Bỏ qua, tới nội dung
Năm 527–565 · Constantinôpôli và Rôma

Chương 53

Constantinôpôli năm 553 và bóng Justinianô

Năm 527–565 · Constantinôpôli và Rôma

Giáo hoàng Fêlix IV … Gioan IIIHoàng đế Giustinianô I

Tháng Tám năm 551, tại kinh đô Constantinôpôli, một cụ già người Ý hớt hải chạy vào nhà thờ Thánh Phêrô nằm cạnh cung điện Hormisdas rồi vòng tay ôm chặt lấy chân bàn thờ để tìm quyền bất khả xâm phạm nơi cung thánh.

Năm ấy, nơi ấy

Năm 527–565 (và hậu quả đến năm 698)

  1. Constantinôpôli
  2. Canxêđônia
  3. Rôma
  4. Aquileia
Vigiliô bị bắt ở Rôma năm 545, bị giữ ở Constantinôpôli bảy năm, rồi qua đời ở Syracuse trên đường về năm 555.
Bắt đầu đọc

Chương 53

Năm 527–565 · Constantinôpôli và Rôma

Tháng Tám năm 551, tại kinh đô Constantinôpôli, một cụ già người Ý hớt hải chạy vào nhà thờ Thánh Phêrô nằm cạnh cung điện Hormisdas rồi vòng tay ôm chặt lấy chân bàn thờ để tìm quyền bất khả xâm phạm nơi cung thánh. Cụ già ấy không phải ai xa lạ, mà chính là Đức Vigiliô, Giám mục Rôma, vị Giáo hoàng của Hội Thánh.

Một toán lính triều đình tuốt gươm sáng loáng ập vào ngay phía sau. Bất chấp chốn linh thiêng, chúng nắm chân, túm tóc, túm râu vị Giáo hoàng mà lôi xềnh xệch ra ngoài. Ngài bám chặt không buông. Bàn thờ đá đặt trên mấy cây cột nhỏ; giằng co một hồi, hai cây cột gãy, phiến đá nặng trịch đổ nghiêng xuống, suýt đè chết vị Giáo hoàng nếu các giáo sĩ không kịp đưa tay đỡ! Dân chúng đứng xem bên ngoài la ó ầm ĩ, đám lính chột dạ, phải chùn tay rút lui.

Các giáo sĩ người Ý đi theo Đức Vigiliô đã viết một bức thư tường thuật tỉ mỉ cảnh tượng đau lòng ấy rồi gửi cho các sứ thần của vua xứ Frank, cốt để toàn thể phương Tây biết được vị chủ chăn Rôma đang bị đối xử tệ bạc ra sao tại kinh đô phương Đông. Thế nhưng, đây không đơn thuần là câu chuyện một chiều về một vị giáo hoàng anh dũng chống lại bạo chúa; bởi trớ trêu thay, chính Đức Vigiliô năm xưa lại được đưa lên ngai tòa Phêrô nhờ sự sắp đặt của triều đình ấy, và chỉ hai năm sau cái ngày ôm chân bàn thờ này, chính ngài sẽ đặt bút ký tên chấp thuận điều mà hôm nay ngài liều mạng phản đối.

Để hiểu được bi kịch phức tạp ấy, chúng ta phải bắt đầu từ người đã ra lệnh cho toán lính: hoàng đế Justinianô.

Justinianô giữa những hồ sơ đế quốc
Justinianô giữa những hồ sơ đế quốc

Vị hoàng đế không bao giờ ngủ

Justinianô sinh năm 482 trong một gia đình nông dân nghèo nói tiếng Latinh tại vùng Balkan. Nhờ có người chú ruột là Justinô xuất thân từ một anh lính trơn bình thường mà từng bước leo lên tới tận ngôi vị hoàng đế rồi đón cháu về kinh đô cho ăn học, đến năm 527, chính Justinianô đã bước lên ngai vàng và trị vì suốt ba mươi tám năm ròng. Người đương thời gọi ông là “vị hoàng đế không bao giờ ngủ”, bởi ông ăn uống rất đạm bạc, đêm nào cũng chong đèn làm việc đến tận khuya và tự tay đọc từng tập hồ sơ trình lên.

