Chương 149
Thế kỷ XX · Khắp thế giới
- Nơi chốn
- Giêrusalem, Edinburgh, Amsterdam, Taizé, Rôma, Assisi, Tibhirine, Augsburg, Lund
- Giáo hoàng
- Nhiều đời
Chiều ngày 5 tháng Giêng năm 1964, trong một căn phòng nhỏ thanh bạch tại Tòa Khâm sứ Tòa Thánh trên ngọn núi Ô-liu ở Giêrusalem, hai cụ già râu tóc bạc phơ chầm chậm tiến về phía nhau và dang rộng đôi tay ôm chặt lấy nhau trong xúc động nghẹn ngào.
Một vị có dáng người nhỏ nhắn, thanh mảnh, khoác trên mình chiếc áo chùng trắng đơn sơ của Đấng kế vị Thánh Phêrô: Đức Thánh Cha Phaolô VI. Vị kia cao lớn, quầng mắt sâu thẳm, chòm râu bạc dài phủ ngực, đầu đội chiếc mũ đen tôn nghiêm của hàng giám mục phương Đông: Đức Thượng phụ Đại kết Athenagoras của Tòa Thượng phụ Constantinople, vị thủ lãnh tinh thần của hơn hai trăm triệu tín hữu Chính thống giáo.
Đức Phaolô VI khi ấy vừa trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên của thời hiện đại thực hiện chuyến hành hương trở về Đất Thánh, nơi Chúa Cứu Thế Giêsu từng sinh ra, rao giảng Tin Mừng, chịu chết trên đồi Canvê và phục sinh khải hoàn. Khi ngài đặt chân đến những con ngõ đá gập ghềnh nơi Phố Cổ Giêrusalem một ngày trước đó, biển người hành hương đã chen lấn đông nghẹt quanh ngài đến nghẹt thở. Và chính tại miền đất thánh địa linh thiêng này, Đức Thượng phụ Athenagoras, năm ấy đã bảy mươi bảy tuổi, đã vượt đường xa tìm đến để gặp ngài.
Vết nứt phân rẽ đau đớn giữa Giáo hội Công giáo phương Tây ở Rôma và Giáo hội Chính thống giáo phương Đông ở Constantinople đã âm ỉ và chính thức bùng nổ từ mùa hè năm 1054, khi vị khâm sai của Tòa Thánh Rôma đặt bức sắc chỉ vạ tuyệt thông lên bàn thờ Vương cung Thánh đường Hagia Sophia ở Constantinople, châm ngòi cho cuộc Đại Ly Giáo kéo dài đằng đẵng. Lần cuối cùng mà một vị Giám mục Rôma và một vị Thượng phụ Constantinople gặp gỡ trực tiếp là tại Công đồng Ferrara và Florence vào năm 1438, nhưng những thỏa ước hiệp nhất mong manh khi ấy nhanh chóng tan vỡ khi thành Constantinople thất thủ trước vó ngựa quân Hồi giáo Ottoman vào năm 1453. Đã hơn năm trăm hai mươi lăm năm trôi qua, hai bên chưa từng một lần giáp mặt.
Giờ đây, giữa lòng Giêrusalem, hai vị mục tử trao nhau cái ôm thắm thiết và nụ hôn bình an theo truyền thống phương Đông. Đức Thượng phụ Athenagoras nắm chặt tay Đức Thánh Cha, rưng rưng thốt lên rằng ngài đã cầu nguyện và chờ đợi giây phút tái ngộ lịch sử này suốt cả cuộc đời. Hai ngài cùng quỳ gối bên nhau, vị đọc bằng tiếng Latinh, vị cất giọng bằng tiếng Hy Lạp, đồng thanh xướng lên những câu kinh trong chương 17 Tin Mừng Thánh Gioan, lời kinh nguyện hiến tế mà Chúa Giêsu đã tha thiết dâng lên Chúa Cha trong đêm Tiệc Ly trước giờ chịu khổ hình:
“Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong con và con ở trong Cha, để họ cũng ở trong chúng ta, ngõ hầu thế gian tin rằng Cha đã sai con.”
Hai vị tặng quà cho nhau, rồi đóng cửa trò chuyện thân mật bằng tiếng Pháp, không cần thông dịch viên.
Gần hai năm sau, ngày 7 tháng Mười Hai năm 1965, áp ngày bế mạc Công đồng Vaticanô II, hai vị cùng lúc tuyên bố tại Rôma và Istanbul: xóa khỏi ký ức Hội Thánh những bản vạ tuyệt thông năm 1054. Về sau, mỗi lần nhắc đến Đức Phaolô VI, Đức Thượng phụ Athenagoras trìu mến gọi ngài là “Thánh Phaolô thứ hai”. Cuộc gặp ngắn ngủi trên núi Ô-liu đã làm tan lớp băng ngàn năm, mở ra thời hòa giải giữa phương Đông và phương Tây.

