các nhà máy, các phòng thí nghiệm công nghệ, Borgo Egnazia
- Giáo hoàng
- Lêô XIII … Lêô XIV
Vào tháng Ba năm 2023, một bức ảnh kỳ lạ bỗng lan khắp các mạng xã hội.
Trong ảnh, Đức Thánh Cha Phanxicô, năm ấy tám mươi sáu tuổi, đang khoan thai rảo bước trên đường phố, khoác chiếc áo phao trắng dáng dài bồng bềnh, bóng loáng, sành điệu như trang phục của một ngôi sao nhạc pop nổi tiếng. Hàng triệu người dùng Internet đã thích thú bấm nút chia sẻ, bàn tán xôn xao, và không ít người đinh ninh rằng đó là một khoảnh khắc đời thường có thật của vị Giáo hoàng.
Thế nhưng, đó là ảnh giả. Một người dùng mạng đã sử dụng công cụ tạo ảnh bằng trí tuệ nhân tạo mang tên Midjourney, và thuật toán chỉ mất vỏn vẹn vài phút để phác họa nên một hình ảnh chân thực đến từng nếp nhăn trên khuôn mặt và từng nếp gấp trên vạt áo.
Trong Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội năm 2024, chính Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhắc lại câu chuyện chiếc áo phao giả ấy. Ngài chia sẻ rằng bản thân ngài cũng đã trở thành nạn nhân của những hình ảnh giả mạo như thế, và nghiêm khắc cảnh báo nhân loại rằng khi mắt người không còn khả năng phân biệt đâu là thực, đâu là hư cấu, thì thứ bị tấn công trước tiên là sự thật, và kéo theo đó là lòng tin giữa người với người.
Chiếc áo phao ảo tưởng chừng chỉ là một trò đùa vô hại trên mạng. Nhưng đằng sau nó là một câu hỏi hệ trọng mà Hội Thánh đã trăn trở suốt hơn một trăm ba mươi lăm năm qua:
Khi con người sáng chế ra những cỗ máy ngày càng thông minh, thì cỗ máy ấy sinh ra là để phục vụ con người, hay rốt cuộc chính con người lại bị biến thành công cụ nô dịch cho cỗ máy?
Người thợ năm 1891 và
sự ra đời của Học thuyết Xã hội Công giáo
Ngược dòng thời gian trở về cuối thế kỷ XIX, tại các đô thị công nghiệp sầm uất của Tây Âu, cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất đang phô diễn sức mạnh của máy móc, nhưng đồng thời cũng chôn vùi số phận của hàng triệu người lao động dưới đáy cùng xã hội.
Trong những công xưởng ngột ngạt và ồn ào đến điếc tai, người công nhân phải oằn mình đứng máy từ mười hai đến mười bốn tiếng mỗi ngày. Những đứa trẻ thơ tám chín tuổi phải chui rúc bên những khung cửi dệt vải nguy hiểm. Không có bảo hiểm tai nạn, không có chế độ nghỉ ốm, và hễ một người thợ không may bị máy cưa đứt tay hay kiệt sức ngã bệnh, ông chủ xưởng sẽ lập tức sa thải họ ra vệ đường mà không một xu bồi thường.

Đứng trước sự bần cùng hóa ấy, hai dòng tư tưởng thế tục đối nghịch nhau đã trỗi dậy:
- Chủ nghĩa tư bản hoang dã tuyên bố cứ để mặc cho quy luật thị trường tự do định đoạt, coi sức lao động của con người như một món hàng hóa thuần túy để mua đi bán lại;
- Trong khi đó, phong trào xã hội chủ nghĩa Mác-xít lại kêu gọi đấu tranh giai cấp đẫm máu, đòi xóa bỏ hoàn toàn quyền tư hữu và lật đổ trật tự xã hội bằng bạo lực cách mạng.
Trước thảm cảnh ấy, ngày 15 tháng Năm năm 1891, Đức Giáo hoàng Lêô XIII, khi ấy đã tám mươi mốt tuổi, đã ban hành Thông điệp Rerum Novarum, “Về những điều mới”, bàn về vấn đề tư bản và lao động.
