Bỏ qua, tới nội dung
1779–1866 · Bán đảo Triều Tiên

Chương 126

Triều Tiên: đức tin đến qua trang sách

1779–1866 · Bán đảo Triều Tiên

Giáo hoàng Nhiều đờiHoàng đế Nhiều đời

Vào một buổi sáng mùa xuân năm 1784, bên trong ngôi nhà thờ Bắc Đường cổ kính tại kinh thành Bắc Kinh, có một người thanh niên Triều Tiên hai mươi bảy tuổi cung kính quỳ gối xin lãnh nhận Bí tích Rửa Tội.

Năm ấy, nơi ấy

1779–1866

  1. Bắc Kinh
  2. Hán Thành (Seoul)
  3. Jinsan
  4. Macao
  5. Thượng Hải
  6. Saenamteo
Sách từ Bắc Kinh vượt biên giới về Hán Thành. Anrê Kim đi Macao học, chịu chức gần Thượng Hải, rồi về quê bằng đường biển.
Bắt đầu đọc

Chương 126

1779–1866 · Bán đảo Triều Tiên

Nơi chốn
Bắc Kinh, Hán Thành (Seoul), Jinsan, Macao, Thượng Hải, Saenamteo
Giáo hoàng
Nhiều đời
Hoàng đế
Nhiều đời

Vào một buổi sáng mùa xuân năm 1784, bên trong ngôi nhà thờ Bắc Đường cổ kính tại kinh thành Bắc Kinh, có một người thanh niên Triều Tiên hai mươi bảy tuổi cung kính quỳ gối xin lãnh nhận Bí tích Rửa Tội. Anh tên là Lý Thừa Huân, người Triều Tiên đọc là Yi Seung-hun, xuất thân từ một gia tộc Nho gia danh giá, vừa theo chân thân phụ tháp tùng đoàn sứ bộ triều cống hằng năm của triều đình Joseon sang triều kiến Hoàng đế nhà Thanh. Các vị linh mục thừa sai tại nhà thờ đã âu yếm trao cho anh tên thánh là Phêrô, mang ý nghĩa là “Tảng Đá”, cùng lời nhắn nhủ thiêng liêng rằng: anh sẽ chính là viên đá nền móng đầu tiên của Tòa Nhà Hội Thánh trên quê hương mình!

Trước thời khắc lịch sử ấy, chưa từng có bất kỳ một vị linh mục hay thừa sai ngoại quốc nào đặt chân lên bờ cõi Triều Tiên để giảng thuyết Tin Mừng cho anh. Chính những cuốn sách giáo lý chữ Hán đã âm thầm làm công việc mở đường kỳ diệu ấy thay cho bàn chân con người!

Chàng thanh niên Phêrô Lý Thừa Huân lên đường trở về kinh thành Hán Thành, tức Seoul ngày nay, với một bọc hành lý nhỏ bé nhưng quý giá hơn ngọc ngà: vài cuốn sách đạo viết bằng chữ Hán, mấy bức linh ảnh thánh, một cây Thánh Giá gỗ mộc và vài tràng chuỗi Mân Côi. Về đến quê hương, chính anh đã đứng ra ban phép Rửa Tội cho những người bạn chí cốt trong nhóm học giả của mình.

Cộng đoàn Hội Thánh Công giáo tại xứ sở Triều Tiên đã chính thức chào đời theo một phương thức kỳ lạ độc nhất vô nhị: không hề có bóng dáng của các nhà truyền giáo ngoại quốc đi tiên phong! Hội Thánh ấy được khai sinh từ chính những học giả Nho gia bản địa tự mình tìm tòi đọc sách, tự mình suy ngẫm, tự mình xác tín đón nhận đức tin, rồi tự tay rửa tội để kết nghĩa huynh đệ trong Chúa Kitô.

Trong toàn bộ lịch sử hai ngàn năm của Kitô giáo hoàn vũ, chưa từng có một Giáo hội địa phương nào có được một khởi đầu tự thân và phi thường đến thế! Hậu thế tường tận từng bước đi mầu nhiệm ấy là nhờ công lao của Cha Charles Dallet thuộc Hội Thừa Sai Hải Ngoại Paris; vào năm 1874, ngài đã dày công biên soạn bộ Lịch sử Giáo hội Triều Tiên đầu tiên dựa trên những thủ bản ghi chép của Đức cha Antoine Daveluy, vị giám mục đã dành nhiều năm gom góp từng mảnh ký ức thiêng liêng của những chứng nhân sống sót qua các cuộc bách hại.

Sách trở về Triều Tiên
Sách trở về Triều Tiên

Những nhà Nho đọc sách lạ tại thảo am Thiên Chân Am

Vương quốc Triều Tiên dưới triều Joseon, lập từ năm 1392, khi ấy khép kín với thế giới đến nỗi người phương Tây gọi là Vương Quốc Ẩn Dật. Triều đình giữ đạo chư hầu với nhà Thanh; hằng năm cử sứ bộ sang Bắc Kinh triều cống, khi về mang theo tơ lụa, thuốc quý và sách vở. Trong những thùng sách ấy có các sách hộ giáo chữ Hán do các tu sĩ Dòng Tên ở Bắc Kinh soạn, tiêu biểu là Thiên Chúa Thực Nghĩa của Cha Matteo Ricci. Giới trí thức Triều Tiên gọi kho tri thức mới ấy là Tây Học.

