Bỏ qua, tới nội dung
1936–2025 · Buenos Aires và Rôma

Chương 167

Phanxicô: người đến từ tận cùng trái đất

1936–2025 · Buenos Aires và Rôma

Giáo hoàng Phanxicô

Làn khói trắng cuồn cuộn bốc lên từ ống khói nhỏ trên mái ngói Nhà nguyện Sistina vào lúc 19 giờ 06 phút tối ngày 13 tháng Ba năm 2013, làm bùng nổ những tiếng reo hò vang dội của hàng vạn tín hữu đang đứng co ro dưới những tán dù giữa cơn mưa lạnh buốt đầu xuân tại kinh thành Rôma.

Năm ấy, nơi ấy

1936–2025

  1. Buenos Aires
  2. Córdoba
  3. Rôma
Từ Buenos Aires và Córdoba đến Rôma, vị giáo hoàng “từ tận cùng trái đất”. Nét đứt chỉ hướng đi, không phải lộ trình chính xác.
Bắt đầu đọc

Chương 167

1936–2025 · Buenos Aires và Rôma

Nơi chốn
Buenos Aires, Córdoba, Rôma
Giáo hoàng
Phanxicô

Làn khói trắng cuồn cuộn bốc lên từ ống khói nhỏ trên mái ngói Nhà nguyện Sistina vào lúc 19 giờ 06 phút tối ngày 13 tháng Ba năm 2013, làm bùng nổ những tiếng reo hò vang dội của hàng vạn tín hữu đang đứng co ro dưới những tán dù giữa cơn mưa lạnh buốt đầu xuân tại kinh thành Rôma.

Hơn một giờ đồng hồ trôi qua trong sự hồi hộp ngóng trông. Phía sau cánh cửa ban công Dinh Tông Tòa, một trăm mười lăm vị hồng y cử tri vừa hoàn tất vòng bỏ phiếu thứ năm của Mật nghị. Khi tấm rèm nhung đỏ được kéo sang hai bên, Đức Hồng y Trưởng đẳng Phó tế Jean-Louis Tauran bước ra, cất giọng xướng danh bằng tiếng Latinh vị tân Giáo hoàng thứ 266 của Hội Thánh: Jorge Mario Bergoglio, Tổng Giám mục Buenos Aires, Argentina, năm ấy bảy mươi sáu tuổi!

Cả Quảng trường Thánh Phêrô sững sờ. Người ta ngơ ngác nhìn nhau bởi cái tên ấy hầu như xa lạ với truyền thông thế giới.

Thế rồi, vị Giáo hoàng mới bước ra ánh sáng. Ngài không hề khoác chiếc áo choàng ngắn màu đỏ viền lông chồn vương giả, không đeo thánh giá vàng nạm ngọc, mà chỉ mặc chiếc áo chùng trắng đơn sơ, trên ngực vẫn lấp lánh cây thánh giá sắt sờn màu mà ngài đã đeo từ thời làm giám mục tại quê nhà Argentina. Ngài đứng lặng yên thật lâu, hai tay buông xuôi, ánh mắt hiền từ bao quát biển người đang reo mừng.

Rồi bằng chất giọng Ý ấm áp, mộc mạc, ngài cất lời chào đầu tiên bình dị như một người cha trong gia đình:

“Fratelli e sorelle, buonasera!” Nghĩa là: “Anh chị em thân mến, chào buổi tối!”

Ngài nói đùa rằng các anh em hồng y dường như đã phải đi “đến tận cùng trái đất” để tìm một Giám mục cho Rôma. Ngài mời mọi người cầu nguyện cho vị tiền nhiệm, Đức Giáo hoàng danh dự Bênêđictô XVI đang ở Castel Gandolfo, rồi khởi xướng kinh Lạy Cha, Kính Mừng và Sáng Danh.

Phanxicô xuất hiện
Phanxicô xuất hiện

Rồi một khoảnh khắc làm ngưng đọng thời gian: trước khi ban phép lành Urbi et Orbi, vị tân Giáo hoàng xin rằng, trước khi Giám mục chúc lành cho đoàn chiên, đoàn chiên hãy cầu nguyện xin Chúa chúc lành cho ngài. Ngài cúi đầu thật sâu. Hàng chục ngàn người dưới quảng trường lặng im, một sự thinh lặng làm rơi nước mắt.

Tối hôm ấy mở ra một loạt điều chưa từng có:

  • Vị Giáo hoàng đầu tiên xuất thân từ Dòng Tên;
  • Vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ châu Mỹ;
  • Vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ bên ngoài châu Âu sau hơn một thiên niên kỷ, kể từ Đức Grêgôriô III người Syria qua đời năm 741;
  • Và là vị Giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử chọn tông hiệu theo tên vị thánh nghèo thành Assisi: Phanxicô!