Bằng ngòi bút đanh thép, vị chủ chăn đã lên án sự bất công xã hội, vạch trần việc một nhóm nhỏ những nhà tài phiệt giàu có đã áp đặt lên cổ hàng triệu người thợ nghèo “một chiếc ách chẳng khác gì thân phận nô lệ xưa kia”. Ngài nghiêm khắc dặn giới chủ xưởng không được coi người công nhân như những kẻ tôi đòi hay một món hàng trục lợi. Ngài dõng dạc đòi hỏi các quyền lợi căn bản cho người lao động:
- Mức lương bổng công bằng đủ để nuôi sống bản thân và gia đình trong sự ấm no;
- Giờ giấc làm việc có giới hạn hợp lý để bảo vệ sức khỏe;
- Quyền được nghỉ ngơi ngày Chúa nhật để bồi dưỡng tâm linh và sum họp gia đình;
- Quyền tự nhiên của người lao động được tự do thành lập các nghiệp đoàn, công đoàn để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Đức Lêô XIII bảo vệ quyền tư hữu như một đòi hỏi của tự do con người. Nhưng ngài cũng viện dẫn giáo huấn của Thánh Tôma Aquinô để nhấn mạnh một nguyên tắc vàng, gọi là nguyên tắc mục đích phổ quát của của cải: của cải vật chất trên mặt đất này vốn được Đấng Tạo Hóa dựng nên là để phục vụ cho sự sống của toàn thể nhân loại.
Và ngài viết một câu về sau trở thành tảng đá góc tường cho cả nền đạo đức xã hội Kitô giáo:
“Không ai được phép xúc phạm phẩm giá con người mà không bị trừng phạt, phẩm giá mà chính Thiên Chúa cũng đối xử với lòng hết mực kính trọng!”
Thông điệp Rerum Novarum đã thổi bùng lên một phong trào hành động xã hội Công giáo sôi nổi trên toàn cầu: các hiệp hội thợ thuyền giáo xứ, các nghiệp đoàn Kitô giáo, các quỹ tín dụng tương trợ mọc lên như nấm sau mưa.
Quan trọng hơn cả, văn kiện ấy đã chính thức khai sinh một kho tàng giáo huấn lớn của Hội Thánh: Học thuyết Xã hội của Giáo hội Công giáo.
Một trăm ba mươi lăm năm
đồng hành cùng thăng trầm của nhân loại
Suốt hơn một thế kỷ sau đó, mỗi khi thế giới bước vào những khúc quanh lịch sử hay những cuộc khủng hoảng thời đại, các vị Giáo hoàng kế nhiệm lại tiếp tục phát triển gia sản học thuyết xã hội ấy qua những bức thông điệp nối tiếp nhau:
- Năm 1931: Kỷ niệm 40 năm Rerum Novarum giữa bóng đen của cuộc Đại Suy Thoái kinh tế toàn cầu, Đức Piô XI ban hành Thông điệp Quadragesimo Anno, chính thức xác lập Nguyên tắc Bổ trợ: việc gì mà một gia đình, một hội đoàn hay một cộng đồng địa phương có thể tự làm được một cách hiệu quả, thì chính quyền cấp trên không được giành lấy; nhà nước chỉ đóng vai trò nâng đỡ, trợ giúp khi cấp dưới gặp khó khăn.
- Thứ Năm Tuần Thánh năm 1963: Chỉ vài tháng sau khi cuộc Khủng hoảng Tên lửa Cuba suýt đẩy nhân loại vào thảm họa diệt vong của chiến tranh hạt nhân, Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII, khi đang đau nặng trên giường bệnh, đã ký ban hành Thông điệp Pacem in Terris (“Bình An Dưới Thế”) gửi đến toàn thể nhân loại thiện chí, khẳng định hòa bình chỉ có thể đứng vững trên bốn cột trụ: Chân lý, Công lý, Tình yêu và Tự do.
- Năm 1967: Thánh Giáo hoàng Phaolô VI ban hành Thông điệp Populorum Progressio (“Sự Tiến Bộ của Các Dân Tộc”), khẳng định một chân lý thời đại: “Phát triển chính là tên gọi mới của hòa bình!”, và tha thiết kêu gọi các quốc gia giàu có hãy mở rộng vòng tay liên đới cứu giúp các dân tộc nghèo đói.