Tầng lớp quý tộc Nho giáo, gọi là Lưỡng Ban, tức Yangban, quen kỷ luật dùi mài kinh sử khắc nghiệt. Họ dành cả tuổi trẻ thuộc lòng Tứ Thư, Ngũ Kinh để đi thi. Đạo Khổng là quốc giáo, định hình cả luật pháp, trường học, gia tộc và thứ bậc xã hội. Ban đầu, các Nho sĩ đọc sách của các cha Dòng Tên chỉ như sách học thuật: thiên văn, toán học, địa lý và triết học phương Tây.

Thế nhưng, có một nhóm học giả trẻ tuổi đã đọc những trang sách ấy bằng một ánh mắt hoàn toàn khác.

Mùa đông năm 1779, giữa bầu trời tuyết trắng giá buốt, một nhóm học giả Nho gia ưu tú đã cùng nhau tề tựu tại một thảo am nhỏ thanh tịnh trên núi mang tên Thiên Chân Am để đàm đạo kinh sử suốt nhiều tuần lễ. Một học giả kiệt xuất trong nhóm là Lý Bích đã mang theo những cuốn sách đạo chữ Hán ra giới thiệu. Họ chong đèn đọc sách thâu đêm, cùng nhau đối thoại, tranh luận và phân tích từng luận điểm thần học. Ánh sáng của Tin Mừng đã hoàn toàn thuyết phục lý trí và con tim của những người quân tử: họ nhận ra Đấng Thượng Đế được nhắc đến trong sách cổ chính là Thiên Chúa Chân Thật dựng nên vũ trụ!

Dù khi ấy chưa một ai trong số họ được lãnh nhận phép Rửa Tội và chưa từng một lần nhìn thấy dung nhan một vị linh mục, họ đã bắt đầu sống đời Kitô hữu: tính toán lịch để giữ ngày Chúa Nhật, và quỳ gối thầm thì đọc những lời kinh nguyện tìm thấy trong sách.

Chính Lý Bích đã tha thiết thúc giục người bạn thân Lý Thừa Huân nhân chuyến đi sứ Bắc Kinh năm 1784 hãy tìm đến nhà thờ Công giáo để xin học đạo và chịu phép Rửa. Người ban phép Rửa Tội cho Lý Thừa Huân tại nhà thờ Bắc Đường chính là Cha Jean-Joseph de Grammont, một cựu tu sĩ Dòng Tên vẫn kiên trì ở lại phục vụ triều đình sau khi dòng bị giải tán năm 1773.

Ngọn đồi Thiên Chân Am ngày nay đã trở thành trung tâm hành hương linh thiêng bậc nhất của Giáo hội Hàn Quốc, nơi khai sinh mầu nhiệm của một Giáo hội bắt đầu từ sự thức tỉnh của lương tri.

Hội Thánh không có linh mục và bài học bình đẳng Tin Mừng

Từ năm 1784, cộng đoàn tín hữu đầu tiên bắt đầu họp bí mật tại nhà một thông dịch viên tên là Kim Phạm Vũ ở phường Minh Lễ, ngay sát chỗ Nhà thờ Chính tòa Myeongdong ngày nay.

Trong gian nhà nhỏ ấy, một cuộc cách mạng âm thầm diễn ra: đàn ông và đàn bà, quý tộc và thứ dân cùng ngồi chung dưới một mái nhà!

Xã hội Joseon vốn bị trói buộc trong một hệ thống đẳng cấp nghiệt ngã:

  • Trên đỉnh cao xã hội là tầng lớp quý tộc quan lại Yangban.
  • Ở tầng lớp thứ hai là giới “trung nhân”, Jungin, những người làm nghề kỹ thuật như thông dịch viên, thầy thuốc, thư lại.
  • Dưới đáy cùng là tầng lớp thứ dân nông dân, thợ thủ công và những người nô tì.
Nhà thờ giữa Seoul
Nhà thờ giữa Seoul

Vậy mà giờ đây, trước nhan Chúa, một nhà quý tộc Nho gia nắm tay một người thông dịch viên và gọi nhau: “Người anh em trong Chúa Kitô”! Đó là một cú sốc chưa từng có, làm rung chuyển tận gốc trật tự phong kiến!

Mùa xuân năm 1785, quan quân ập vào giải tán một buổi họp kinh tại nhà Kim Phạm Vũ. Vì thuộc hàng trung nhân, Kim Phạm Vũ bị bắt, bị tra tấn bằng gậy đến nát thịt, rồi bị đày lên miền núi Danyang xa xôi và chết vì những vết thương. Người Công giáo Triều Tiên muôn đời nhớ ông là chứng nhân đầu tiên đổ máu vì đức tin!

Sau khi người anh em ngã xuống, các Kitô hữu Triều Tiên làm một việc ngây thơ mà chỉ những người khát bí tích trong cảnh không có linh mục mới nghĩ ra:

Đọc sách giáo lý, họ thấy Hội Thánh có Giáo hoàng, Giám mục, Linh mục dâng Thánh lễ và giải tội. Còn trên cả đất nước họ không có lấy một giáo sĩ! Năm 1786, nhóm học giả tự họp nhau, bầu một người là ông Phanxicô Xaviê Quyền Nhật Thân làm “giám mục”, và chọn vài anh em đạo đức làm “linh mục”. Các “linh mục tự phong” này mặc lễ phục tự may, dâng Thánh lễ và ngồi tòa giải tội đúng như sách tả!

