Bỏ qua, tới nội dung
Khoảng năm 30–34 · Giêrusalem

Chương 8

Vàng bạc thì tôi không có: quyền năng danh Chúa Giêsu và những thử thách đầu tiên

Khoảng năm 30–34 · Giêrusalem

Giáo hoàng PhêrôHoàng đế Tibêriô

Trong một quãng thời gian ngắn buổi đầu, các tín hữu tại Giêrusalem được sống những tháng ngày thật bình yên.

Năm ấy, nơi ấy

Khoảng năm 30–34

  1. Cửa Đẹp Đền Thờ
  2. tòa Thượng Hội Đồng
  3. các tư gia Giêrusalem
Các tông đồ lên Đền Thờ cầu nguyện mỗi ngày, rồi bẻ bánh ở các tư gia. Viền đậm là tường thành cổ ngày nay.
Bắt đầu đọc

Chương 8

Khoảng năm 30–34 · Giêrusalem

Trong một quãng thời gian ngắn buổi đầu, các tín hữu tại Giêrusalem được sống những tháng ngày thật bình yên. Thánh Luca gói gọn nhịp sống êm đềm ấy trong một câu: “Ngày ngày, họ đồng tâm nhất trí, chuyên cần lui tới Đền Thờ, và bẻ bánh tại tư gia, dùng bữa với lòng đơn sơ vui vẻ”.

Thế nhưng, những ngày êm ả ấy chẳng kéo dài được bao lâu. Sóng gió bắt đầu ập tới, trước là sự bách hại từ bên ngoài dội vào, sau là những rạn nứt từ bên trong nảy sinh. Chỉ trong vòng ít năm, các vị Tông đồ hai lần bị bắt giam, một cặp vợ chồng ngã lăn ra chết vì gian dối trong việc dâng cúng, và chuyện phân phát lương thực cho các bà góa suýt chút nữa làm cộng đoàn non trẻ bị xé làm đôi.

Người ăn xin bên Cửa Đẹp

Một buổi chiều nọ, vào khoảng ba giờ, tức giờ thứ chín theo cách tính của người Do Thái, ông Phêrô và ông Gioan cùng nhau lên Đền Thờ cầu nguyện. Sử gia Do Thái đương thời là Josephus cho biết các tư tế thường dâng lễ mỗi ngày hai bận, vào buổi sáng và vào khoảng ba giờ chiều, nên giờ này sân Đền Thờ đang mỗi lúc một đông người qua lại. Hai vị Tông đồ sánh bước bên nhau hôm ấy cũng chính là hai môn đệ năm xưa từng được Chúa Giêsu sai đi trước vào thành để dọn lễ Vượt Qua.

Ngay tại một cổng ra vào Đền Thờ, nơi dân chúng quen gọi là Cửa Đẹp, có một người đàn ông bị què từ thuở lọt lòng mẹ. Ngày nào người nhà cũng khiêng anh ta ra đặt ở đó để ăn xin, chiều tối lại khiêng về. Hơn bốn mươi năm trời, cuộc đời người đàn ông bất hạnh ấy chỉ quẩn quanh bên thềm cửa dẫn vào chốn linh thiêng nhất của dân tộc, ngửa tay xin từng đồng bạc lẻ của khách qua đường.

Cho đến nay, các học giả vẫn chưa xác định chắc chắn Cửa Đẹp là cổng nào trong quần thể Đền Thờ. Nhiều người cho rằng đó là cánh cổng đúc bằng đồng Côrintô, thứ đồng quý mà theo sử gia Josephus là còn sáng lấp lánh hơn cả những cánh cổng bọc vàng dát bạc. Nếu quả đúng như vậy, thì câu nói bất hủ “vàng bạc thì tôi không có” đã vang lên ngay trước một cánh cửa còn quý giá hơn cả bạc vàng.

Thấy ông Phêrô và ông Gioan sắp bước qua, người què liền đưa tay xin bố thí. Ông Phêrô dừng bước, cùng ông Gioan nhìn thẳng vào mắt anh ta và bảo: “Anh hãy nhìn chúng tôi đây!” Người ăn xin vội ngước mắt lên, bụng mừng thầm vì tưởng sắp được cho tiền.