Nỗi thao thức hiệp nhất: từ cánh đồng truyền giáo đến tuần lễ cầu nguyện
Để hiểu hành trình này, cần phân biệt hai khái niệm thường bị lẫn lộn:
- Phong trào Đại kết: là cuộc đối thoại và tìm kiếm sự hiệp nhất giữa những người cùng tin vào Chúa Giêsu Kitô nhưng đang chịu cảnh chia rẽ: người Công giáo, Chính thống giáo, Tin Lành, Anh giáo.
- Đối thoại Liên tôn: là sự gặp gỡ, tôn trọng và cộng tác giữa người Kitô hữu với các anh chị em thuộc các tôn giáo bạn ngoài Kitô giáo, như Do Thái giáo, Hồi giáo, Phật giáo, Ấn giáo, Cao Đài, Hòa Hảo…
Điều bất ngờ là phong trào Đại kết không khởi phát từ Rôma, mà nảy mầm trên những cánh đồng truyền giáo xa xôi ở Á châu và Phi châu, và người tiên phong là các nhà truyền giáo Tin Lành.
Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khi giảng đạo ở Ấn Độ hay châu Phi, các nhà truyền giáo phương Tây gặp một câu hỏi xót xa từ người dân: “Các ông đều cùng mang đến cuốn Kinh Thánh kể về một Chúa Giêsu duy nhất, nhưng tại sao các ông lại chống đối nhau? Người xưng là Anh giáo, người là Trưởng lão, người là Giám lý, người là Báp-tít; mỗi ông dựng một nhà thờ riêng, mở một trường học riêng và không ai nhìn mặt ai? Vậy Chúa Giêsu nào mới là Chúa thật?”
Sự chia rẽ giữa các Kitô hữu đã thành cớ vấp phạm nặng nề cho danh Chúa Kitô.
Năm 1910, tại Edinburgh, Scotland, khoảng một ngàn hai trăm đại biểu của các hội truyền giáo Tin Lành trên khắp thế giới đã tề tựu trong Hội nghị Truyền giáo Thế giới, dưới sự chủ tọa của ông John R. Mott, một giáo dân Giám lý nhiệt thành người Mỹ. Hội nghị này được xem là chiếc nôi khai sinh ra phong trào đại kết hiện đại. Tiếp đó, năm 1920, Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Constantinople đã gửi một thông điệp lịch sử kêu gọi các Giáo hội Kitô hãy lập một liên minh huynh đệ để cộng tác với nhau. Đến năm 1948, tại Amsterdam, Hà Lan, 147 Giáo hội Tin Lành, Anh giáo và Chính thống giáo đã cùng nhau thành lập Hội đồng Thế giới các Giáo hội.
Trong những thập niên đầu ấy, Tòa Thánh Rôma hoàn toàn đứng ngoài cuộc. Giáo hội Công giáo thời bấy giờ mang tâm lý e ngại nguy cơ tương đối hóa đức tin, lo sợ việc ngồi chung bàn sẽ khiến người tín hữu lầm tưởng rằng mọi giáo thuyết đều đúng như nhau. Năm 1928, Đức Giáo hoàng Piô XI ban hành Thông điệp Mortalium Animos, khẳng định lập trường khắt khe lúc đó: sự hiệp nhất chỉ có thể đạt được khi những người ly khai quay trở về tùng phục ngai tòa Phêrô, và nghiêm cấm người Công giáo tham dự các hội nghị đại kết.
Thế nhưng, Chúa Thánh Thần vẫn âm thầm thắp lên những đốm lửa đức tin can đảm ngay trong lòng Hội Thánh.
Tại thành phố Lyon, nước Pháp, một linh mục triều thánh thiện tên là cha Paul Couturier đã dành trọn đời mình cho sứ mạng cầu nguyện cho sự hiệp nhất. Vào thập niên 1930, ngài đã phát triển sáng kiến của linh mục Paul Wattson thành Tuần lễ Cầu nguyện cho Sự Hiệp nhất các Kitô hữu. Cha Wattson đã khởi xướng tuần cầu nguyện ấy từ năm 1908, khi còn là mục sư Anh giáo, trước khi gia nhập Giáo hội Công giáo.
