Chương 5
Khoảng năm 30 · Giêrusalem, đường đi Emmaus, Biển Hồ Galilê và núi Ô-liu
Trong một căn phòng nhỏ ở Giêrusalem, các cánh cửa đều cài then kín mít, mười một người đàn ông ngồi lặng thinh. Bên ngoài, thành phố vẫn ồn ào và náo nhiệt sau những ngày đại lễ Vượt Qua; thế nhưng âm thanh của tiếng chân người, tiếng guốc dép và tiếng rao hàng dội vào bức tường đá dày giờ đây chỉ còn nghe như tiếng sóng vỗ từ một nơi xa xăm.
Chỉ mới cách đó vài năm, họ còn là những ngư phủ mộc mạc, những người thu thuế bị khinh miệt, hay những dân làng bình dị; vậy mà họ đã từ bỏ tất cả để đi theo một vị Thầy. Họ từng tận mắt chứng kiến Người chữa lành người mù và gọi kẻ chết sống lại, để rồi trong thâm tâm, họ đã bắt đầu mơ về những chiếc ghế danh dự ngồi bên Người khi vương quốc của Người được thiết lập. Thậm chí hai anh em Giacôbê và Gioan còn từng mạnh dạn xin thẳng: “Xin cho hai anh em chúng con, một người ngồi bên hữu, một người ngồi bên tả Thầy, trong vinh quang của Thầy”.
Thế nhưng giờ đây, vị Thầy ấy đã chịu chết trên cây thập giá hệt như một tên tử tội nhục nhã; nỗi buồn bã trong lòng họ lớn đến mức hóa thành sự xấu hổ, chẳng ai còn dám ngước lên nhìn thẳng mặt nhau. Mỗi người tự cô lập mình trong một góc phòng, cúi gằm mặt nhìn xuống sàn nhà lạnh lẽo. Giuđa đã bán Thầy nên đội hình chỉ còn lại mười một người. Phêrô, vị trưởng nhóm, thì đã ba lần chối Thầy, còn trong đêm Chúa bị bắt ở vườn Ghếtsêmani, tất cả những người còn lại đều đã hoảng sợ tháo chạy.
Và trên hết, nỗi sợ hãi đang bủa vây lấy họ. Tin Mừng Gioan kể lại rằng các ông phải khóa chặt cửa phòng “vì sợ người Do Thái”, ý chỉ giới chức lãnh đạo quyền thế tại Giêrusalem, những kẻ vừa nhúng tay nộp Chúa Giêsu, dù thực chất chính những người đàn ông đang run rẩy sau cánh cửa khóa ấy cũng là người Do Thái.
Họ cứ thế ngồi chờ đợi trong vô định, chẳng biết mình đang chờ điều gì, hay có lẽ đang nơm nớp chờ đến lượt mình bị lính lùng bắt đi.
Buổi sáng ngày thứ nhất trong tuần
Những con người đầu tiên dám bước ra khỏi ngôi nhà an toàn ấy vào sáng sớm ngày thứ nhất trong tuần chính là những người phụ nữ.
Trời hãy còn mờ tối, theo lời thuật lại của Thánh Gioan, khi bà Maria Mácđala cất bước ra đi hướng về phía ngôi mộ; những giọt sương mai lạnh giá vẫn còn đọng lại trên lối mòn giữa khu vườn. Thánh Máccô kể thêm có hai người phụ nữ khác cùng đi với bà là bà Maria mẹ của ông Giacôbê và bà Salômê, còn Thánh Luca bổ sung thêm sự hiện diện của bà Gioanna. Họ mang theo những bình hương liệu thơm ngát, bởi vì họ đã phải kiên nhẫn chờ cho qua trọn ngày Sabát, ngày mà lề luật nghiêm cấm mọi công việc chân tay, để giờ đây có thể làm trọn nghĩa cử yêu thương cuối cùng dành cho người đã khuất: xức dầu thơm thi hài Thầy cho thật chu đáo.

Nỗi bận tâm thực tế nhất dọc đường đi của các bà lại rất giản dị: ai sẽ giúp họ lăn tảng đá lớn chặn ở cửa mộ ra, bởi vì theo Thánh Máccô, tảng đá ấy “rất lớn”. Thế nhưng, khi vừa đặt chân đến nơi, các bà ngước mắt nhìn lên và chợt khựng người lại trong kinh ngạc. Tảng đá đã bị lăn sang một bên từ bao giờ, và cửa mộ đang mở toang hoác!
Trong ý nghĩ của Maria Mácđala lúc bấy giờ, hoàn toàn không có một mảy may hy vọng nào về chuyện Phục Sinh. Thánh Gioan viết rất rõ ràng: “Vì lúc ấy các ông bà chưa hiểu Kinh Thánh, theo nghĩa là Người phải trỗi dậy từ cõi chết”. Điều tồi tệ nhất lập tức hiện lên trong đầu Maria: có kẻ gian nào đó đã đánh cắp mất thi hài của Thầy rồi! Bà vội vã quay lưng chạy thục mạng trở lại thành phố, tìm gặp hai ông Phêrô và Gioan để báo tin hoảng hốt: “Người ta đã lấy mất Chúa khỏi mồ, và chúng tôi chẳng biết họ để Người ở đâu cả!”