Nhưng ông Phêrô nói: “Vàng bạc thì tôi không có; nhưng cái tôi có, tôi cho anh đây: nhân danh Đức Giêsu Kitô người Nadarét, anh hãy đứng dậy mà bước đi!”

“Nhân danh Đức Giêsu Kitô người Nadarét, anh hãy đứng dậy mà đi!”
“Nhân danh Đức Giêsu Kitô người Nadarét, anh hãy đứng dậy mà đi!”

Nói rồi, ông nắm lấy tay phải người què mà kéo dậy. Thánh Luca, vốn là một lương y, mô tả triệu chứng hồi phục rất tỉ mỉ: ngay tức khắc, bàn chân và mắt cá chân của anh ta trở nên cứng cáp. Anh đứng phắt dậy, bước đi thử vài bước, rồi cứ thế theo hai vị Tông đồ tiến vào sân Đền Thờ, “vừa đi vừa nhảy nhót và lớn tiếng ca tụng Thiên Chúa”. Bà con có mặt ở sân Đền Thờ nhận ra ngay đây là anh chàng què vẫn ngồi ăn xin ở Cửa Đẹp suốt mấy chục năm qua, nên ai nấy đều sửng sốt bàng hoàng.

Người què nhảy lên, đi vào Đền Thờ cùng hai tông đồ, vừa đi vừa nhảy vừa ca tụng Thiên Chúa
Người què nhảy lên, đi vào Đền Thờ cùng hai tông đồ, vừa đi vừa nhảy vừa ca tụng Thiên Chúa

Hằng năm, cứ đến Thánh lễ ngày thứ Tư trong tuần Bát Nhật Phục Sinh, người Công giáo lại được nghe đọc lại câu chuyện này.

Trải qua mọi thời đại, Hội Thánh vẫn luôn mở trường học, lập nhà thương, nuôi người nghèo đói và chăm sóc bệnh nhân. Nhưng gia sản quý giá nhất mà Hội Thánh có để trao ban cho thế gian là gì, Thánh Phêrô đã nói thật rõ ngay từ buổi chiều hôm ấy: đó là chính Chúa Giêsu Kitô.

Lần đầu tiên vướng vòng lao lý

Cả khu vực sân Đền Thờ lập tức náo động. Người ăn xin ở Cửa Đẹp thì ai mà chẳng biết mặt. Đám đông ùn ùn kéo về phía Hành lang Salômôn, dãy hành lang có mái che chạy dọc phía đông sân Đền Thờ, nơi Chúa Giêsu cũng từng đi dạo vào một ngày mùa đông năm trước, để tận mắt xem người vừa được chữa lành đang đứng níu lấy áo hai vị Tông đồ.

Thấy dân chúng tụ tập đông đảo, ông Phêrô liền lên tiếng giảng giải. Ông khẳng định ngay rằng không phải nhờ tài phép hay công đức riêng của hai ông mà người què này đi lại được, nhưng là nhờ quyền năng danh Chúa Giêsu, Đấng mà họ đã nộp và chối bỏ trước tòa tổng trấn Philatô, nhưng đã được Thiên Chúa cho sống lại từ cõi chết.

Ông Phêrô còn đang nói dở câu chuyện thì các tư tế, viên chỉ huy đội lính canh Đền Thờ cùng nhóm người thuộc phái Xađốc ập tới. Phái Xađốc, vốn gồm phần lớn các gia đình tư tế quyền quý, xưa nay vốn không tin có chuyện kẻ chết sống lại. Thế mà giờ đây, ngay giữa lòng Đền Thờ, hai ông dân chài quê mùa miền Galilê lại dám lớn tiếng rao giảng rằng có một người chết đã sống lại thật. Sách Công vụ ghi rằng họ “bực tức”.

Giữa Hành lang Salômôn, các tư tế, chỉ huy lính canh Đền Thờ và phái Xađốc ập đến bắt Phêrô và Gioan
Giữa Hành lang Salômôn, các tư tế, chỉ huy lính canh Đền Thờ và phái Xađốc ập đến bắt Phêrô và Gioan

Họ lập tức bắt giữ Phêrô và Gioan, vì trời đã tối nên tống giam hai ông qua đêm. Thế nhưng, lời đã gieo ra thì không trói lại được: rất nhiều người nghe giảng chiều hôm ấy đã đón nhận đức tin, khiến con số tín hữu, chỉ tính riêng đàn ông, đã tăng lên tới khoảng năm ngàn người.

