Chương 105
1541–1552 · Ấn Độ, quần đảo Mã Lai, Nhật Bản, bờ biển Trung Hoa
- Nơi chốn
- Lisboa, Mozambique, Goa, bờ biển Ngư Phủ, Malacca, quần đảo Maluku, Kagoshima, Yamaguchi, đảo Thượng Xuyên
- Giáo hoàng
- Phaolô III, Giuliô III
- Hoàng đế
- Carôlô V
Người thương nhân Trung Hoa ấy đã vĩnh viễn không bao giờ đến.
Ông ta đã nhận tiền công để lén đưa một vị linh mục Tây phương vào bờ cõi thành Quảng Châu, và đã hứa chắc như đinh đóng cột rằng sẽ cho thuyền ghé lại đón ngài. Suốt những ngày tháng Mười Một lạnh giá năm 1552, trên một hòn đảo hoang vắng, trơ trụi sỏi đá ngoài khơi tỉnh Quảng Đông mang tên Thượng Xuyên, vị linh mục già trước tuổi ngồi co ro trong một túp lều tranh lợp cỏ trên sườn đồi lộng gió, đôi mắt mỏi mòn đăm đăm nhìn về phía dải đất liền xa xa, nơi cách ngài chưa đầy một ngày đường chèo thuyền.
Vào mùa buôn bán, hòn đảo này là một khu chợ tạm sầm uất, nơi các thương buôn Bồ Đào Nha và lái buôn Trung Hoa lén lút gặp gỡ trao đổi hàng hóa vì triều đình nhà Minh bấy giờ đang thi hành chính sách bế quan tỏa cảng, nghiêm cấm người ngoại quốc bước chân vào đất liền. Nhưng khi mùa gió đổi chiều, phiên chợ tan, các chiến thuyền Bồ Đào Nha nhổ neo quay về Malacca hết chiếc này đến chiếc khác. Đến cuối cùng, chỉ còn trơ trọi lại một con thuyền buôn cuối cùng, và một người lữ khách kiên quyết chối từ rời đi.
Năm ấy ngài bốn mươi sáu tuổi. Ngài thừa hiểu một thực tế nghiệt ngã: nếu đặt chân áo dòng vào đất Trung Hoa và bị quan quân triều đình phát giác, ngài chắc chắn sẽ phải chịu án tử hình chém đầu hoặc bị mục xương nơi ngục tối. Thế nhưng, vị thừa sai vẫn sẵn lòng dốc trọn túi tiền ít ỏi của mình cho một chuyến đi đầy liều lĩnh vì phần rỗi các linh hồn.
Ngày 21 tháng Mười Một, ngài lên cơn sốt rét nặng. Những người thương xót đã khiêng ngài xuống chiếc tàu buôn cuối cùng, nhưng sóng biển dập dềnh nhồi lắc khiến thân xác đau đớn đến mức ngài tha thiết xin được khiêng ngược trở lại túp lều tranh trên bờ. Ngài nằm thiếp đi trên manh chiếu rách, bên cạnh chỉ có duy nhất một chàng thanh niên người Hoa trẻ tuổi tên là Antônio, người đệ tử trung thành đã tình nguyện theo chân ngài từ Goa. Trong những cơn mê sảng vì sốt cao, ngài thầm thì bằng một thứ ngôn ngữ lạ lẫm mà Antônio không tài nào hiểu nổi, có lẽ là tiếng Basque ruột thịt thuở ấu thơ nơi quê nhà xa xôi. Giữa cơn đau đớn, ngài liên tục cất lên những lời kinh nguyện tha thiết: “Lạy Chúa Giêsu, Con Vua Đavít, xin thương xót con!”, rồi lại thầm thì: “Lạy Mẹ Thiên Chúa, xin nhớ đến con!”
Trước khi bình minh ngày 3 tháng Mười Hai ló dạng, nhận thấy vị mục tử sắp trút hơi thở cuối cùng, Antônio đã nghẹn ngào đặt vào đôi bàn tay run rẩy của ngài một ngọn nến nhỏ đang cháy sáng. Ánh mắt vị linh mục hướng trọn về phía chân trời Trung Hoa bao la, cất tiếng gọi tên cực thánh “Giêsu!”, rồi thanh thản giã từ cõi đời.

Mười một năm trước, ngài rời Lisboa với hai bàn tay trắng: một chiếc áo dòng đen vá vai và một cuốn sách kinh. Vậy mà trong mười một năm ấy, đôi chân không mỏi của ngài đã đi một quãng đường dài hơn cả một vòng trái đất. Người ấy là Thánh Phanxicô Xaviê.