Đó chính là lời giải thích đầu tiên mà con người nghĩ tới, và đương nhiên đó không phải là lời kết thúc. Thánh Mátthêu kể lại rằng các thượng tế và kỳ mục sau đó đã phải đút lót cho toán lính canh mộ một số tiền bạc rất lớn, đồng thời dặn dò họ phải phao tin rằng: “Chính các môn đệ của hắn đã đến lấy trộm xác vào ban đêm trong lúc chúng tôi đang ngủ say”. Mátthêu còn ghi chú rằng lời đồn nhảm nhí ấy vẫn tiếp tục được truyền khẩu mãi cho đến tận thời điểm ông cầm bút viết sách Tin Mừng.

Nghe tin báo động, hai vị tông đồ vùng dậy chạy thẳng ra khu lăng mộ. Sức trẻ giúp Gioan chạy nhanh hơn Phêrô và đến nơi trước; ông cúi người nhìn vào bên trong, thấy những dải vải liệm còn nằm đó nhưng vẫn chưa dám bước chân vào. Trong khi đó, Phêrô đến sau nhưng với bản tính bộc trực, ông đi thẳng vào tận sâu bên trong ngôi mộ. Ông quan sát thấy những dải vải liệm đã được xếp nằm dưới đất, riêng chiếc khăn dùng để băng đầu Chúa Giêsu thì không vứt lẫn lộn với mấy dải vải kia, mà được cuộn gọn gàng và đặt riêng ra một góc.
Một kẻ trộm xác vội vã giữa đêm hôm khuya khoắt nào lại có đủ thời gian tháo cẩn thận từng dải vải liệm ra khỏi thi hài, lại còn cuộn chiếc khăn đội đầu cho thật ngăn nắp như thế? Ngay từ cuối thế kỷ thứ IV, thánh Gioan Kim Khẩu khi giảng dạy tại thành Antiôkhia đã lập luận rất sắc bén đúng vào điểm ấy: một kẻ ăn cắp xác chết chắc chắn sẽ vội vã vác nguyên cả thi hài kèm theo khăn liệm đi ngay chứ không đời nào đứng lại tháo gỡ tỉ mỉ.
Ngay sau đó, Gioan cũng can đảm bước vào trong ngôi mộ. Thánh sử đã ghi lại khoảnh khắc tâm linh kỳ diệu ấy của chính mình bằng một câu văn ngắn gọn súc tích: “Ông đã thấy và đã tin”, dù lúc bấy giờ ông vẫn chưa trực tiếp diện kiến Thầy, mà chỉ đối diện với một ngôi mộ trống cùng những dải vải liệm buông rời.

Trong khi đó, theo tường thuật của các sách Tin Mừng, những người phụ nữ đi cùng đã được diện kiến các sứ giả thiên quốc mặc áo trắng chói lọi ngay tại ngôi mộ. Cách miêu tả của các tác giả có những nét chi tiết khác nhau: Mátthêu nhắc đến một vị thiên thần, Máccô kể về “một thanh niên ngồi bên phải”, còn Luca lại ghi nhận sự xuất hiện của “hai người đàn ông mặc y phục sáng chói”. Chính những điểm khác biệt tự nhiên ấy trong các bản văn lại là minh chứng sống động cho thấy đây không phải là những câu chuyện được sắp đặt hay “tập dượt trước” từ một kịch bản giả tạo. Dẫu vậy, cả bốn cuốn Tin Mừng đều hoàn toàn thống nhất với nhau ở những điểm trọng yếu nhất: ngôi mộ hoàn toàn trống rỗng, và những người phụ nữ chính là những nhân chứng đầu tiên phát hiện ra sự thật huy hoàng ấy.
Và thông điệp khai mở niềm vui Phục Sinh vang lên từ miệng các sứ thần chính là một câu hỏi thức tỉnh: “Sao các bà lại đi tìm Đấng Sống giữa chốn kẻ chết? Người không còn ở đây nữa, nhưng đã trỗi dậy rồi!”
“Maria!”
Trong lúc Phêrô và Gioan đã quay trở về nhà, thì Maria Mácđala vẫn một mực ở lại bên ngoài cửa mộ để khóc nghẹn ngào.
Bà cúi người ghé mắt nhìn vào trong hang mộ tối. Ngay lập tức, bà sững sờ nhìn thấy hai thiên thần mặc áo trắng đang ngồi canh giữ ngay tại nơi thi hài Chúa từng được đặt: một vị ngồi ở phía đầu và một vị ngồi ở phía chân. Các ngài ân cần cất tiếng hỏi: “Này bà, sao bà lại khóc?” Bà nghẹn ngào đáp lại: “Vì người ta đã khiêng mất Chúa của tôi đi rồi, và tôi không biết họ đã đem Người đặt ở nơi nào”. Nói đoạn, bà xoay người định bước đi thì bỗng nhìn thấy có một bóng người đang đứng thấp thoáng phía sau; thế nhưng do giàn giụa nước mắt, bà hoàn toàn không nhận ra đó chính là Chúa Giêsu.
Bởi vì khu lăng mộ được đục vào vách đá nằm ngay giữa một khu vườn cây rậm rạp, nên bà đinh ninh người đối diện chỉ là bác thợ làm vườn. Bà khẩn khoản: “Thưa ông, nếu chính ông đã khiêng Người đi, xin hãy nói cho tôi biết ông đã để Người ở đâu, tôi sẽ đến mang Người về”. Trong tâm trí bà lúc bấy giờ, tất cả những gì bà hướng tới vẫn chỉ là một thi hài bằng xương bằng thịt.
Và rồi người đứng trước mặt bà không hề đưa ra một lời giải thích dài dòng nào cả. Người chỉ cất tiếng gọi thẳng tên của bà: “Maria!”