Cha Couturier dạy một nguyên tắc tâm linh tuyệt đẹp: người Công giáo khi cầu nguyện không được kiêu ngạo xin Chúa bắt những người khác phải quay về quy phục mình, mà hãy khiêm nhường nài xin ơn hiệp nhất theo cách thức mà Chúa Kitô muốn, vào thời điểm mà Ngài định đoạt. Hằng năm, từ ngày 18 đến 25 tháng Giêng, từ lễ kính Tòa Thánh Phêrô đến lễ Thánh Phaolô Tông đồ trở lại, các Kitô hữu Công giáo, Chính thống, Tin Lành và Anh giáo trên khắp năm châu lại cùng nhau quỳ gối hiệp ý dâng lời nguyện xin Chúa Thánh Thần hàn gắn Thân Thể mầu nhiệm bị xé rách của Người.
Năm 1960, Đức Thánh Cha Gioan XXIII đã chính thức đưa tinh thần ấy vào trọng tâm sinh hoạt của Vatican khi ngài thành lập Ban Thư ký Cổ võ Sự Hiệp nhất các Kitô hữu, giao cho Đức Hồng y Augustin Bea, Dòng Tên, đứng đầu. Lần đầu tiên, các đại diện chính thức của Chính thống giáo, Anh giáo, Giáo hội Luther, Giáo hội Cải cách được trân trọng mời đến ngồi ở hàng ghế danh dự trong Đại thánh đường Thánh Phêrô suốt bốn mùa thu của Công đồng Vaticanô II. Dù không tham gia bỏ phiếu, tiếng nói và những góp ý chân thành của họ đã được các nghị phụ lắng nghe với trọn niềm tôn trọng sâu sắc.
Làng Taizé và khúc ca hòa giải của giới trẻ
Giữa khói lửa Đệ nhị Thế chiến, một chứng từ đại kết bằng chính đời sống nảy mầm nơi một làng quê hẻo lánh nước Pháp.
Năm 1940, khi đạo quân phát xít Đức tràn vào chiếm đóng nước Pháp, một chàng thanh niên Thụy Sĩ hai mươi lăm tuổi, con trai của một mục sư Tin Lành Cải cách, đã một mình đạp chiếc xe đạp cũ vượt biên giới sang Pháp. Chàng thanh niên ấy tên là Roger Schutz, người mà sau này cả thế giới trìu mến gọi là Thầy Roger.
Ngài dừng chân ở làng Taizé nhỏ bé vùng Bourgogne, cách đan viện Cluny lừng danh thời trung cổ chừng mươi cây số. Thầy Roger mua lại một căn nhà đá bỏ hoang nứt nẻ và âm thầm cưu mang người tị nạn chiến tranh, nhất là người Do Thái đang bị Quốc xã truy lùng. Ngài chọn Taizé vì làng nằm sát giới tuyến giữa vùng Pháp bị chiếm đóng và vùng tự do, giúp người tị nạn vượt thoát.
Sau chiến tranh, vài người bạn trẻ cùng chí hướng đến sống với ngài, những thanh niên Tin Lành khao khát đời tu chiêm niệm. Lễ Phục Sinh năm 1949, bảy anh em đầu tiên cùng khấn trọn đời sống độc thân, góp mọi của cải làm của chung và cầu nguyện chung ba lần mỗi ngày như các đan sĩ sơ khai.
Dần dần, cộng đoàn đón nhận cả tu huynh Công giáo và Anh giáo. Ngày nay, Taizé có khoảng một trăm anh em từ gần ba mươi quốc gia, sống chung một mái nhà như dấu chỉ sống động của hòa giải.
Từ thập niên 1960, Taizé bất ngờ thành nơi thu hút giới trẻ toàn cầu. Mỗi năm, hàng chục ngàn bạn trẻ khắp các châu lục tìm về đồi Taizé. Họ không đến để tìm kiếm tiện nghi hay những trò vui náo nhiệt; họ cắm lều ngủ ngoài trời, ăn những bữa cơm đạm bạc, cùng nhau lau dọn nhà vệ sinh và quỳ ngồi hàng giờ liền trên nền gạch của ngôi Nhà thờ Hòa Giải đơn sơ. Chính các thanh niên Đức đã tình nguyện sang xây ngôi nhà thờ ấy năm 1962, như một việc sám hối cho những tội ác của đất nước họ trong chiến tranh.
Ở Taizé ra đời một lối cầu nguyện độc đáo: những bài ca ngắn, chỉ một hai câu Lời Chúa do nhạc sĩ người Pháp Jacques Berthier phổ nhạc, được hát đi hát lại bằng nhiều thứ tiếng, như Ubi caritas, Bless the Lord, Trong Chúa tôi tìm được sức mạnh… Lời ca xen với những khoảng thinh lặng mười lăm, hai mươi phút giúp người trẻ tìm lại bình an sâu thẳm giữa cuộc sống bộn bề.