“Lạy Chúa, này con đây!”
Chàng sinh viên quý tộc Phanxicô Xaviê sinh năm 1506 trong tòa lâu đài Javier nguy nga thuộc vùng đất Navarre xứ Basque, thuở thanh xuân sở hữu một vóc dáng tuấn tú, tài ba và giỏi thể thao. Tại Đại học Paris hoa lệ, chàng được xếp ở chung phòng trọ với người đàn ông lớn tuổi hơn, bước chân đi khập khiễng mang tên Ignatiô Loyola. Chàng công tử quý tộc kiêu hãnh ấy đã ra sức chống cự lại lời khuyên bảo của người bạn cùng phòng dai dẳng hơn bất cứ ai. Thế nhưng, ngày qua ngày, Cha Ignatiô cứ nhẫn nại nhắc đi nhắc lại bên tai chàng câu Lời Chúa sắc như gươm: “Được lời lãi cả thế gian mà phải thiệt mất chính linh hồn mình, thì nào có ích gì?” Cuối cùng, ơn Chúa làm tan khối băng kiêu hãnh. Xaviê quỳ xuống, thành một trong bảy người bạn cùng khấn trên đồi Montmartre ngày 15 tháng Tám năm 1534.

Mùa xuân năm 1540, Vua Bồ Đào Nha xin Tòa Thánh gửi thừa sai sang Ấn Độ. Người Cha Ignatiô định cử đi là Cha Bobadilla lại ngã bệnh nặng. Cha Ignatiô liền gọi Xaviê, lúc bấy giờ đang làm thư ký cho ngài, và bảo: “Này Phanxicô, đây chính là phần việc của con!” Không một giây chần chừ do dự, người hiệp sĩ của Chúa đáp lại bằng một lời xin vâng thanh thản: “Vâng, lạy Cha, này con đây!” Ngay sáng hôm sau, ngài vội vã lấy kim chỉ tự vá lại chiếc áo dòng sờn cũ rồi khoác túi lên đường, vĩnh viễn không bao giờ còn gặp lại người cha thiêng liêng nơi dương thế.
Mười ba tháng giông bão vượt trùng khơi
Ngày 7 tháng Tư năm 1541, đúng vào ngày sinh nhật thứ ba mươi lăm của mình, Cha Phanxicô Xaviê bước chân lên chiến hạm Santiago tại bến cảng Lisboa. Tàu đi cùng đoàn hộ tống tân Toàn quyền Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha là Martim Afonso de Sousa. Đức Thánh Cha đặt ngài làm Khâm sứ Tòa Thánh cho cả Viễn Đông, và triều đình dành cho ngài một cabin riêng cùng một gia nhân.
Nhưng vị linh mục nghèo nhường căn phòng ấy cho người bệnh nặng, từ chối người hầu, trải chiếu nằm trên boong lộng gió cùng thủy thủ.
Chuyến đi là mười ba tháng đày ải. Tàu gỗ chật ních hàng trăm người, phần lớn là lính thô lỗ và kẻ phiêu lưu tìm vàng. Có những tuần tàu nằm im giữa vùng biển lặng gần xích đạo: nước ngọt thối, lương khô mốc giòi. Bệnh hoại huyết bùng lên: lợi người bệnh sưng vù, chảy máu, lở loét.

Giữa cảnh địa ngục trần gian ấy, người ta thấy bóng dáng Cha Xaviê ngày đêm cần mẫn đi lại: ngài giặt giũ quần áo bẩn thỉu cho các bệnh nhân, tự tay đút từng thìa cháo, ngồi hàng giờ lắng nghe các thủy thủ xưng tội, ân cần dạy giáo lý cho những đứa trẻ theo tàu, và đứng ra hòa giải những cuộc ẩu đả đẫm máu vì cờ bạc rượu chè. Đoàn thuyền buộc phải neo lại tránh mùa biển động suốt sáu tháng trời tại đảo Mozambique bên bờ Đông Phi; và tại đây, chính ngài cũng ngã gục vì một cơn sốt rét thập tử nhất sinh.
Mãi đến ngày 6 tháng Năm năm 1542, con tàu rách nát mới cập bến Goa, thủ phủ tráng lệ của đế quốc Bồ Đào Nha tại phương Đông.