Chỉ một tiếng gọi ngắn ngủi vang lên, đúng bằng chất giọng thân thương mà bà đã từng hằng nghe suốt bao năm tháng gắn bó sát cánh bên Thầy. Maria giật mình quay phắt người lại, hai mắt mở lớn và cất tiếng kêu hạnh phúc: “Rápbuni!”, mà theo bản dịch chú giải sang tiếng Hy Lạp của Thánh Gioan chính là: “Lạy Thầy!”

Ngay sau đó, Chúa Giêsu ân cần trao phó cho bà một sứ mạng trọng đại: “Hãy đi tìm các anh em của Thầy và nói với họ rằng…” Như vậy, người đầu tiên trong lịch sử được chính thức sai đi để loan báo Tin Mừng Chúa Phục Sinh lại chính là một người phụ nữ, một con người mà theo ghi chép của Thánh Luca từng được Chúa giải thoát khỏi bảy quỷ dữ. Bà mang biệt danh Mácđala, lấy theo tên của thị trấn quê hương nằm ngay bên bờ tây Biển Hồ Galilê. Maria Mácđala tức tốc chạy về tìm nhóm môn đệ và dõng dạc tuyên bố rằng bà đã được tận mắt nhìn thấy Chúa.
Các thế hệ hậu thế sau này đã tôn vinh bà với một tước hiệu cao quý: “Tông đồ của các Tông đồ”, tiếng Latinh là Apostola Apostolorum. Thánh Tôma Aquinô từ thế kỷ thứ XIII đã trân trọng sử dụng danh xưng ấy khi nói về bà. Đến năm 2016, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã chính thức nâng bậc ngày lễ nhớ Thánh nữ Maria Mácđala, ngày 22 tháng Bảy hằng năm, lên thành bậc lễ kính, ngang hàng với ngày lễ các thánh Tông đồ.
Thế nhưng, vào buổi sáng ngày Phục Sinh ấy, khi những người phụ nữ trở về hớn hở kể lại câu chuyện động trời đó, thì những người đàn ông lại tỏ ra hoài nghi không tin. Trong xã hội Do Thái cổ đại, hệ thống pháp lý kể cả các tòa án tôn giáo vốn dĩ không bao giờ coi trọng lời chứng của phụ nữ. Sử gia Josephus khi biên soạn bộ sử tóm tắt luật pháp dành cho độc giả Hy Lạp vào khoảng năm 93 đã từng viết thẳng thừng: “Đừng bao giờ chấp nhận lời chứng của phụ nữ, bởi vì tính cách của họ vốn nhẹ dạ và hấp tấp”. Thánh sử Luca hoàn toàn không che giấu sự thật về phản ứng ban đầu của các tông đồ: lời kể của các bà đối với các ông lúc ấy chẳng khác nào “những chuyện nhảm nhí hoang đường”.
Hai môn đệ trên đường đi Emmaus
Cũng vào buổi chiều ngày hôm ấy, có hai môn đệ quyết định rời khỏi Giêrusalem, lủi thủi bước đi trên con đường đất quạnh hiu để về lại một ngôi làng mang tên Emmaus, nằm cách kinh thành chừng sáu mươi stađi theo số liệu của Thánh Luca, tức khoảng mười một cây số đường đồi núi gập ghềnh. Một trong hai người mang tên là Clêôphát. Dọc đường đi, họ vừa lê bước vừa u sầu đàm đạo với nhau về tất cả những biến cố kinh hoàng vừa xảy ra, nét mặt đượm buồn rười rượi.
Giữa lúc ấy, có một người lữ hành lạ mặt từ đằng sau tiến lại gần và cất tiếng hòa nhịp bước chân đi cùng họ. Thánh Luca diễn tả khung cảnh ấy thật tinh tế: “Nhưng mắt họ bị ngăn lại, không sao nhận ra đó là Người”. Vị khách lạ hiền từ hỏi thăm xem hai ông đang bận tâm chuyện gì mà nét mặt trông ưu tư đến thế; Clêôphát liền ngạc nhiên dừng bước và đáp lời: “Bộ ông là người duy nhất kiều cư tại Giêrusalem mà không hề hay biết những chuyện tày trời vừa xảy ra trong thành mấy ngày nay sao?” Rồi ông tha thiết kể cho người khách nghe trọn vẹn câu chuyện về Đức Giêsu Nadarét, một ngôn sứ đầy quyền năng trước mặt Thiên Chúa lẫn toàn dân, thế nhưng lại bị các thượng tế và thủ lãnh nộp cho án tử hình và bị đóng đinh vào thập giá. Để rồi cuối cùng, Clêôphát buông ra một câu nói đầy tiếng thở dài thất vọng: “Phần chúng tôi, trước đây vẫn từng hy vọng rằng chính Người là Đấng sẽ đến để giải cứu dân tộc Ítraen…”

Cụm từ “vẫn từng hy vọng” ấy nói lên tất cả: niềm hy vọng lớn lao thuở nào giờ đây đã trở thành chuyện của ngày hôm qua, chìm khuất trong dĩ vãng đau thương.
Vị lữ khách lạ kiên nhẫn lắng nghe trọn vẹn nỗi lòng của họ rồi mới thong thả cất tiếng giảng giải: “Bắt đầu từ ông Môsê cho đến tất cả các vị ngôn sứ, Người đã giải thích cho hai ông nghe những gì liên quan đến chính Người trong tất cả các trang Sách Thánh”. Rằng Đấng Kitô thiết yếu phải chịu đựng muôn vàn đau khổ rồi mới bước vào vinh quang của Người; cây thập giá oan nghiệt ấy không phải là một tai nạn lịch sử, mà thực chất đã được định đoạt sẵn trong chương trình cứu độ ngàn đời của Thiên Chúa.