- Năm 1981: Kỷ niệm 90 năm Rerum Novarum, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II ban hành Thông điệp Laborem Exercens (“Về Lao Động Con Người”). Từng nếm trải những năm tháng làm thợ đập đá mỏ mệt nhọc thuở thanh niên, ngài xác tín: con người luôn cao trọng hơn công việc, lao động luôn được ưu tiên trước vốn liếng tư bản; bởi vì qua lao động lương thiện, người thụ tạo đang vinh dự cộng tác vào công trình sáng tạo của Thiên Chúa.
- Năm 2009: Giữa cơn khủng hoảng tài chính toàn cầu, Đức Bênêđictô XVI ban hành Thông điệp Caritas in Veritate (“Bác Ái Trong Chân Lý”), đòi hỏi nền kinh tế thị trường phải đi theo sự soi dẫn của lương tâm luân lý, và phải mở ra không gian cho nguyên tắc nhưng không và quà tặng.
- Năm 2015 và 2020: Đức Thánh Cha Phanxicô mở rộng học thuyết xã hội ra toàn thể hệ sinh thái qua Thông điệp Laudato Si’ (“Chúc Tụng Chúa”) bảo vệ trái đất là Ngôi Nhà Chung, và Thông điệp Fratelli Tutti (“Tất Cả Anh Em”) ký tại Assisi bên mộ Thánh Phanxicô, tha thiết kêu gọi tình huynh đệ phổ quát giữa mọi dân tộc.

Năm 2004, Hội đồng Tòa Thánh về Công lý và Hòa bình đã đúc kết cả gia sản ấy vào cuốn Toát yếu Học thuyết Xã hội của Hội Thánh, xoay quanh các nguyên tắc nền tảng: Phẩm giá con người, Công ích, Bổ trợ, Liên đới, Sự lựa chọn ưu tiên cho người nghèo, và Mục đích phổ quát của của cải.

Đối với một người nữ công nhân may mặc đang tăng ca đến kiệt sức trong một xưởng dệt ở ngoại ô Sài Gòn, Bình Dương hôm nay, người mà chúng ta đã từng gặp gỡ trong những trang sử mục vụ di dân, có thể chị chưa bao giờ có thời giờ cầm đọc những pho sách học thuyết uyên bác ấy.
Thế nhưng, những đòi hỏi thiết thực nhất cho cuộc mưu sinh của chị: một đồng lương công bằng đủ nuôi con ăn học, giờ làm việc có giới hạn để thân xác được nghỉ ngơi, và những ngày nghỉ phép trọn vẹn để kịp bắt chuyến xe đò về quê thăm cha mẹ già… chính là những điều mà Mẹ Hội Thánh đã không ngừng cất tiếng đấu tranh cho người thợ suốt một trăm ba mươi lăm năm qua!
Cuộc cách mạng công nghiệp thứ tư:
khi trí tuệ nhân tạo bước ra ánh sáng
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, nhân loại bất ngờ chứng kiến sự bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo tạo sinh.
Dù AI đã âm thầm được nghiên cứu trong các phòng thí nghiệm suốt nhiều thập niên, nhưng sự kiện ngày 30 tháng Mười Một năm 2022, khi mô hình ngôn ngữ lớn ChatGPT chính thức được phát hành ra công chúng, đã tạo nên một cơn địa chấn chưa từng có. Chỉ trong vòng vài tháng ngắn ngủi, những thuật toán máy tính có khả năng đàm thoại tự nhiên, tự viết các bài luận phức tạp, lập trình mã nguồn, dịch thuật đa ngôn ngữ và tạo ra các tác phẩm hội họa, âm nhạc tinh xảo đã tiếp cận hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu.

Một chân trời mới mở ra:
- AI hỗ trợ các bác sĩ phân tích phim chụp X-quang, MRI để phát hiện sớm các tế bào ung thư hiểm nghèo;
- Giúp các nhà khoa học mô phỏng cấu trúc protein để bào chế các loại vắc-xin và thuốc chữa bệnh mới trong thời gian kỷ lục;
- Mang những bài giảng giáo dục chất lượng cao đến cho những trẻ em nghèo nơi các bản làng xa xôi hẻo lánh.