Hoàng hậu Thêôđôra là con gái một người nuôi gấu cho trường đua kinh đô, thuở trẻ từng làm diễn viên kịch tạp kỹ. Luật Rôma xếp nghề ấy vào hạng thấp hèn, Justinianô phải xin sửa luật mới cưới được bà. Nhưng người phụ nữ xuất thân hàn vi ấy có bản lĩnh gang thép hơn cả đấng mày râu. Tháng Giêng năm 532, dân chúng kinh đô nổi loạn dữ dội trong cuộc bạo động mang tên “Nika!”, nghĩa là “Chiến thắng!”, tiếng hô của các phe cổ động viên trường đua ngựa, đốt cháy rụi một nửa thành phố, trong đó có cả ngôi nhà thờ chính tòa Hagia Sophia trên đồi. Giữa lúc hoàng đế Justinianô đã hoảng loạn định xuống tàu tháo chạy khỏi kinh đô, theo lời sử gia Prôcôpiô, chính Hoàng hậu Thêôđôra đã đứng phắt dậy giữa hội đồng triều thần và tuyên bố bà quyết không chạy trốn, bởi đối với bậc đế vương, “tấm áo bào màu đỏ tía chính là tấm vải liệm cao quý nhất!” Câu nói ấy giữ chân Justinianô lại; ông sai tướng Bêlisariô vây đám nổi loạn trong trường đua lớn Hippodrome và tàn sát chừng ba mươi ngàn người trong một ngày.

Ngay trên đống tro tàn của vụ bạo loạn ấy, Justinianô đã huy động tài lực toàn đế quốc để xây dựng lại một ngôi Đại thánh đường Hagia Sophia, nghĩa là “Sự Khôn Ngoan Thánh”, nguy nga tráng lệ chưa từng có, chỉ trong vòng chưa đầy sáu năm. Do hai kiến trúc sư kiêm nhà toán học tài ba là Anthêmiô xứ Tralles và Isiđôrô xứ Milêtô thiết kế, ngôi đại thánh đường được khánh thành trọng thể vào ngày 27 tháng 12 năm 537 với mái vòm khổng lồ rộng tới ba mươi mốt mét, lớn nhất thế giới thời bấy giờ, cao vút và tràn ngập ánh sáng đến mức sử gia Prôcôpiô có cảm giác như mái vòm ấy không tựa trên tường đá mà được treo lơ lửng từ bầu trời xuống bằng một sợi dây chuyền vàng; tương truyền giây phút đầu tiên bước vào gian cung thánh lộng lẫy ấy, hoàng đế Justinianô đã kiêu hãnh thốt lên: “Hỡi vua Salômon, ta đã vượt qua ngươi rồi!”

Ước mơ lớn nhất của Justinianô là khôi phục lại sự thống nhất và vinh quang xưa của đế quốc Rôma: ông cho tập hợp và hệ thống hóa toàn bộ các đạo luật Rôma qua nhiều thế kỷ thành bộ Đại Luật Justinianô, nền tảng của luật học châu Âu cho đến tận thời hiện đại; đồng thời cử tướng Bêlisariô đem quân vượt biển sang thu phục lại vùng Bắc Phi từ tay người Vandal và đánh chiếm lại nước Ý từ tay người Goth. Tuy nhiên, cuộc chiến giành lại nước Ý đã kéo dài dai dẳng gần hai mươi năm, tàn phá đất nước Ý và thành Rôma thê thảm hơn bất cứ cuộc xâm lăng nào trước đó: thành Rôma năm lần bảy lượt đổi chủ, hệ thống cầu dẫn nước cổ đại nuôi thành phố suốt nhiều thế kỷ bị quân Goth cắt đứt. Đã thế, vào năm 541, đại dịch hạch đầu tiên trong lịch sử, gọi là trận dịch Justinianô, bất ngờ bùng phát, cướp đi mạng sống của khoảng một phần tư dân số kinh đô, làm kiệt quệ sức lực của đế quốc. Lúc đỉnh dịch, mỗi ngày có từ năm ngàn đến mười ngàn người chết; chính hoàng đế cũng nhiễm bệnh thập tử nhất sinh, may mà qua khỏi.

Trong tư tưởng của Justinianô, Đế quốc và Hội Thánh chỉ là hai mặt của một thân thể duy nhất; vì thế, hoàng đế có bổn phận cai quản cả hai, và đế quốc chỉ được Thiên Chúa chúc phúc khi toàn dân hiệp nhất trong cùng một đức tin. Bản thân nhà vua rất mê viết sách thần học, và tương truyền chính ông là tác giả bài thánh ca “Con Một và Ngôi Lời của Thiên Chúa” mà các nhà thờ Chính Thống giáo và Công giáo Đông phương ngày nay vẫn hát ở phần đầu Thánh lễ. Ngặt nỗi, ngay trong đế quốc của ông, đức tin Kitô hữu đang rạn nứt sâu.