Hai năm sau, đọc kỹ thêm sách thần học, họ giật mình ngờ rằng các bí tích ấy không thành sự. Họ lập tức ngưng mọi nghi thức, và bí mật cử người sang Bắc Kinh hỏi ý Đức cha Alexandre de Gouvea, vị Giám mục dòng Phanxicô coi sóc giáo phận Bắc Kinh.

Đức cha Gouvea viết thư trả lời rằng chức thánh phải được trao bằng nghi thức đặt tay tông truyền, nên họ không được tự cử hành các bí tích ấy nữa.

Vừa nhận thư, các tín hữu Triều Tiên lập tức vâng phục! Họ dẹp hết phẩm phục tự may, và khẩn nài Tòa Thánh: xin thương gửi đến cho họ một linh mục thật của Chúa Kitô!

Khi đạo hiếu bị thử thách: vụ án đốt bài vị tại Jinsan năm 1791

Thư của Đức cha Gouvea không chỉ nói về bí tích, mà còn mang theo một lệnh gây bão táp: ngài nhắc lại lệnh cấm của Tòa Thánh năm 1742:

Người tín hữu Công giáo tuyệt đối không được phép cúi lạy, thắp hương trước bài vị tổ tiên, và không được tham gia các nghi thức tế lễ cúng giỗ người qua đời theo phong tục cổ truyền!

Ở một đất nước giữ Nho giáo khắt khe bậc nhất như Triều Tiên, lệnh ấy chẳng khác gì sét đánh ngang tai! Với người Joseon, thờ cúng tổ tiên là nền tảng của đạo làm người. Tấm bài vị gỗ khắc tên người quá cố đặt trong nhà thờ họ được coi là nơi linh hồn tổ tiên nương náu; ai bỏ việc cúng tế gia tiên đều bị coi là loài “vô phụ, vô quân”, không cha, không vua, kẻ đào tận gốc trật tự đạo lý quốc gia!

Khi việc để tang trở thành một vụ án
Khi việc để tang trở thành một vụ án

Năm 1791, ở làng Jinsan miền nam, mẹ của nhà Nho Công giáo Phaolô Doãn Trì Trung qua đời. Trước khi nhắm mắt, bà dặn con lo tang lễ theo nghi thức Công giáo.

Vâng lời mẹ, Phaolô Doãn Trì Trung cùng người anh họ là Giacôbê Quyền Thượng Nhiên làm tang lễ không lập bàn tế, không bày cỗ cúng, và hai anh em đem các bài vị gỗ của gia tộc ra đốt thành tro!

Tin vụ đốt bài vị lan đi chóng mặt, làm rúng động cả triều đình Hán Thành! Với giới quan lại Nho sĩ, đốt bài vị tổ tiên còn ghê tởm hơn giết người, vì họ tin rằng làm thế là “tiêu diệt cả một dòng họ trong cõi vĩnh hằng”!

Hai anh em lập tức bị bắt giải về công đường Jeonju. Các quan dùng đủ cực hình, bẻ xương xé thịt, ép hai ông nhận tội và bỏ “tà đạo”. Thế nhưng hai người vẫn điềm tĩnh nói rằng họ hết lòng hiếu kính cha mẹ, nhưng linh hồn cha mẹ nay ở bên Thiên Chúa chứ không trú trong miếng gỗ vô tri kia!

Trước công đường Jeonju
Trước công đường Jeonju

Ngày 8 tháng Mười Hai năm 1791, cả hai vị chứng nhân đã anh dũng chịu trảm quyết tại thành Jeonju.

Từ đó, đạo Công giáo bị triều Joseon liệt vào hàng “Quốc Cấm Tà Giáo”. Người Công giáo Triều Tiên, dẫu cách xa hàng ngàn dặm và chưa từng nghe biết anh em đồng đạo ở Việt Nam, đã phải chịu một bản án oan nghiệt y như nhau, dưới cùng một định kiến!

Cha Chu Văn Mô và người phụ nữ kiên cường Colômba Khương Hoàn Thục

Cuối mùa đông năm 1794, giữa cơn bão tuyết mịt mùng trên dòng sông Áp Lục biên giới đóng băng, một bóng người đơn độc lầm lũi băng qua lớp băng tuyết tiến vào lãnh thổ Triều Tiên trong trang phục áo gai của một người dân quê chịu tang: đó là Cha Giacôbê Chu Văn Mô.

Ngài là một linh mục người Trung Hoa xuất thân từ giáo phận Bắc Kinh, được Đức cha Gouvea cử sang đáp lại lời kêu cứu tha thiết của đoàn chiên. Cha Chu Văn Mô chính là vị linh mục đầu tiên đến chăn dắt đoàn chiên trên mảnh đất Triều Tiên!

Con người phi thường đã đứng ra che chở, bảo vệ tính mạng cho ngài suốt sáu năm ròng rã là một người phụ nữ quý tộc đạo đức: Bà Colômba Khương Hoàn Thục.

Bà Colômba từng có một cuộc đời trần thế đầy nước mắt: từng là vợ kế trong một gia đình quyền quý, sau khi đón nhận ánh sáng Tin Mừng, bà đã khẳng khái từ bỏ nếp sống giàu sang buông thả để sống đời thanh khiết, trọn vẹn dâng mình phục vụ nhà Chúa. Nhờ trí tuệ sắc sảo và uy tín xã hội, bà đã trở thành vị thủ lãnh linh hồn của toàn bộ cộng đoàn giáo hữu Hán Thành. Bà bí mật đón Cha Chu Văn Mô về nương náu ngay trong tư gia của mình, ngày đêm canh gác cẩn mật, thu xếp cho ngài đi lại dâng Thánh lễ và ban các bí tích cho các gia đình.