Thế nhưng, đi liền với ánh sáng là những mối đe dọa sinh tử:
- Nguy cơ tước đoạt việc làm của hàng trăm triệu người lao động, không chỉ trong các ngành lao động chân tay mà cả giới trí thức, văn phòng, đồ họa, dịch thuật;
- Nạn phát tán tin giả tinh vi, các hình ảnh và giọng nói giả mạo bôi nhọ nhân phẩm và phá hủy các thể chế dân chủ;
- Sự giám sát kỹ thuật số toàn trị xâm phạm đời tư;
- Và đặc biệt là mối hiểm họa kinh hoàng khi AI được tích hợp vào các hệ thống vũ khí sát thương tự động, những cỗ máy giết người tự chọn mục tiêu trên chiến trường mà không cần đến sự can thiệp của con người!
Giáo hội đi trước:
từ Lời Kêu gọi Rôma đến Hội nghị G7
Tòa Thánh đã sớm bước vào giữa cuộc tranh luận về đạo đức công nghệ.
Ngày 28 tháng Hai năm 2020, tại Vatican, Hàn lâm viện Tòa Thánh về Sự sống đã đứng ra chủ trì lễ ký kết văn kiện mang tên Rome Call for AI Ethics (“Lời Kêu Gọi Rôma về Đạo Đức Trí Tuệ Nhân Tạo”).
Lần đầu tiên, một định chế tôn giáo đã cùng ngồi chung bàn và ký kết một hiệp ước đạo đức với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Microsoft và IBM, cùng Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc và Chính phủ Ý. Văn kiện xác lập sáu nguyên tắc nền tảng mà mọi hệ thống AI bắt buộc phải tuân thủ:
- Minh bạch: các thuật toán phải có khả năng giải thích được cơ chế hoạt động;
- Bao hàm: phục vụ lợi ích của mọi người, không bỏ rơi người yếu thế;
- Trách nhiệm giải trình: luôn luôn phải có một con người cụ thể chịu trách nhiệm pháp lý và luân lý cho những gì AI tạo ra;
- Không thiên vị: loại trừ các định kiến và sự kỳ thị thuật toán;
- Đáng tin cậy: bảo đảm an toàn cho người dùng;
- Bảo mật và quyền riêng tư: tôn trọng dữ liệu cá nhân.
Sức lan tỏa của Rome Call đã vượt qua ranh giới Kitô giáo: vào các năm sau đó, các vị lãnh đạo Do Thái giáo, các học giả Hồi giáo hàng đầu đã cùng ký kết văn kiện này tại Rôma; và vào tháng Bảy năm 2024, ngay tại Hiroshima bên Nhật Bản, thành phố biểu tượng của hòa bình, các nhà lãnh đạo Phật giáo, Ấn Độ giáo, Thần đạo từ khắp châu Á cũng đã long trọng đặt bút ký vào bản cam kết đạo đức công nghệ này.

Dấu ấn đáng nhớ nhất diễn ra ngày 14 tháng Sáu năm 2024 tại khu nghỉ dưỡng Borgo Egnazia, vùng Puglia miền nam nước Ý. Nhận lời mời của Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, nước chủ nhà năm ấy, Đức Thánh Cha Phanxicô trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử lên tiếng tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 của các nước công nghiệp phát triển!
Vị chủ chăn tám mươi bảy tuổi ngồi trên xe lăn, cất tiếng nói ngôn sứ trước các nguyên thủ quốc gia quyền lực nhất thế giới. Ngài đanh thép xin các cường quốc cấm hẳn những thứ vũ khí sát thương tự chọn mục tiêu:
“Không có bất kỳ một cỗ máy vô tri nào được phép đưa ra quyết định tước đoạt mạng sống của một con người! Chúng ta không bao giờ được phép giao phó việc phán quyết sinh tử cho một thuật toán máy tính lạnh lùng!”
Tháng Giêng năm 2025, Tòa Thánh đã ban hành văn kiện Antiqua et Nova (“Cũ và Mới”) về mối tương quan giữa Trí tuệ Nhân tạo và Trí tuệ Con người, do Bộ Giáo lý Đức Tin phối hợp cùng Bộ Văn hóa và Giáo dục biên soạn. Văn kiện nhắc nhở nhân loại về một ranh giới không thể xóa nhòa: máy móc có thể tính toán, xử lý dữ liệu và mô phỏng ngôn ngữ nhanh hơn con người gấp hàng triệu lần, nhưng máy móc không thể thấu hiểu chân lý, không biết rung động yêu thương, và không có tự do lương tâm để chịu trách nhiệm luân lý về hành vi của mình! Không bao giờ được nhân cách hóa hay đối xử với một cỗ máy như một nhân vị con người!