Thầy Roger là bạn thân của ba đời Giáo hoàng: Thánh Gioan XXIII, Thánh Phaolô VI và Thánh Gioan Phaolô II. Đức Gioan XXIII từng âu yếm gọi Taizé là “mùa xuân bé nhỏ của Hội Thánh”.
Năm 2005, ở tuổi chín mươi, đang quỳ cầu nguyện cùng hàng ngàn bạn trẻ trong giờ kinh tối, Thầy Roger bất ngờ bị một phụ nữ mắc bệnh tâm thần lao lên đâm tử thương. Ngài ngã xuống trong chính ngôi nhà thờ mình đã gầy dựng, để lại một di sản yêu thương và tha thứ.
Sắc lệnh Unitatis Redintegratio: “Những người anh em ly khai”
Bước chuyển lớn nhất trong cách Giáo hội Công giáo nhìn các Kitô hữu khác được ghi trong Sắc lệnh về Đại kết Unitatis Redintegratio, “Tái lập sự Hiệp nhất”, Công đồng Vaticanô II ban hành ngày 21 tháng Mười Một năm 1964.
Sắc lệnh thay đổi hẳn ngôn từ và thái độ của Hội Thánh:
- Giáo hội bỏ những từ kết án nặng nề như “bọn dị giáo”, “phường ly giáo”, mà trân trọng gọi tín hữu Chính thống, Tin Lành và Anh giáo là “những người anh em ly khai”.
- Công đồng dạy rằng những ai sinh ra và lớn lên trong các cộng đoàn ấy hôm nay không mang tội chia rẽ của tiền nhân. Nhờ phép Rửa thành sự nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, họ đã được tháp nhập vào Thân Thể Chúa Kitô và đáng được người Công giáo đón nhận như anh em ruột thịt trong Chúa.
- Hội Thánh khiêm tốn nhìn nhận: lỗi lầm dẫn đến chia rẽ thuộc về cả hai phía, và người Công giáo cũng phải cúi đầu xin Thiên Chúa và anh em tha thứ.
- Bên ngoài ranh giới hữu hình của Giáo hội Công giáo vẫn có nhiều yếu tố thánh hóa và chân lý: Lời Chúa trong Kinh Thánh, ơn thánh hóa của các bí tích, lòng mến tin kiên trung, đức cậy trông và các hoa trái của Chúa Thánh Thần.
Tinh thần hòa giải ấy hiện ra qua những cử chỉ làm rung động thế giới.
Giáo hội Anh giáo cắt đứt với Rôma từ thế kỷ XVI dưới triều vua Henry VIII, và suốt bốn thế kỷ hai bên chỉ công kích nhau gay gắt. Thế nhưng vào tháng Ba năm 1966, khi Đức Tổng Giám mục Canterbury Michael Ramsey, vị thủ lãnh tinh thần của Khối Hiệp thông Anh giáo toàn cầu, đến thăm Vatican, một cử chỉ phi thường đã diễn ra.
Tại Đền thờ Thánh Phaolô Ngoại Thành, sau giờ cầu nguyện chung, Đức Phaolô VI bất ngờ tháo chiếc nhẫn giám mục bằng vàng ngài đeo từ thời làm Tổng Giám mục Milano, xỏ vào ngón tay Đức Tổng Giám mục Ramsey, trước sự ngỡ ngàng và xúc động của cả cử tọa. Vị lãnh đạo Anh giáo đeo chiếc nhẫn ấy cho đến ngày qua đời.
Từ đó, nhiều ủy ban đối thoại thần học giữa Tòa Thánh với Anh giáo, Luther, Chính thống, Giám lý làm việc liên tục hàng chục năm. Những chủ đề từng chia rẽ hàng thế kỷ, như Bí tích Thánh Thể, chức linh mục và quyền bính của Giám mục Rôma, dần tìm được tiếng nói chung.
Ba mươi năm cho một khúc mắc thần học: ơn công chính hóa
Cuộc khủng hoảng lớn nhất của Kitô giáo phương Tây thế kỷ XVI gắn với Martin Luther và phong trào Cải cách khởi phát năm 1517. Trọng tâm cuộc xung đột là một câu hỏi sinh tử: Con người được cứu rỗi và trở nên công chính trước mặt Thiên Chúa bằng cách nào?
- Martin Luther, vì quá ám ảnh trước mặc cảm tội lỗi và sự bất lực của con người, đã khẳng định: con người tội lỗi chỉ có thể được cứu rỗi duy nhất bởi ân sủng, nhờ đức tin vào công nghiệp cứu chuộc của Đức Kitô, chứ công đức hay việc lành của con người không thể mua được ơn cứu độ.