Đặc biệt, nhờ sự bảo trợ của bà, ngọn lửa đức tin đã lan tỏa mạnh mẽ vào tận các khuê phòng của giới quý tộc phu nhân và thu phục được cả những nữ quan cung nữ chốn hoàng cung! Mùa hè năm 1795, mật thám ập vào vây bắt hụt Cha Chu; ba người giúp việc trung thành của ngài bị bắt và chịu chém đầu tử đạo mà không hé răng khai một lời. Bà Colômba lại khôn khéo chuyển ngài đến một nơi trú ẩn an toàn khác. Nhờ sự chăm sóc mục vụ miệt mài của Cha Chu Văn Mô và bàn tay tần tảo của bà Colômba, đến năm 1800, số lượng tín hữu Công giáo tại Triều Tiên đã tăng vọt lên hơn mười ngàn linh hồn!

Một đóng góp văn hóa mang tính cách mạng của cộng đoàn Công giáo thời kỳ này chính là việc phổ biến chữ Hangeul:

  • Thuở bấy giờ, toàn bộ sách vở triều đình và văn học chính thống đều độc quyền viết bằng chữ Hán kinh viện, thứ văn tự bác học chỉ dành riêng cho đàn ông quý tộc học tập.
  • Bảng chữ cái ngữ âm Hangeul do Vua Sejong Đại Đế dày công sáng tạo từ thập niên 1440 cốt để người dân bình dân dễ học dễ đọc thì lại bị giới Nho sĩ thượng lưu khinh miệt vứt bỏ, mỉa mai gọi là “thứ chữ của đàn bà con nít”!
  • Thế nhưng, những người Công giáo đã làm một việc làm sáng danh Chúa: họ nhận ra Hangeul chính là công cụ tuyệt vời nhất để đưa Lời Chúa đến với những phận người nghèo khổ nhất! Toàn bộ các kinh nguyện và sách đạo chữ Hán lập tức được các dịch giả Công giáo chuyển ngữ sang chữ Hangeul.
  • Nhà Nho Công giáo kiệt xuất Augustinô Đinh Nhược Chung đã biên soạn cuốn sách giáo lý kinh điển viết hoàn toàn bằng chữ Hangeul mang tựa đề: Chủ Giáo Yếu Chỉ, nghĩa là Những điều cốt lõi của Đạo Chúa.

Nhờ cuốn sách giáo lý mộc mạc ấy, Tin Mừng cứu độ đã lan truyền như một ngọn lửa thảo nguyên, thấu suốt tâm hồn của hàng vạn phụ nữ thôn quê và những người lao động mù chữ, những con người mà xã hội phong kiến bấy lâu nay đã hoàn toàn bỏ quên bên lề cuộc đời!

Tân Dậu Giáo Nạn năm 1801 và nỗi đau “Bạch Thư”

Năm 1800, Vua Jeongjo, tức Chính Tổ, vị quân vương có tư tưởng tương đối cởi mở và khoan dung đối với Tây học, đột ngột băng hà. Người con trai nối ngôi là Vua Sunjo, tức Thuần Tổ, mới lên mười tuổi đầu. Quyền bính triều chính lập tức rơi trọn vào tay bà Trinh Thuần Vương Hậu, chỗ dựa của phe Tích phái, người dòng họ Kim xứ Gyeongju, một thế lực bảo thủ cực đoan căm ghét đạo Công giáo đến tận xương tủy.

Đầu năm 1801, cơn bão táp kinh hoàng mang tên Tân Dậu Giáo Nạn chính thức bùng nổ. Khắp kinh thành và các tỉnh thành, quân lính mở chiến dịch lùng sục gắt gao từng ngõ ngách; hàng trăm Kitô hữu ưu tú bị bắt giam và bị đưa ra đoạn đầu đài:

  • Phêrô Lý Thừa Huân, người đầu tiên chịu phép Rửa tại Bắc Kinh, dẫu có lúc yếu lòng chối đạo trước đòn roi tra tấn, cuối cùng vẫn bị đưa lên đoạn đầu đài cùng các bạn đạo năm ấy.
  • Nhà thần học Augustinô Đinh Nhược Chung hiên ngang chịu chém đầu tử đạo, để lại câu nói bất hủ trước công đường: “Tôi thà chết như một người con của Chúa Kitô, còn hơn là sống như một kẻ phản bội chân lý!”
  • Người nữ anh thư Colômba Khương Hoàn Thục cùng các cung nữ kiên trung bị điệu ra pháp trường xử chém vào tháng Bảy năm 1801.
  • Về phần Cha Giacôbê Chu Văn Mô, thấy đàn chiên bị tra tấn dã man chỉ để ép khai nơi ngài ẩn nấp, người mục tử nhân lành đã rời chỗ trốn, tự ra công đường nộp mình để cứu giáo dân! Ngài anh dũng chịu trảm quyết vào ngày 31 tháng Năm năm 1801 tại bãi cát Saenamteo bên bờ sông Hán.