Sáng hôm sau, hai vị Tông đồ bị dẫn giải ra trước Thượng Hội Đồng, cơ quan quyền lực tối cao của dân Do Thái gồm bảy mươi mốt thành viên. Đây chính là hội đồng mới mấy tháng trước đã kết án Chúa Giêsu và nộp Người cho quan Philatô. Ngồi trên ghế chủ tọa hôm ấy vẫn là những gương mặt quen thuộc: thượng tế đương nhiệm Caipha và nhạc phụ của ông là cựu thượng tế Anna.

Ông Anna đã bị chính quyền Rôma phế truất chức thượng tế từ năm 15. Nhưng theo sử gia Josephus, cả năm người con trai của ông cùng người con rể Caipha, tại vị từ năm 18 đến năm 36, đều lần lượt nắm giữ chức vụ tối cao này. Bởi thế, ông Anna vẫn là nhân vật có thế lực ngầm lớn nhất trong giới tư tế Giêrusalem.

Hội đồng đưa hai Tông đồ ra giữa sảnh đường và chất vấn: “Các người lấy quyền năng nào hay nhân danh ai mà làm việc ấy?”

Trước mặt những nhân vật quyền uy nhất xứ Giuđê, người đánh cá Phêrô không hề nao núng. Được “tràn đầy ơn Chúa Thánh Thần”, ông dõng dạc tuyên bố: người đàn ông què quặt này được đứng đây khỏe mạnh là nhờ danh Đức Giêsu Kitô người Nadarét, Đấng mà các ông đã đóng đinh vào thập giá, nhưng Thiên Chúa đã cho trỗi dậy từ cõi chết. Rồi ông kết luận bằng một lời tuyên xưng đanh thép: “Ngoài Người ra, không ai đem lại ơn cứu độ; vì dưới gầm trời này, không có một danh nào khác đã được ban cho nhân loại, để chúng ta phải nhờ vào danh đó mà được cứu độ”.

Các vị chức sắc trong hội đồng nhìn nhau ngỡ ngàng. Họ biết rõ Phêrô và Gioan chỉ là hạng dân thường ít học, vậy mà lại ăn nói hùng hồn, thái độ hiên ngang, nên lấy làm lạ lắm. Họ cũng sực nhớ ra hai người này trước kia từng đi theo ông Giêsu. Ngặt một nỗi, anh chàng què vừa được chữa lành lại đang đứng sừng sững ngay bên cạnh làm bằng chứng sống, khiến họ “chẳng biết mở miệng bắt bẻ vào đâu”.

Hội đồng truyền đưa hai Tông đồ ra ngoài để họp kín với nhau. Trong cuộc họp riêng ấy, họ đã phải thú nhận một sự thật không thể chối cãi: “Ta phải tính sao với những người này đây? Họ vừa làm một phép lạ rành rành ra đó, cả thành Giêrusalem ai cũng biết cả rồi, mình chối sao được nữa!” Cuối cùng, để chặn đứng không cho chuyện này lan rộng thêm trong dân, họ quyết định gọi hai ông vào hăm dọa nặng lời, cấm tuyệt đối từ nay không được nói năng hay giảng dạy bất cứ điều gì mang danh Giêsu nữa.

Đứng trước lệnh cấm ấy, Phêrô và Gioan đã trả lời bằng một câu nói mà suốt hai ngàn năm qua, biết bao thế hệ tín hữu và các thánh tử đạo khi đứng trước cường quyền vẫn hằng lặp lại: “Nghe lời các ông hơn là nghe lời Thiên Chúa, xin hỏi trước mặt Thiên Chúa, điều đó có phải lẽ không? Các ông cứ tự xét lấy! Phần chúng tôi, những gì tai đã nghe, mắt đã thấy, chúng tôi không thể không nói ra”. Hơn bốn thế kỷ trước đó tại thành Athêna, triết gia Hy Lạp Sôcrát khi đứng trước tòa án xử tử mình cũng từng nói một câu tương tự, rằng ông thà vâng lời thần linh hơn là vâng lời các quan tòa.