“Đừng quên người nghèo!”: nguồn gốc Tông hiệu Phanxicô

Ba ngày sau, gặp hàng ngàn ký giả tại Đại thính đường Phaolô VI, Đức Thánh Cha kể về nguồn gốc tên Phanxicô.

Trong Nhà nguyện Sistina, ngài ngồi cạnh người bạn thân là Đức Hồng y Cláudio Hummes, nguyên Tổng Giám mục São Paulo, Brazil, một tu sĩ Dòng Phanxicô. Khi số phiếu vượt hai phần ba, cả nhà nguyện vỗ tay.

Đức Hồng y Hummes ôm chầm lấy ngài, hôn lên má ngài và ghé tai thì thầm:

“Đừng quên người nghèo!”

Đức Thánh Cha tâm sự:

“Lời nhắn nhủ ấy lập tức khắc sâu vào tâm trí tôi. Và tức khắc, khi nghĩ đến người nghèo, tôi liền nghĩ ngay đến Thánh Phanxicô thành Assisi. Nghĩ đến ngài là nghĩ đến con người của sự khó nghèo, con người của hòa bình, con người yêu mến và bảo vệ công trình sáng tạo của Thiên Chúa… Ước ao biết bao một Hội Thánh nghèo và vì người nghèo!”

“Đừng quên người nghèo” trong nhà nguyện Sistina
“Đừng quên người nghèo” trong nhà nguyện Sistina

Khát vọng về một “Hội Thánh nghèo và vì người nghèo” ấy soi đường cho cả triều đại của ngài.

Cậu bé Jorge xứ Flores và Bí tích của lòng thương xót

Đức Thánh Cha Phanxicô tên thật là Jorge Mario Bergoglio, sinh ngày 17 tháng Mười Hai năm 1936 tại khu phố lao động bình dân Flores thuộc thủ đô Buenos Aires. Ngài là con cả trong một gia đình di dân nghèo có năm người con.

Thân phụ ngài, ông Mario José Bergoglio, là một kế toán viên ngành hỏa xa, đã rời bỏ vùng Piemonte miền bắc nước Ý vượt Đại Tây Dương sang Argentina lập nghiệp từ cuối thập niên 1920; thân mẫu ngài là bà Regina María Sívori, một phụ nữ đảm đang chăm sóc gia đình.

Thế nhưng, người có ảnh hưởng đức tin sâu đậm nhất đối với cậu bé Jorge chính là bà nội Rosa Margherita Vasallo. Bà nội là một phụ nữ Công giáo nhiệt thành, từng tham gia phong trào Công giáo Tiến hành tại Ý. Bà dạy cậu bé Jorge từng câu kinh Kính Mừng, trao cho cậu chuỗi hạt Mân Côi đầu đời, và kể cho cậu nghe những câu chuyện cảm động về cuộc đời Các Thánh Tử Đạo. Sau này, Đức Thánh Cha luôn cất giữ trong cuốn sách kinh nguyện nhật tụng của mình tờ di chúc thiêng liêng viết tay của bà nội Rosa như một bảo vật vô giá.

Thời niên thiếu, ngài theo học ngành kỹ thuật viên hóa học và từng đi làm việc tại phòng thí nghiệm thực phẩm Hickethier-Bachmann. Ngài cũng say mê văn học, yêu thích những vũ điệu tango truyền thống và là một cổ động viên nhiệt thành của câu lạc bộ bóng đá San Lorenzo de Almagro.

Thế rồi, một bước ngoặt ơn gọi mầu nhiệm đã diễn ra vào mùa xuân năm 1953, mùa xuân của Nam bán cầu.

Ngày 21 tháng Chín năm ấy, đúng lễ Thánh Mátthêu Tông Đồ, cũng là Ngày Hội Mùa Xuân và Ngày Học Sinh ở Argentina, chàng thanh niên mười sáu tuổi Jorge Bergoglio đang trên đường đi chơi với bạn bè thì bỗng cảm thấy một thôi thúc lạ lùng giục giã ngài bước vào ngôi nhà thờ giáo xứ: Vương cung Thánh đường Thánh Giuse xứ Flores. Trong bóng tối tĩnh mịch của ngôi thánh đường, ngài thấy một vị linh mục lạ mặt ngồi trong tòa giải tội. Ngài quỳ xuống xưng tội.

Trong giây phút ấy, ngài cảm nhận sống động rằng Thiên Chúa đang ở đó, đã đứng đợi ngài từ rất lâu và nhìn ngài bằng ánh mắt chan chứa xót thương! Bước ra khỏi tòa giải tội, chàng thanh niên biết mình được gọi làm linh mục.

Cảm nghiệm ấy thành câu khẩu hiệu ngài chọn khi làm Giám mục và giữ nguyên khi làm Giáo hoàng: Miserando atque eligendo, nghĩa là “Cảm thương và tuyển chọn”.