- Công đồng Trentô phản bác lại bằng 33 lời tuyên vạ tuyệt thông, vì e sợ học thuyết của Luther sẽ khiến giáo dân buông thả đời sống luân lý, coi thường các việc bác ái, việc lành phúc đức và các bí tích.
Suốt gần năm trăm năm, hai bên lên án nhau gay gắt, coi lập trường của phía bên kia là tà thuyết phá hoại đức tin.
Phải mất gần ba mươi năm đối thoại kiên trì, các học giả Công giáo và Luther mới nhận ra điều bất ngờ: bấy lâu hai bên dùng những ngôn từ khác nhau để nói cùng một chân lý! Luther muốn bảo vệ sự nhưng không tuyệt đối của ơn cứu độ; Công đồng Trentô muốn bảo vệ sự biến đổi nội tâm và đời sống bác ái của người đã tin. Cả hai đều cùng tôn vinh một Đấng Cứu Độ duy nhất!
Ngày 31 tháng Mười năm 1999, đúng vào ngày kỷ niệm Martin Luther đóng 95 luận đề năm xưa, tại Augsburg, nước Đức, phái đoàn Tòa Thánh do Đức Hồng y Edward Cassidy dẫn đầu và Liên đoàn Luther Thế giới ký Bản Tuyên bố Chung về Giáo lý Ơn Công chính hóa. Hai bên cùng tuyên xưng:
“Chúng ta được cứu độ hoàn toàn do ân sủng nhưng không của Thiên Chúa, nhờ đức tin vào công trình cứu chuộc của Đức Kitô nơi mầu nhiệm Thập giá, chứ tuyệt đối không phải vì bất cứ công lao hay sự xứng đáng phàm nhân nào của chúng ta.”
Bản tuyên bố cũng khẳng định các án vạ tuyệt thông thế kỷ XVI không còn nhắm vào giáo huấn của nhau hôm nay. Về sau, Hội đồng Giám lý Thế giới tiếp nhận văn kiện năm 2006, Khối Hiệp thông Anh giáo năm 2016, Hiệp hội các Giáo hội Cải cách Thế giới năm 2017.
Năm 2016, nhân kỷ niệm 500 năm Cải cách, Đức Phanxicô bay đến Lund, Thụy Điển, cùng các lãnh đạo Luther cầu nguyện chung trong ngôi nhà thờ chính tòa cổ kính, biến ngày kỷ niệm nỗi đau chia rẽ thành ngày hòa giải và tạ ơn.
Trước đó, năm 1995, trong Thông điệp Ut Unum Sint, “Xin cho chúng nên một”, Thánh Gioan Phaolô II làm một việc can đảm chưa từng có: ngài nhìn nhận rằng chính quyền bính Giáo hoàng, dù được lập để làm dấu chỉ hiệp nhất, lại từng là hòn đá vấp phạm cho anh em Kitô hữu khác. Ngài mời lãnh đạo và học giả Chính thống, Tin Lành cùng ngài tìm một cách thi hành tác vụ Phêrô hợp với tinh thần phục vụ của Tin Mừng, để mọi bên có thể đón nhận.
Tuyên ngôn Nostra Aetate: mở rộng cõi lòng với các tôn giáo bạn
Song song với việc tìm hiệp nhất giữa những người cùng tin Chúa Kitô, Công đồng còn mở một trang mới với cả nhân loại qua Tuyên ngôn Nostra Aetate, “Thời đại chúng ta”, ban hành ngày 28 tháng Mười năm 1965.
Bản tuyên ngôn chỉ vài trang, nhưng đảo lộn cách nhìn bao thế kỷ khi khẳng định:
“Hội Thánh Công giáo không hề khước từ bất cứ điều gì là chân thật và thánh thiện nơi các tôn giáo khác.”
Khởi nguồn từ cuộc gặp giữa Đức Gioan XXIII và sử gia Do Thái Jules Isaac năm 1960, văn kiện vạch ra những nguyên tắc đối thoại liên tôn:

- Với người Hồi giáo: Hội Thánh nhìn họ với lòng kính trọng, vì họ thờ một Thiên Chúa duy nhất, hằng sống, từ bi nhân hậu; họ tôn kính Chúa Giêsu như một ngôn sứ và sùng kính Đức Maria.
- Với người Do Thái: cội rễ Hội Thánh nằm trong đức tin của Tổ phụ Áp-ra-ham; Chúa Giêsu, Mẹ Maria và các Tông đồ đều là người Do Thái. Công đồng dứt khoát xóa định kiến coi dân Do Thái là “kẻ giết Chúa”, và lên án mọi hành vi bài Do Thái, kỳ thị hay bách hại, xưa cũng như nay.
