Chương 161
1940–2024 · Châu Á
- Nơi chốn
- Manila, Semarang, Seoul, Kandhamal, Islamabad, Colombo, Dili
- Giáo hoàng
- Nhiều đời
Những chiếc xe bọc thép và xe tăng hạng nặng gầm rú xích sắt tiến lên trên đại lộ rộng lớn ở thủ đô Manila, nhưng ngay trước mũi súng nghênh ngang của đoàn xe quân sự là một hàng dài những nữ tu đang quỳ gối lần hạt.
Đó là buổi chiều ngày 23 tháng Hai năm 1986, trên đại lộ Epifanio de los Santos, nơi người dân Philippines quen gọi bằng cái tên ngắn gọn là đại lộ EDSA. Đoàn xe thiết giáp của quân đội chính phủ đang rầm rộ tiến về phía hai doanh trại quân sự Camp Aguinaldo và Camp Crame, nơi Bộ trưởng Quốc phòng Juan Ponce Enrile và Phó Tổng tham mưu trưởng Fidel Ramos vừa tuyên bố ly khai, dứt khoát không còn tuân phục Tổng thống độc tài Ferdinand Marcos. Marcos đã nắm quyền cai trị đất nước suốt hơn hai mươi năm, phần lớn thời gian áp đặt thiết quân luật, và vừa tuyên bố đắc cử sau một cuộc bầu cử tổng thống bị gian lận trắng trợn. Đối thủ của ông là bà Corazon Aquino, người quả phụ của nhà lãnh đạo đối lập Benigno Aquino, người đã bị ám sát bắn chết ngay trên đường băng sân bay Manila vào năm 1983 khi vừa từ chốn lưu vong trở về. Trước tình thế đất nước ngàn cân treo sợi tóc, Hội đồng Giám mục Công giáo Philippines đã ra một tuyên ngôn can đảm, khẳng định rằng một chính quyền dựa trên sự gian lận bầu cử thì không có nền tảng luân lý để cai trị.
Đêm hôm trước, qua làn sóng Đài phát thanh Veritas của Giáo hội Công giáo, Đức Hồng y Jaime Sin, Tổng Giám mục Manila, đã cất tiếng tha thiết kêu gọi giáo dân và toàn thể quốc dân hãy lập tức đổ ra đường. Ngài khẩn khoản xin người dân hãy lấy chính thân mình làm lá chắn hòa bình, đứng chen vào giữa hai làn đạn: giữa những người lính còn trung thành với Marcos và những người lính nổi dậy, để che chở cho sinh mạng của cả hai phía.
Hơn hai triệu người dân Philippines đã đáp lại lời kêu gọi của vị chủ chăn.
Khi đoàn xe tăng lừng lững tiến đến rất gần, những người lính trên xe sững sờ nhìn thấy hàng trăm nữ tu mặc tu phục trắng, tu phục nâu đang quỳ ngay trên mặt đường nhựa bỏng rát, hai tay nâng cao chuỗi hạt Mân Côi và cất cao lời kinh Kính Mừng. Sát cánh bên các sơ là hàng trăm ngàn người dân: các ông bố, bà mẹ bế con thơ, các thanh niên sinh viên. Họ không mang theo vũ khí, mà chỉ cầm trên tay những cành hoa tươi, những pho tượng Đức Mẹ Fatima, tượng Chúa Hài Đồng Santo Niño, cùng những giỏ bánh mì, chai nước lọc đưa lên biếu các anh lính.
Trước sức mạnh thiêng liêng của lời kinh và tình yêu thương, những người lính lái xe tăng đã tắt máy. Nhiều người lính ôm mặt khóc nức nở, cúi xuống nhận những đóa hoa cài vào đầu nòng súng. Không một phát đạn nào nổ ra.
Hai ngày sau, ngày 25 tháng Hai năm 1986, Tổng thống Marcos cùng gia đình buộc phải lên trực thăng rời khỏi đất nước. Cuộc biến chuyển chính trị ngoạn mục ấy đi vào lịch sử với tên gọi Cách mạng Quyền lực Nhân dân, hay Cách mạng EDSA, một cuộc cách mạng hòa bình không đổ máu, được dệt nên bằng chính sức mạnh của đức tin và chuỗi hạt Mân Côi.