Câu châm ngôn này được trích từ bài giảng số 21 của Thánh Bêđa Khả Kính khi suy niệm về biến cố Chúa Giêsu nhìn người thu thuế Mátthêu: Chúa nhìn ông không phải bằng con mắt phán xét hay khinh miệt của thế gian, mà bằng ánh mắt của lòng xót thương nhân hậu, và chính vì thương xót mà Người đã cất tiếng gọi ông.

Năm 1957, ở tuổi hai mươi mốt, ngài trải qua một cơn viêm phổi ác tính thập tử nhất sinh, buộc các bác sĩ phải phẫu thuật cắt bỏ một phần thùy trên của lá phổi bên phải. Vượt qua cơn bạo bệnh, ngày 11 tháng Ba năm 1958, ngài chính thức gia nhập tập viện Dòng Tên. Ngài miệt mài tu học, giảng dạy môn văn học và tâm lý học tại các trường trung học Dòng Tên, và được thụ phong linh mục vào ngày 13 tháng Mười Hai năm 1969.

Tôi luyện nơi đất Mẹ Argentina: từ Giám tỉnh trẻ tuổi đến khu ổ chuột

Năm 1973, mới ba mươi sáu tuổi, cha Jorge Bergoglio được bổ nhiệm làm Giám tỉnh Dòng Tên tại Argentina, giữa lúc giông bão nhất của đất nước.

Từ năm 1976 đến năm 1983, đất nước Argentina chìm dưới ách thống trị tàn bạo của chế độ độc tài quân sự trong cuộc “Chiến tranh Bẩn”. Hàng chục ngàn người bị bắt cóc mất tích. Tháng Năm năm 1976, hai linh mục Dòng Tên dấn thân phục vụ tại khu ổ chuột Bajo Flores là cha Orlando Yorio và cha Franz Jalics bị quân đội bắt cóc, biệt giam và tra tấn dã man suốt năm tháng trời. Biến cố này từng làm dấy lên những lời đồn đoán và hiểu lầm về vai trò của cha Giám tỉnh Bergoglio.

Thế nhưng, sự thật lịch sử sau này đã được làm sáng tỏ hoàn toàn: chính cha Jalics trước khi qua đời đã công khai xác nhận cha Bergoglio hoàn toàn vô can; và trên thực tế, trong những năm tháng đen tối ấy, cha Giám tỉnh đã âm thầm giấu giếm hàng chục người bị chế độ truy nã ngay bên trong chủng viện Dòng Tên ở San Miguel, thậm chí trao cả giấy tờ tùy thân của chính mình cho một thanh niên có nhân dạng giống ngài để giúp người đó vượt biên sang Brazil an toàn. Dẫu vậy, với sự khiêm nhường sâu sắc, Đức Thánh Cha sau này luôn tự nhận rằng trong thời gian làm giám tỉnh khi tuổi đời còn quá trẻ, ngài từng có những cách quản trị độc đoán, vội vã và ngài luôn xem đó là bài học để không ngừng sám hối.

Sau khi mãn nhiệm kỳ giám tỉnh, ngài làm Giám đốc Học viện Triết học và Thần học San Miguel từ năm 1980 đến năm 1986. Sau đó, ngài được gửi sang Đức nghiên cứu luận án tiến sĩ về tư tưởng của thần học gia Romano Guardini.

Tại nhà thờ Thánh Phêrô am Perlach ở Augsburg, ngài ngắm bức tranh cổ vẽ Đức Mẹ kiên nhẫn gỡ từng nút thắt trên một dải ruy-băng trắng: Đức Mẹ Tháo Gỡ Nút Thắt. Ngài mang bưu ảnh bức tranh về Argentina, và lòng sùng kính ấy từ đó lan ra khắp thế giới.

Từ năm 1990 đến năm 1992, ngài sống một quãng “lưu đày nội tâm” ở nhà Dòng Tên tại Córdoba: một căn phòng nhỏ, ngày ngày cầu nguyện và ngồi tòa giải tội. Ngài kể chính hai năm thinh lặng trong đêm tối ấy đã thanh luyện ngài, dạy ngài biết lắng nghe và biết thương những yếu hèn của phận người.

Năm 1992, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục Phụ tá, năm 1997 làm Tổng Giám mục Phó, và năm 1998 kế vị làm Tổng Giám mục Buenos Aires; đến năm 2001, ngài được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II vinh thăng Hồng y.