Tiếng chuông thánh thót trên đường phố Goa
Người Bồ Đào Nha chiếm Goa từ năm 1510. Khi Cha Xaviê đến, nơi đây đã là một đô thị thuộc địa giàu có, có nhà thờ chính tòa, tòa giám mục và các tu viện.
Nhưng đời sống đạo của người da trắng ở đây thật đau lòng: nhiều kẻ sống buông thả, nuôi vợ lẽ nàng hầu, buôn nô lệ, đánh đập gia nhân, làm giàu bằng gian lận. Còn phần đông người Ấn đã chịu phép Rửa thì ngoài cái tên thánh ngoại quốc, chẳng biết gì về đạo.
Cha Xaviê chọn đặt trụ sở khiêm tốn tại trường Cao đẳng Thánh Phaolô, nơi đào tạo các chủng sinh bản địa. Mỗi buổi chiều buông xuống, người dân Goa lại thấy vị linh mục cầm trên tay một chiếc chuông đồng nhỏ, vừa đi rảo qua từng con phố vừa rung chuông thánh thót, cất cao giọng gọi mời: “Hỡi các bậc phụ huynh nhân đức và các người làm công, vì lòng kính mến Chúa Giêsu, xin hãy mau đưa con cái và gia nhân đến nhà thờ để học đạo!”
Trẻ nghèo ríu rít chạy theo ngài thành đoàn dài. Ngài dẫn các em vào nhà thờ, nhẫn nại dạy từng câu kinh Lạy Cha, Kính Mừng, Tin Kính và Mười Điều Răn, phổ thành vần điệu dân ca cho dễ thuộc. Rồi ngài dặn các em về nhà dạy lại cho cha mẹ, ông bà và lối xóm.
Ngài thăm bệnh viện nghèo, nhà tù tăm tối, trại phong bị xã hội hắt hủi. Ngài vui vẻ nhận lời ăn tối ở nhà những thương gia Bồ Đào Nha mang tiếng xấu; ngài trò chuyện hòa nhã, rồi khi nhận ra người phụ nữ sống chung không hôn thú, ngài mỉm cười hỏi nhỏ gia chủ: “Này người anh em, khi nào thì ông định tính chuyện đưa nàng ra trước bàn thờ Chúa để cử hành hôn lễ thánh thiêng?” Bằng sự dịu dàng ấy, ngài đưa biết bao người hoang đàng trở về nếp sống gia đình Kitô giáo.

Bờ biển Ngư Phủ và lá thư làm rúng động trời Âu
Vài tháng sau, Cha Xaviê một mình xuôi về mũi cực nam bán đảo Ấn Độ, dải bờ biển cằn cỗi gọi là Bờ Biển Ngư Phủ, quê của người Parava.
Người Parava sống bằng nghề lặn mò ngọc trai, thuộc một đẳng cấp thấp bị xã hội Ấn Độ ruồng bỏ. Vài năm trước, để được hạm đội Bồ Đào Nha che chở khỏi hải tặc và thương nhân Hồi giáo, hàng chục ngàn người Parava đã kéo nhau đi chịu phép Rửa tập thể. Nhưng rồi chẳng thừa sai nào ở lại dạy dỗ, họ bơ vơ như chiên không người chăn.
Cha Xaviê không biết một chữ tiếng Tamil. Ngài tìm những người địa phương biết chút tiếng Bồ Đào Nha, ngồi cùng họ dịch các kinh căn bản và cuốn giáo lý ngắn sang tiếng Tamil, rồi ngày đêm học thuộc từng câu.
Ngài đi bộ từ làng chài này sang làng chài khác trên cát bỏng, lắc chuông gọi bà con tụ lại dưới bóng dừa. Bằng giọng lơ lớ mà đầy lửa mến, ngài đọc từng câu kinh tiếng Tamil, và hàng ngàn người dân chài đọc theo rộn cả góc trời. Có ngày ngài rửa tội cho cả một làng. Trong thư gửi về anh em Dòng Tên ở Rôma, ngài kể có những đêm hai tay mỏi rã không nhấc nổi, giọng khàn đặc vì đọc đi đọc lại Kinh Tin Kính suốt ngày!