Một hạt mầm nhỏ giữa chiếc nôi của các tôn giáo ngàn năm
Biến cố EDSA tại Philippines là một trường hợp vô cùng đặc biệt trên bản đồ tôn giáo châu Á. Philippines là quốc gia lớn duy nhất tại lục địa này có đại đa số dân chúng theo đạo Công giáo, khoảng hơn tám mươi phần trăm dân số, một gia sản đức tin được đón nhận từ các nhà thừa sai Tây Ban Nha kể từ thế kỷ XVI. Năm 1995, khi Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đến Manila chủ sự Ngày Giới trẻ Thế giới, hơn năm triệu bạn trẻ đã lấp kín công viên Luneta để cùng cầu nguyện với ngài.
Thế nhưng, nhìn ra phần còn lại của châu Á, lục địa mênh mông chiếm tới sáu mươi phần trăm dân số thế giới, người Công giáo lại là một thiểu số rất nhỏ bé, chỉ chiếm khoảng ba phần trăm dân số.
Đoàn chiên bé nhỏ ấy đang ngày ngày sống giữa cái nôi của những nền văn minh và các đại tôn giáo cổ kính đã hiện diện hàng ngàn năm trước khi Tin Mừng được loan báo:
- Tại Ấn Độ, nơi phát tích của Ấn Độ giáo và Phật giáo, người Công giáo chỉ chiếm chưa đầy hai phần trăm.
- Tại Indonesia, quốc gia có số dân theo Hồi giáo đông nhất thế giới, người Công giáo chỉ là một thiểu số nhỏ chừng ba phần trăm.
- Tại Nhật Bản, người Kitô hữu chiếm chưa tới một phần trăm.
- Tại Thái Lan, Myanmar, Campuchia là thế giới rực rỡ của Phật giáo Thượng tọa bộ; còn tại Trung Hoa, văn hóa Nho giáo và Đạo giáo đã ăn sâu vào nếp nghĩ của hàng tỷ con người.

Gánh nặng lớn nhất các cộng đoàn châu Á phải mang là định kiến cho rằng đạo Công giáo là “đạo của người Tây phương”, một tôn giáo ngoại lai theo gót tàu chiến và súng đạn thực dân vào châu Á. Dù xưa kia những thừa sai lớn như cha Matteo Ricci ở Trung Hoa hay cha Roberto de Nobili ở Ấn Độ đã mặc áo nhà nho, sống như đạo sĩ Bà-la-môn để hòa nhập, con đường hội nhập văn hóa vẫn luôn đầy trăn trở.
Vì thế, người Công giáo châu Á hôm nay luôn phải trả lời một câu hỏi: làm sao để tôi vừa là môn đệ thật của Đức Kitô, vừa là người con trọn vẹn của dân tộc mình, trọn vẹn là người Ấn Độ, người Indonesia, người Nhật, người Hàn, người Việt Nam?
“Một trăm phần trăm Công giáo, một trăm phần trăm Indonesia”
Năm 1940, giữa lúc Đệ nhị Thế chiến đang lan rộng, tại vùng Semarang trên đảo Java, lúc bấy giờ còn là thuộc địa Đông Ấn Hà Lan, Đức Giáo hoàng Piô XII đã chọn vị Giám mục bản xứ tiên khởi của Indonesia: Đức cha Albertus Soegijapranata, một tu sĩ Dòng Tên.

Ngài sinh trong một gia đình Hồi giáo người Java, và đón nhận đức tin Công giáo khi còn đi học. Sau khi Nhật đầu hàng năm 1945, Hà Lan toan đem quân trở lại tái lập ách đô hộ, châm ngòi cho cuộc chiến giành độc lập khốc liệt của Indonesia từ 1945 đến 1949.
Trước bước ngoặt sống còn của đất nước, vị Giám mục bản xứ đầu tiên đã chọn một cách can đảm: ngài đứng hẳn về phía độc lập của Tổ quốc, công khai chống ách cai trị của Hà Lan, dù chính các thừa sai Hà Lan đã dạy ngài đức tin và nâng đỡ ngài bước lên bàn thánh!
Năm 1947, Đức cha Soegijapranata đã can đảm dời tòa giám mục của mình từ Semarang, khi ấy nằm trong vùng quân Hà Lan kiểm soát, về Yogyakarta, thủ đô kháng chiến của chính phủ Cộng hòa Indonesia non trẻ, để đồng hành cùng các chiến sĩ và đồng bào yêu nước. Ngài vận động để Tòa Thánh là một trong những nơi đầu tiên ở châu Âu công nhận nền độc lập của Indonesia.