Khi ba người đi tới gần ngôi làng đích đến, người khách lạ có động thái giả vờ như còn phải tiếp tục hành trình đi xa hơn nữa; thế nhưng hai môn đệ liền nhiệt tình nài nỉ: “Xin ông hãy ở lại trọ cùng chúng tôi, vì trời đã xế chiều và màn đêm sắp buông xuống rồi”. Thế là vị khách nhận lời bước vào ngôi nhà trọ nhỏ. Khi bóng chiều chạng vạng đổ xuống và mọi người cùng quây quần bên mâm cơm tối, Người cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng tạ ơn Thiên Chúa, bẻ ra thành từng miếng rồi trao tận tay cho hai ông.
Chính trong khoảnh khắc quen thuộc ấy, với cử chỉ cầm lấy bánh, chúc tụng, bẻ ra mà họ đã từng chứng kiến biết bao lần trong đời, bỗng nhiên đôi mắt tâm hồn họ bừng sáng mở ra, và họ nhận ra ngay đó chính là Thầy. Thế nhưng ngay giây phút nhận diện ra Người, thì Người lại biến mất khỏi tầm mắt họ.

Hai người nhìn nhau ngỡ ngàng rồi thốt lên đầy xúc động: “Dọc đường, khi Người trò chuyện và mở trí giải thích Kinh Thánh cho chúng ta, lòng chúng ta đã chẳng bừng cháy lên trong ngực đó sao?”
Mặc dù trời đã tối mịt và quãng đường đồi núi quay trở lại Giêrusalem dài tới mười một cây số, hai ông vẫn quyết định lập tức đứng dậy ngay giờ phút ấy để lội ngược dòng trở về kinh thành. Khi vừa tìm được đến căn phòng kín nơi nhóm Mười Một cùng các anh em đang tụ họp, họ chưa kịp lên tiếng thì đã nghe các bạn ở đây loan báo trước: “Chúa trỗi dậy thật rồi, và Người đã hiện ra với ông Simon rồi đấy!” Trớ trêu thay, không một sách Tin Mừng nào ghi chép lại chi tiết cuộc gặp gỡ riêng tư giữa Chúa Phục Sinh và Phêrô. Chỉ duy nhất Thánh Phaolô trong danh sách các nhân chứng Phục Sinh của ngài là để lại bốn chữ ngắn gọn vô giá: “Người đã hiện ra với Kêpha”. Kêpha chính là tên gọi bằng tiếng Aram của Phêrô.
Cho đến tận ngày nay, cấu trúc của mọi Thánh lễ Công giáo vẫn giữ nguyên vẹn cung cách và nhịp điệu của buổi chiều Emmaus năm xưa, được chia làm hai phần trọng thể: Phụng vụ Lời Chúa, như khi Thầy đi bên cạnh và giải thích Kinh Thánh, và Phụng vụ Thánh Thể, như khi Người bẻ bánh ban ơn. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo nhìn nhận rõ ràng rằng: mỗi khi tham dự Thánh lễ vào Ngày của Chúa, các Kitô hữu lại được trải nghiệm trọn vẹn kinh nghiệm thiêng liêng của chiều Emmaus, lắng nghe Lời dắt dìu để rồi nhận ra Thầy qua tấm bánh được bẻ ra.
“Bình an cho anh em”
Hai người lữ khách từ Emmaus vừa thở hổn hển kể xong câu chuyện của mình, thì điều kỳ diệu ấy xảy ra.
Dù những cánh cửa gỗ vẫn đang cài then khóa chặt bên ngoài, thế nhưng Chúa Giêsu bỗng đột ngột hiện ra đứng ngay ở chính giữa phòng, ở giữa các ông.

Các môn đệ hoảng hốt đến mức kinh hoàng, ôm mặt lùi lại vì đinh ninh rằng mình đang nhìn thấy một bóng ma. Thấu hiểu nỗi sợ hãi của những kẻ từng hèn nhát bỏ rơi mình, câu nói đầu tiên cất lên từ đôi môi Chúa Giêsu lại là lời chúc phúc dịu dàng: “Bình an cho anh em!” Đó vốn dĩ là lời chào hỏi thông thường hằng ngày trong văn hóa Do Thái, tiếng Híp-ri là shalom. Thế nhưng giờ đây, từ miệng Đấng Phục Sinh, lời chào ấy mang một trọng lượng cứu độ nặng nghĩa.
Để trấn an các môn đệ đang run lẩy bẩy, Người giơ đôi bàn tay và vén vạt áo cho các ông nhìn tận mắt những vết thương ở bàn tay và cạnh sườn. “Hãy lại gần mà sờ xem cho biết, vì ma làm gì có xương có thịt rành rành như anh em đang thấy Thầy có đây”. Thánh Luca còn ghi lại một chi tiết rất đời thường và sinh động: để chứng minh mình hoàn toàn sống lại bằng thân xác thật, Chúa xin các ông cho một thứ gì đó để ăn. Các môn đệ liền dâng lên Người “một khúc cá nướng và một ít mật ong”, và Người thong thả cầm lấy ăn ngay trước mặt mọi người, bởi vì hiển nhiên một bóng ma hão huyền thì không thể nào ăn cá nướng được.