Trong một bức tâm thư lịch sử viết tại Cochin đề ngày 15 tháng Giêng năm 1544, bức thư sau đó được sao chép hàng ngàn bản và đọc to trước các giảng đường khắp cõi trời Âu, người mục tử đã thốt lên một nỗi niềm trăn trở xé lòng:
“Biết bao lần tôi bị giằng xé bởi một thôi thúc mãnh liệt muốn chạy ngay về các trường đại học ở châu Âu, đặc biệt là Đại học Sorbonne ở Paris, để gào thét thật lớn như một kẻ mất trí vào tai các bậc học giả uyên bác bận rộn nơi ấy! Tôi muốn bảo với họ rằng: Có biết bao nhiêu triệu linh hồn nghèo khổ nơi đây đang phải hư mất đời đời chỉ vì sự thờ ơ lạnh nhạt của quý vị, bởi vì chẳng có lấy một ai chịu hy sinh dấn thân đến đây để trao ban Lời Ban Sự Sống cho họ!”

Ngài ở với dân chài nghèo hơn hai năm. Ngài ăn cơm với cá khô mặn chát như họ, ngủ trên nền cát trong túp lều lá cọ xiêu vẹo như họ. Mỗi làng, ngài chọn một giáo dân biết chữ, dạy kỹ để làm thầy giảng dẫn kinh cho bà con mỗi ngày, và trả công đàng hoàng cho người ấy.
Thư ngài gửi về phương Tây thắp lửa truyền giáo trong lòng bao thế hệ thanh niên, thôi thúc họ vượt đại dương sang phương Đông. Đến hôm nay, người Parava ở miền nam Ấn Độ vẫn là một giáo đoàn Công giáo đông đảo, kiên trung, và vẫn trìu mến gọi ngài là “Vị Cha Thánh vĩ đại của đoàn chiên”.
Những trăn trở của một thời đại
Nhìn lại cuộc đời của Thánh Phanxicô Xaviê dưới ánh sáng lịch sử công tâm, người tín hữu hôm nay cũng nhìn nhận những giới hạn thuộc về thời đại của ngài.
Ngài là người con của thế kỷ XVI, thời kỳ mà các nhà truyền giáo phương Tây chưa kịp hiểu biết sâu sắc về các nền tôn giáo cổ xưa của phương Đông. Trong các trang nhật ký, ngài từng dùng những từ ngữ khá nặng nề khi nói về các tu sĩ Bà-la-môn, xem các thần phả bản địa như những biểu tượng mê muội; ngài từng vui mừng khi thấy trẻ em kéo nhau đi phá bỏ các tượng thần nơi các làng mới tòng giáo. Phải đợi đến thế hệ các thừa sai Dòng Tên tiếp nối sau này, như Cha Roberto de Nobili tại Ấn Độ hay Cha Matteo Ricci tại Trung Hoa, phương pháp hội nhập văn hóa và đối thoại tôn giáo sâu sắc mới thực sự được khai mở trọn vẹn.
Và vào năm 1546, trước cảnh tượng nhiều người Do Thái và Hồi giáo cải đạo tại Goa vẫn lén lút giữ nếp sống cũ và gây xáo trộn, ngài từng viết thư thỉnh cầu triều đình Bồ Đào Nha thiết lập Tòa Thẩm Tra tại Goa. Mười bốn năm sau, năm 1560, khi ngài đã nằm yên dưới mồ sâu, cơ quan tòa án ấy mới chính thức được thành lập và hoạt động khốc liệt suốt hơn hai thế kỷ cho đến năm 1812. Dĩ nhiên ngài chưa từng thấy những bản án nghiệt ngã ấy và không thể ngờ những gì xảy ra sau này; nhưng lá thư năm xưa vẫn là nốt lặng nhắc ta về sự phức tạp của thời cuộc.
Quần đảo hương liệu và cuộc hạnh ngộ tại Malacca
Năm 1545, vâng theo sự thôi thúc của Thánh Thần, ngài rời Ấn Độ xuống thuyền vượt biển sang Malacca, hải cảng sầm uất bậc nhất của vùng Đông Nam Á thời bấy giờ.
Từ chiếc nôi Malacca, ngài tiếp tục giương buồm tiến sâu về phía đông, đặt chân đến quần đảo Maluku, quần đảo Gia Vị thuộc Indonesia ngày nay, xứ sở của đinh hương và nhục đậu khấu mà các đế quốc phương Tây đang tranh giành từng tấc đất. Ngài không quản ngại gian nguy lặn lội đến đảo Ambon, đảo Ternate, và dấn thân sang tận đảo Morotai xa xôi, vùng đất khét tiếng với những bộ tộc săn đầu người man rợ mà ngay cả các tay buôn Bồ Đào Nha bạt mạng nhất cũng không dám bén mảng tới. Bạn bè khóc lóc quỳ van ngài đừng đi vào chỗ chết, nhưng Xaviê chỉ mỉm cười thanh thản đáp lại rằng: ngài sẵn lòng lấy máu mình để làm chứng cho tình yêu Thiên Chúa dành cho những tâm hồn hoang dại nơi chốn ấy!