- Với Ấn giáo và Phật giáo: Hội Thánh trân trọng nỗ lực của các tín đồ tìm sự giải thoát khỏi những âu lo của kiếp người qua chiêm niệm, thanh tịnh và lòng từ bi.
Thánh Gioan Phaolô II đã biến những lời dạy ấy thành hành động làm thế giới kinh ngạc.
Ngày 13 tháng Tư năm 1986, ngài trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử bước qua ngưỡng cửa của Đại Hội đường Do Thái tại Rôma, chỉ cách Vatican chưa đầy ba cây số bên bờ sông Tiber. Suốt hơn ba thế kỷ, từ năm 1555 dưới thời các giáo hoàng, người Do Thái Rôma từng bị ép buộc sống trong khu phố biệt lập chật hẹp ngay bên cạnh. Ngài ôm chặt vị Đại Giáo sĩ Elio Toaff và gọi cộng đồng Do Thái bằng một danh xưng xúc động: “Những người anh cả yêu quý trong đức tin của chúng tôi!”
Sáu tháng sau, vào ngày 27 tháng Mười năm 1986, ngài đã làm nên một sự kiện lịch sử tại Assisi, quê hương thanh bình của Thánh Phanxicô: triệu tập Ngày Thế giới Cầu nguyện cho Hòa bình.
Khoảng một trăm sáu mươi nhà lãnh đạo tôn giáo nhận lời mời: các thượng phụ Chính thống giáo, các giám mục Tin Lành, Anh giáo, các giáo sĩ Do Thái, các học giả Hồi giáo, các vị lãnh đạo Phật giáo, trong đó có Đức Đạt-lai Lạt-ma, các đạo sĩ Ấn giáo, đạo Shinto, và các tù trưởng da đỏ châu Mỹ.
Trước nỗi e ngại của một số người Công giáo sợ rơi vào thuyết hổ lốn tôn giáo, Đức Gioan Phaolô II giải thích rõ:
“Chúng ta tụ họp về đây không phải để cùng nhau cầu nguyện một bài kinh chung, mà là chúng ta cùng đứng bên nhau để cầu nguyện cho hòa bình thế giới!”
Hình ảnh các vị thủ lãnh tôn giáo mặc những sắc phục truyền thống khác nhau, cùng ăn chay, cùng thinh lặng cầu nguyện và cùng thả những cánh chim bồ câu trắng rợp trời Assisi đã trở thành một biểu tượng tuyệt đẹp cho khát vọng hòa bình của nhân loại.
Ngọn lửa Assisi ấy tiếp tục bùng cháy qua nhiều thập niên, dẫn đến biến cố lịch sử ngày 4 tháng Hai năm 2019 tại Abu Dhabi, khi Đức Thánh Cha Phanxicô cùng Đại Imam Ahmed el-Tayeb của Đại học Hồi giáo Al-Azhar ở Cairo đã cùng nhau ký kết Văn kiện về Tình huynh đệ nhân loại vì hòa bình thế giới và sống chung, kêu gọi các tôn giáo hãy cùng nhau bảo vệ người nghèo, chống lại nạn khủng bố và gieo mầm yêu thương trên mặt đất.
Chứng từ đẫm máu của bảy đan sĩ Tibhirine
Trong tất cả những bài học về đối thoại liên tôn, có một câu chuyện bi tráng và thánh thiện nơi vùng núi Bắc Phi đã làm rơi nước mắt hàng triệu người, cất lên tiếng nói hùng hồn hơn mọi pho sách thần học.
Nằm ẩn mình trên dãy núi Atlas quanh năm mây phủ ở Algérie, cách thủ đô Algiers chừng chín mươi cây số về phía nam, là một đan viện nhỏ nghèo nàn mang tên Đan viện Đức Mẹ Atlas tại Tibhirine. Tại đây, một cộng đoàn nhỏ gồm các đan sĩ chiêm niệm dòng Trappist, tức Xitô Nhặt phép, người Pháp đã chọn gắn bó cả đời mình giữa những người dân làng Hồi giáo nghèo khổ xung quanh.
Hằng ngày, các thầy thức dậy từ tờ mờ sáng đọc kinh, cuốc đất trồng rau, nuôi ong lấy mật bán nuôi đan viện. Vị bác sĩ già của tu viện, thầy Luc Dochier, đã mở một phòng phát thuốc miễn phí ngay cổng tu viện, tận tụy khám bệnh và chữa trị cho hàng chục người dân nghèo địa phương mỗi ngày suốt nửa thế kỷ. Dân làng Hồi giáo coi các đan sĩ như người ruột thịt trong gia đình, mời các thầy đến dự đám cưới, ngày hội lễ; còn các đan sĩ thì trân trọng học tiếng Ả Rập, đọc kinh Qur’an và cùng người dân thành lập nhóm cầu nguyện mang tên “Mối dây Hòa bình”.
