Bỏ qua, tới nội dung
Khoảng năm 30–35 · Các tư gia và sân Đền Thờ Giêrusalem

Chương 7

Những người chia nhau tấm bánh: nhịp sống hiệp thông của cộng đoàn sơ khai

Khoảng năm 30–35 · Các tư gia và sân Đền Thờ Giêrusalem

Giáo hoàng PhêrôHoàng đế Tibêriô

Hãy thử hình dung một gia đình Do Thái bình dị ở Giêrusalem vào những tuần lễ ngay sau ngày Chúa Thánh Thần hiện xuống.

Năm ấy, nơi ấy

Những năm đầu sau lễ Ngũ Tuần, khoảng 30–35

  1. Các tư gia và sân Đền Thờ Giêrusalem
Từ Giêrusalem, nếp sống chung bàn lan ra xa.
Bắt đầu đọc

Chương 7

Khoảng năm 30–35 · Các tư gia và sân Đền Thờ Giêrusalem

Nơi chốn
Các tư gia và sân Đền Thờ Giêrusalem
Giáo hoàng
Phêrô
Hoàng đế Rôma
Tibêriô

Hãy thử hình dung một gia đình Do Thái bình dị ở Giêrusalem vào những tuần lễ ngay sau ngày Chúa Thánh Thần hiện xuống. Thánh sử Luca không ghi lại tên tuổi của những gia đình ấy, nhưng từ những gì sử sách và Kinh Thánh để lại, chúng ta có thể mường tượng ra nhịp sống đời thường ấm áp của họ.

Người chồng làm nghề nhuộm vải ở khu phố dưới, đôi bàn tay gân guốc quanh năm bám đậm màu chàm. Người vợ tảo tần ở nhà lo chuyện bếp núc, dệt cửi và chăm sóc đàn con nhỏ. Hôm đại lễ Ngũ Tuần vừa qua, cả nhà cùng đứng lẫn trong biển người đông đúc, nín thở lắng nghe ông Phêrô gốc Galilê dõng dạc rao giảng về Đức Giêsu thành Nadarét. Chiều hôm ấy, lòng tràn ngập niềm xúc động và tin yêu, cả gia đình đã cùng nhau bước xuống dòng nước xin lãnh nhận phép Rửa Tội cùng với hàng ngàn người khác.

Sáng hôm sau thức dậy, cuộc sống bên ngoài dường như vẫn vậy: họ vẫn ở trong căn nhà đá cũ kỹ, vẫn làm cái nghề nhuộm vải vất vả năm xưa và vẫn bước đi trên những con phố quen thuộc của thành Giêrusalem. Thế nhưng, sâu thẳm bên trong tâm hồn, có một điều kỳ diệu đã đổi khác hoàn toàn: giờ đây họ đã thuộc về một đại gia đình mới, gia đình Hội Thánh của Chúa Kitô, và họ bắt đầu từng ngày học cách sống sao cho trọn tình, trọn nghĩa như những người con một nhà.

Thánh Luca không kể tên từng người một, nhưng ngài đã để lại một câu đúc kết về nếp sống của cộng đoàn tiên khởi ấy. Câu ấy thật ngắn, nhưng suốt hai ngàn năm qua, mỗi khi muốn tự xét mình sống đạo đã đúng tinh thần Tin Mừng chưa, Hội Thánh lại quay về soi vào chính những dòng chữ ấy:

“Các tín hữu chuyên cần nghe các Tông đồ giảng dạy, luôn luôn hiệp thông với nhau, cùng nhau bẻ bánh và cầu nguyện.”

Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo gọi bốn nét sống nền tảng ấy là khuôn mẫu cho đời sống của mọi người tín hữu qua muôn thế hệ: bám rễ sâu bền vào lời giáo huấn của các Tông đồ, lấy tình thương huynh đệ mà làm chứng cho Tin Mừng, và không ngừng kín múc sức sống thiêng liêng từ Bí tích Thánh Thể.

Lắng nghe những người đã tận mắt thấy Chúa

Nếp sống đầu tiên của các Kitô hữu buổi sơ khai là chuyên cần lắng nghe. Ngày nào những người tân tòng cũng tranh thủ tìm đến quây quần bên các Tông đồ để được nghe các ngài kể chuyện về Chúa Giêsu.