Tháng Mười Hai năm 1547, khi quay trở lại Malacca, một cuộc hạnh ngộ kỳ diệu đã làm thay đổi hoàn toàn hải trình đời ngài: ngài gặp một chàng trai người Nhật Bản tên là Anjirō.
Anjirō vốn là một võ sĩ Samurai từng lỡ tay giết người nơi quê nhà, hoảng sợ trốn lên một chiến thuyền Bồ Đào Nha vượt biển lưu lạc. Nỗi dằn vặt lương tâm cắn rứt khiến tâm hồn anh ngày đêm chìm trong tuyệt vọng. Nghe người ta đồn rằng nơi bến cảng có một vị linh mục thánh thiện đến từ phương Tây có thể chữa lành vết thương tâm hồn, anh đã tha thiết tìm đến gõ cửa gặp Cha Xaviê. Anjirō học tiếng Bồ Đào Nha rất nhanh, thông minh và khao khát tìm hiểu đạo.
Cha Xaviê say mê trò chuyện với người thanh niên phương Đông ấy. Ngài ân cần hỏi: “Này Anjirō, nếu tôi sang đất nước Nhật Bản của anh, liệu đồng bào của anh có sẵn lòng đón nhận đạo Chúa hay không?” Anjirō điềm đạm trả lời một câu nói sâu sắc làm sáng mắt vị thừa sai:
“Thưa Cha, người Nhật Bản chúng tôi sẽ không bao giờ vội vã tin theo ngay đâu! Trước hết, họ sẽ đặt ra cho Cha muôn vàn câu hỏi cặn kẽ về đạo lý; và quan trọng hơn cả, họ sẽ chăm chú dõi theo từng bước đi, từng cử chỉ để xem đời sống thực tế của Cha có đúng như những lời Cha giảng dạy hay không. Nếu họ thấy Cha sống đúng như lời Cha nói, thì chỉ nửa năm sau, từ nhà vua, các bậc quý tộc cho đến giới học giả đều sẽ sẵn lòng quy phục; bởi vì dân tộc Nhật Bản là một dân tộc chỉ biết cúi đầu trước lẽ phải và nhân đức!”
Đất nước mặt trời mọc và những giọt nước mắt đồng cảm
Ngày 15 tháng Tám năm 1549, đúng vào ngày Đại lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, chiếc thuyền buồm chở Cha Phanxicô Xaviê cùng hai anh em Dòng Tên là Cha Cosme de Torres và Thầy Juan Fernández đã chính thức rẽ sóng cập bến Kagoshima ở mũi cực nam bờ cõi Nhật Bản. Đi cùng ngài là Anjirō, lúc bấy giờ đã được rửa tội tại Goa với tên thánh là Phaolô. Mẹ già và vợ của Anjirō ở Kagoshima là những người Nhật đầu tiên trên đất ấy bước vào Hội Thánh.

Trong một năm, khoảng một trăm người đầu tiên chịu phép Rửa. Lãnh chúa địa phương lúc đầu tiếp ngài nồng hậu, nhưng rồi trước sức ép của các nhà sư, ông cấm dân đổi đạo. Cha Xaviê đến chào từ biệt một vị thiền sư già mà ngài quý mến rồi lại lên đường.
Ngay từ những ngày đầu ở đất Phù Tang, ngài đã đem lòng thương dân tộc này. Trong thư gửi anh em Dòng Tên ở Goa và Rôma, ngài khen người Nhật là “dân tộc vô cùng biết điều, trọng danh dự và lẽ phải hơn hết mọi sự”. Ngài nói trong mọi dân ngoại giáo ngài từng gặp, không đâu có người tốt như ở đây: phần đông biết đọc biết viết, không trộm cắp, lịch thiệp và ham học lạ thường.
Nhưng truyền giáo ở đây gian nan hơn bất cứ đâu. Ngôn ngữ là ngọn núi cao. Lúc đầu, Anjirō quen miệng mượn chữ nhà Phật để dịch các mầu nhiệm Kitô giáo: anh dịch danh xưng Thiên Chúa thành Dainichi, tên của Đức Phật Đại Nhật! Các nhà sư nghe vậy mừng rỡ tưởng Cha Xaviê là một vị cao tăng từ Ấn Độ sang truyền bá một tông phái Phật giáo mới. Khi nhận ra sự nhầm lẫn tai hại về bản thể đức tin, Cha Xaviê dứt khoát bỏ từ ấy và dùng nguyên từ ngữ Latinh Deus để gọi Thiên Chúa. Các nhà sư liền quay sang chế giễu, chơi chữ theo âm đọc tiếng Nhật mà gọi từ ấy là Daiuso, nghĩa là “Lời đại dối trá”!