Thế rồi vào thập niên 1990, cơn lốc nội chiến đẫm máu bùng phát tại Algérie khi các nhóm vũ trang Hồi giáo cực đoan như GIA phát động các chiến dịch thanh trừng tàn bạo, sát hại hàng ngàn người ngoại quốc và thường dân vô tội.
Đêm Vọng Giáng Sinh năm 1993, một toán phiến quân có vũ trang bất ngờ ập vào đan viện, đòi nộp tiền và bắt vị bác sĩ già đi chữa thương cho lính du kích. Cha Viện phụ Christian de Chergé, năm mươi sáu tuổi, đã can đảm bước ra đối thoại với tên thủ lĩnh, giải thích rằng đây là đêm thánh cử hành sự giáng sinh của Hoàng Tử Bình An và đan viện chỉ phục vụ người nghèo, khiến toán quân phải rút lui.
Trước mối nguy hiểm chết người cận kề, chính quyền và các vị lãnh đạo đã nhiều lần khuyên các đan sĩ hãy thu xếp hành lý trở về Pháp an toàn. Sau những đêm dài chầu Thánh Thể trong nước mắt, cả cộng đoàn đan sĩ đã đồng lòng đưa ra một quyết định phi thường: họ chọn ở lại! Họ không thể bỏ rơi những người dân làng Hồi giáo nghèo khổ đang run rẩy cần sự hiện diện ủi an của họ giữa lúc dầu sôi lửa bỏng.
Cha Viện phụ Christian đã lặng lẽ viết một bức chúc thư thiêng liêng dự phòng cho cái chết của mình, trong đó ngài để lại những lời tha thứ khiến lương tâm cả thế giới phải rung động:
“Nếu một ngày kia con phải trở thành nạn nhân của bạo lực khủng bố… con xin tạ ơn Thiên Chúa vì đã cho con được hiến dâng mạng sống này cho Ngài và cho đất nước Algérie này… Và cả người bạn của giây phút cuối cùng, người sắp kết liễu mạng sống của con mà không biết mình đang làm gì, con cũng xin gửi lời chào vĩnh biệt và ước mong hai chúng ta sẽ được hội ngộ bên nhau trên Thiên Đàng, như hai người trộm lành có phúc, nếu Thiên Chúa, là Cha chung của cả hai chúng ta, đoái thương chuẩn nhận!”
Đêm ngày 26 rạng sáng 27 tháng Ba năm 1996, một toán khủng bố vũ trang hai mươi người đã đột nhập đan viện, bắt cóc bảy vị đan sĩ đi vào rừng sâu. Đúng hai tháng sau, ngày 21 tháng Năm năm 1996, nhóm khủng bố tuyên bố đã hành quyết các ngài. Ngày 30 tháng Năm, người ta chỉ tìm thấy thủ cấp của bảy vị bên vệ đường, còn thi hài thì không bao giờ tìm lại được.
Năm 2010, bộ phim Des hommes et des dieux, “Về con người và thần thánh”, kể lại chứng từ các đan sĩ Tibhirine, đoạt giải Grand Prix ở Cannes, làm thổn thức hàng triệu khán giả khắp năm châu.
Ngày 8 tháng Mười Hai năm 2018, tại Đền Đức Mẹ Santa Cruz ở Oran, Algérie, Giáo hội tôn phong Chân phước cho mười chín vị tử đạo Algérie, trong đó có bảy đan sĩ Tibhirine và Đức Giám mục Pierre Claverie Dòng Đa Minh. Thánh lễ có đông đảo chức sắc và bà con Hồi giáo địa phương tham dự. Giáo hội cũng xin mọi người nhớ đến hàng chục ngàn nạn nhân Hồi giáo vô tội trong cuộc nội chiến, trong đó có những vị giáo sĩ Hồi giáo đã chịu chết vì từ chối ký những bản tuyên bố kích động bạo lực.
Bài học sống đạo giữa lòng xóm làng Việt Nam
Trở về với mảnh đất quê hương Việt Nam, người Công giáo, chiếm khoảng bảy phần trăm dân số, đang ngày ngày sống xen kẽ giữa một cộng đồng đa dạng về tín ngưỡng: bên cạnh đồng bào Phật giáo truyền thống, đồng bào theo đạo Cao Đài khởi phát từ Tây Ninh thập niên 1920, Phật giáo Hòa Hảo hình thành tại miền Tây Nam Bộ năm 1939, Tin Lành, và đại đa số người dân gắn bó với đạo hiếu thờ kính ông bà tổ tiên.