Ở Buenos Aires, Đức Hồng y Bergoglio sống Tin Mừng một cách mộc mạc:

  • Ngài dứt khoát từ chối ở trong Tòa Tổng Giám mục lộng lẫy, chọn sống trong một căn phòng trọ nhỏ ở tầng hai của một tòa nhà cạnh nhà thờ chính tòa;
  • Tự tay nấu từng bữa cơm đạm bạc, tự ủi quần áo, và hằng ngày đi lại bằng xe buýt công cộng và tàu điện ngầm;
  • Ngài thường xuyên đi bộ vào các villas miseria, những xóm ổ chuột tồi tàn quanh thủ đô, ngồi bệt trên nền đất nhâm nhi từng ngụm trà mate với những người lao động nghèo, và gửi thêm các linh mục trẻ đến sống giữa xóm nghèo;
  • Vào ngày Thứ Năm Tuần Thánh năm 2001, ngài đã đến Bệnh viện Muñiz quỳ xuống rửa và hôn chân cho mười hai bệnh nhân đang hấp hối vì căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS;
  • Năm 2001, khi được phong hồng y, ngài xin các tín hữu quê nhà đừng mua vé máy bay sang Rôma dự lễ, mà dùng số tiền ấy giúp người nghèo.

Năm 2007, tại Hội nghị Giám mục Châu Mỹ Latinh ở Aparecida, Brazil, chính ngài đã chủ trì việc soạn thảo Văn kiện Aparecida, kêu gọi toàn thể Hội Thánh phải đoạn tuyệt với lối mục vụ bàn giấy thụ động để trở thành một “Hội Thánh của những môn đệ thừa sai biết can đảm đi ra các vùng ngoại vi”!

Phong cách “mục tử mang mùi chiên” và “bệnh viện dã chiến”

Lên ngai tòa Thánh Phêrô, Đức Phanxicô đem nguyên nếp sống nghèo và gần gũi ấy vào Vatican.

Ngài làm cả thế giới ngạc nhiên khi không dọn vào Căn hộ Giáo hoàng ở tầng ba Dinh Tông Tòa, mà ở lại căn phòng số 201 tại Nhà trọ Thánh Mácta, nơi ngài ở cùng các hồng y trong kỳ mật nghị. Ngài xuống phòng ăn chung, tự cầm khay xếp hàng như mọi người, trò chuyện với nhân viên quét dọn, bảo vệ và khách trọ.

Sáng hôm sau ngày đắc cử, ngài tự đến nhà trọ nơi ngài ở trước mật nghị để thu xếp hành lý và trả tiền phòng. Ngài đi chiếc Ford Focus hay chiếc Fiat nhỏ, không dùng xe sang. Ngài hay tự gọi điện thăm hỏi những người đau khổ, những cụ già neo đơn từng viết thư cho ngài.

Thánh lễ khởi đầu sứ vụ mục tử của ngài cử hành vào ngày 19 tháng Ba năm 2013, lễ kính Thánh Cả Giuse. Trong bài giảng, ngài đã định nghĩa lại bản chất của quyền bính trong Giáo hội:

Gặp người bên lề
Gặp người bên lề

“Chúng ta đừng bao giờ quên rằng: quyền bính đích thực của Đấng kế vị Thánh Phêrô chính là sự phục vụ khiêm hạ!”

Ngay trong Tuần Thánh đầu tiên của triều đại, ngài đã phá vỡ thông lệ phụng vụ ngàn năm: ngài không cử hành Thánh lễ Tiệc Ly tại Đền thờ Thánh Phêrô hay Đền thờ Latêranô, mà đi đến Trại giam Thiếu nhi Casal del Marmo ở ngoại ô Rôma.

Giữa những người nghèo
Giữa những người nghèo

Tại đây, vị Giáo hoàng áo trắng quỳ xuống sàn xi-măng lạnh, rửa và hôn chân mười hai phạm nhân thiếu niên, trong đó có hai em gái và hai bạn trẻ theo đạo Hồi.

Từ đó, năm nào ngài cũng rửa chân ở các nhà tù như Rebibbia, Paliano, các trại tị nạn, hay các trung tâm người khuyết tật. Năm 2015, ngài cho làm phòng tắm, tiệm cắt tóc miễn phí và trạm y tế ngay dưới hàng cột Bernini ở Quảng trường Thánh Phêrô cho người vô gia cư.

Ngài để lại những hình ảnh đi thẳng vào lòng người.

Ngài nhắn các giám mục và linh mục phải là những “mục tử mang mùi chiên”: không sống cách biệt trong tháp ngà, mà đến tận nơi đoàn chiên đang sống, chia sẻ nỗi đau, nỗi lo và niềm hy vọng của họ.

Trong cuộc phỏng vấn lịch sử năm 2013 với cha Antonio Spadaro, Dòng Tên, ngài đã dùng một hình ảnh bất hủ:

“Tôi nhìn thấy rõ ràng rằng điều mà Hội Thánh đang cần nhất ngày hôm nay chính là khả năng chữa lành các vết thương và sưởi ấm tâm hồn của các tín hữu. Hội Thánh phải giống như một bệnh viện dã chiến dựng lên ngay sau một trận đánh ác liệt! Thật là vô lý khi hỏi một người bị thương nặng đang nằm lả đi rằng lượng đường hay cholesterol trong máu anh ta có cao không! Trước hết, anh phải băng bó và chữa lành vết thương cho anh ta đã! Rồi sau đó chúng ta mới nói đến những chuyện khác!”