Đức cha để lại một câu châm ngôn thành kim chỉ nam cho bao thế hệ người có đạo nơi xứ vạn đảo:
“100% Katolik, 100% Indonesia!”
Ngài giải thích: người Công giáo tốt nhất cũng phải là người công dân yêu nước nhất, hiến trọn đời mình cho sự thịnh vượng và hòa bình của dân tộc.
Khi ngài qua đời năm 1963, Tổng thống Sukarno và chính phủ Indonesia, một đất nước đa số theo Hồi giáo, đã truy tặng Đức cha Soegijapranata danh hiệu Anh hùng Dân tộc, và an táng ngài tại Nghĩa trang Anh hùng Giri Tunggal ở Semarang.
Tiếng nói FABC và cuộc đối thoại ba chiều
Tháng Mười Một năm 1970, Thánh Giáo hoàng Phaolô VI thực hiện chuyến tông du lịch sử đến Manila, ngài trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên đặt chân lên vùng Đông Á.
Ngài vừa xuống cầu thang máy bay ở Manila thì một họa sĩ tâm thần người Bolivia giả làm linh mục, tên Benjamín Mendoza y Amor Flores, rút dao găm lao vào. May thay, thư ký riêng của ngài là cha Pasquale Macchi cùng đoàn tùy tùng và Tổng thống Marcos kịp lao ra khống chế hung thủ. Đức Phaolô VI chỉ bị thương nhẹ và vẫn bình thản tiếp tục chuyến viếng thăm.
Nhân dịp ấy, giám mục các Giáo hội khắp châu Á tề tựu ở Manila. Thấy hoàn cảnh mục vụ các nước có nhiều nét giống nhau, các ngài quyết định lập một tổ chức chung mang tên Liên Hội đồng Giám mục Á châu, gọi tắt là FABC, được Tòa Thánh chính thức chuẩn nhận quy chế vào năm 1972.

Tại Đại hội toàn thể đầu tiên ở Đài Bắc năm 1974, FABC đã định hình một phương thức hiện diện Tin Mừng mang tính bước ngoặt, được gọi là “đối thoại ba chiều”:
- Đối thoại với các nền văn hóa châu Á: nỗ lực hội nhập Tin Mừng sâu xa vào phong tục, tập quán, nghệ thuật và tư duy của các dân tộc bản địa, để đức tin Kitô giáo không còn bị xem là một tôn giáo xa lạ của phương Tây.
- Đối thoại với các tôn giáo lớn tại châu Á: mở rộng vòng tay chân thành gặp gỡ các tín đồ Ấn giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Nho giáo… để cùng nhau xây dựng hòa bình, bảo vệ các giá trị luân lý gia đình và cổ võ tình huynh đệ nhân loại.
- Đối thoại với người nghèo châu Á: dấn thân phục vụ những người cùng khổ, bị gạt ra bên lề xã hội, bởi vì châu Á chính là nơi tập trung số lượng người nghèo đông đảo nhất hành tinh.
Các giám mục FABC đúc kết: ở châu Á, Giáo hội không thể loan báo Tin Mừng bằng những bài thuyết giáo đao to búa lớn hay công thức áp đặt. Người châu Á coi trọng trực giác tâm linh và gương sống. Vì thế, Tin Mừng chỉ chạm được trái tim họ qua một Giáo hội khiêm nhu, nghèo khó, biết lắng nghe và phục vụ bằng chính đời sống chứng tá.
Năm 1999, sau Thượng Hội đồng Giám mục về Châu Á, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đích thân bay đến New Delhi, Ấn Độ, để ký ban hành Tông huấn hậu Thượng Hội đồng mang tên Ecclesia in Asia, “Giáo hội tại châu Á”. Ngài nhắc nhở một sự thật lịch sử đầy thi vị: Chúa Giêsu Kitô, Đấng Cứu Độ duy nhất của nhân loại, vốn đã sinh ra, sống và chết ngay trên mảnh đất châu Á này; và việc loan báo Tin Mừng hôm nay chính là việc mang Chúa Giêsu trở về với chính quê hương lục địa của Người! Hội đồng Giám mục Việt Nam luôn là một thành viên nhiệt thành và tích cực trong đại gia đình FABC.