Lúc bấy giờ, niềm vui vỡ òa tràn ngập tâm hồn các môn đệ khi được tận mắt chiêm ngắm Chúa sống lại. Đoạn, Người lại cất tiếng ban huấn lệnh: “Như Chúa Cha đã sai Thầy, thì Thầy đây cũng sai anh em đi”. Nói xong, Người thổi hơi trực tiếp trên các ông, một cử chỉ gợi nhớ lại hình ảnh nguyên thủy trong sách Sáng Thế, khi Đức Chúa Thiên Chúa từng “thổi sinh khí vào lỗ mũi” để phú bẩm sự sống cho con người đầu tiên. Người trao ban trọng trách: “Anh em hãy nhận lấy Thánh Thần. Anh em tha tội cho ai, thì người ấy được tha; anh em cầm giữ tội ai, thì người ấy bị cầm giữ”.
Đối với người tín hữu Công giáo, những câu Kinh Thánh này chính là nền tảng thiết lập nên Bí tích Hòa Giải, tức Bí tích Xưng tội. Sách Giáo lý Hội Thánh khẳng định rằng chính vào buổi chiều Phục Sinh đầy ơn thánh ấy, Đức Kitô Phục Sinh đã ủy thác quyền tha tội chí thánh của Người trực tiếp vào tay các Tông đồ và những người kế vị các ông.
Tôma cứng lòng và lời tuyên xưng tuyệt mỹ
Thế nhưng, trong buổi chiều tràn ngập ánh sáng Phục Sinh ấy lại có sự vắng mặt của một người: Tông đồ Tôma, người mà Thánh Gioan thường gọi bằng biệt danh Đíđymô, có nghĩa là “người sinh đôi”.
Khi các bạn đồng môn hớn hở chạy đi tìm để khoác tay báo tin: “Chúng tôi đã được thấy Chúa rồi!”, Tôma lại kiên quyết lắc đầu từ chối tin nhận. Ông nói thẳng thừng: “Nếu tôi không nhìn thấy tận mắt dấu đinh ở bàn tay Người, nếu tôi không đưa ngón tay của mình vào lỗ đinh và không đặt trọn bàn tay vào vết thương cạnh sườn Người, thì đời nào tôi chịu tin”.
Các thế hệ sau này thường gán cho ông một biệt danh có vẻ trách cứ là “Tôma cứng lòng”. Tuy nhiên, ngẫm lại thì ông thực chất chỉ là một con người chân thật, không chấp nhận tin vào một chuyện động trời chỉ vì nghe người khác kể lại bằng miệng. Ông từng tận mắt chứng kiến Thầy mình bị đóng đinh trút hơi thở cuối cùng trên thập giá, và giờ đây ông cần một sự thực chứng tận tường.
Đúng tám ngày sau biến cố đó, cộng đoàn môn đệ lại quây quần nhóm họp trong căn phòng kín, và lần này có cả Tôma. Mặc cho những cánh cửa vẫn cài then khóa bít bùng, Chúa Giêsu lại hiện ra đứng ngay chính giữa phòng và cất tiếng chào bình an. Có cảm giác như lần hiện ra đặc biệt này được Người dành riêng để chữa lành sự hoài nghi của một cá nhân; Người quay thẳng mặt về phía Tôma và ân cần mời gọi: “Hãy đặt ngón tay anh vào đây, và hãy nhìn xem tay Thầy. Đưa tay ra mà đặt vào cạnh sườn Thầy. Đừng cứng lòng nữa, nhưng hãy tin đi!” Hằng năm, trọn vẹn câu chuyện cảm động này lại được đọc vang lên trong các nhà thờ Công giáo vào ngày Chúa nhật thứ Hai Phục Sinh, còn gọi là Chúa nhật Lòng Chúa Thương Xót.
Sách Tin Mừng tuyệt nhiên không hề ghi chép lại việc Tôma có thực sự đưa tay ra rờ chạm vào vết thương của Chúa hay không; tác giả chỉ ghi lại trực tiếp câu nói vút lên từ sâu thẳm tâm can của vị tông đồ: “Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con!” Con người từng hoài nghi nhất rốt cuộc lại thốt lên lời tuyên xưng đức tin trọn vẹn nhất trong toàn bộ bốn cuốn sách Tin Mừng, khi công khai tôn vinh Đức Giêsu chính là Thiên Chúa hằng sống.

Chúa Giêsu mỉm cười nhìn ông và phác họa một chân lý muôn đời cho nhân loại: “Vì đã được thấy Thầy nên anh mới tin. Phúc thay những ai không thấy mà lại tin!”
Bếp lửa than bên bờ Biển Hồ Galilê
Sau những ngày trọng đại ở Giêrusalem, các môn đệ quyết định lên đường trở về lại miền Galilê quê nhà, về lại chốn bờ hồ xưa nơi mọi duyên khởi bắt đầu. Thánh Gioan gọi nơi đây là Biển Hồ Tibêria, đặt theo tên của thành phố do tiểu vương Hêrôđê Antipas xây dựng bên bờ tây vào khoảng năm 20 để kính dâng hoàng đế Tibêriô.
Vào một buổi chiều nọ, ông Phêrô cất tiếng rủ rê các bạn: “Tôi đi đánh cá đây”. Mấy anh em khác lập tức hưởng ứng: “Chúng tôi cùng đi với anh”. Có lẽ trong lúc chờ đợi những bước đi tiếp theo của sứ vụ, họ quay trở về với nghề nghiệp chài lưới quen thuộc thuở trước, và tổng cộng có bảy người cùng xuống thuyền ra khơi đêm hôm ấy, trong đó có cả Tôma.