Đức Lêô XIV và Thông điệp Magnifica Humanitas
Kế vị ngai tòa Thánh Phêrô vào mùa xuân năm 2025, Đức Thánh Cha Lêô XIV, người con của Dòng Thánh Augustinô, đã chọn tông hiệu Lêô chính vì cuộc cách mạng công nghiệp mới này, để tiếp bước Đức Lêô XIII. Và sứ mạng lịch sử của ngài đã sớm lộ rõ: viết một Rerum Novarum mới cho thời đại trí tuệ nhân tạo!
Ngày 15 tháng Năm năm 2026, đúng vào ngày kỷ niệm 135 năm Đức Lêô XIII công bố bức thông điệp thợ thuyền năm 1891, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã ký Thông điệp đầu tay Magnifica Humanitas, “Nhân loại cao quý”, bàn về việc bảo vệ nhân phẩm con người trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Ngày 25 tháng Năm năm 2026, văn kiện được công bố trọng thể tại Vatican. Đức Thánh Cha đã phá lệ khi đích thân chủ trì buổi họp báo giới thiệu thông điệp, việc các giáo hoàng hiếm khi làm.
Đặc biệt, ngồi cạnh ngài trên bàn chủ tọa không chỉ có các vị hồng y và giáo sư thần học, mà còn có sự hiện diện của một nhà khoa học kiêm đồng sáng lập một tập đoàn trí tuệ nhân tạo hàng đầu tại Hoa Kỳ, dấu chỉ của cuộc đối thoại giữa đức tin và khoa học công nghệ.

Bản thông điệp gồm năm chương, phần dẫn nhập và kết luận, gồm 245 đoạn. Đức Lêô XIV mở đầu bằng việc phân tích biểu tượng Tháp Babel trong sách Sáng Thế: thuở xưa, con người kiêu ngạo rủ nhau dùng gạch đá xây dựng một ngọn tháp cao vút chạm tới trời để tự tôn vinh quyền năng của mình, nhưng rốt cuộc ngọn tháp ngạo mạn ấy chỉ đem lại sự hỗn loạn ngôn ngữ, chia rẽ và ly tán.
Đức Thánh Cha cảnh báo rằng nhân loại hôm nay đang đứng trước một ngã rẽ sống còn:
- Một bên là cám dỗ xây dựng một “tháp Babel kỹ thuật số” mới, nơi công nghệ AI bị lòng tham quyền lực và sự kiêu ngạo của con người biến thành công cụ thống trị, thao túng tâm trí, đào sâu hố ngăn cách bất công và gieo rắc chiến tranh hủy diệt;
- Bên kia là con đường xây dựng một nền văn minh tình thương và liên đới, nơi công nghệ được định hướng để phục vụ công lý, tình huynh đệ và chăm sóc ngôi nhà chung.
Ngài mượn hình ảnh ông Nơkhemia trong Cựu Ước, người đã dẫn toàn dân chung tay xây lại tường thành Giêrusalem đổ nát sau thời lưu đày, mỗi gia đình nhận sửa đoạn tường trước cửa nhà mình. Cũng thế, ngài mời gọi toàn thể cộng đồng quốc tế: các nhà khoa học, các chính trị gia, các nhà lập pháp và từng người dân hãy cùng nhau nhận lãnh trách nhiệm luân lý để xây dựng một không gian công nghệ an toàn cho thế hệ tương lai.
Đức Lêô XIV đưa ra một khái niệm mới: “Giải giới trí tuệ nhân tạo”, nghĩa là kiên quyết tước bỏ khỏi các thuật toán công nghệ những mầm mống của sự thống trị độc quyền, sự phân biệt đối xử và các ứng dụng quân sự giết người.
Ngài xác lập một thước đo duy nhất cho mọi thành tựu khoa học:
Một cỗ máy chỉ thực sự tốt lành khi nó giúp con người sống xứng với phẩm giá làm người hơn, biết yêu thương nhiều hơn và gắn bó với nhau hơn!