Những người “không được chạm vào”: nỗi đau của người Dalit nơi xứ Ấn
Tại đất nước Ấn Độ, nơi người Công giáo chỉ chiếm khoảng hai phần trăm dân số, Giáo hội vẫn là một chứng nhân bác ái vĩ đại khi điều hành hàng ngàn trường học, đại học, viện mồ côi và bệnh viện, phục vụ đại đa số bệnh nhân và học sinh không cùng niềm tin tôn giáo.
Thế nhưng, sâu thẳm trong cơ cấu xã hội Ấn Độ là một vết thương ngàn năm mang tên chế độ phân biệt đẳng cấp. Đại đa số tín hữu Công giáo Ấn Độ, ước tính khoảng sáu mươi đến bảy mươi phần trăm, lại thuộc về tầng lớp Dalit.
Từ “Dalit” trong tiếng Phạn mang ý nghĩa đau xót: “những kẻ bị nghiền nát, bị giẫm đạp”. Trong truyền thống Ấn giáo cổ xưa, họ bị gạt ra ngoài lề của cả bốn đẳng cấp xã hội, bị gọi là những kẻ “tiện dân” hay “không thể chạm vào”. Họ bị buộc phải làm những công việc bị coi là ô uế nhất: nạo vét cống rãnh, quét rác, lột da súc vật chết và thiêu xác người. Người thuộc đẳng cấp trên thậm chí không dám để bóng của một người Dalit đổ lên người mình vì sợ bị lây nhiễm sự ô uế.
Suốt nhiều thế kỷ, hàng triệu người Dalit đã tìm đến với đạo Công giáo và Tin Lành, bởi vì Tin Mừng của Đức Kitô là nơi duy nhất nói với họ một sự thật giải thoát: Họ là những người con dấu yêu của Thiên Chúa, có phẩm giá bình đẳng và cao quý trước nhan Ngài! Năm 1956, người cha lập hiến vĩ đại của Ấn Độ là ông B. R. Ambedkar, vốn là một người Dalit, cũng đã dẫn đầu hàng trăm ngàn đồng bào thoát ly Ấn giáo để gia nhập Phật giáo nhằm tìm kiếm sự bình đẳng.
Thế nhưng, bi kịch là thói phân biệt đẳng cấp đôi khi vẫn len vào nhà thờ. Ở một số giáo xứ thôn quê, giáo dân Dalit từng phải ngồi dãy ghế riêng, đi lối riêng, chết chôn ở một góc nghĩa trang riêng; linh mục, giám mục gốc Dalit rất ít.
Họ còn chịu bất công từ luật pháp: Ấn Độ dành hạn ngạch công chức và học bổng cho người Dalit theo Ấn Độ giáo, Phật giáo hay Sikh giáo, nhưng tước quyền ấy của người Dalit theo Công giáo hay Hồi giáo!
Thấu nỗi đau ấy, năm 2016, Hội đồng Giám mục Ấn Độ ban hành chính sách Trao quyền cho người Dalit, thừa nhận phân biệt đẳng cấp là tội nặng nghịch lại Tin Mừng, và cam kết dỡ bỏ mọi rào cản bất công để bảo vệ phẩm giá những anh chị em bé mọn nhất của Chúa.

Hàn Quốc: mảnh đất tử đạo và pháo đài của dân chủ
Giáo hội Công giáo tại Hàn Quốc mang một nguồn gốc độc nhất vô nhị trong toàn bộ lịch sử Kitô giáo thế giới: được khai sinh không phải bởi các thừa sai ngoại quốc, mà do chính các học giả giáo dân tự tìm tòi học đạo!
Cuối thế kỷ XVIII, một nhóm trí thức trẻ theo phong trào Thực Học, tiêu biểu là Yi Seung-hun, tình cờ đọc những sách giáo lý chữ Hán của cha Matteo Ricci mang về từ Bắc Kinh. Say mê chân lý, Yi Seung-hun lặn lội sang Bắc Kinh tìm các linh mục xin rửa tội năm 1784, tên thánh Phêrô, rồi về nước bí mật rửa tội cho bạn bè, lập nên cộng đoàn đầu tiên.