Nghe những người đã thấy: Phêrô kể chuyện về Thầy
Nghe những người đã thấy: Phêrô kể chuyện về Thầy

Người Việt Nam chúng ta vốn rất trân quý những buổi ngồi quây quần bên các bậc tiền bối để nghe các cụ kể lại những biến cố chính mình đã đi qua. Đọc một cuốn sách sử viết về chiến dịch Điện Biên Phủ năm xưa là một trải nghiệm; nhưng được ngồi bên ấm trà nóng cạnh một người lính già từng nằm dưới chiến hào năm ấy, nghe chính miệng ông kể lại từng kỷ niệm bằng giọng nói trầm ấm và ánh mắt rực sáng, cảm xúc sẽ sống động và thấm thía hơn gấp bội.

Các tín hữu đầu tiên tại Giêrusalem đã được đón nhận Tin Mừng theo đúng cách thân tình và sống động ấy. Người kể chuyện Chúa Giêsu cho họ nghe không phải là những học giả bàn giấy, mà chính là ông Phêrô, người ngư phủ đã theo chân Chúa suốt ba năm ròng rã, từng được Chúa cất tiếng gọi bên bờ Biển Hồ Galilê, từng yếu đuối chối Thầy đến ba lần nơi sân dinh thượng tế, và từng ngồi ăn bữa cá nướng ấm áp với Thầy trên bãi biển sau ngày Phục Sinh. Hoặc người kể chuyện chính là ông Gioan, vị môn đệ yêu dấu từng tựa đầu vào ngực Chúa trong đêm Tiệc Ly và can đảm đứng vững dưới chân thập giá cho đến hơi thở cuối cùng của Thầy.

Các ngài kể lại cho anh em nghe từng dụ ngôn bình dị Chúa từng dạy từ mũi thuyền, từng phép lạ chữa lành Chúa từng làm, và cũng thật thà, khiêm tốn thú nhận cả những lần mà thuở còn đi theo Chúa, chính các ngài cũng tối dạ chẳng hiểu ra ý Thầy. Trên hết, hệt như cách Chúa Giêsu Phục Sinh đã đồng hành với hai môn đệ trên đường Emmau, các Tông đồ mở các cuộn sách Cựu Ước, đọc lại lời ông Môsê và các vị ngôn sứ, rồi chỉ cho anh chị em thấy rằng toàn bộ lịch sử Kinh Thánh từ ngàn xưa đều quy hướng về một mình Chúa Giêsu Kitô.

Gioan kể lại cho những người nghe: Tin Mừng lúc ấy còn nằm trên môi miệng của những người đã thấy
Gioan kể lại cho những người nghe: Tin Mừng lúc ấy còn nằm trên môi miệng của những người đã thấy

Vào thời điểm ban đầu ấy, chưa có một cuốn sách Tin Mừng nào được viết ra trên giấy. Tin Mừng sống trong ký ức và vang lên trên môi miệng của những nhân chứng. Ngay ở những dòng mở đầu sách Tin Mừng của mình, Thánh Luca cũng xác nhận ngài ghi chép lại những sự kiện do “những người từ ban đầu đã tận mắt chứng kiến và trở thành những người phục vụ Lời” truyền lại. Mãi mấy chục năm sau, khi các vị Tông đồ tuổi cao sức yếu và lần lượt ra đi, những lời truyền khẩu quý báu ấy mới được Chúa Thánh Thần linh hứng ghi thành sách. Cuốn Tin Mừng cổ xưa nhất là Tin Mừng theo Thánh Máccô cũng chỉ ra đời vào khoảng năm 65 đến 70, tức gần bốn mươi năm sau biến cố lễ Ngũ Tuần.

Mấy chục năm sau, khi các tông đồ già đi, những lời kể mới được chép lại thành sách
Mấy chục năm sau, khi các tông đồ già đi, những lời kể mới được chép lại thành sách

Thương nhau đến mức không ai phải thiếu thốn

Nét sống thứ hai làm nên sức mạnh của cộng đoàn Giêrusalem là sự chia sẻ và hiệp thông. Thánh Luca đã sử dụng một chữ Hy Lạp rất giàu ý nghĩa là koinonia, mà truyền thống Hội Thánh quen dịch là “hiệp thông”. Chữ koinonia ấy vượt xa tình bạn bè xã giao hay nghĩa xóm giềng tối lửa tắt đèn thông thường: nó diễn tả sự gắn bó máu thịt, cùng chung một sự sống, một số phận như anh chị em trong một nhà. Thánh Phaolô Tông đồ về sau cũng dùng chính chữ koinonia này khi nói về mầu nhiệm Bí tích Thánh Thể: tấm bánh chúng ta cùng bẻ ra, chẳng phải là cùng thông phần vào Mình Chúa Kitô đó sao?