Thế nhưng, suốt cả một đêm dài giăng lưới trên mặt nước lạnh giá, họ chẳng thể bắt nổi lấy một con cá nào.
Khi ánh bình minh vừa ló rạng hắt lên bờ hồ, có một bóng người đang đứng lặng lẽ trên bãi cát cất tiếng gọi vọng ra: “Này các chú, có gì ăn không thế?” Các ông buồn bã đáp vọng lại: “Thưa, không có gì cả!” Vị đó liền hướng dẫn: “Cứ thả lưới ở mạn phải mạn thuyền đi, các chú sẽ bắt được đấy”. Các môn đệ vâng lời quăng lưới xuống, và kỳ lạ thay, chỉ một mẻ lưới vừa buông mà nặng trĩu đến mức không sao kéo lên nổi vì số lượng cá quá lớn. Ngay lúc ấy, người môn đệ được Chúa Giêsu yêu mến liền giật mình quay sang thì thầm với Phêrô: “Chúa đó anh em ạ!”
Vừa nghe đến hai chữ “Chúa đó”, Phêrô chẳng màng suy nghĩ, vội vã vơ lấy chiếc áo choàng khoác vội lên người rồi tung mình nhảy ùm xuống nước bơi thẳng vào bờ, bỏ mặc chiếc thuyền và đống cá cho anh em tự lo liệu. Theo ước lượng của Thánh Gioan, lúc bấy giờ thuyền chỉ cách bãi cát chừng hai trăm khuỷu tay, tính ra khoảng chín mươi mét. Vẫn là một con người bộp chộp, nhiệt thành như thế, nhưng giờ đây sự bộp chộp ấy xuất phát từ ngọn lửa yêu mến nồng cháy.

Khi các ông vừa ướt sũng cập bờ, giữa cái lạnh trong lành của buổi sáng sớm, đập vào mắt họ là một cảnh tượng ấm lòng: “Có sẵn một bếp lửa than hồng, trên đặt cá nướng và có cả bánh”. Vị Thầy phục sinh đã chủ động chuẩn bị sẵn một bữa ăn sáng nóng hổi chờ sẵn những người ngư phủ mệt mỏi sau đêm dài trắng tay. Địa điểm thiêng liêng này ngày nay được ghi dấu tại Tabgha, nằm ở bờ tây bắc Biển Hồ, với một ngôi nguyện đường nhỏ che chở tảng đá phẳng mà truyền thống từ ngàn xưa cung kính gọi là Mensa Christi, nghĩa là “Bàn ăn của Chúa Kitô”.
Các ông hân hoan kéo lưới lên bờ và đếm kỹ số lượng cá: đúng một trăm năm mươi ba con lớn. Và điều kỳ diệu là “dù cá nhiều đến thế, lưới tuyệt nhiên không hề bị rách tơi tả”. Suốt bao đời nay, các nhà chú giải Kinh Thánh và thần học đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực để giải mã ý nghĩa của con số 153 kỳ lạ này. Thánh Giêrônimô cho rằng con số ấy tượng trưng cho tổng số các loài cá khác nhau có trên thế giới được ghi nhận trong các sách sinh vật học Hy Lạp thời bấy giờ. Còn thánh Augustinô lại tính toán rằng 153 chính là tổng của tất cả các con số từ 1 cho đến 17… Dù cách hiểu nào đi nữa, điều cốt lõi là không ai trong số các môn đệ dám cất lời hỏi “Ngài là ai?” nữa, bởi vì thẳm sâu trong cõi lòng, ai nấy đều thừa biết đó chính là Chúa.
Dùng xong bữa điểm tâm đạm bạc, Chúa Giêsu bỗng quay sang nhìn trân trối vào Phêrô và mở đầu cuộc đối thoại định mệnh.
Hãy nhớ lại đêm Phêrô hèn nhát chối Thầy: lúc bấy giờ ông cũng đứng sưởi đôi bàn tay lạnh cóng bên cạnh một bếp lửa hồng giữa sân dinh thượng tế “vì trời lúc đó quá lạnh”. Thánh sử Gioan đã rất tinh tế khi sử dụng đúng một từ tiếng Hy Lạp hiếm hoi để chỉ bếp lửa trong cả hai phân cảnh bi hùng ấy, từ anthrakia, và từ đặc biệt này tuyệt nhiên không hề xuất hiện ở bất kỳ chỗ nào khác trong toàn bộ văn phẩm Tân Ước. Vết thương lòng của quá khứ được chính ngọn lửa ấy chữa lành.
“Simon, con ông Gioan, anh có mến Thầy hơn các người này không?” Phêrô nghẹn ngào thưa: “Thưa Thầy, Thầy thừa biết là con quý mến Thầy”. Chúa đáp: “Hãy chăm sóc các chiên con của Thầy”.

Lần hỏi thứ hai: “Simon, con ông Gioan, anh có mến Thầy thực sự không?” Phêrô lại đáp: “Thưa Thầy, Thầy thừa biết là con quý mến Thầy”. Chúa trao phó: “Hãy chăn dắt đoàn chiên của Thầy”.