Suốt hơn một thế kỷ sau, Giáo hội non trẻ ấy trải qua bốn đợt bách hại đẫm máu của triều Joseon, với hơn mười ngàn tín hữu tử đạo.
Năm 1984, nhân dịp kỷ niệm 200 năm khai sinh Giáo hội Hàn Quốc, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đích thân đến Seoul chủ sự thánh lễ Tôn phong Hiển thánh cho 103 Vị Tử Đạo Triều Tiên, đứng đầu là Thánh Linh mục Anrê Kim Taegon và Thánh Giáo dân Phaolô Chong Hasang. Đây là lễ phong thánh đầu tiên trong lịch sử hiện đại được cử hành bên ngoài kinh thành Rôma.

Sau Chiến tranh Triều Tiên, Giáo hội Hàn Quốc lớn lên thần kỳ: từ khoảng hai trăm ngàn giáo dân năm 1950 lên hơn năm triệu ngày nay, với rất đông trí thức, thanh niên và doanh nhân.
Trong thập niên 1970 và 1980, dưới các chế độ quân phiệt Park Chung-hee và Chun Doo-hwan, Giáo hội thành ngọn hải đăng bảo vệ nhân quyền và công lý.
Lãnh tụ tinh thần của phong trào dân chủ chính là Đức Hồng y Stephen Kim Sou-hwan, Tổng Giám mục Seoul. Ngài được vinh thăng Hồng y năm 1969 khi mới bốn mươi sáu tuổi, vị hồng y trẻ nhất thế giới lúc bấy giờ.
Đỉnh điểm là tháng Sáu năm 1987, khi biểu tình đòi dân chủ bùng nổ khắp Seoul. Hàng ngàn sinh viên bị cảnh sát truy đuổi bằng hơi cay chạy vào lánh nạn trong Nhà thờ Chính tòa Myeongdong, ngôi thánh đường gạch đỏ trên một ngọn đồi giữa trung tâm Seoul.

Khi lực lượng an ninh bao vây và chuẩn bị vũ khí để xông vào bắt người, Đức Hồng y Stephen Kim Sou-hwan đã đích thân bước ra đứng chặn ngay trước cổng thánh đường. Ngài nhìn thẳng vào viên chỉ huy cảnh sát và cất giọng dõng dạc:
“Nếu các ông muốn bắt giữ các sinh viên này, các ông phải bước qua xác tôi trước! Sau khi bước qua xác tôi, các ông sẽ phải bước qua xác các linh mục của tôi! Và sau đó, các ông sẽ phải bước qua xác của các nữ tu của tôi! Chỉ khi đó các ông mới có thể chạm vào các em!”
Trước uy tín đạo đức của vị chủ chăn, cảnh sát phải rút lui. Nhà thờ Myeongdong thành pháo đài của tự do lương tâm. Sức ép từ biến cố ấy buộc chính quyền quân sự nhượng bộ, ra Tuyên ngôn Dân chủ ngày 29 tháng Sáu năm 1987, chấp thuận bầu cử tổng thống trực tiếp, mở ra kỷ nguyên dân chủ cho Hàn Quốc.
Những giọt máu chứng nhân giữa vòng vây thù hận
Tại nhiều miền đất khác của châu Á, người Kitô hữu thiểu số vẫn đang ngày ngày phải bước đi trên con đường Thập Giá đầy hiểm nguy và kỳ thị.
Pakistan: nỗi oan Asia Bibi và cái chết của bộ trưởng Shahbaz Bhatti
Ở Cộng hòa Hồi giáo Pakistan, người Kitô hữu chỉ khoảng hai phần trăm dân số, hầu hết làm lao động nặng nhọc, nghèo khổ. Họ sống nơm nớp trước các Đạo luật về Tội Phạm Thượng hà khắc, quy định án tù chung thân cho tội xúc phạm Kinh Qur’an và án tử hình cho tội xúc phạm Tiên tri Muhammad.
Tháng Sáu năm 2009, bà Asia Bibi, một phụ nữ Công giáo nghèo làm thuê tại nông trại, mẹ của năm đứa con nhỏ tại tỉnh Punjab, trong một buổi trưa hè oi ả đi hái dâu đã múc một ca nước giếng uống rồi đưa cho các phụ nữ Hồi giáo cùng làm. Mấy người phụ nữ kia tức giận xua đuổi, cho rằng người theo Kitô giáo là “ô uế” và đã làm vấy bẩn nguồn nước. Một cuộc tranh cãi nổ ra, và ít ngày sau, bà Asia Bibi bị vu khống là đã xúc phạm Tiên tri. Năm 2010, tòa án tuyên phạt bà mức án tử hình bằng hình thức treo cổ.