Mùa đông năm 1550, với ước nguyện yết kiến Thiên hoàng để xin phép giảng đạo trên toàn quốc, ngài đã đi bộ ròng rã suốt hai tháng trời hướng về kinh đô Kyoto. Giữa trời đông băng tuyết giá buốt, vị linh mục mặc manh áo chùng rách nát, chân trần rớm máu trên những tảng băng nhọn. Thế nhưng, khi đến nơi, ngài đau xót thấy kinh thành Kyoto đang tan hoang vì nội chiến giữa các sứ quân; triều đình suy tàn không còn thực quyền, và chẳng một ai cho vị linh mục ăn mặc nghèo hèn được bước vào hoàng cung. Ngài lặng lẽ ở lại mười một ngày rồi ngậm ngùi quay gót.
Thất bại ấy đã dạy cho vị thừa sai một bài học mục vụ đắt giá: nơi xã hội trọng lễ nghi như Nhật Bản, người ta sẽ không bao giờ lắng nghe một kẻ ăn mặc rách rưới như hành khất!
Đến lãnh địa Yamaguchi, ngài thay đổi chiến thuật: cởi bỏ chiếc áo sờn vai, khoác lên mình bộ trang phục lụa là trang trọng của một vị sứ thần phương Tây, và mang ra những lễ vật ngoại giao quý giá vốn định dâng hoàng đế: một chiếc đồng hồ cơ khí tinh xảo, một cây đàn clavichord, một cặp kính mắt và một khẩu súng hỏa mai tuyệt đẹp. Lãnh chúa Ōuchi Yoshitaka vô cùng kính nể, long trọng ban chiếu chỉ cho phép ngài tự do giảng đạo và trao cho ngài một ngôi chùa cổ bỏ hoang để làm nơi cầu nguyện.
Chỉ trong vài tháng ngắn ngủi, khoảng năm trăm linh hồn đã xin gia nhập đạo Chúa. Trong số những tân tòng đầu tiên ấy có một người hát rong mù lòa nghèo khó tên là Lourenço, người mà sau này trở thành một tu huynh Dòng Tên kiệt xuất, dùng tài năng âm nhạc và đức tin sắc bén để bảo vệ đạo Chúa trước các lãnh chúa khắp nước Nhật.
Người Nhật đã đặt ra cho Cha Xaviê những câu hỏi thần học hóc búa mà suốt những năm tháng ở Đại học Paris ngài chưa từng nghe thấy: Nếu Thiên Chúa là Đấng nhân lành vô cùng, cớ sao Người lại dựng nên điều ác trên đời? Tại sao Người lại đợi chờ lâu đến thế mới sai Tin Mừng sang cho đất nước Nhật Bản?
Và có một câu hỏi đã làm trái tim vị mục tử quặn thắt đớn đau nhất: Các tín hữu mới ôm lấy chân ngài, giàn giụa nước mắt hỏi về số phận đời đời của cha mẹ, ông bà tổ tiên họ, những người cả đời ăn ở lương thiện nhưng đã qua đời mà chưa từng có diễm phúc được nghe biết danh Chúa Giêsu. Chẳng lẽ những người thân yêu ruột thịt ấy của họ đều phải chịu trầm luân nơi hỏa ngục hay sao? Họ khóc thương tổ tiên, và Cha Xaviê nghẹn ngào ghi lại trong nhật ký rằng: nhìn thấy những giọt nước mắt hiếu thảo và đau xót của đoàn chiên, chính ngài cũng không kìm được nước mắt mà khóc cùng với họ!
Giấc mơ đất mẹ Trung Hoa và hạt lúa mì mục nát
Trong các cuộc tranh biện, các học giả Nhật Bản thường đưa ra một lý lẽ căn cốt: Nếu đạo của Cha thực sự là chân lý cứu độ của trời đất, thì tại sao người Trung Hoa, những bậc thầy đã truyền dạy chữ nghĩa, triết học và đạo lý cho dân tộc Nhật Bản chúng tôi từ ngàn đời, lại chưa từng nghe biết đến đạo ấy?