Và sự hiệp thông ấy không dừng lại ở những lời ngọt ngào đầu môi chót lưỡi, mà biến thành những việc bác ái cụ thể. Sách Công vụ Tông đồ kể lại rằng các tín hữu sống “một lòng một ý” với nhau:

“Tất cả những người đã tin đều sống chung với nhau và để mọi sự làm của chung. Họ bán đất đai của cải, lấy tiền chia cho mỗi người tùy theo nhu cầu.”

Người có ruộng bán ruộng, để góa phụ nghèo có bánh ăn
Người có ruộng bán ruộng, để góa phụ nghèo có bánh ăn

Ở một đoạn sau, Thánh Luca viết thêm một câu ngắn mà người đọc thời nào cũng phải lặng người:

“Trong cộng đoàn, không ai phải thiếu thốn gì cả.”

Chẳng có luật lệ nào bắt buộc họ phải làm như thế. Họ tự nguyện san sẻ tài sản cho nhau chỉ vì một lẽ rất giản dị: một khi đã nhận nhau làm anh chị em con cùng một Cha trên trời, thì không ai còn đành lòng ngồi ăn no mặc ấm trong khi người anh em đồng đạo của mình đang phải chịu cảnh đứt bữa, rách rưới.

Thánh Luca có nhắc tên một nhân vật tiêu biểu cho tấm lòng quảng đại và nhân hậu ấy. Ông tên là Giuse, cũng gọi là Giôxê, quê ở đảo Síp, thuộc dòng dõi Lêvi là chi tộc chuyên lo việc phụng sự Đền Thờ. Ông có một thửa ruộng, liền đem bán đi rồi mang cả số tiền đến đặt dưới chân các Tông đồ để chia cho người nghèo. Cảm mến trước tấm lòng đôn hậu của ông, các Tông đồ đã đặt cho ông một tên gọi mới đầy trìu mến là Barnaba, trong tiếng Aram có nghĩa là “Người con của sự ủi an”, hay “Người con của sự khích lệ”. Về sau trên hành trình truyền giáo, chúng ta sẽ còn gặp lại con người nhân hậu này nhiều lần: chính Barnaba là người đầu tiên dám mở rộng vòng tay đón nhận và đứng ra bảo lãnh cho Phaolô, khi ấy vừa mới buông thanh gươm bách hại đạo và còn khiến anh em khiếp sợ.

Barnaba bán thửa ruộng, đem tiền đặt dưới chân các tông đồ
Barnaba bán thửa ruộng, đem tiền đặt dưới chân các tông đồ

Phải đặt nếp sống ấy vào bối cảnh xã hội Đế quốc Rôma thời bấy giờ mới thấy sự hiệp thông của các Kitô hữu lạ lùng đến nhường nào. Thế giới cổ đại phân chia giai cấp rất khắc nghiệt: chủ nhân và nô lệ, công dân Rôma quyền quý và dân ngoại bang thấp hèn, kẻ giàu sang phú quý và người bần cùng rách rưới. Sự phân biệt đối xử ấy phơi bày trần trụi ngay cả trên bàn ăn. Khoảng năm 100 sau Công nguyên, vị nghị sĩ kiêm học giả Rôma là Pliniô Trẻ có kể lại trong một lá thư về một bữa tiệc sang trọng mà gia chủ đã dọn ra tới ba hạng rượu nho khác nhau cho các thực khách ngồi chung bàn:

Ở thế giới La Mã, ngay trên bàn tiệc cũng phân hạng: chủ nhà một thứ rượu, bạn thường một thứ, người được giải phóng một thứ
Ở thế giới La Mã, ngay trên bàn tiệc cũng phân hạng: chủ nhà một thứ rượu, bạn thường một thứ, người được giải phóng một thứ
  • rượu ngon nhất dành riêng cho chủ nhà và các vị khách quý quyền thế;
  • rượu hạng hai dành cho đám bạn bè có vai vế thấp hơn;
  • và thứ rượu rẻ tiền chua loét dành cho những người nô lệ vừa được trả tự do.