Hai nhà lãnh đạo dũng cảm đã đứng lên bảo vệ người phụ nữ khốn khổ và đòi hủy bỏ đạo luật bất công:
- Ông Salmaan Taseer, Thống đốc tỉnh Punjab, một người Hồi giáo ôn hòa, đã bị chính người cận vệ của mình bắn chết vào tháng Giêng năm 2011.
- Ông Shahbaz Bhatti, Bộ trưởng Liên bang phụ trách các Dân tộc Thiểu số, vị bộ trưởng Công giáo duy nhất trong nội các Pakistan.
Biết mình bị các nhóm khủng bố Taliban kết án tử hình, ông Bhatti đã để lại một đoạn băng video trăn trối đầy xúc động:
“Tôi muốn chia sẻ với anh em rằng tôi tin vào Chúa Giêsu Kitô, Đấng đã hy sinh mạng sống vì chúng ta. Tôi biết rõ ý nghĩa của Thập Giá và tôi đang bước theo Người trên đồi Canvê… Tôi sẵn sàng chết vì Chúa Kitô và vì những người bị áp bức!”
Sáng ngày 2 tháng Ba năm 2011, khi vừa rời khỏi nhà mẹ ở Islamabad, xe của ông bị các tay súng xả hơn ba mươi phát đạn ám sát. Vị bộ trưởng tử đạo ngã xuống khi mới bốn mươi hai tuổi, tay vẫn nắm chặt chuỗi hạt Mân Côi.
Sau gần mười năm trong xà lim tử tù, tháng Mười năm 2018, Tòa án Tối cao Pakistan tuyên bố bà Asia Bibi vô tội; năm 2019, bà sang Canada tị nạn.

Vết thương Kandhamal, Ấn Độ 2008
Vào tháng Tám năm 2008, tại huyện miền núi Kandhamal thuộc bang Odisha, miền đông Ấn Độ, sau khi một vị đạo sĩ Ấn giáo cao cấp bị quân nổi dậy du kích Mao-xít sát hại, các nhóm cực đoan Ấn giáo đã vu khống và trút cơn thịnh nộ thù hận lên đầu cộng đồng Kitô hữu nghèo.
Một chiến dịch tàn sát tôn giáo quy mô lớn đã diễn ra: gần một trăm tín hữu Kitô giáo bị chém chết hoặc thiêu sống, hơn ba trăm ngôi thánh đường và nhà nguyện bị san phẳng, hơn sáu ngàn ngôi nhà bị cướp phá và phóng hỏa, đẩy gần sáu mươi ngàn Kitô hữu phải bồng bế con thơ trốn chạy vào rừng sâu sống lay lắt trong cảnh đói khát.
Một nữ tu Công giáo, sơ Meena Barwa, đã bị hãm hiếp, rồi bị đám đông lột áo diễu qua phố trước sự thờ ơ của cảnh sát. Những năm gần đây, phong trào dân tộc chủ nghĩa Ấn giáo cực đoan tiếp tục ban hành các “Đạo luật chống cải đạo” tại nhiều bang nhằm ngăn cấm và đàn áp các sinh hoạt tôn giáo của người Công giáo.

Nước mắt Lễ Phục Sinh tại Sri Lanka 2019
Sáng Chúa nhật Phục Sinh, 21 tháng Tư năm 2019, một thảm kịch đẫm máu giáng xuống Sri Lanka.
Những kẻ đánh bom liều chết thuộc nhóm Hồi giáo cực đoan National Thowheeth Jama’ath đồng loạt kích nổ tại ba khách sạn và ba nhà thờ đang chật kín người dự lễ Phục Sinh: Đền thánh Antôn ở Colombo, Nhà thờ Thánh Sêbastianô ở Negombo và Nhà thờ Tin Lành Zion ở Batticaloa. Khoảng hai trăm bảy mươi người chết, hơn năm trăm người bị thương. Có những gia đình, cha mẹ ôm chặt con thơ, cùng tắt thở trên những hàng ghế loang máu.