Lời chất vấn ấy như một tia chớp rạch ngang tâm trí Xaviê. Ngài thấu suốt một điều cốt tử: muốn đưa toàn bộ thế giới phương Đông và đất nước Nhật Bản quy phục Chúa Kitô, ngọn hải đăng Tin Mừng nhất thiết phải được thắp sáng ngay tại trái tim của nền văn minh châu Á: đất nước Trung Hoa!
Cuối năm 1551, ngài giã từ Nhật Bản trong lưu luyến, để lại một giáo đoàn non trẻ nhưng kiên trung gồm khoảng một ngàn Kitô hữu, hạt giống mà mấy mươi năm sau sẽ bùng nở thành hàng trăm ngàn tín hữu và những đoàn anh hùng tử đạo lẫy lừng. Ngài quay về Goa để sắp xếp công việc bề trên giám tỉnh, rồi đến tháng Tư năm 1552, ngài lại dứt khoát giương buồm trực chỉ bờ biển Trung Hoa.
Thế nhưng, những toan tính ích kỷ của trần gian đã cản bước ngài: viên thuyền trưởng Bồ Đào Nha tại Malacca vì ghen ghét đã kiên quyết từ chối hỗ trợ phái bộ ngoại giao. Không chịu lùi bước trước nghịch cảnh, Cha Xaviê chấp nhận bước lên một chiếc thuyền buôn nhỏ bé cùng người đệ tử trẻ Antônio để tiến thẳng đến đảo Thượng Xuyên vào tháng Tám năm 1552.
Và tại nơi mỏm đá hoang vu ấy, người chiến sĩ đức tin đã trải qua những tháng ngày ngóng đợi trong cô đơn, kiệt sức vì bệnh tật, để rồi hiến dâng hơi thở cuối cùng cho giấc mơ mở toang cánh cửa phương Đông.
Mùa gặt của đức tin và nhịp cầu nối về xứ sở Việt Nam
Thi hài ngài lúc đầu được chôn vội trên bãi cát Thượng Xuyên; người ta đổ vôi sống quanh xác cho mau rữa, để sau dễ nhặt xương mang về. Nhưng vài tháng sau, khi mở mồ, mọi người sững sờ: thân xác ngài vẫn mềm mại, hồng hào như người đang ngủ, và tỏa hương thơm lạ lùng!
Thi hài ấy được rước về Malacca, rồi năm 1554 đưa về an táng ở Goa. Ngày nay ngài vẫn nằm trong cỗ quan tài bạc ở Vương cung Thánh đường Bom Jesus, nghĩa là “Chúa Giêsu Nhân Lành”, nơi hành hương được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Cánh tay phải của ngài, cánh tay từng ban phép Rửa Tội cho hàng chục vạn linh hồn, vào năm 1614 đã được rước về tôn kính nơi Nhà thờ Il Gesù, nhà thờ mẹ của Dòng Tên tại Rôma.
Ngày 12 tháng Ba năm 1622, Đức Giáo hoàng Grêgôriô XV đã long trọng tôn phong Cha Phanxicô Xaviê lên bậc Hiển Thánh, trong cùng một ngày đại lễ với Cha Thánh Ignatiô Loyola, Thánh Nữ Têrêsa Ávila, Thánh Philipphê Nêri và Thánh Isiđôrô Nông Dân.
Đến năm 1927, Đức Giáo hoàng Piô XI đã đưa ra một quyết định phụng vụ tuyệt đẹp mang đầy ý nghĩa mầu nhiệm: ngài long trọng đặt Thánh Phanxicô Xaviê, người lữ khách đã đi khắp nửa vòng trái đất, cùng với Thánh Nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu, người nữ tu dòng kín suốt đời chưa từng bước ra khỏi bốn bức tường tu viện Lisieux, làm hai Đấng Quan Thầy của mọi xứ truyền giáo trên toàn thế giới! Một người đại diện cho đôi chân dấn thân không mỏi mệt nơi tiền tuyến, và một người đại diện cho đôi bàn tay âm thầm chắp lại cầu nguyện nơi hậu phương. Phụng vụ Hội Thánh mừng kính trọng thể Thánh Phanxicô Xaviê vào ngày 3 tháng Mười Hai hằng năm.
Lúc sinh thời, đôi chân của Thánh Phanxicô Xaviê chưa từng một lần được đặt chân lên dải đất hình chữ S, và ngài cũng chưa từng nghe biết đến một vương quốc mang tên Đại Việt ở phía nam bờ cõi Trung Hoa.