Qua bao thế kỷ cấm đạo và chiến tranh, người Công giáo từng chịu oan bị coi là “người lạ”, và đôi khi chính họ cũng khép kín, e dè với láng giềng khác đạo.
Nhưng nhờ tinh thần Công đồng Vaticanô II, người Công giáo Việt Nam hôm nay đã bước vào một cuộc đối thoại chân thành và sống động, điều Hội Thánh gọi là “Đối thoại của đời sống” và “Đối thoại của việc bác ái”:
- Tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn: Đó là những bước chân cha xứ và ban hành giáo đến thăm chùa, chúc mừng quý sư thầy nhân dịp Đại lễ Phật Đản; và vào đêm Noel rực rỡ ánh đèn, các vị chức sắc Phật giáo, Cao Đài, chính quyền và bà con lương dân lại tươi cười bước vào sân nhà thờ chúc mừng ngày Chúa Giáng Sinh.
- Bác ái không biên giới: Khi bão lũ tàn phá miền Trung hay hạn mặn bủa vây đồng bằng sông Cửu Long, những chuyến xe cứu trợ của Caritas Công giáo, của các chùa Phật giáo và các nhà hảo tâm cùng chung tay chở từng thùng mì, can nước ngọt đến cho đồng bào vùng lũ mà không bao giờ hỏi người nhận có rửa tội hay không.
- Đạo hiếu hòa quyện đức tin: Trong ngày Tết cổ truyền hay ngày giỗ chạp, người Công giáo cùng họ hàng thắp nén nhang thơm bái lạy trước bàn thờ tổ tiên, thể hiện trọn vẹn lòng hiếu thảo với tiền nhân mà vẫn sáng ngời niềm tin kính Thiên Chúa là Đấng Tạo Thành muôn vật.
Đại kết và đối thoại liên tôn không phải là những lý thuyết thần học cao siêu xa vời, mà bắt đầu từ chính nụ cười thân thiện, bát canh san sẻ, lời thăm hỏi ân cần và sự tôn trọng chân thành dành cho người hàng xóm đang sống ngay bên cạnh cửa nhà mình. Khi mỗi người Kitô hữu biết sống yêu thương và phục vụ như Thầy Giêsu, chúng ta đang góp phần nối lại những nhịp cầu hiệp nhất, để muôn người nhận biết rằng tất cả nhân loại đều là con cái dấu yêu của cùng một Cha trên trời.
Khi mỗi người Kitô hữu biết sống yêu thương và phục vụ như Thầy Giêsu, chúng ta đang góp phần nối lại những nhịp cầu hiệp nhất, để muôn người nhận biết rằng tất cả nhân loại đều là con cái dấu yêu của cùng một Cha trên trời.
Chương 149 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong con và con ở trong Cha.”
Những người trong chương
- Roger Schutz · Thầy Roger lập cộng đoàn Taizé, nay có chừng một trăm anh em gần ba mươi nước. Mỗi năm hàng chục ngàn bạn trẻ tìm về.
- Christian de Chergé · Chúc thư của cha, đăng trên báo La Croix, được đọc khắp thế giới. Năm 2018 cha cùng sáu đan sĩ được phong chân phước.
- Paul Couturier và Paul Wattson · Nhờ hai cha, từ 18 đến 25 tháng Giêng hằng năm, các Kitô hữu khắp nơi cùng cầu cho hiệp nhất.
Nơi ấy hôm nay
- Taizé, làng vùng Bourgogne, có nhà thờ Hòa Giải do thanh niên Đức dựng năm 1962, chứa hàng ngàn người.
- Đại hội đường Do Thái ở Rôma, nơi Đức Gioan Phaolô II ôm Đại giáo sĩ Elio Toaff năm 1986.
- Assisi, quê thánh Phanxicô, nơi năm 1986 các nhà lãnh đạo tôn giáo cầu nguyện cho hòa bình.
Muốn đọc thêm
Ga 17,1-26 · Chúc thư của cha Christian de Chergé · Nostra Aetate, số 1 đến 4 · John Kiser, The Monks of Tibhirine · Phim Des hommes et des dieux · taize.fr
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Phaolô VI
- Piô XI
- Gioan Phaolô II
- Phanxicô
- Athenagoras I
- Paul Couturier
- Paul Wattson
- Roger Schutz
- Michael Ramsey
- Christian de Chergé
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 150
Những Giáo hội phương Đông
Giữa một công đồng chỉ nói tiếng Latinh, vì sao có một cụ thượng phụ nhất định nói tiếng Pháp?
Khoảng 22 phút đọc