Trước nguy cơ hận thù châm ngòi một cuộc xung đột sắc tộc và tôn giáo mới, Đức Hồng y Malcolm Ranjith, Tổng Giám mục Colombo, đã xử sự như một mục tử của Chúa Kitô: ngài nghẹn ngào lên truyền hình, tha thiết xin người Công giáo kiềm chế, tuyệt đối không trả thù những láng giềng Hồi giáo vô tội. Lời khuyên ấy đã cứu Sri Lanka khỏi một cuộc tắm máu. Đồng thời, ngài không ngừng đòi chính quyền điều tra minh bạch, đưa kẻ chủ mưu thật sự ra trước công lý.

Timor-Leste: thập giá giữ gìn bản sắc dân tộc
Ở rìa đông quần đảo Indonesia là Timor-Leste, tức Đông Timor, nước thứ hai ở châu Á có đa số dân theo Công giáo, hơn chín mươi bảy phần trăm. Từng là thuộc địa Bồ Đào Nha từ thế kỷ XVI, khi người Bồ rút đi năm 1975, quân Indonesia liền tràn sang chiếm và sáp nhập thành tỉnh thứ 27.
Suốt hai mươi bốn năm dưới ách chiếm đóng quân sự, từ 1975 đến 1999, một thảm kịch tàn khốc đã diễn ra: chiến tranh, nạn đói và bệnh tật đã cướp đi sinh mạng của khoảng một phần tư dân số, ước tính từ một trăm đến hai trăm ngàn người.
Trong những năm đau thương ấy, Giáo hội là nơi che chở duy nhất cho nhân phẩm và căn tính của người Timor:
- Khi chính quyền chiếm đóng cưỡng ép đồng hóa và cấm đoán tiếng Bồ Đào Nha, Tòa Thánh đã cho phép phụng vụ Thánh lễ được cử hành bằng tiếng Tetum, ngôn ngữ mẹ đẻ của người dân bản địa. Nhà thờ trở thành nơi duy nhất người dân được nói tiếng của tổ tiên, gìn giữ tên gọi và văn hóa của mình.
- Nhìn thấy Giáo hội kiên cường chịu đau khổ cùng đoàn chiên, tỷ lệ người dân gia nhập đạo Công giáo đã tăng vọt kỳ diệu: từ chỗ chỉ chiếm khoảng ba mươi phần trăm dân số vào năm 1975 đã tăng lên gần như toàn bộ dân số!
Biến cố thức tỉnh lương tâm thế giới xảy ra ngày 12 tháng Mười Một năm 1991: sau Thánh lễ cầu hồn tại Nhà thờ Motael ở Dili cho một thanh niên bị giết, hàng ngàn người tuần hành ôn hòa về nghĩa trang Santa Cruz. Quân Indonesia bất ngờ xả súng vào đám đông, giết hơn hai trăm năm mươi người. Nhà báo người Anh Max Stahl đã quay được cảnh thảm sát, chôn cuộn băng dưới một ngôi mộ rồi tuồn ra ngoài, phơi bày tội ác trước thế giới.
Năm 1996, Đức cha Carlos Ximenes Belo, coi sóc giáo phận Dili, cùng nhà ngoại giao José Ramos-Horta nhận Giải Nobel Hòa bình vì bền bỉ bảo vệ quyền tự quyết của dân tộc. Năm 2002, Timor-Leste giành độc lập hoàn toàn.
Tháng Chín năm 2024, trong chuyến tông du châu Á, Đức Phanxicô đến Dili. Khoảng sáu trăm ngàn tín hữu, gần một nửa dân số cả nước, tề tựu trên cánh đồng Tasitolu lộng gió bên bờ biển dự Thánh lễ với Đấng kế vị Thánh Phêrô.
Giáo hội Timor-Leste cũng phải khiêm nhường nhìn vào một nốt trầm: năm 2022, Tòa Thánh công bố các biện pháp kỷ luật đối với Đức cha Carlos Belo sau những cáo buộc xâm hại tình dục thiếu niên trong quá khứ. Đó là vết thương nhắc Hội Thánh phải luôn tỉnh thức và thanh luyện chính mình.
Nắm men trong đấu bột và niềm hy vọng của Giáo hội Việt Nam
Nhìn toàn cảnh Giáo hội giữa các dân tộc châu Á, ta thấy ứng nghiệm Lời Chúa trong Tin Mừng:
“Nước Trời giống như chuyện nắm men mà một người phụ nữ lấy vùi vào ba đấu bột, cho đến khi tất cả bột dậy men!”