Thế nhưng, ngọn lửa truyền giáo mà ngài thắp lên đã trở thành ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ anh em Dòng Tên tiếp nối:
- Ba mươi mốt năm sau ngày ngài ngã xuống trên đảo Thượng Xuyên, vào năm 1583, Cha Matteo Ricci và các tu sĩ Dòng Tên đã đặt chân vào đất liền Trung Hoa tại Triệu Khánh, rồi năm 1601 đàng hoàng tiến vào kinh thành Bắc Kinh, hiện thực hóa giấc mơ của ngài.
- Và sáu mươi ba năm sau, vào đầu mùa xuân năm 1615, các tu sĩ Dòng Tên, mang theo trọn vẹn linh đạo truyền giáo và lòng nhiệt thành của Phanxicô Xaviê, đã chính thức cập bến Cửa Hàn ở Đà Nẵng và thương cảng Hội An, mở màn cho trang sử hào hùng của Giáo hội Công giáo Việt Nam!
Hôm nay, khắp mọi miền quê hương, Phanxicô Xaviê là tên thánh thân thương bậc nhất của bao thế hệ ông bà, cha chú và anh em giáo dân. Biết bao nhà thờ dâng kính ngài; như ngôi thánh đường cổ giữa lòng Chợ Lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh, mà bà con hơn một thế kỷ nay vẫn quen gọi theo tên vị cha sở đầu tiên: Nhà thờ Cha Tam.
Hơn bốn thế kỷ đã trôi qua kể từ đêm đông lạnh giá trên hòn đảo Thượng Xuyên năm 1552, ngọn nến nhỏ bé mà người đệ tử trẻ Antônio đặt vào tay ngài trước giờ lâm chung dường như chưa bao giờ tắt. Ngọn lửa ấy đã bùng cháy thành một vầng đông rực rỡ, thiêu đốt muôn triệu con tim mục tử, để nhắc nhở người tín hữu muôn đời rằng: chừng nào trên trần gian này còn có những tâm hồn chưa nhận biết Chúa, thì bước chân của người môn đệ Đức Kitô vẫn sẽ không bao giờ dừng lại!
Ngọn lửa ấy đã bùng cháy thành một vầng đông rực rỡ, thiêu đốt muôn triệu con tim mục tử, để nhắc nhở người tín hữu muôn đời rằng: chừng nào trên trần gian này còn có những tâm hồn chưa nhận biết Chúa, thì bước chân của người môn đệ Đức Kitô vẫn sẽ không bao giờ dừng lại!
Chương 105 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Được lời lãi cả thế gian mà phải thiệt mất chính linh hồn mình, thì nào có ích gì?”
Những người trong chương
- Phanxicô Xaviê · Thi hài ngài nằm trong quan tài bạc ở đền Bom Jesus, Goa, khoảng mười năm lại trưng ra một lần. Lễ kính ngài vào ngày 3 tháng Mười Hai.
- Người Parava · Dân mò ngọc trai miền nam Ấn Độ vẫn là cộng đoàn Công giáo lớn, gọi ngài là “cha thánh vĩ đại”.
- Têrêsa Hài Đồng Giêsu · Năm 1927 được đặt làm quan thầy các xứ truyền giáo cùng Xaviê, dù chưa từng ra khỏi tu viện.
Nơi ấy hôm nay
- Goa: đền Bom Jesus, nơi giữ thi hài ngài, là Di sản Thế giới UNESCO.
- Nhà thờ Gesù ở Rôma giữ cánh tay phải của ngài, mang về năm 1614.
- Chợ Lớn, Sài Gòn, có nhà thờ dân quen gọi là “Cha Tam”, mang tên Phanxicô Xaviê.
Muốn đọc thêm
Thư Xaviê ngày 15 tháng Giêng năm 1544 · Thư Xaviê về người Nhật khóc cho ông bà đã khuất · Costelloe, bản dịch thư Xaviê
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Phanxicô Xaviê
- Antônio de Santa Fé
- Inhaxiô Loyola
- Gioan III
- Phaolô III
- Roberto de Nobili
- Anjirō
- Cosme de Torres
- Juan Fernández
- Ōuchi Yoshitaka
- Lôrensô Ryōsai
- Piô XI
- Têrêsa Hài Đồng Giêsu
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 106
Nhật Bản: hai trăm năm giữ đạo trong bóng tối
Làm sao người Kitô hữu Nhật giữ đạo suốt hơn hai trăm năm mà không có lấy một linh mục?
Khoảng 25 phút đọc