Vết nứt sau Công đồng Canxêđônia và sắc chỉ “Ba Chương”

Như chương 48 đã kể, kể từ sau Công đồng Canxêđônia năm 451, đại đa số tín hữu tại Ai Cập cùng một bộ phận lớn tại Xyri đã kiên quyết từ chối công thức tín lý “hai bản tính” nơi Chúa Kitô; họ chỉ chấp nhận công thức quen thuộc của Thánh Cyrillô thành Alêxanđria là “một bản tính nhập thể của Ngôi Lời Thiên Chúa”, nên thường bị gọi là phái Nhất tính. Họ lập giám mục riêng, đan viện riêng, ngày càng xa kinh đô.

Justinianô tìm đủ cách kéo các tỉnh giàu có ấy trở về hiệp nhất. Nhà vua chính thức bảo vệ Canxêđônia, còn Hoàng hậu Thêôđôra lại công khai che chở phe chống Canxêđônia, dành hẳn một khu trong cung để nuôi giấu các giám mục bị phế truất của phe này, như cựu thượng phụ Anthimô được bà che giấu suốt mười hai năm trời. Nhiều sử gia vì thế nghi ngờ hai vợ chồng nhà vua đã ngầm đóng kịch phân vai để giữ lòng dân cả hai phía.

Phe chống Canxêđônia thường vin vào một lý lẽ: Công đồng năm 451 đã ngầm thỏa hiệp với lạc giáo Nestôriô khi phục chức cho hai giám mục từng viết bài chỉ trích Thánh Cyrillô là Giám mục Thêôđôrêtô thành Cyrrhus và Giám mục Ibas thành Êđêssa, lại làm ngơ không kết án vị thầy quá cố của trường phái Antiôkhia là Giám mục Thêôđôrô thành Mopsuestia, người đã qua đời từ năm 428 nhưng bị coi là cha đẻ tư tưởng của Nestôriô.

Nghe lời cố vấn thần học trong triều, Justinianô nảy ra một sáng kiến chính trị: ông giữ nguyên giá trị của Công đồng Canxêđônia, nhưng sẽ ra sắc lệnh kết án bổ sung ba mục, gọi chung là “Ba Chương”: thứ nhất, con người và toàn bộ tác phẩm của cố Giám mục Thêôđôrô thành Mopsuestia; thứ hai, những bài viết trước kia của Giám mục Thêôđôrêtô nhắm chống lại Thánh Cyrillô; và thứ ba, một bức thư của Giám mục Ibas gửi cho người Ba Tư có lời chê trách Cyrillô. Nhà vua đinh ninh rằng chỉ cần lên án “Ba Chương” ấy là sẽ làm vừa lòng người dân Ai Cập và Xyri, chứng minh cho họ thấy Hội Thánh chính thống hoàn toàn trong sạch, không hề dính dáng gì tới Nestôriô.

Soạn sắc lệnh Ba Chương
Soạn sắc lệnh Ba Chương

Khoảng năm 544, Justinianô ban hành sắc chỉ kết án “Ba Chương” và buộc các thượng phụ phương Đông phải ký tên đồng thuận. Thế nhưng, khi sắc chỉ ấy gửi sang phương Tây, nó đã làm bùng lên một cơn bão phản đối dữ dội!

Phương Tây nổi giận và tình thế tiến thoái lưỡng nan của Đức Vigiliô

Đối với hàng giám mục khắp phương Tây, từ Bắc Phi, nước Ý cho tới xứ Gaul, sắc lệnh của nhà vua là một việc làm hoàn toàn phi lý và nguy hiểm. Thứ nhất, Giám mục Thêôđôrô thành Mopsuestia đã qua đời trong sự hiệp thông bình an với Hội Thánh từ hơn một thế kỷ trước, như một thầy phó tế ở Carthage lên tiếng chất vấn: từ thuở nào trong Hội Thánh lại có chuyện lôi một người đã chết từ đời tám hoánh nào ra để kết án rút phép thông công? Thứ hai, Thêôđôrêtô và Ibas đã được chính Công đồng Canxêđônia thẩm tra, nhìn nhận là chính thống và phục chức; nay lật lại hồ sơ kết án họ thì khác nào tự tát vào mặt Công đồng Canxêđônia và làm yếu uy thế của Thánh Lêô Cả năm xưa!