Giữa một xã hội trọng phú khinh bần lạnh lùng như thế, tại những ngôi nhà nhỏ đơn sơ ở Giêrusalem, một người có ruộng lại sẵn lòng bán đi mảnh ruộng của mình để một bà góa nghèo khổ có đủ miếng bánh ăn qua ngày.

Dĩ nhiên, các tín hữu đầu tiên cũng không phải là những vị thiên thần không tì vết: họ vẫn là con người với đủ mọi giới hạn của phận người. Chẳng bao lâu sau đó, thói giả dối trục lợi, như chuyện vợ chồng Khanania và Xaphira, cùng sự thiên vị trong việc phân phát lương thực sẽ bắt đầu len lỏi vào cộng đoàn, khiến có những người góa phụ yếu thế bị bỏ quên. Kinh Thánh luôn kể sử rất chân thực, không tô hồng hay giấu giếm những góc khuất yếu đuối ấy của con người.

Bẻ bánh trong những mái nhà riêng

Nét sống thứ ba nuôi dưỡng linh hồn của Hội Thánh sơ khai chính là việc “cùng nhau bẻ bánh”.

Đây là tên gọi cổ xưa nhất của điều mà ngày nay người Công giáo chúng ta gọi là Thánh lễ. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo giải thích lý do của tên gọi thân thương này: chính nhờ cử chỉ cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng và bẻ ra trao cho mà hai người môn đệ thất vọng trên đường về làng Emmau đã mở mắt nhận ra Chúa Giêsu Phục Sinh; vì thế, các tín hữu buổi đầu đã gọi các buổi cử hành Bí tích Thánh Thể của mình là lễ “Bẻ Bánh”.

Thời ấy chưa có nhà thờ, càng chưa có những thánh đường bằng đá nguy nga tráng lệ. Suốt khoảng hai thế kỷ đầu tiên giữa vòng vây bách hại, các Kitô hữu chỉ tụ họp cử hành phụng vụ cách âm thầm tại các tư gia, gọi là các Hội Thánh tại gia. Cứ mỗi chiều tối, đặc biệt là vào “ngày thứ nhất trong tuần”, tức ngày Chúa Nhật, ngày kỷ niệm Chúa sống lại từ cõi chết, bà con giáo hữu lại lặng lẽ tìm đến nhà của một người anh em có gian phòng rộng rãi nhất, quây quần bên chiếc bàn gỗ mộc mạc dưới ánh đèn dầu ô-liu ấm cúng. Nhiều năm sau đó, tại thành phố cảng Trôa, Thánh sử Luca cũng khắc họa lại khung cảnh thân thuộc ấy: các tín hữu “tụ họp để bẻ bánh vào ngày thứ nhất trong tuần”, trong một căn phòng trên lầu được thắp sáng bởi “nhiều đèn sáng”.

Tối tối các tín hữu họp ở nhà nhau, vì chưa có nhà thờ nào
Tối tối các tín hữu họp ở nhà nhau, vì chưa có nhà thờ nào

Trong các buổi họp mặt ấy, trước hết mọi người cùng chia sẻ với nhau một bữa cơm huynh đệ đầy tình thân ái, gọi là bữa Agape, nghĩa là tiệc tình yêu. Sau đó, bước vào phần trang trọng và linh thiêng nhất, một vị Tông đồ, hoặc một vị kỳ mục được các Tông đồ đặt tay trao phó tác vụ, sẽ đứng lên cầm lấy tấm bánh, dâng lời tạ ơn Thiên Chúa, bẻ ra và trao ban cho từng người, rồi nâng chén rượu nho lên, làm lại đúng những gì Chúa Giêsu đã làm trong đêm Tiệc Ly trước khi chịu chết. Bức thư thứ nhất Thánh Phaolô gửi tín hữu Côrintô được viết vào khoảng năm 55, sớm hơn cả cuốn Tin Mừng đầu tiên được chép thành sách. Trong thư ấy, ngài khẳng định ngài chỉ trang trọng truyền lại điều chính ngài đã lãnh nhận từ nơi Chúa:

Bẻ bánh trong nhà, quanh một chiếc bàn gỗ, dưới ánh đèn dầu
Bẻ bánh trong nhà, quanh một chiếc bàn gỗ, dưới ánh đèn dầu

“Đây là Mình Thầy, hiến tế vì anh em. Anh em hãy làm việc này mà tưởng nhớ đến Thầy.”