Trong Tông huấn Niềm Vui của Tin Mừng, ngài viết:

“Tôi thà có một Hội Thánh bị bầm dập, mang thương tích và lấm lem bùn đất vì can đảm bước ra ngoài đường phố để phục vụ, còn hơn là một Hội Thánh ốm yếu, co cụm vì chỉ biết đóng kín cửa lo cho sự an toàn và quyền lợi của riêng mình!”

Trên chuyến bay về từ Đại hội Giới trẻ Thế giới Rio de Janeiro tháng Bảy năm 2013, khi phóng viên hỏi về những người đồng tính thành tâm tìm Chúa, ngài đáp bằng một câu hỏi:

“Nếu một người có thiện chí đang đi tìm kiếm Chúa, thì tôi là ai mà dám xét đoán người ấy?”

Bữa ăn với người vô gia cư
Bữa ăn với người vô gia cư

Kho tàng huấn quyền: tiếng chuông thức tỉnh lương tâm nhân loại

Các văn kiện của Đức Phanxicô nhắm thẳng vào những vết thương của thế giới hôm nay.

Tông huấn Evangelii Gaudium, “Niềm Vui của Tin Mừng”, năm 2013, được coi là bản “tuyên ngôn mục vụ” định hình toàn bộ triều đại của ngài. Ngài mở đầu bằng lời khẳng định: “Niềm vui của Tin Mừng tràn ngập tâm hồn và cuộc sống của tất cả những ai gặp gỡ Chúa Giêsu”.

Ngài kết án “văn hóa vứt bỏ” của chủ nghĩa tiêu thụ, nơi người già, thai nhi, người tàn tật và người nghèo bị coi như đồ thừa. Ngài thẳng thắn phê phán nền kinh tế chỉ biết tôn thờ đồng tiền:

“Một nền kinh tế chỉ biết chạy theo lợi nhuận mà gạt bỏ con người ra bên lề xã hội chính là một nền kinh tế giết người!”

Thông điệp Laudato Si’, “Chúc Tụng Chúa”, năm 2015, là thông điệp đầu tiên của một Giáo hoàng dành trọn cho môi sinh, lấy cảm hứng từ Bài ca Tạo vật của Thánh Phanxicô Assisi.

Đức Thánh Cha cảnh báo nhân loại rằng Trái Đất, “Ngôi Nhà Chung” của chúng ta, đang bị tàn phá khốc liệt bởi lòng tham vô đáy của con người. Ngài đưa ra khái niệm “môi sinh toàn diện”: sự suy thoái môi trường tự nhiên luôn gắn liền mật thiết với sự suy đồi đạo đức và bất công xã hội. Bảo vệ môi trường không đơn thuần là một khẩu hiệu thế tục, mà là một đòi hỏi luân lý đức tin sâu sắc: “Tiếng than khóc của đất mẹ cũng chính là tiếng kêu cứu của những người nghèo khổ nhất!”

Thông điệp Fratelli Tutti, “Tất Cả Anh Em”, năm 2020, được ký tại Assisi giữa lúc đại dịch COVID-19 làm tê liệt địa cầu, mời gọi toàn thể nhân loại cùng tái khám phá vẻ đẹp của tình huynh đệ đại đồng và tình bằng hữu xã hội.

Mượn dụ ngôn Người Samari nhân lành, ngài nhắc rằng không ai tự cứu mình được một mình: tất cả là anh em ngồi chung một con thuyền giữa giông bão.

Với Tông sắc Misericordiae Vultus, “Dung Mạo Lòng Thương Xót”, ngài mở ra Năm Thánh ngoại thường 2015–2016 để toàn thể nhân loại bước qua Cửa Thánh của sự tha thứ. Ngài để lại một lời nhắn nhủ làm ấm lòng bao tội nhân:

“Thiên Chúa không bao giờ mệt mỏi tha thứ cho chúng ta; chỉ có chúng ta là những kẻ mệt mỏi khi chạy đến xin lòng thương xót của Người mà thôi!”

Những ưu tư mục vụ
Những ưu tư mục vụ

Chiều mưa ngày 27 tháng Ba năm 2020: giờ cầu nguyện giữa đại dịch

Có một khoảnh khắc của triều đại này mà nhân loại sẽ còn nhớ mãi: buổi cầu nguyện ngoại thường Statio Orbis chiều tối ngày 27 tháng Ba năm 2020.

Khi ấy đại dịch COVID-19 đang dữ dội nhất, mỗi ngày hàng ngàn người chết, cả thế giới phong tỏa trong hoảng loạn.

Chiều hôm ấy, mưa nặng hạt trút xuống Rôma. Quảng trường Thánh Phêrô vắng tanh, không một bóng người, mặt đá ướt đẫm phản chiếu ánh đèn le lói.