Tìm lại lời gốc giữa
kỷ nguyên ảo giác thuật toán
Những ai từng làm việc và tương tác với các mô hình trí tuệ nhân tạo tạo sinh đều biết một khuyết tật nguy hiểm của chúng: hiện tượng “ảo giác thuật toán”, tức là khả năng bịa đặt thông tin một cách trôi chảy!
Một cỗ máy AI có thể dễ dàng thêu dệt nên một câu trích dẫn thần học tuyệt đẹp rồi tự ý gán ghép cho một vị thánh Giáo phụ hay một vị Giáo hoàng chưa từng thốt ra câu ấy bao giờ. Nó có thể viện dẫn những cuốn sách, những điều khoản luật pháp hoàn toàn không hề tồn tại trong thực tế; và điều đáng sợ là nó viết ra tất cả những điều giả tạo ấy bằng một giọng văn vô cùng tự tin và thuyết phục!

Chính vì thế, giữa thời đại của những cỗ máy biết nói và biết ngụy tạo chân lý, một trong những bổn phận cổ kính và cấp bách nhất của người Kitô hữu lại vang lên mạnh mẽ: bổn phận trở về với văn bản gốc, như lời xưa “Ad fontes”, đọc kỹ, đối chiếu, kiểm tra nguồn gốc, và không bao giờ vội tin theo bất cứ điều gì chỉ vì nó nghe có vẻ xuôi tai và hợp lý trên màn hình!
Trang sử này làm sống lại một ký ức đẹp của Hội Thánh từ thế kỷ thứ VIII. Khi Hoàng đế Charlemagne triệu tập học giả Alcuin về triều đình để mở cuộc phục hưng văn hóa Carolingian, Alcuin cùng các đan sĩ tại Đan viện Thánh Máctinô ở Tours đã cặm cụi thức thâu đêm suốt nhiều năm ròng bên bàn chép kinh, kiên nhẫn đối chiếu và sửa lại từng câu chữ trong bản Kinh Thánh Latinh Vulgate đã bị sao chép tam sao thất bản qua bốn trăm năm bất cẩn của các thế hệ trước.
Chính các đan sĩ của Alcuin đã dùng và phổ biến kiểu chữ viết nhỏ gọn gàng, rõ ràng, tách bạch từng từ ngữ, gọi là chữ thường Carolingian, giúp người đọc dễ nhận mặt chữ và khó đọc nhầm, đặt nền móng cho chính kiểu chữ in thường mà chúng ta đang đọc trên trang sách hôm nay!
Nếu như các đan sĩ thời Trung Cổ đã dùng ngòi bút lông ngỗng và mực để bảo vệ Lời Chúa khỏi sự lãng quên, thì người Kitô hữu trong kỷ nguyên số hôm nay được mời gọi bảo vệ sự thật bằng một trí óc tỉnh thức, một tấm lòng ngay thẳng khi tìm hiểu, và lòng trung thành son sắt với đức tin các Tông đồ truyền lại.
Con đường phía trước:
đặt con người vào vị trí trung tâm
Từ tiếng búa đập đe gầm vang trong những xưởng dệt cơ khí tăm tối năm 1891 cho đến những cú nhấp chuột thầm lặng của người kỹ sư lập trình phần mềm năm 2026 là một chặng đường dài một trăm ba mươi lăm năm đầy biến động.
Thế nhưng, xuyên suốt chặng đường thế kỷ ấy, tiếng nói của Hội Thánh vẫn xoay quanh một câu hỏi duy nhất:
“Con người có còn được đặt vào vị trí trung tâm nữa hay không?”
Người thợ cơ khí năm 1891 từng run rẩy lo sợ mình sẽ bị nghiền nát, bị biến thành một chiếc đinh ốc vô tri trong cỗ máy hơi nước khổng lồ.

Người lao động trí thức và công nhân kỹ thuật số năm 2026 hôm nay lại đang hoang mang lo sợ mình sẽ bị một dòng mã thuật toán thông minh thay thế và đào thải ra bên lề cuộc đời.