Đối với các tín hữu tiên khởi, nghi thức “bẻ bánh” không chỉ là một buổi tưởng niệm một bậc vĩ nhân đã qua đời, giống như con cháu thắp nén nhang tưởng nhớ về ông bà tổ tiên. Họ tin chắc rằng Chúa Giêsu Phục Sinh đang thực sự hiện diện ngay giữa cộng đoàn. Cũng như hai môn đệ xưa đã nhận ra Chúa khi Người bẻ bánh thế nào, thì nay mỗi lần cộng đoàn quây quần bên bàn tiệc Thánh Thể, họ lại được chạm vào và rước lấy chính Mình và Máu Người như thế.

Và một khi tối hôm trước đã cùng nhau chia sẻ tấm bánh Mình Thánh Chúa Kitô trên cùng một bàn tiệc, thì sáng hôm sau bước chân ra đường phố, chẳng một ai còn nỡ lòng làm ngơ để người anh em đồng đạo của mình phải chịu cảnh đói rách, cơ hàn.

Lên Đền Thờ và cầu nguyện đồng tâm nhất trí

Nét sống thứ tư làm nên sức mạnh nội tâm của cộng đoàn Giêrusalem chính là chuyên cần cầu nguyện.

Cần nhớ một chi tiết quan trọng: những tín hữu đầu tiên ấy đều là người Do Thái thuần thành. Họ chưa bao giờ nghĩ rằng mình đang tách ra để thành lập một tôn giáo mới đối lập với truyền thống cha ông. Trong tâm thức của họ, niềm tin vào Chúa Giêsu chính là sự ứng nghiệm viên mãn nhất của niềm trông đợi ngàn năm nơi tổ phụ: Đấng Cứu Thế, Đấng Mêsia mà các ngôn sứ hằng loan báo, nay đã thực sự đến rồi!

Bởi thế, mỗi ngày họ vẫn đều đặn rủ nhau lên Đền Thờ Giêrusalem dâng lời cầu nguyện vào các giờ kinh chung là giờ thứ ba, giờ thứ sáu và giờ thứ chín, như bao người Do Thái đạo đức khác. Điểm hẹn thân quen của họ là dãy hành lang có mái che thoáng mát chạy dọc theo bức tường phía đông sân Đền Thờ. Nơi ấy quen gọi là Hành lang Salômôn, cũng là nơi sinh thời Chúa Giêsu từng rảo bước giảng dạy.

Họ vẫn lên Đền Thờ cầu nguyện, tụ họp ở Hành lang Salômôn
Họ vẫn lên Đền Thờ cầu nguyện, tụ họp ở Hành lang Salômôn

Họ vẫn cất tiếng đọc lại những bài Thánh Vịnh đã thuộc lòng từ thuở ấu thơ, nhưng giờ đây từng câu từng chữ vang lên với một ý nghĩa hoàn toàn mới. Khi ngâm câu kinh xưa: “Chúa là mục tử chăn dắt tôi, tôi chẳng thiếu thốn gì”, họ biết rõ vị Mục Tử nhân lành ấy không còn là một khái niệm trừu tượng, mà có một khuôn mặt, một đôi bàn tay ấm áp và một cái tên: Giêsu. Kể từ nay, họ dâng lời cầu nguyện lên Thiên Chúa Cha nhân danh Đức Giêsu Kitô.

Họ cũng không cầu nguyện theo lối cá nhân rời rạc, mạnh ai nấy đọc. Cụm từ được Thánh Luca lặp đi lặp lại nhiều nhất khi khắc họa đời sống của cộng đoàn tiên khởi chính là “đồng tâm nhất trí”: cùng chung một nhịp tim, một lời nguyện cầu, như chín ngày kiên trì cầu nguyện bên Đức Mẹ trên lầu cao, và đúng như lời kinh Thầy Chí Thánh đã dạy các môn đệ cùng thưa lên với Cha trên trời: “Lạy Cha chúng con ở trên trời…”

Niềm vui đơn sơ và sức cảm hóa tự nhiên

Thánh sử Luca đã khép lại bức tranh về cộng đoàn tín hữu Giêrusalem buổi đầu bằng những nét vẽ thật bình yên và tràn đầy sức sống:

“Họ dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ, cùng nhau ca tụng Thiên Chúa và được toàn dân thương mến. Và hằng ngày, Chúa cho cộng đoàn có thêm những người được cứu độ.”