Phêrô và Gioan trước Thượng Hội Đồng: “Chúng tôi không thể không nói ra”
Phêrô và Gioan trước Thượng Hội Đồng: “Chúng tôi không thể không nói ra”

Không tìm được lý lẽ gì để trị tội vì sợ lòng dân đang đồng loạt tôn vinh Thiên Chúa trước phép lạ nhãn tiền, Thượng Hội Đồng đành phải thả hai ông ra.

Trở về với anh em đồng đạo, hai vị Tông đồ kể lại đầu đuôi sự việc. Cả cộng đoàn liền đồng thanh cất tiếng cầu nguyện. Đáng chú ý là họ không hề cầu xin Chúa cất bớt thử thách hay cho mình được bình an vô sự. Họ chỉ xin một điều duy nhất là lòng can đảm: “Lạy Chúa, giờ đây xin Chúa nhìn đến những lời họ đe dọa, và ban cho các tôi tớ Chúa đây được nói lời Chúa với tất cả lòng mạnh dạn”. Lời kinh vừa dứt, căn nhà nơi họ đang tụ họp bỗng rung chuyển, dấu chỉ Chúa Thánh Thần vẫn đang ở cùng họ.

Được thả, Phêrô và Gioan về với anh em, cả cộng đoàn cầu xin sự can đảm, và nơi họ họp rung chuyển
Được thả, Phêrô và Gioan về với anh em, cả cộng đoàn cầu xin sự can đảm, và nơi họ họp rung chuyển

Lời khuyên khôn ngoan của thầy Gamaliên

Lệnh cấm của Thượng Hội Đồng chẳng làm các Tông đồ chùn bước. Các ngài vẫn tiếp tục rao giảng và làm nhiều phép lạ giữa dân. Bà con tín hữu và dân chúng kính phục đến mức khiêng cả người bệnh ra ngoài phố, đặt nằm trên giường trên chõng, chỉ mong khi ông Phêrô đi ngang qua thì ít ra cái bóng của ông cũng phủ lên được người bệnh. Dân các vùng phụ cận quanh Giêrusalem cũng lũ lượt kéo về, mang theo những người ốm đau và những kẻ bị quỷ ám, “và tất cả đều được chữa lành”.

Người ta khiêng bệnh nhân ra đường, mong cái bóng của Phêrô phủ lên họ
Người ta khiêng bệnh nhân ra đường, mong cái bóng của Phêrô phủ lên họ

Chứng kiến cảnh ấy, vị thượng tế và phe cánh Xađốc của ông nổi lòng “ghen tức đầy mình”. Lần này, họ ra tay bắt giam toàn bộ các Tông đồ và tống vào ngục thất chung. Thế nhưng Thánh Luca thuật lại rằng, ngay đêm đó, sứ thần của Chúa đã đến mở cửa ngục, dẫn các ngài ra ngoài và dặn: “Các ông hãy đi, cứ ra đứng trong Đền Thờ mà nói cho dân chúng nghe tất cả những lời ban sự sống này”. Vâng lời sứ thần, vừa tảng sáng, các Tông đồ đã có mặt ở sân Đền Thờ và tiếp tục giảng dạy như chưa hề có chuyện gì xảy ra.

Đêm ấy cửa ngục mở ra, sáng hôm sau các ông lại đứng giảng trong Đền Thờ
Đêm ấy cửa ngục mở ra, sáng hôm sau các ông lại đứng giảng trong Đền Thờ

Sáng hôm ấy, Thượng Hội Đồng triệu tập đầy đủ các kỳ lão để xét xử, rồi sai lính đi áp giải tù nhân tới. Lát sau, toán lính hớt hải chạy về bẩm báo một chuyện kỳ quặc: “Chúng tôi đến nơi thấy cửa ngục vẫn khóa chặt cẩn thận, lính tráng vẫn đứng gác nghiêm ngặt ngay ngoài cửa; thế mà lúc mở cửa bước vào thì bên trong chẳng thấy một bóng người!” Giữa lúc các quan tòa còn đang hoang mang chưa hiểu đầu cua tai nheo ra sao, thì có người chạy vào báo tin: mấy người bị các ông bỏ tù hôm qua hiện đang đứng giảng đạo ngay trong sân Đền Thờ kìa! Viên chỉ huy đền thờ lập tức dẫn lính ra mời các ngài về công đường, nhưng thái độ rất dè dặt, không dám dùng vũ lực vì sợ dân chúng nổi giận ném đá.