Giữa khoảng không cô tịch ấy, một bóng áo trắng đơn độc tập tễnh bước đi: Đức Giáo hoàng Phanxicô, tám mươi ba tuổi, nặng nhọc bước lên các bậc thềm đền thờ.

Bên cạnh ngài là hai biểu tượng thiêng liêng cổ kính được rước về từ các ngôi nhà thờ thành Rôma: bức linh ảnh Đức Mẹ là Phần Rỗi của Dân Rôma, và Cây Thánh Giá Phép Lạ nhà thờ San Marcello, cây Thánh Giá từng được rước qua phố phường Rôma trong trận dịch hạch kinh hoàng năm 1522.

Trước quảng trường vắng ngắt, nhưng có hàng trăm triệu người theo dõi qua màn ảnh, ngài công bố đoạn Tin Mừng Thánh Máccô kể chuyện các môn đệ gặp bão trên Biển hồ Galilê, rồi giảng:

“Bóng tối dày đặc đã bao phủ khắp các quảng trường, các con đường và các thành phố của chúng ta; bóng tối ấy chiếm đoạt cuộc sống của chúng ta và lấp đầy mọi sự bằng một sự thinh lặng xé lòng và một khoảng trống tê tái…

Chúng ta nhận ra rằng tất cả chúng ta đều đang ở trên cùng một con thuyền mỏng manh, tất cả đều yếu đuối và mất phương hướng; nhưng đồng thời, tất cả đều quan trọng và cần thiết, tất cả đều được kêu gọi cùng chèo chống với nhau…

Tại sao anh em lại sợ hãi? Anh em chưa có lòng tin sao? Lạy Chúa, xin đừng để chúng con đơn độc giữa cơn giông bão này!”

Rồi trong ánh hoàng hôn mờ ảo hòa cùng tiếng còi xe cứu thương từ xa vọng lại, vị Giáo hoàng già nua đã run rẩy nâng cao Mặt Nguyệt chứa Mình Thánh Chúa Kitô, ban phép lành Urbi et Orbi cho toàn thể kinh thành Rôma và toàn thế giới. Hình ảnh một vị mục tử cô đơn dầm mình dưới mưa bão để ôm trọn lấy nỗi thống khổ của cả nhân loại dâng lên bàn thờ Chúa đã trở thành biểu tượng đức tin bất diệt của thế kỷ XXI!

Con đường hiệp hành: “cùng nhau bước đi” và cải tổ Giáo triều

Không chỉ giảng dạy, Đức Phanxicô còn làm những cuộc cải tổ cơ cấu sâu rộng nhất từ sau Công đồng Vaticanô II:

  • Cải tổ Giáo triều Rôma: năm 2022, sau chín năm làm việc kiên trì của Hội đồng Hồng y Cố vấn, ngài ban hành Tông hiến Praedicate Evangelium, “Hãy Rao Giảng Tin Mừng”, bản hiến chương mới cho Giáo triều. Bộ Loan Báo Tin Mừng được đặt lên hàng đầu, trước cả Bộ Giáo lý Đức Tin, để khẳng định truyền giáo là lý do tồn tại của Hội Thánh. Người giáo dân, cả nam lẫn nữ, từ nay có thể được bổ nhiệm đứng đầu các Bộ của Tòa Thánh. Hệ thống tài chính và Ngân hàng Vatican được minh bạch hóa, và những vụ tham nhũng tài chính bị đưa ra xét xử công khai.
  • Thượng Hội đồng Giám mục về Hiệp hành, 2021–2024: với chủ đề “Vì một Hội Thánh hiệp hành: hiệp thông, tham gia, sứ vụ”, ngài đã mở ra một tiến trình tham vấn đức tin quy mô chưa từng có trong lịch sử. Tiến trình này không bắt đầu từ các vị chức sắc tại Rôma, mà khởi đi từ việc lắng nghe tiếng nói của từng người giáo dân nơi các giáo họ, xóm đạo nghèo nàn nhất trên khắp thế giới. Lần đầu tiên trong lịch sử các Thượng Hội đồng, các nữ tu và đại diện giáo dân nam nữ được quyền bỏ phiếu bên cạnh các giám mục và hồng y. Đức Phanxicô khẳng định: con đường “hiệp hành”, nghĩa là cùng nhau tiến bước, chính là con đường mà Thiên Chúa hằng mong đợi nơi Hội Thánh của thiên niên kỷ thứ ba.