Đến lần hỏi thứ ba, Chúa Giêsu gọi tên ông và hạ mình dùng đúng từ ngữ của Phêrô: “Simon, con ông Gioan, anh có quý mến Thầy không?” Lúc này, Phêrô cảm thấy buồn sâu sắc vì Thầy lại gặng hỏi ông đến tận ba lần. Trong nguyên bản tiếng Hy Lạp, cấu trúc từ ngữ ở đây mang một ý nghĩa tinh tế. Hai lần đầu, Chúa Giêsu dùng động từ agapao, chỉ thứ tình yêu cao cả, trọn vẹn hiến dâng vô điều kiện. Thế nhưng Phêrô, sau cú ngã đau đớn vì sự kiêu ngạo của bản thân, giờ đây trở nên khiêm nhường, chỉ dám dùng động từ phileo, chỉ tình bằng hữu, sự quý mến ấm áp và khiêm tốn của con người. Đến lần thứ ba, chính Chúa Giêsu đã hạ mình cúi xuống bước vào mức độ khiêm hạ của Phêrô, dùng đúng chữ phileo để hỏi lại: Phải chăng anh chỉ có thể quý mến Thầy ngần ấy thôi sao? Vâng, nếu anh chỉ có chừng ấy, thì Thầy cũng chấp nhận trọn vẹn mức độ ấy!
Phêrô nghẹn ngào thưa lên với tất cả sự chân thành còn lại của đời mình: “Lạy Chúa, Chúa thấu suốt mọi sự trong cõi lòng con; Chúa thừa biết là con quý mến Chúa hết lòng”.
Và Chúa Giêsu khẽ phán: “Hãy chăm sóc đoàn chiên của Thầy”.
Ba lần vấp ngã mở miệng chối Thầy bên bếp lửa năm xưa, nay được đền bù bằng ba lần xác tín tình yêu bên bếp lửa bờ hồ. Và con người từng vấp ngã cay đắng ấy được chính Vị Mục Tử Nhân Lành trao trọn quyền cai quản và chăm sóc toàn bộ đoàn chiên của Người trên mặt đất.
Trên ngọn núi Ô-liu và lời hứa cho đến tận thế
Bốn mươi ngày tròn trĩnh đã trôi qua kể từ buổi sáng ngôi mộ trống. Thánh Luca ghi nhận rằng trong suốt khoảng thời gian ấy, Chúa Giêsu đã liên tục hiện ra tỏ mình hằng sống cho các môn đệ “bằng nhiều chứng tích không thể chối cãi được… Người đã kiên nhẫn hiện ra với các ông suốt bốn mươi ngày và đàm đạo về Nước Thiên Chúa”.
Khi viết bức thư thứ nhất gửi tín hữu Côrintô vào khoảng năm 55, Thánh Phaolô đã cẩn thận ghi lại bản danh sách cổ xưa nhất liệt kê các cuộc hiện ra của Chúa Phục Sinh. Đó là bản tóm lược đức tin mà ngài khẳng định mình chỉ đơn thuần lãnh nhận và trao truyền lại: Đức Kitô “đã chết vì tội lỗi chúng ta đúng như lời Kinh Thánh, đã được mai táng, và đã trỗi dậy vào ngày thứ ba theo đúng Kinh Thánh, rồi Người đã hiện ra với ông Kêpha, sau đó hiện ra với Nhóm Mười Hai”. Chưa dừng lại ở đó, Phaolô còn bổ sung một chi tiết chấn động: “Tiếp đến, Người đã hiện ra với hơn năm trăm anh em một lượt, mà phần lớn cho đến nay hãy còn sống, dẫu một vài người đã an nghỉ”. Các nhà nghiên cứu lịch sử nhận định rằng đây là một văn bản sơ khai có từ ngay những năm đầu tiên sau biến cố thập giá, giống như một lời thách đố ngầm gửi đến bất kỳ ai hoài nghi: nếu không tin, cứ việc tìm đến mà hỏi trực tiếp những nhân chứng sống đang còn nhan nhản ngoài kia.
Và rồi trên một ngọn núi linh thiêng tại miền Galilê, Chúa Giêsu đã long trọng trao phó cho các môn đệ sứ mạng lớn lao nhất: “Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần, và dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em. Và đây, Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế”. Thánh Mátthêu khi ghi lại khung cảnh trang nghiêm ấy cũng rất chân thật khi thuật lại phản ứng của con người: “Khi nhìn thấy Người, các ông liền sấp mình bái lạy; thế nhưng vẫn có một số người còn hoài nghi ngờ vực”.

Những con người được trao phó trọng trách cải hóa toàn cầu lúc bấy giờ chỉ vẻn vẹn mười một người đàn ông, phần lớn là dân chài nghèo, học vấn thấp kém, chẳng có lấy một đồng xu dính túi, sống ở một góc khuất xó xỉnh của đế quốc, thế mà lại được sai đi để chinh phục “muôn dân”.
Cho đến tận buổi gặp gỡ cuối cùng trên đỉnh núi Ô-liu sát vách Giêrusalem, các môn đệ vẫn còn vương vấn những tư tưởng trần thế khi ngây thơ cất tiếng hỏi: “Lạy Chúa, có phải đây là thời điểm Chúa sẽ khôi phục lại vương quốc Ítraen cho chúng ta không?” Trải qua ba năm trời sống sát bên Thầy, các ông vẫn chưa tài nào dứt bỏ nổi giấc mơ chính trị trần thế ấy. Thế nhưng Chúa Giêsu không hề nặng lời quở trách sự u mê của họ. Người hiền từ đáp: “Anh em không cần phải bận tâm biết về thời gian hay kỳ hạn mà chính Chúa Cha đã tự quyền định đoạt. Nhưng anh em sẽ lãnh nhận được sức mạnh của Chúa Thánh Thần khi Người ngự xuống trên anh em, và anh em sẽ trở thành những chứng nhân đắc lực của Thầy tại Giêrusalem, trong khắp miền Giuđê, xứ Samaria, cho đến tận cùng trái đất”.