Khi bị chất vấn vì sao dám bất tuân lệnh cấm, ông Phêrô cùng các Tông đồ một lần nữa khẳng định: “Phải vâng lời Thiên Chúa hơn là vâng lời người phàm!” Nghe câu trả lời ấy, cả hội đồng “giận sôi lên” và bàn nhau giết quách các ông đi cho rảnh mắt.

Ngay lúc căng thẳng nhất ấy, một vị trong hội đồng đứng lên xin phát biểu. Đó là cụ Gamaliên, một học giả thuộc phái Pharisêu, bậc thầy thông luật được toàn dân Do Thái thời bấy giờ hết mực kính trọng. Sách Mishnah của người Do Thái về sau ca tụng rằng khi cụ Gamaliên qua đời, vẻ huy hoàng của Lề Luật cũng lụi tàn theo. Cụ truyền đưa các Tông đồ tạm ra ngoài một lát, rồi mới điềm tĩnh khuyên nhủ hội đồng.

Cụ nhắc lại cho các đồng viện nhớ những phong trào nổi dậy tự phát trong quá khứ. Nào là vụ Têuđa tự xưng làm lãnh tụ, lôi kéo được khoảng bốn trăm người đi theo, nhưng khi y bị giết thì đám thuộc hạ cũng tự khắc tan đàn xẻ nghé; nào là vụ Giuđa người Galilê dấy loạn chống lại việc nộp thuế cho Rôma vào kỳ kiểm tra dân số năm thứ 6, rốt cuộc khi kẻ cầm đầu bỏ mạng thì đám môn đệ cũng tứ tán khắp nơi.

Từ những bài học lịch sử ấy, cụ Gamaliên đưa ra một lời khuyên để đời: “Bây giờ tôi khuyên các ông: hãy mặc kệ những người này, cứ để họ yên. Vì nếu mưu tính hay công việc của họ chỉ xuất phát từ loài người, sớm muộn gì nó cũng sẽ tự sụp đổ. Nhưng nếu quả thật việc này phát xuất từ Thiên Chúa, thì các ông không tài nào tiêu diệt họ được đâu; khéo không lại mang họa vì chống lại Thiên Chúa đấy!”

Thầy Gamaliên: “Nếu quả thật là do Thiên Chúa, các ông sẽ không thể phá hủy được”
Thầy Gamaliên: “Nếu quả thật là do Thiên Chúa, các ông sẽ không thể phá hủy được”

Sách Công vụ không nói rõ động cơ nào khiến cụ Gamaliên lên tiếng bênh vực các Tông đồ, nhưng ta có thể đoán được phần nào. Giới thượng tế thuộc phái Xađốc vốn chối bỏ sự sống đời sau, trong khi cụ Gamaliên thuộc phái Pharisêu, những người luôn tin có sự sống lại của kẻ chết, tức là khá gần với niềm tin mà các Tông đồ đang rao giảng.

Hội đồng nghe lời phân giải có lý của vị lão thành nên dịu cơn giận, bỏ ý định giết các Tông đồ. Tuy nhiên, trước khi phóng thích, họ vẫn truyền đem các ngài ra đánh đòn để dằn mặt. Theo luật Môsê, hình phạt đánh đòn tối đa là bốn mươi roi, và các tòa án Do Thái thời ấy thường đánh ba mươi chín roi để tránh vô tình vượt quá luật định.

Lưng mang đầy thương tích bước ra khỏi công đường, các Tông đồ không hề buồn tủi mà trái lại, lòng tràn ngập “niềm hân hoan vì được coi là xứng đáng chịu sỉ nhục vì danh Đức Giêsu”. Mới vài tháng trước, trong vườn Cây Dầu, chính những con người này còn hoảng sợ bỏ Thầy chạy lấy thân. Vậy mà giờ đây, sau trận đòn thù tàn nhẫn, ngày nào các ông cũng có mặt ở Đền Thờ và tại các gia đình, “không ngừng giảng dạy và loan báo Tin Mừng rằng Đức Giêsu chính là Đấng Kitô”.