Nỗi lo của các giám mục phương Tây
Nỗi lo của các giám mục phương Tây

Người bị kẹt cứng ở chính giữa hai làn đạn Đông Tây ấy là Giám mục Rôma: Đức Giáo hoàng Vigiliô.

Khốn nỗi, Đức Vigiliô lên ngôi chẳng mấy vẻ vang. Con nhà quý tộc Rôma, từng làm sứ thần Tòa Thánh ở Constantinôpôli, thầy phó tế đầy tham vọng ấy lọt vào mắt xanh Hoàng hậu Thêôđôra. Năm 537, lúc Bêlisariô đang giữ thành Rôma, vị giáo hoàng đương nhiệm kiên trung là Đức Silvêriô bị vu tội thông đồng với quân Goth; ngài bị lột phẩm phục, bắt mặc áo đan sĩ, đày ra đảo hoang Palmarola và chết đói ở đó ít lâu sau. Về sau Hội Thánh tôn kính Đức Silvêriô là thánh tử đạo, mừng lễ ngày 20 tháng 6. Ngay khi Đức Silvêriô bị áp giải đi, dưới áp lực quân sự của triều đình, Vigiliô đã được đưa lên ngồi vào ngai Giáo hoàng, mà theo các sử liệu cổ, để đổi lấy sự hậu thuẫn của Hoàng hậu Thêôđôra, trước đó Vigiliô đã từng ngầm hứa với bà là sẽ tìm cách chiều ý phe chống Canxêđônia!

Nhưng khi đã ngồi lên ghế Thánh Phêrô, Đức Vigiliô lại không dám phản bội đức tin phương Tây mà ký sắc chỉ “Ba Chương”. Thấy giáo hoàng do mình dựng lên lại bất tuân, Justinianô dùng vũ lực: ngày 22 tháng 11 năm 545, đang lúc ngài dâng lễ kính Thánh nữ Cêcilia ở Rôma, lính của hoàng đế ập vào bắt ngài, đưa xuống thuyền trên sông Tibrê, giữa tiếng la ó và đá ném theo của những người Rôma chưa quên chuyện ngài tiếm chỗ Đức Silvêriô. Sau hơn một năm dừng chân ở đảo Sicilia, đầu năm 547, Đức Vigiliô bị đưa tới kinh đô Constantinôpôli.

Bảy năm giằng co tại kinh đô và một công đồng vắng mặt giáo hoàng

Đức Vigiliô sống nửa khách quý nửa tù nhân ở kinh đô suốt bảy năm, lập trường chao đảo giữa hai đầu sức ép.

Năm 548, không chịu nổi sức ép, ngài ban văn bản gọi là bản Iudicatum, chấp thuận lên án “Ba Chương” với điều kiện không đụng tới uy tín Công đồng Canxêđônia. Lập tức phương Tây nổi giận: các giám mục Bắc Phi họp công nghị cắt đứt hiệp thông với chính Đức Vigiliô, hai thầy phó tế thân cận nhất theo ngài từ Rôma cũng bỏ đi. Sợ mất cả phương Tây, Vigiliô vội xin hoàng đế cho rút lại văn bản, đề nghị chờ một công đồng chung.

Vigiliô trước các văn kiện
Vigiliô trước các văn kiện

Nhưng đến năm 551, chẳng thèm chờ công đồng, hoàng đế Justinianô lại tự ý ban hành một sắc lệnh thần học mới kết án “Ba Chương”. Lần này Đức Vigiliô kiên quyết đứng lên phản đối và ra vạ tuyệt thông vị Thượng phụ Constantinôpôli vì tội ký theo lệnh vua, dẫn đến cuộc truy bắt thô bạo khiến ngài phải chạy vào ôm chân bàn thờ nhà thờ Thánh Phêrô như cảnh mở đầu chương đã kể, rồi sau đó phải ban đêm vượt eo biển sang lánh nạn ngay trong Vương cung thánh đường Thánh nữ Euphêmia tại Canxêđônia, chính ngôi nhà thờ nơi một thế kỷ trước lá thư của Đức Lêô Cả đã được các nghị phụ tung hô!