Thánh sử Luca kể tiếp rằng Người từ từ giơ đôi bàn tay của mình lên để ban phép lành trọn vẹn cho các ông. “Đang lúc Người còn đang giơ tay chúc lành, thì Người rời khỏi các ông và được cất lên trời”. Sách Công vụ Tông đồ miêu tả thêm rằng bỗng có một đám mây sáng ngời bao phủ lấy Người, che khuất hẳn Người khỏi tầm mắt của các môn đệ đang ngẩn ngơ ngước nhìn.
Họ cứ đứng lặng người ngây ngốc ngước mắt đăm đăm lên bầu trời cao xanh. Bỗng nhiên có hai người đàn ông mặc y phục trắng tinh xuất hiện đứng bên cạnh và ân cần lên tiếng: “Hỡi những người Galilê kia, sao còn đứng ngẩn ngơ nhìn lên bầu trời làm gì thế?” Ngay trên đỉnh ngọn núi Ô-liu ấy, ngày nay vẫn còn lưu giữ một ngôi nguyện đường nhỏ hình bát giác đánh dấu truyền thống Thăng Thiên của Chúa. Điều thú vị là dù nguyện đường thuộc quyền quản lý của một quỹ tín thác Hồi giáo, vào ngày lễ trọng này các tín hữu thuộc đủ mọi hệ phái Kitô giáo trên khắp thế giới vẫn tề tựu về đây để cùng chung vui cử hành phụng vụ.

Từ đỉnh ngọn núi mang tên Ô-liu ấy, các tông đồ quay gót bước trở lại thành phố Giêrusalem, “với một khoảng cách đúng bằng quãng đường được phép đi bộ trong ngày Sabát”. Tính ra chưa đầy một cây số, đó là giới hạn tối đa mà một người Do Thái giữ luật được phép di chuyển trong ngày nghỉ ngơi linh thiêng. Trở về ngôi lầu trên quen thuộc, các ông đồng tâm hiệp ý bước vào căn phòng kín. Lần này, không còn sự sợ hãi trốn tránh nữa, mà là sự quy tụ của mười một tông đồ, các người phụ nữ trung kiên, Đức Maria thân mẫu Chúa Giêsu cùng với các anh em họ hàng của Người, tổng cộng hội tụ chừng một trăm hai mươi con người. Tất cả đồng một lòng một ý kiên trì cầu nguyện, mỏi mòn và phó thác chờ đợi ngọn lửa Thánh Thần mà Thầy đã hứa ban.
Tất cả đồng một lòng một ý kiên trì cầu nguyện, mỏi mòn và phó thác chờ đợi ngọn lửa Thánh Thần mà Thầy đã hứa ban.
Chương 5 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Sao các bà lại đi tìm Đấng Sống giữa chốn kẻ chết? Người không còn ở đây nữa, nhưng đã trỗi dậy rồi!”
Những người trong chương
- Maria Mácđala · Năm 2016, ngày 22 tháng Bảy của bà được nâng lên bậc lễ kính như các tông đồ, với sắc lệnh Apostolorum Apostola.
- Tôma · Chúa nhật II Phục Sinh nào cũng đọc chuyện của ông. Truyền thống kể ông mang đức tin sang Ấn Độ, mộ ông ở Chennai, nơi có vương cung thánh đường San Thomé.
Nơi ấy hôm nay
- Emmau chưa ai xác định được. Luca ghi cách Giêrusalem chừng mười một cây số. Người ta đề nghị ít nhất bốn nơi: Imwas, Abu Ghosh, Qubeibeh và Motza.
- Tabgha, ở bờ tây bắc Biển Hồ Galilê, có nhà nguyện nhỏ dựng trên tảng đá phẳng mà truyền thống gọi là Mensa Christi, “Bàn của Chúa”, gắn với bữa sáng bên hồ.
- Núi Ô-liu · Nhà nguyện đá nhỏ trên đỉnh đánh dấu nơi truyền thống đặt việc Chúa lên trời. Một quỹ Hồi giáo trông coi từ thời Saladin; ngày lễ Thăng Thiên, các Kitô hữu nhiều Hội Thánh dâng lễ ở đó.
Muốn đọc thêm
Ga 20–21 · Lc 24 · 1 Cr 15,3-8 · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1347 · N. T. Wright, The Resurrection of the Son of God
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Đọc thêm · Chương 4Tuần lễ cuối cùng ở Giêrusalem: tình yêu đến tận cùng và chiến thắng trên thập giá
Đọc thêm · Chương 6Gió và lửa trong căn phòng trên lầu: ngày sinh nhật của Hội Thánh
Đọc thêm · Chương 7Những người chia nhau tấm bánh: nhịp sống hiệp thông của cộng đoàn sơ khai
Đọc thêm · Chương 21Những người phụ nữ giữ lửaHình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 6
Gió và lửa trong căn phòng trên lầu: ngày sinh nhật của Hội Thánh
Người đánh cá từng chối Thầy trước một cô đầy tớ lấy đâu can đảm đứng giảng giữa phố Giêrusalem?
Khoảng 16 phút đọc