Chính giữa những ngày tháng tang tóc ấy, một biến cố bi thương đã để lại một vết thương lịch sử nhức nhối cho Giáo hội Triều Tiên:

Một thanh niên trí thức Công giáo trẻ tuổi tên là Alexanđê Hoàng Tự Vĩnh, con rể của gia đình họ Đinh, khi đang ẩn trốn trong một căn hầm nhỏ ở làng gốm Baeron trên vùng núi Jecheon, vì quá đau đớn và phẫn uất trước cảnh tượng đồng bào đồng đạo bị tàn sát dã man, đã cặm cụi dùng mực nắn nót viết một bức tâm thư dài hơn mười ba ngàn chữ Hán trên một tấm vải lụa trắng mịn, lịch sử gọi là Bạch Thư Hoàng Tự Vĩnh.

Bức thư gửi cho Đức Giám mục Bắc Kinh, thuật lại tường tận cuộc bách hại đẫm máu năm 1801. Thế nhưng, ở phần cuối bức thư, người thanh niên trẻ tuổi trong cơn tuyệt vọng cùng cực đã tha thiết khẩn cầu vị giám mục hãy vận động các cường quốc phương Tây gửi một hạm đội tàu chiến cùng một đạo quân viễn chinh vài vạn binh lính kéo sang uy hiếp, ép buộc triều đình Triều Tiên phải ban hành quyền tự do tôn giáo!

Bức thư lụa không bao giờ đến được đích: người liên lạc viên mang thư đã bị mật thám triều đình bắt giữ trước khi kịp lên đường. Hoàng Tự Vĩnh bị lùng bắt và bị kết án tử hình tàn khốc nhất: án tứ mã phân thây vào mùa đông năm 1801 khi mới hai mươi sáu tuổi!

Triều đình Joseon đã lập tức chớp lấy bức thư lụa ấy làm bằng chứng sắt máu để tuyên truyền cho toàn thể quốc dân rằng: người Công giáo thực chất là những kẻ đại phản quốc, là phường “cõng rắn cắn gà nhà” mưu toan rước giặc ngoại bang sang giày xéo non sông! Vết nhơ chính trị oan nghiệt ấy đã đè nặng lên số phận của bao thế hệ tín hữu Triều Tiên suốt gần một thế kỷ tiếp theo!

Cũng trong cuộc thanh trừng năm ấy, người em trai của Đinh Nhược Chung là Đinh Nhược Dung, hiệu là Trà Sơn, một trong những nhà bách khoa toàn thư vĩ đại nhất của lịch sử tư tưởng Triều Tiên, đã bị kết án đày ải lưu đày suốt mười tám năm ròng rã nơi vùng Gangjin heo hút miền nam.

Những làng gốm trên núi và tiếng kêu cứu gửi về Rôma

Những giáo dân sống sót sau năm 1801 dắt díu nhau trốn vào rừng núi hẻo lánh.

Họ dựng những làng bí mật sâu trong khe núi, sống bằng nghề đốt than, phát rẫy trồng ngô, và nhất là nặn chum vại đất nung, gọi là onggi. Nghề gốm thô sơ này không cần nhiều ruộng đất, lại là tấm bình phong hoàn hảo: đàn ông Công giáo gánh chum đi bán khắp các làng, nhờ đó âm thầm chuyển thư từ, tin tức, giữ liên lạc giữa các họ đạo tản mác! Ngày nay ở Hàn Quốc, nhiều làng gốm trên vùng đồi núi vẫn tự hào là hậu duệ của những gia đình Công giáo giữ đạo năm xưa.

Cộng đoàn vùng xa
Cộng đoàn vùng xa

Suốt hơn ba mươi năm đằng đẵng tiếp theo, Giáo hội Triều Tiên lại một lần nữa rơi vào cảnh mồ côi thiêng liêng hoàn toàn không có lấy một bóng dáng linh mục!

Thế nhưng, ngọn lửa cậy trông không bao giờ tắt. Những người giáo dân chân chất lại kiên trì cử người lội bộ vượt hàng ngàn dặm tuyết trắng sang Bắc Kinh, và gửi những bức tâm thư thống thiết đẫm nước mắt về tận kinh thành Rôma xa xôi, nài xin Đấng kế vị Thánh Phêrô hãy đoái thương gửi chủ chăn đến cho họ.

Linh hồn dẫn dắt phong trào kiên cường ấy là Thánh Phaolô Đinh Hạ Tường, người con trai thứ của vị tử đạo Augustinô Đinh Nhược Chung. Chín lần người thanh niên quả cảm ấy đã bí mật cải trang vượt biên giới sang Trung Hoa, nhẫn nại chắp nối chiếc cầu hiệp thông với Hội Thánh hoàn vũ.

Trước tiếng kêu cứu tha thiết ấy, ngày 9 tháng Chín năm 1831, Đức Giáo hoàng Grêgôriô XVI đã ban hành sắc chỉ chính thức thiết lập Địa hạt Đại diện Tông tòa Triều Tiên, tách khỏi sự quản lý của Bắc Kinh và trao phó sứ mạng cho Hội Thừa Sai Hải Ngoại Paris. Vị tân Giám mục tiên khởi là Đức cha Barthélemy Bruguière đã anh dũng ngã bệnh và qua đời dọc đường tại vùng thảo nguyên Mãn Châu hoang vu trước khi kịp đặt chân đến nhiệm sở.

Không nản lòng, mùa đông năm 1836 và 1837, ba vị thừa sai Pháp can trường, Cha Pierre Maubant, Cha Jacques Chastan và Đức cha Laurent Imbert, đã lần lượt bò qua con sông Áp Lục đóng băng giữa đêm khuya để lén lút tiến vào lãnh thổ Triều Tiên.