Ngày 5 tháng 5 năm 553, theo lệnh Justinianô, công đồng khai mạc trong một đại sảnh cạnh nhà thờ Hagia Sophia. Khoảng 160 giám mục dự, gần hết là giám mục phương Đông dưới tay hoàng đế; phương Tây chỉ lác đác vài vị từ Bắc Phi.

Đức Vigiliô lúc ấy đã về dinh thự chỉ cách phòng họp vài con phố, nhưng nhất quyết không dự, để phản đối sự áp đặt của nhà vua. Ngày 14 tháng 5, ngài gửi hoàng đế một văn kiện riêng, gọi là bản Constitutum thứ nhất: đồng ý lên án sáu mươi mệnh đề sai lạc trong sách Thêôđôrô, nhưng không kết án con người Thêôđôrô đã khuất, cũng không cho kết án Thêôđôrêtô và Ibas, để giữ danh dự cho Công đồng Canxêđônia.

Hoàng đế Justinianô lạnh lùng từ chối không nhận văn bản ấy của Giáo hoàng; không những thế, nhà vua còn tung ra trước toàn thể công đồng những bức thư mật mà nhiều năm trước chính Vigiliô đã lén ký cam kết sẽ xóa sổ “Ba Chương”, rồi yêu cầu công đồng xóa tên Vigiliô khỏi kinh nguyện Thánh lễ! Tuy nhiên, các giám mục công đồng vẫn khôn khéo tuyên bố họ chỉ kỷ luật cá nhân ông Vigiliô, còn vẫn giữ trọn sự hiệp thông với Tòa Thánh Rôma.

Các nghị phụ năm 553
Các nghị phụ năm 553

Ngày 2 tháng 6 năm 553, công đồng thông qua phán quyết cuối cùng: chính thức kết án toàn bộ “Ba Chương” theo đúng ý hoàng đế, đồng thời ban hành mười bốn điều khoản tín lý về Chúa Kitô, cùng các điều khoản lên án một số tư tưởng cực đoan của phái Origênê. Cần phải công bằng nhìn nhận rằng: xét về mặt nội dung giáo lý thuần túy, mười bốn điều khoản của công đồng năm 553 hoàn toàn chuẩn xác và chính thống; chúng dùng ngôn từ mạnh mẽ của Thánh Cyrillô để làm sáng tỏ giáo huấn của Công đồng Canxêđônia, khẳng định rằng Đấng chịu đóng đinh trên thập giá về phần xác chính là Ngôi Lời Thiên Chúa thật, Ngôi Hai trong Ba Ngôi cực thánh.

Nhưng cách nhà vua cưỡng ép sau đó thì nghiệt ngã: các giáo sĩ thân tín của Giáo hoàng bị đày vào hầm mỏ, cụ già Vigiliô bị giam lỏng, cô độc, bệnh tật. Sau sáu tháng, tháng 12 năm 553, rồi bằng một văn bản chi tiết hơn tháng 2 năm 554, vị Giáo hoàng già yếu kiệt sức hoàn toàn khuất phục: ngài ký phê chuẩn mọi phán quyết của công đồng, viện dẫn gương khiêm nhường của Thánh Augustinô xưa từng viết sách Đính chính để tự sửa lại những quan điểm cũ của mình.

Đạt được mục đích, Justinianô mới cho phép vị Giáo hoàng được xuống tàu trở về Rôma. Nhưng Đức Vigiliô không bao giờ còn nhìn thấy lại thành Rôma nữa: tháng 6 năm 555, khi tàu vừa cập đảo Sicilia, ngài đã qua đời tại thành Syracuse vì căn bệnh sỏi thận đau đớn; thi hài ngài đưa về Rôma chỉ được an táng lặng lẽ tại một nhà thờ nhỏ bên đường Salaria ngoài cổng thành chứ không được chôn cất trong Đền thờ Thánh Phêrô như các vị tiền nhiệm.