Giữa đại dương hàng tỷ con người đủ màu da, văn hóa và tôn giáo cổ kính, người Công giáo châu Á chỉ là một nắm men nhỏ bé. Nhưng nắm men ấy không co mình trong sợ hãi, mà âm thầm hòa vào khối bột cuộc đời: qua từng bát cháo cứu đói, từng lớp học tình thương cho trẻ nghèo, từng giọt máu tử đạo, và từng tiếng nói ngôn sứ can đảm cho hòa bình và công lý.
Trong bản trường ca ấy, Giáo hội Việt Nam là một trong những cộng đoàn sống động và nhiệt thành nhất châu Á.
Được tưới gội bằng dòng máu hào hùng của 117 Thánh Tử Đạo, người Công giáo Việt Nam hôm nay đang tiếp tục sống trọn vẹn ơn gọi của nắm men nồng nàn Tin Mừng: vừa tha thiết gắn bó máu thịt với quê hương đất nước qua phương châm “Sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào”, vừa mở rộng vòng tay yêu thương bước vào cuộc đối thoại chân thành với các nền văn hóa và tôn giáo bạn, cùng nhau thắp sáng niềm hy vọng và tình yêu cứu độ của Đức Kitô trên khắp nẻo đường quê hương và lục địa châu Á thân yêu.
Được tưới gội bằng dòng máu hào hùng của 117 Thánh Tử Đạo, người Công giáo Việt Nam hôm nay đang tiếp tục sống trọn vẹn ơn gọi của nắm men nồng nàn Tin Mừng: vừa tha thiết gắn bó máu thịt với quê hương đất nước qua phương châm “Sống Phúc Âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào”, vừa mở rộng vòng tay yêu thương bước vào cuộc đối thoại chân thành với các nền văn hóa và tôn giáo bạn, cùng nhau thắp sáng niềm hy vọng và tình yêu cứu độ của Đức Kitô trên khắp nẻo đường quê hương và lục địa châu Á thân yêu.
Chương 161 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Một trăm phần trăm Công giáo, một trăm phần trăm Indonesia.”
Những người trong chương
- Albertus Soegijapranata · Giám mục người Indonesia đầu tiên. Ngài nằm giữa các anh hùng dân tộc ở nghĩa trang Giri Tunggal.
- Hồng y Stephen Kim Sou-hwan · Tổng giám mục Seoul. Năm 1987 ngài che chở sinh viên, cảnh sát không dám vào.
- Shahbaz Bhatti · Bộ trưởng Công giáo duy nhất của Pakistan, bị bắn ngày 2 tháng Ba năm 2011, mới bốn mươi hai tuổi.
Nơi ấy hôm nay
- Đại lộ EDSA, Manila, nơi các nữ tu quỳ lần hạt trước xe tăng ngày 23 tháng Hai năm 1986.
- Myeongdong, nhà thờ chính tòa gạch đỏ trên đồi giữa Seoul, nơi sinh viên chạy vào trú tháng Sáu năm 1987.
- Nghĩa trang Santa Cruz, Dili, nơi quân đội nổ súng vào đám đưa tang ngày 12 tháng Mười Một năm 1991.
Muốn đọc thêm
Mt 13,33 · Đức Gioan Phaolô II, tông huấn Hội Thánh tại châu Á (1999) · Trang của Liên đoàn các Hội đồng Giám mục châu Á (FABC)
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Ferdinand Marcos
- Corazon Aquino
- Benigno Aquino
- Jaime Sin
- Albertus Soegijapranata
- Piô XII
- Phaolô VI
- Gioan Phaolô II
- Phanxicô
- Benjamín Mendoza
- Bhimrao Ambedkar
- Stephen Kim Sou-hwan
- Asia Bibi
- Shahbaz Bhatti
- Salman Taseer
- Malcolm Ranjith
- Carlos Filipe Ximenes Belo
- José Ramos-Horta
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 162
Một Hội Thánh nhiều khuôn mặt
Năm 1910, cứ ba người Công giáo thì hai người sống ở châu Âu; còn hôm nay, trái tim Hội Thánh nằm ở đâu?
Khoảng 18 phút đọc