Họ dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ, và được toàn dân thương mến
Họ dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ, và được toàn dân thương mến

Ánh sáng Tin Mừng thuở ban đầu đã lan tỏa đi không phải bằng sức mạnh của gươm giáo, không bằng tiền bạc mua chuộc, cũng không phải bằng những cuộc tranh luận triết học cao siêu, mà bằng chính sức hút tự nhiên tỏa ra từ một đời sống yêu thương chân thành. Người hàng xóm nhìn cách các môn đệ Chúa Giêsu đối xử tử tế, bao dung và đùm bọc lẫn nhau, thì thấy ấm lòng, cảm mến và tự khắc muốn tìm đến xin gia nhập.

Hơn một thế kỷ rưỡi sau những ngày đầu tiên ấy, vào khoảng năm 197 tại thành phố cảng Carthage thuộc vùng Bắc Phi, nhà hộ giáo lừng danh Tertulianô đã ghi lại lời của những người ngoại giáo khi nhìn vào đời sống các tín hữu. Chứng kiến cảnh các Kitô hữu sẵn sàng chia sẻ bát cơm manh áo và thậm chí sẵn sàng chết thay cho nhau, những người ngoại giáo chỉ biết thốt lên đầy thán phục:

Người ngoài nhìn cách các tín hữu sống với nhau và muốn được như họ
Người ngoài nhìn cách các tín hữu sống với nhau và muốn được như họ

“Kìa, hãy xem họ yêu thương nhau biết chừng nào!”

Nếp sống “chuyên cần nghe lời Tông đồ, hiệp thông chia sẻ, cùng nhau bẻ bánh và đồng tâm cầu nguyện” ấy đã trở thành nhịp đập trái tim của Mẹ Hội Thánh suốt hai ngàn năm qua, từ những căn nhà đá nhỏ bé ở Giêrusalem năm xưa cho đến từng giáo xứ, từng xóm đạo ấm áp tình người trên khắp quê hương Việt Nam hôm nay.

Nếp sống “chuyên cần nghe lời Tông đồ, hiệp thông chia sẻ, cùng nhau bẻ bánh và đồng tâm cầu nguyện” ấy đã trở thành nhịp đập trái tim của Mẹ Hội Thánh suốt hai ngàn năm qua, từ những căn nhà đá nhỏ bé ở Giêrusalem năm xưa cho đến từng giáo xứ, từng xóm đạo ấm áp tình người trên khắp quê hương Việt Nam hôm nay.

Chương 7 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Kìa, hãy xem họ yêu thương nhau biết chừng nào!”

Tertulianô, khoảng năm 197
Từ Giêrusalem, nếp sống chung bàn lan ra xa.

Những người trong chương

  • Barnaba · Tên thật là Giuse, người đảo Síp, bán ruộng đặt dưới chân các tông đồ. Gần Famagusta ở Síp có tu viện thánh Barnaba, nơi truyền thống đặt mộ ông.
  • Tertulianô · Nhà văn ở Carthage, người đầu tiên viết thần học bằng tiếng Latinh. Câu trên là ông chép lại lời người ngoại, trong Hộ giáo, chương 39.
  • Pliniô Trẻ · Một lá thư của ông (Thư 2,6) kể bữa tiệc phát ba hạng rượu cho ba hạng khách. So với đó, bàn ăn chung của Kitô hữu thật lạ.

Nơi ấy hôm nay

  • Dura-Europos là thành cổ bên sông Êuphrát, nay ở Syria. Một căn nhà thường được sửa khoảng năm 232–233 làm nơi nhóm họp, là nơi họp Kitô hữu xưa nhất mà khảo cổ nhận ra. Cách đọc căn nhà ấy còn bàn cãi.
  • Trôa là hải cảng cổ, nay ở tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ. Ở đó, trong một căn phòng trên lầu thắp nhiều đèn, các tín hữu “tụ họp để bẻ bánh vào ngày thứ nhất trong tuần” (Cv 20,7-8).

Muốn đọc thêm

Cv 2,42-47 · Cv 4,32-37 · 1 Cr 11,17-34 · Didakhê · Tertulianô, Hộ giáo 39 · vatican.va

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 8

Vàng bạc thì tôi không có: quyền năng danh Chúa Giêsu và những thử thách đầu tiên

Giữa phiên tòa sắp đòi mạng các Tông đồ, ai đã đứng lên khuyên Thượng Hội Đồng dừng tay?

Khoảng 23 phút đọc