Thế nhưng, thời gian bình an quá đỗi ngắn ngủi. Năm 1839, triều đình mở cuộc đại bách hại mang tên Kỷ Hợi Giáo Nạn. Khi nhìn thấy quân lính bắt bớ, tra tấn dã man hàng trăm giáo dân vô tội hòng ép họ khai ra nơi ẩn nấp của các đấng chăn chiên, Đức cha Laurent Imbert đã đưa ra một quyết định mục tử bi tráng: ngài bí mật gửi thư cho hai vị linh mục Maubant và Chastan, nhắn nhủ lời của Chúa Giêsu: “Người mục tử nhân lành hy sinh mạng sống vì đàn chiên”!

Cả ba vị thừa sai người Pháp đã đồng lòng từ bỏ nơi ẩn nấp, hiên ngang tự mình bước ra công đường nộp mạng để cứu lấy mạng sống cho đàn con cái! Ngày 21 tháng Chín năm 1839, cả ba vị chủ chăn đã cùng nhau chịu chém đầu tử đạo tại bãi cát Saenamteo. Cùng chịu tử đạo với các ngài trong năm ấy có người thanh niên kiên cường Phaolô Đinh Hạ Tường.

Sau cuộc đàn áp
Sau cuộc đàn áp

Thánh Anrê Kim Đại Kiến: vị linh mục tiên khởi và khúc ca Saenamteo

Mùa đông năm 1836, trước khi ngã xuống, Cha Pierre Maubant đã làm một việc nhìn xa: ngài chọn ba cậu thiếu niên Triều Tiên đạo đức, sáng dạ nhất để gửi đi học làm linh mục.

Có thầy giảng dẫn đường, ba cậu đi bộ vạn dặm qua Mãn Châu, băng qua cả nước Trung Hoa đến Chủng viện của Hội Thừa Sai Paris ở Macao. Một cậu lâm bệnh qua đời tại Macao. Hai cậu còn lại dùi mài suốt chín năm: thông thạo tiếng Latinh, tiếng Pháp, chữ Hán và thần học.

Một trong hai người ấy là Thánh Anrê Kim Đại Kiến. Ngài thuộc một gia tộc thấm máu tử đạo: cụ cố ngài chết rũ tù vì đạo năm 1814, và chính cha ngài là Thánh Ignatiô Kim Tế Vinh cũng bị chém đầu trong cuộc bách hại năm 1839!

Ngày 17 tháng Tám năm 1845, tại ngôi nhà thờ nhỏ Kim Gia Hạng gần Thượng Hải, Đức cha Jean-Joseph Ferréol đã long trọng đặt tay truyền chức linh mục cho Anrê Kim Đại Kiến. Ngài chính thức trở thành vị linh mục người Triều Tiên tiên khởi trong lịch sử Giáo hội!

Ngay sau ngày thụ phong, vị tân linh mục trẻ tuổi cùng Đức Giám mục Ferréol, Cha Antoine Daveluy và mười một người giáo dân Triều Tiên can đảm đã bước lên một chiếc thuyền đánh cá bằng gỗ nhỏ bé thô sơ mang tên Raphael, giương buồm vượt qua Hoàng Hải đầy sóng gió bão bùng để trở về quê hương. Cột buồm bị bão đánh gãy đôi, bánh lái bị sóng cuốn trôi, chiếc thuyền nhỏ dập dềnh trôi dạt thập tử nhất sinh suốt nhiều tuần lễ trên đại dương trước khi cập được vào bờ biển miền tây Triều Tiên!

Người linh mục trẻ trở về
Người linh mục trẻ trở về

Sứ vụ của ngài nơi quê mẹ ngắn ngủi đến nghẹn ngào: chỉ vài tháng! Tháng Sáu năm 1846, đang bí mật dò một đường biển để đón thêm thừa sai vào nước, Cha Anrê Kim bị quan quân tuần duyên bắt.

Thấy người tù trẻ học rộng lạ thường, thông tiếng Tây phương và chữ Hán, các đại thần hết lời dụ dỗ, hứa ban chức quan cao bổng hậu nếu ngài bỏ đạo về làm việc cho triều đình. Vị linh mục trẻ khẳng khái từ chối.

Từ chối chức quan
Từ chối chức quan

Ngày 16 tháng Chín năm 1846, Cha Anrê Kim Đại Kiến bị điệu ra bãi cát Saenamteo bên sông Hán chịu chém. Trước đám đông và hàng đao phủ, người mục tử hai mươi lăm tuổi dõng dạc nói những lời sau cùng:

“Hỡi đồng bào, nếu bấy lâu nay tôi có giao tiếp với những người ngoại quốc,

thì đó hoàn toàn là vì đức tin của tôi, và vì Thiên Chúa của tôi mà thôi!

Giờ đây, tôi hân hoan hiến dâng mạng sống mình để chết vì Người!

Một cuộc sống đời đời vĩnh cửu đang mở ra đón chào tôi!”

Người bạn đồng môn cùng du học Macao với ngài là Tôma Thôi Dương Nghiệp được thụ phong linh mục vào năm 1849 rồi bí mật trở về phục vụ quê hương. Suốt mười hai năm trường kỳ, ngài lầm lũi đi bộ hàng ngàn cây số mỗi năm xuyên qua những đèo núi hiểm trở để thăm viếng hơn một trăm hai mươi ngôi làng gốm Công giáo hẻo lánh; ban ngày ngài ẩn mình cầu nguyện, ban đêm ngài vượt núi đi dâng Thánh lễ và giải tội. Người dân Triều Tiên trìu mến gọi ngài bằng danh hiệu cao quý: “Vị Linh Mục của Mồ Hôi”. Tháng Sáu năm 1861, người tôi tớ kiệt xuất ấy đã gục ngã kiệt sức và qua đời vì bệnh thương hàn ngay bên vệ đường rừng ở tuổi bốn mươi.