Bị đánh đòn rồi thả, các tông đồ ra khỏi hội đồng hân hoan vì được coi là xứng đáng chịu nhục vì danh Đức Giêsu
Bị đánh đòn rồi thả, các tông đồ ra khỏi hội đồng hân hoan vì được coi là xứng đáng chịu nhục vì danh Đức Giêsu

Cũng xin nói thêm một chi tiết nhỏ: trong số các môn sinh ưu tú từng ngồi dưới chân cụ Gamaliên học Luật dạo ấy, có một chàng thanh niên nhiệt thành quê ở thành Tácxô tên là Saolô. Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ gặp lại nhân vật này.

Thửa đất bán đi và khoản tiền giấu lại

Đòn roi từ bên ngoài không làm Hội Thánh gục ngã, nhưng một thử thách nguy hiểm hơn lại âm thầm nảy sinh từ ngay bên trong nội bộ. Ở chương trước, ta đã biết chuyện ông Barnaba quảng đại bán thửa ruộng của mình, đem toàn bộ số tiền đặt dưới chân các Tông đồ để giúp người nghèo. Nghĩa cử cao đẹp ấy hẳn được anh chị em trong cộng đoàn hết lời ca ngợi.

Thấy vậy, có hai vợ chồng kia là Khanania và Xaphira cũng đem bán một mảnh đất. Nhưng thay vì dâng hết, hai vợ chồng bàn tính ngầm với nhau giữ lại một phần tiền riêng cho mình, rồi ông chồng Khanania chỉ mang phần tiền còn lại đến đặt dưới chân các Tông đồ, miệng lại nói dối rằng đó là toàn bộ số tiền bán đất.

Khanania mang phần tiền còn lại đặt dưới chân các tông đồ, làm như đó là tất cả
Khanania mang phần tiền còn lại đặt dưới chân các tông đồ, làm như đó là tất cả

Nhìn thấu lòng dạ ông, Thánh Phêrô nghiêm nghị hỏi: “Này anh Khanania, sao anh lại để cho Satan chiếm lấy lòng mình, khiến anh nói dối Chúa Thánh Thần mà bớt xén lại một phần tiền bán đất? Lúc đất chưa bán, chẳng phải nó vẫn là đất của anh sao? Khi bán rồi, tiền thu về chẳng phải vẫn thuộc toàn quyền anh định đoạt sao? Việc gì anh phải bày trò gian dối như thế trong lòng? Anh không phải nói dối người phàm đâu, mà là nói dối chính Thiên Chúa đấy!”

Lời ông Phêrô nói rất phân minh: Hội Thánh không hề ép buộc ai phải nộp tài sản. Đất là của ông, tiền cũng là của ông; ông không dâng đồng nào hay chỉ dâng một nửa thì cũng chẳng ai trách cứ. Cái tội của vợ chồng Khanania nằm ở thói đạo đức giả: vừa muốn giữ tiền trong túi, lại vừa muốn mua lấy tiếng thơm là người quảng đại dâng hiến tất cả như ông Barnaba.

Vừa nghe dứt lời quở trách của vị Tông đồ, ông Khanania lập tức ngã vật xuống đất và tắt thở, khiến tất cả những ai nghe biết đều bàng hoàng khiếp sợ. Mấy thanh niên trong cộng đoàn liền đứng dậy khâm liệm xác ông rồi khiêng đi chôn.

Khoảng ba tiếng đồng hồ sau, bà vợ là Xaphira bước vào mà chưa hề hay biết cơ sự vừa xảy ra với chồng mình. Ông Phêrô lên tiếng hỏi, như muốn mở cho bà một cơ hội cuối cùng để nói thật: “Chị nói cho tôi nghe xem, có đúng là anh chị bán thửa đất ấy với giá chừng này tiền không?” Bà Xaphira thản nhiên đáp: “Dạ vâng, đúng chừng ấy ạ”. Lập tức, bà cũng ngã lăn ra chết dưới chân vị Tông đồ, và mấy người thanh niên vừa đi chôn chồng bà về lại tiếp tục khiêng xác bà đi chôn nằm cạnh chồng.