Cái giá đắt của sự áp đặt bằng quyền lực

Để nối vị Vigiliô, hoàng đế Justinianô chỉ định ngay thầy phó tế Pêlagiô, người trước kia từng mạnh mẽ chống lại sắc chỉ của vua nhưng sau đó cũng đã đổi ý chấp thuận công đồng năm 553. Khi Đức Pêlagiô I về tới Rôma, dân chúng và giáo sĩ nghi kỵ ngài đến mức gần như không tìm nổi đủ ba vị giám mục chịu đặt tay tấn phong cho ngài; để minh oan rằng mình không hề nhúng tay vào cái chết của Đức cố Giáo hoàng Vigiliô, Đức Pêlagiô đã phải làm một cuộc rước trọng thể tiến về Đền thờ Thánh Phêrô, bước lên tòa giảng, một tay nâng cao cuốn sách Tin Mừng, một tay cầm Thánh giá Chúa đặt lên đầu mình mà thề độc trước toàn dân rằng mình hoàn toàn trong sạch và giữ trọn đức tin của Đức Lêô Cả!

Ở miền bắc nước Ý, hậu quả còn nặng hơn: hai tòa lớn Milanô và Aquileia cho rằng Rôma đã yếu hèn nhượng bộ hoàng đế, làm tổn hại Công đồng Canxêđônia, nên cắt đứt hiệp thông với Rôma! Đó là cuộc ly giáo Ba Chương, hay ly giáo Aquileia. Giáo phận Milanô phải mất vài chục năm mới làm hòa lại, còn tòa Aquileia thì ly khai tới tận năm 698, suốt 145 năm ròng, mới chịu trở về hiệp nhất tại công nghị Pavia.

Thư đến miền bắc Italia
Thư đến miền bắc Italia

Trớ trêu thay, phương Tây trả giá đắt như thế, mà mục tiêu chính của Justinianô ở phương Đông, kéo dân Ai Cập và Xyri trở về, lại thất bại hoàn toàn! Phe chống Canxêđônia chẳng mảy may xúc động trước việc kết án “Ba Chương”, vì họ đòi hủy hẳn Công đồng Canxêđônia chứ không phải kết án vài nhân vật phụ! Đúng những năm ấy, khoảng từ năm 542, được Thêôđôra ngầm bảo trợ cho tới khi bà mất năm 548, một đan sĩ tên Giacôbê Baradaeus mặc áo rách như người ăn xin, đi bộ ròng rã khắp Xyri, Lưỡng Hà và Tiểu Á, lén đặt tay truyền chức cho hàng chục giám mục và hàng ngàn linh mục phe chống Canxêđônia. Nhờ ông mà các cộng đoàn này có hàng giáo phẩm riêng, tách hẳn Giáo hội của triều đình, còn tới ngày nay là Giáo hội Chính Thống Xyri, thường gọi là phái “Giacôbit” theo tên Giám mục Giacôbê Baradaeus, cùng với Giáo hội Chính Thống Copt tại Ai Cập.

Phải đợi hơn một ngàn bốn trăm năm sau, vào tháng 5 năm 1973, vết thương chia rẽ cổ xưa ấy mới bước đầu được hàn gắn, khi Đức Giáo hoàng Phaolô VI và Đức Thượng phụ Copt Shenouda III ký bản tuyên bố chung lịch sử tại Vatican, nhìn nhận rằng bất chấp những khác biệt về thuật ngữ triết học trong quá khứ, cả hai bên đều cùng tuyên xưng một đức tin duy nhất vào Chúa Kitô là Thiên Chúa thật và là người thật trọn vẹn.

Bài học còn lại dưới mái vòm Hagia Sophia

Về sau, cả Hội Thánh Công giáo lẫn Chính Thống giáo Đông phương đều công nhận công đồng họp tại Constantinôpôli năm 553 là Công đồng chung thứ năm trong lịch sử, tức Công đồng Constantinôpôli II, bởi các vị giáo hoàng kế nhiệm đã chuẩn nhận nó và vì các định tín của công đồng về mầu nhiệm Ngôi Lời Nhập Thể là hoàn toàn chính thống. Thế nhưng, trong bảy đại công đồng đầu tiên của thiên niên kỷ thứ nhất, không một công đồng nào để lại nhiều nỗi ngậm ngùi và cay đắng cho bằng công đồng năm 553 này.

Khoảng cách cần được hàn gắn
Khoảng cách cần được hàn gắn

Bài học xương máu là: hoàng đế trần gian có thể dùng gươm giáo triệu tập công đồng, bắt bớ giáo hoàng, ép giám mục ký tên; nhưng quyền lực không ép được lòng tin, cũng không đem lại hiệp nhất thật cho Hội Thánh. Justinianô dành cả cuộc đời không ngủ để dựng một đế quốc với một đức tin; nhưng khi ông nhắm mắt năm 565, ở tuổi tám mươi ba, ngân khố đã cạn vì chiến tranh, còn tín hữu trong đế quốc chia rẽ hơn bao giờ hết.