Bính Dần giáo nạn năm 1866 và ngọn đồi Jeoldusan

Cơn bão đẫm máu nhất trong lịch sử Giáo hội Triều Tiên nổ ra năm 1866, dưới thời nhiếp chính của Đại Viện Quân Heungseon, cha của ấu chúa Gojong.

Trước cảnh chiến hạm phương Tây liên tục lảng vảng ngoài khơi, cộng thêm đấu đá trong cung đình, Đại Viện Quân phát động cuộc thanh trừng Bính Dần Giáo Nạn:

  • Chín vị thừa sai Pháp đã anh dũng chịu chém đầu tử đạo, trong đó có hai vị Giám mục đại diện tông tòa kiệt xuất là Đức cha Siméon-François Berneux và Đức cha Antoine Daveluy.
  • Khoảng tám ngàn tín hữu Công giáo đã bị sát hại dã man trong vòng vài năm ngắn ngủi, tương đương một phần ba tổng số giáo dân trên toàn cõi đất nước!
  • Một ngọn đồi đá nhô ra sông Hán ở Seoul, nơi đầu của biết bao Kitô hữu bị chặt rồi xác bị quẳng xuống sông, từ đó mang cái tên rùng mình: Jeoldusan, nghĩa là “Ngọn Núi Đầu Rơi”, ngày nay là Đền Thánh Tử Đạo Jeoldusan linh thiêng!

Một trong ba linh mục Pháp thoát nạn là Cha Félix-Clair Ridel liều mình vượt biển trên một chiếc thuyền nhỏ sang Trung Hoa báo tin cho Chuẩn Đô đốc Pháp Pierre-Gustave Roze.

Tháng Mười năm 1866, Đô đốc Roze chỉ huy một hải đội gồm bảy chiến hạm mang theo gần một ngàn binh lính tiến vào đánh chiếm đảo Ganghwa để trả thù. Quân Pháp thiêu rụi kho lưu trữ hoàng gia Oegyujanggak và cướp mang đi hàng trăm cuốn sách nghi lễ hoàng gia vô giá, gọi là Uigwe; phải đợi đến năm 2011 chính phủ Pháp mới trao trả lại cho Hàn Quốc dưới hình thức cho mượn dài hạn.

Thế nhưng, sau khi vấp phải sự kháng cự kiên cường của quân đội Triều Tiên tại các pháo đài trên núi, quân Pháp buộc phải nhổ neo rút lui. Cuộc can thiệp quân sự vụng về và bạo lực ấy chẳng những không cứu được ai, mà trái lại càng làm cho triều đình Đại Viện Quân thêm căm thù, tin chắc rằng người Công giáo là tay sai gián điệp tiếp tay cho giặc ngoại xâm, khiến ngọn lửa bách hại càng bùng cháy khốc liệt hơn gấp bội!

Những người tín hữu sống sót lại gạt nước mắt, dắt díu nhau chạy sâu hơn nữa vào rừng thiêng nước độc, nặn từng chiếc chum đất, thì thầm những lời kinh đêm và kiên nhẫn chờ đợi ngày Chúa viếng thăm…

Nơi che chở
Nơi che chở

Mùa gặt vinh hiển: một trăm lẻ ba vị Thánh và khúc hoan ca Myeongdong

Đêm dài thử thách kéo dài hơn một thế kỷ cuối cùng cũng phải nhường chỗ cho rạng đông công lý.

Năm 1886, Vương quốc Triều Tiên chính thức đặt bút ký kết hiệp ước ngoại giao với nước Pháp, mở đường cho người Công giáo dần dần được tự do giữ đạo.

Năm 1898, ngôi Nhà thờ Chính tòa Myeongdong đồ sộ bằng gạch đỏ mang phong cách kiến trúc Gothic thanh thoát đã được long trọng khánh thành giữa lòng thủ đô Seoul. Bản thiết kế tuyệt mỹ ấy do chính Cha Eugène Coste, thuộc Hội Thừa Sai Paris, vẽ kiểu. Và một điều kỳ diệu làm rơi lệ bao thế hệ tín hữu: Ngôi đại thánh đường Mẹ của cả dân tộc Triều Tiên ấy được dựng lên ngay bên mảnh đất nhà của người thông dịch viên Kim Phạm Vũ năm xưa, nơi mà hơn một trăm năm trước, những người con Công giáo đầu tiên đã ngồi quây quần bên nhau gọi nhau là anh em! Nơi hạt giống đầu tiên bị chôn vùi trong máu nay đã nở hoa rực rỡ thành ngai tòa vinh hiển của Thiên Chúa!

Ngày 6 tháng Năm năm 1984 trở thành một dấu mốc lịch sử chưa từng có của Giáo hội hoàn vũ: Đích thân Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã hành hương đến thủ đô Seoul, và ngay tại Quảng trường Yeouido trước sự hiện diện của hơn một triệu tín hữu, ngài đã long trọng tôn phong Hiển Thánh cho 103 Thánh Tử Đạo Triều Tiên, bao gồm Thánh linh mục Anrê Kim Đại Kiến, Thánh giáo dân Phaolô Đinh Hạ Tường, ba vị giám mục và bảy linh mục thừa sai Pháp, cùng chín mươi mốt vị giáo dân nam nữ thuộc mọi tầng lớp xã hội!