Những sóng gió nội bộ và sự kiên định của lòng mến

Con đường đổi mới ấy cũng gặp không ít phản kháng:

  • Trong Tông huấn Amoris Laetitia năm 2016 về gia đình, ngài mở ra một cánh cửa mục vụ hẹp nơi chú thích số 351: các cặp vợ chồng ly dị và tái hôn dân sự, sau một tiến trình đồng hành và phân định lương tâm cẩn trọng cùng linh mục, trong một số hoàn cảnh có thể được lãnh nhận Bí tích Hòa Giải và Thánh Thể. Điều ấy làm dấy lên những tranh luận thần học gay gắt. Bốn vị hồng y Brandmüller, Burke, Caffarra và Meisner gửi cho ngài một bản chất vấn mang tên Dubia, nghĩa là “Những điều nghi vấn”. Đức Thánh Cha giữ thái độ thinh lặng, bởi ngài xác tín rằng lòng thương xót của Tin Mừng không bao giờ là một mớ công thức lề luật cứng nhắc, mà phải là sự đồng hành nhẫn nại với từng phận người đổ vỡ.
  • Năm 2021, qua Tự sắc Traditionis Custodes, ngài đã siết chặt lại việc cho phép cử hành Thánh lễ Latinh cổ năm 1962 nhằm bảo vệ sự hiệp nhất phụng vụ của Công đồng Vaticanô II, vấp phải sự phản ứng của một bộ phận tín hữu truyền thống.
  • Cuối năm 2023, Tuyên ngôn Fiducia Supplicans, “Lời Khẩn Cầu Tín Thác”, do Bộ Giáo lý Đức Tin ban hành, cho phép ban những phép lành mục vụ tự phát, không mang dáng dấp nghi thức hôn phối, cho những người sống trong hoàn cảnh bất quy tắc hoặc các cặp đồng tính. Văn kiện ấy gặp phải sự e dè và phản đối mạnh mẽ từ các Hội đồng Giám mục tại châu Phi và một số nơi.
Lắng nghe những khác biệt
Lắng nghe những khác biệt

Bên cạnh đó, một số phong trào thế tục lại chỉ trích ngài chưa đi đủ xa trong vấn đề phong chức linh mục cho phụ nữ.

Trước những lời chỉ trích từ cả hai phía, Đức Thánh Cha vẫn bình thản, hòa nhã. Ngài nói ngài quý người dám nói thẳng trước mặt mình hơn kẻ nịnh bợ. Ngài không lo giữ tiếng tăm, chỉ lo bước theo Chúa Thánh Thần.

Nhịp cầu yêu thương nối về đất nước và Giáo Hội Việt Nam

Với Dân Chúa Việt Nam, triều đại Đức Phanxicô là thời quan hệ giữa Tòa Thánh và Việt Nam tiến những bước dài:

  • Bước ngoặt ngoại giao lịch sử năm 2023: sau nhiều năm kiên trì đối thoại, ngày 27 tháng Bảy năm 2023, nhân chuyến thăm Tòa Thánh của Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Tòa Thánh Vatican và Chính phủ Việt Nam đã chính thức ký kết Thỏa thuận về Quy chế hoạt động của Đại diện Thường trú và Văn phòng Đại diện Thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam. Đến tháng Mười Hai năm 2023, Đức Thánh Cha đã chính thức bổ nhiệm Đức Tổng Giám mục Marek Zalewski làm Đại diện Thường trú đầu tiên của Tòa Thánh đặt văn phòng tại Hà Nội. Đây là một thành quả ngoại giao lịch sử, đáp lại ước nguyện bao đời của người Công giáo Việt Nam.
  • Bức thư gửi Dân Chúa Việt Nam, tháng Chín năm 2023: ngay sau bước tiến ngoại giao ấy, Đức Thánh Cha Phanxicô đã đích thân gửi một bức tâm thư chan chứa tình phụ tử đến toàn thể các giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân Việt Nam. Mượn lại lời căn dặn bất hủ của Đức Cố Giáo hoàng Bênêđictô XVI, ngài tha thiết mời gọi người tín hữu Việt Nam hãy luôn tỏa sáng căn tính: “Người Công giáo tốt là người công dân tốt”, đồng hành cùng dân tộc trong tinh thần đối thoại, bác ái và dấn thân xây dựng xã hội công bằng, ấm no.
  • Những bước chân mục vụ tại Đông Nam Á: tháng Chín năm 2024, ở tuổi gần chín mươi và phải ngồi xe lăn, ngài đã thực hiện chuyến tông du mục vụ kéo dài mười hai ngày đến bốn quốc gia châu Á, Thái Bình Dương: Indonesia, Papua New Guinea, Timor-Leste và Singapore. Hình ảnh vị Giáo hoàng già nua ngồi xe lăn mỉm cười chúc lành cho các em thiếu nhi tại các xứ truyền giáo nghèo đã thắp sáng niềm hy vọng rạng ngời cho toàn thể Giáo hội Á châu.

“Xin anh chị em cầu nguyện cho tôi!”

Suốt hơn một thập niên làm mục tử Hội Thánh hoàn vũ, có một lời Đức Phanxicô không bao giờ quên nhắc lại.