Chỉ có ngôi đại thánh đường Hagia Sophia của ông là vẫn đứng vững qua bao cuộc bể dâu của lịch sử, từ nhà thờ Kitô giáo suốt chín thế kỷ, bị biến thành đền thờ Hồi giáo khi thành Constantinôpôli thất thủ năm 1453, chuyển thành viện bảo tàng năm 1934 rồi lại trở thành đền thờ Hồi giáo năm 2020, để du khách hôm nay khi ngước nhìn mái vòm lơ lửng ấy vẫn nhớ về một thời đại đầy tham vọng và bi kịch.

Hai mươi lăm năm sau ngày hoàng đế Justinianô qua đời, tại thành phố Rôma hoang tàn bên bờ sông Tibrê, một con người khác sẽ bước lên ngồi vào chính chiếc ghế của Đức Vigiliô. Vị Giáo hoàng ấy cũng sống trong một thành phố trên danh nghĩa thuộc quyền cai trị của hoàng đế Constantinôpôli, nhưng nhà vua ở quá xa chẳng thể gửi quân sang cứu giúp Rôma trước nạn đói, dịch bệnh và gươm giáo của quân rợ Lombard. Không có binh hùng tướng mạnh trong tay, cũng chẳng có kho vàng của đế quốc, vũ khí duy nhất của ngài là Lời Chúa và tấm lòng mục tử thương dân; thế nhưng chính con người nhỏ bé và đau yếu ấy sẽ làm cho uy tín của Tòa Thánh Rôma tỏa sáng vững vàng hơn bao giờ hết.

Không có binh hùng tướng mạnh trong tay, cũng chẳng có kho vàng của đế quốc, vũ khí duy nhất của ngài là Lời Chúa và tấm lòng mục tử thương dân; thế nhưng chính con người nhỏ bé và đau yếu ấy sẽ làm cho uy tín của Tòa Thánh Rôma tỏa sáng vững vàng hơn bao giờ hết.

Chương 53 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

…quyền lực không ép được lòng tin, cũng không đem lại hiệp nhất thật cho Hội Thánh.

Vigiliô bị bắt ở Rôma năm 545, bị giữ ở Constantinôpôli bảy năm, rồi qua đời ở Syracuse trên đường về năm 555.

Những người trong chương

  • Justinianô · Bộ Đại Luật của ông là nền tảng của luật học châu Âu cho đến thời hiện đại. Ngôi đại thánh đường ông dựng lại sau cuộc nổi loạn Nika vẫn còn đứng đó.
  • Giacôbê Baradaeus · Ông mặc áo rách như người ăn xin, đi bộ khắp Xyri, Lưỡng Hà, Tiểu Á để lén truyền chức. Giáo hội Chính Thống Xyri và Copt ngày nay là hậu duệ các cộng đoàn ấy.
  • Silvêriô · Giáo hoàng bị đày ra đảo đá Palmarola năm 537 rồi qua đời ở đó. Hội Thánh kính ngài là thánh tử đạo, lễ ngày 20 tháng Sáu.

Nơi ấy hôm nay

  • Hagia Sophia ở Istanbul là nhà thờ Kitô giáo suốt chín thế kỷ, thành đền thờ Hồi giáo năm 1453, viện bảo tàng năm 1934, rồi lại là đền thờ Hồi giáo từ năm 2020. Du khách vẫn đứng dưới mái vòm lơ lửng.
  • Aquileia còn một nhà thờ có nền khảm thế kỷ IV, đầy cá, sinh vật biển và chuyện ông Giôna. Nay vẫn xem được.

Muốn đọc thêm

Gc 5,19-20 · Prôcôpiô, Lịch sử các cuộc chiến và Công trình xây dựng · Sách các Giáo hoàng, tiểu sử Vigiliô · Mười bốn khoản của Công đồng Constantinôpôli II · newadvent.org

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 54

Grêgôriô Cả giữa Rôma điêu tàn

Mấy cậu thiếu niên tóc vàng bị rao bán ở chợ Rôma đã khiến Grêgôriô nghĩ đến miền đất nào?

Khoảng 22 phút đọc