Cả hai con người của hai thế kỷ ấy đều cần phải được nghe cùng một lời loan báo giải thoát của Tin Mừng: phẩm giá của một con người không bao giờ được đo bằng năng suất làm việc hay giá trị kinh tế mà người ấy làm ra cho thị trường!
Con người cao quý vô ngần bởi vì mỗi người, dù nghèo hèn, yếu đuối, tật nguyền hay già nua, đều là một tạo vật độc nhất vô nhị được chính Thiên Chúa dựng nên theo hình ảnh Người, và được cứu chuộc bằng chính giọt Máu Đào châu báu của Chúa Cứu Thế Giêsu trên đồi Canvê!
Trí tuệ nhân tạo có thể thay thế con người làm được muôn vàn việc kỳ diệu: nó có thể viết những bài văn hoa mỹ, tính toán những phương trình thiên văn phức tạp, vẽ những bức tranh rực rỡ sắc màu và thức suốt đêm dài để đàm thoại tâm sự với một người cô đơn nơi góc phòng…
Thế nhưng, một cỗ máy vô hồn không bao giờ có thể ngồi xuống bên giường của một người bệnh nhân nghèo đang hấp hối để dịu dàng nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của người ấy!
Máy móc không biết rơi nước mắt xót thương, không biết cúi mình xin lỗi hay tha thứ, và không bao giờ có thể yêu thương thay cho con người được!
Con đường phía trước của nhân loại chỉ thật sự sáng sủa khi mọi bước tiến vũ bão của khoa học công nghệ biết cúi mình phục vụ sự sống và tình yêu.
Và giữa một thế giới đầy dẫy những biến động khôn lường của thời đại kỹ thuật số hôm nay, Hội Thánh vẫn ngày ngày có mặt: vừa như một người mẹ dịu hiền nâng niu từng phận đời bé mọn, vừa như một ngọn hải đăng soi đường, dẫn con người thời đại vượt qua mọi ảo ảnh phù hoa để trở về với Đấng là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống!
Và giữa một thế giới đầy dẫy những biến động khôn lường của thời đại kỹ thuật số hôm nay, Hội Thánh vẫn ngày ngày có mặt: vừa như một người mẹ dịu hiền nâng niu từng phận đời bé mọn, vừa như một ngọn hải đăng soi đường, dẫn con người thời đại vượt qua mọi ảo ảnh phù hoa để trở về với Đấng là Đường, là Sự Thật và là Sự Sống!
Chương 175 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Không có bất kỳ một cỗ máy vô tri nào được phép đưa ra quyết định tước đoạt mạng sống của một con người!”
Những người trong chương
- Đức Lêô XIII · Ký thông điệp Rerum Novarum ngày 15 tháng Năm năm 1891. Mộ ngài ở đền thờ Latêranô, Rôma.
- Đức Gioan Phaolô II · Từng làm thợ đập đá ở Ba Lan thời chiến. Thông điệp về lao động ra đời tháng Chín năm 1981, vì tháng Năm ngài bị bắn. Lễ kính ngày 22 tháng Mười.
- Alcuin · Học giả ở đan viện Tours thời Charlemagne. Kiểu chữ thường gọn gàng của ông là gốc của chữ thường trên trang này.
Nơi ấy hôm nay
- Borgo Egnazia, khu nghỉ dưỡng vùng Puglia, nước Ý, là nơi ngày 14 tháng Sáu năm 2024 Đức Phanxicô nói về trí tuệ nhân tạo trước các nhà lãnh đạo G7.
- Hiroshima, tháng Bảy năm 2024, là nơi các lãnh đạo Phật giáo, Ấn giáo, Thần đạo ký Lời kêu gọi Rôma về đạo đức trí tuệ nhân tạo.
Muốn đọc thêm
St 11,1-9 · Nkm 3 · Đức Lêô XIII, Rerum Novarum (1891) · Toát yếu Học thuyết Xã hội của Hội Thánh (2004) · Tòa Thánh, Antiqua et Nova (2025), vatican.va · Đức Lêô XIV, Magnifica humanitas (2026) · romecall.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 176
Hội Thánh năm 2026
Một chàng trai mê leo núi và một cậu bé mê máy tính: vì sao năm 2025 cả hai được tuyên thánh?
Khoảng 22 phút đọc