Đó là lễ tuyên thánh đầu tiên trong lịch sử hiện đại được cử hành bên ngoài kinh thành Rôma! Phụng vụ Hội Thánh hoàn vũ mừng kính trọng thể Các Thánh Tử Đạo Triều Tiên vào ngày 20 tháng Chín hằng năm.

Đến ngày 16 tháng Tám năm 2014, tại Quảng trường Gwanghwamun lịch sử ở Seoul, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong Chân Phước cho Phaolô Doãn Trì Trung và 123 Bạn Tử Đạo, những người đã ngã xuống từ năm 1791 đến năm 1888.

Từ một nhúm học giả Nho gia ngồi đọc sách trong gian am tranh cô tịch trên đỉnh núi Thiên Chân Am năm 1779, Giáo hội Công giáo Hàn Quốc ngày hôm nay đã vươn mình trở thành một đại thụ sum suê với hơn năm triệu năm trăm ngàn tín hữu sốt sắng, sở hữu một đời sống đạo năng động bậc nhất châu Á, và hằng năm gửi hàng ngàn linh mục, thừa sai đi loan báo Tin Mừng khắp năm châu bốn biển!

Mối đồng điệu thiêng liêng giữa hai dân tộc tử đạo

Nghe câu chuyện đức tin của Triều Tiên, người Công giáo Việt Nam thấy một mối dây thiêng liêng thật sâu.

Có một sự trùng hợp ít ai để ý: cũng năm 1839 ấy, khi Thánh Anrê Dũng Lạc hiên ngang ra pháp trường Ô Cầu Giấy ở Hà Nội, thì bên kia biển xa, Đức cha Laurent Imbert cùng các linh mục thừa sai và Thánh Phaolô Đinh Hạ Tường cũng đang bình thản dâng mạng sống dưới lưỡi gươm trên bãi cát Saenamteo bên sông Hán!

Hai Giáo hội Á châu chẳng hề biết đến nhau, nhưng cùng phải đi qua một lò lửa bách hại y như nhau:

  • Cả hai đều bị các triều đình Nho giáo thủ cựu khép vào cùng một tội: “bất trung, bất hiếu”, “theo tà đạo bỏ ông bỏ bà” vì vâng lệnh cấm tế tự tổ tiên năm 1742 của Tòa Thánh.
  • Cả hai đều bị vu là phản quốc, tay sai cho chiến hạm của thực dân phương Tây.
  • Và cả hai đã giữ lửa đức tin bằng cùng một cách: sức sống quật cường của giáo dân, những con người chất phác lặn sâu vào lòng đất, giấu sách kinh dưới đáy chum hay bồ thóc, biến mỗi nếp nhà tranh thành một thánh đường nhỏ, và lấy máu mình làm chứng rằng không gươm giáo hay ngục tù nào của trần thế dập tắt nổi ngọn lửa Tình Yêu của Đức Kitô Phục Sinh!

Hai Giáo hội Á châu chẳng hề biết đến nhau, nhưng cùng phải đi qua một lò lửa bách hại y như nhau:

Chương 126 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“… thì đó hoàn toàn là vì đức tin của tôi, và vì Thiên Chúa của tôi mà thôi!”

Thánh Anrê Kim Đại Kiến, ngày 16 tháng Chín năm 1846
Sách từ Bắc Kinh vượt biên giới về Hán Thành. Anrê Kim đi Macao học, chịu chức gần Thượng Hải, rồi về quê bằng đường biển.

Những người trong chương

  • Anrê Kim Đại Kiến · Linh mục Triều Tiên đầu tiên, tuyên thánh năm 1984 cùng một trăm lẻ hai vị. Lễ các ngài ngày 20 tháng Chín.
  • Phaolô Doãn Trì Trung · Người đốt bài vị ở Jinsan, được phong chân phước năm 2014 trước cổng Gwanghwamun cùng một trăm hai mươi ba bạn.
  • Thôi Dương Nghiệp · “Linh mục của mồ hôi”, đi bộ khắp nước mười hai năm, mất năm 1861 lúc bốn mươi tuổi.

Nơi ấy hôm nay

  • Thiên Chân Am, thảo am trên núi nơi các học giả họp mùa đông năm 1779, nay là nơi hành hương.
  • Nhà thờ Myeongdong ở Seoul, gạch đỏ kiểu Gothic, khánh thành năm 1898, đứng trên khu đất nhà Kim Phạm Vũ xưa.
  • Jeoldusan, “núi đầu rơi” bên sông Hán, nơi nhiều người bị chém, nay là nơi tưởng niệm các vị tử đạo.

Muốn đọc thêm

Lá thư cuối của thánh Anrê Kim Đại Kiến gửi các tín hữu · Lee Ki-baik, A New History of Korea · Donald Baker và Franklin Rausch, Catholics and Anti-Catholicism in Chosŏn Korea · Thư thầy Phaolô Lê Bảo Tịnh (chương 125)

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 127

Newman và đêm mưa ở Littlemore

Đêm mưa năm 1845, người giảng thuyết lừng danh nhất Oxford quỳ xuống trước ai, và ông phải trả giá thế nào?

Khoảng 26 phút đọc