Từ buổi tối đầu tiên đứng dưới cơn mưa lạnh trên ban công Đền thờ Thánh Phêrô năm 2013, cho đến mỗi buổi đọc kinh Truyền Tin trưa Chúa nhật; từ những cuộc hội kiến với các nguyên thủ quốc gia quyền lực nhất thế giới cho đến những cái ôm siết chặt với những người vô gia cư tàn tật bên vệ đường… bức thư nào, bài giảng nào ngài cũng luôn khép lại bằng một câu nói giản dị làm rung động lòng người:

“Pregate per me!” Nghĩa là: “Xin anh chị em cầu nguyện cho tôi!”

Đó không phải là một câu nói đãi bôi hình thức, mà là tiếng kêu từ đáy lòng của một người tôi tớ ý thức sâu sắc sự bất toàn, yếu đuối của thân phận mình, nhưng luôn vững lòng cậy trông vào sức mạnh cầu bầu của Dân Thánh và ân sủng vô biên của Thiên Chúa!

Người thợ hóa chất bình dị xứ Flores thuở nào, người linh mục từng đi xe buýt đến từng khu ổ chuột nghèo xơ xác Buenos Aires, người đã dám cúi đầu dưới cơn mưa tháng Ba năm 2013 để xin dân chúc lành… đã ngày ngày nhẫn nại dắt con thuyền Hội Thánh vượt qua những ghềnh thác hiểm trở, cho đến sáng Thứ Hai Phục Sinh, ngày 21 tháng Tư năm 2025, khi ngài bình an về với Chúa.

Ngài dạy cho mỗi người Kitô hữu hôm nay một bài học đức tin muôn đời: vẻ đẹp và sức mạnh đích thực của Giáo hội Chúa Kitô không hệ tại ở những lâu đài nguy nga hay quyền lực trần thế, mà rạng ngời nơi một trái tim biết chạnh lòng thương xót, đôi bàn tay dám lấm lem vì phục vụ, và một tâm hồn luôn mở toang cánh cửa để đón nhận làn gió thánh thiện của Chúa Thánh Thần!

Ngài dạy cho mỗi người Kitô hữu hôm nay một bài học đức tin muôn đời: vẻ đẹp và sức mạnh đích thực của Giáo hội Chúa Kitô không hệ tại ở những lâu đài nguy nga hay quyền lực trần thế, mà rạng ngời nơi một trái tim biết chạnh lòng thương xót, đôi bàn tay dám lấm lem vì phục vụ, và một tâm hồn luôn mở toang cánh cửa để đón nhận làn gió thánh thiện của Chúa Thánh Thần!

Chương 167 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Xin anh chị em cầu nguyện cho tôi!”

Lời Đức Phanxicô thường nhắc
Từ Buenos Aires và Córdoba đến Rôma, vị giáo hoàng “từ tận cùng trái đất”. Nét đứt chỉ hướng đi, không phải lộ trình chính xác.

Những người trong chương

  • Phanxicô · Ngài mất ngày 21 tháng Tư năm 2025 và được an táng ở vương cung thánh đường Đức Bà Cả, Rôma, trong ngôi mộ đơn sơ.
  • Bà nội Rosa · Người dạy ngài kinh Kính Mừng. Ngài giữ suốt đời tờ giấy bà viết tay để lại cho các cháu, kẹp trong cuốn sách kinh nhật tụng.
  • Hồng y Cláudio Hummes · Người ôm ngài trong mật nghị và nói “Đừng quên người nghèo!”. Từ đó ngài chọn tên Phanxicô.

Nơi ấy hôm nay

  • Vương cung thánh đường Thánh Giuse, Flores, Buenos Aires, là nơi ngày 21 tháng Chín năm 1953 chàng trai mười sáu tuổi ghé xưng tội và biết mình sẽ làm linh mục.
  • Nhà thờ Thánh Phêrô, Augsburg, giữ bức tranh cổ Đức Mẹ Tháo Gỡ Nút Thắt, mà ngài mang ảnh về Argentina, từ đó lòng sùng kính ấy lan khắp thế giới.
  • Nhà trọ Thánh Mácta, Rôma, có căn phòng số 201 ngài chọn ở thay vì dinh Tông tòa, và phòng ăn chung nơi ngài cầm khay xếp hàng.

Muốn đọc thêm

Lc 5,27-32 · Đức Phanxicô, Niềm vui của Tin Mừng (2013) · Chúc tụng Chúa (2015) · Tất cả là anh em (2020) · Austen Ivereigh, The Great Reformer (tiểu sử)

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 168

Những năm Phanxicô: Lampedusa, Bangui, Abu Dhabi

Ở Lampedusa năm 2013, Đức Phanxicô đặt ra câu hỏi nào mà suốt mười hai năm sau ngài còn hỏi lại?

Khoảng 18 phút đọc