Ba giờ sau Xaphira vào, Phêrô hỏi bà: có phải bán đất được chừng ấy tiền không
Ba giờ sau Xaphira vào, Phêrô hỏi bà: có phải bán đất được chừng ấy tiền không

Đây là một trong những trang sử dữ dội và gây chấn động nhất của sách Công vụ Tông đồ. Thánh Luca không bình luận dài dòng, chỉ ghi nhận kết quả: “Toàn thể Hội Thánh và tất cả những ai nghe biết chuyện này đều hết sức kính sợ”. Cũng chính tại câu văn này, lần đầu tiên danh từ Hy Lạp ekklesia, tức là “Hội Thánh” hay “Giáo hội”, chính thức xuất hiện trong sách Công vụ. Biến cố đau lòng ấy là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc cho cộng đoàn non trẻ: trước mặt Thiên Chúa và trong đời sống đức tin, sự giả hình và đóng kịch là điều không thể dung thứ.

Tiếng xì xào bên bàn ăn từ thiện và bảy thầy Phó tế đầu tiên

Khó khăn tiếp theo lại nảy sinh từ chính sự phát triển quá nhanh của Hội Thánh. Số lượng tín hữu ngày một tăng vọt, và trong đại gia đình ấy bắt đầu hình thành hai nhóm tín hữu có ngôn ngữ và nếp văn hóa khác nhau cùng chung sống.

Nhóm thứ nhất là những người Do Thái bản địa sinh trưởng tại đất Giuđê, nói tiếng Aram, chính là thứ tiếng Chúa Giêsu và các Tông đồ nói hằng ngày, mà sách Công vụ gọi là nhóm “nói tiếng Híp-ri”. Nhóm thứ hai là những kiều bào Do Thái từng sinh sống lâu năm ở hải ngoại, như vùng Alêxanđria bên Ai Cập, vùng Tiểu Á hay đảo Síp, nay trở về định cư tại Giêrusalem. Họ mang dòng máu Do Thái nhưng lại quen nói tiếng Hy Lạp và chịu ảnh hưởng văn hóa Hy Lạp.

Hằng ngày, cộng đoàn đều tổ chức phân phát lương thực cho những người túng thiếu, đặc biệt là các bà góa neo đơn. Trong xã hội cổ đại, một người phụ nữ góa bụa không có con cái hay gia đình nương tựa thì coi như rơi vào cảnh bần cùng. Bởi thế, từ thời Cựu Ước, Luật Môsê đã truyền dạy dân Ítraen khi gặt lúa phải chừa lại một phần trên đồng cho người ngoại kiều, trẻ mồ côi và các bà góa. Các ngôn sứ cũng liên tục nhắc nhở bổn phận phải bênh vực nâng đỡ giới quả phụ.

Thế nhưng, khi số người quá đông, việc tổ chức bắt đầu bộc lộ thiếu sót. Trong cộng đoàn rộ lên tiếng xì xào bàn tán: nhóm tín hữu nói tiếng Hy Lạp phàn nàn rằng các bà góa phía bên họ thường bị bỏ sót trong những buổi phát phần ăn hằng ngày.

Tiếng xì xào quanh bàn phân phát: các bà góa nhóm Hy Lạp bị bỏ quên
Tiếng xì xào quanh bàn phân phát: các bà góa nhóm Hy Lạp bị bỏ quên

Chuyện nghe qua tưởng chỉ là sơ suất nhỏ trong khâu hậu cần, nhưng thực chất lại hệ trọng. Người ta rất dễ nảy sinh tâm lý nghi kỵ rằng các Tông đồ và những người quản lý, vốn là dân bản địa nói tiếng Aram, thiên vị người nhà mình mà coi nhẹ bà con gốc hải ngoại. Nếu không khéo giải quyết, chỉ cần thêm vài lời qua tiếng lại là cộng đoàn tiên khởi hoàn toàn có nguy cơ bị rạn nứt, chia năm xẻ bảy theo vùng miền và ngôn ngữ.

Đứng trước tình thế ấy, Nhóm Mười Hai liền triệu tập toàn thể anh chị em tín hữu lại. Các ngài thẳng thắn nhìn nhận vấn đề và phân định rõ trách nhiệm: “Chúng tôi mà bỏ việc rao giảng Lời Thiên Chúa để đi lo việc bàn ăn thì thật không phải lẽ”. Sứ mạng cốt lõi của các Tông đồ là chuyên lo việc cầu nguyện và phục vụ Lời Chúa. Nhưng các ngài cũng không hề xem nhẹ nỗi thiệt thòi của các bà góa, nên đã đưa ra một giải pháp sáng suốt: “Vậy anh em hãy tìm trong cộng đoàn bảy người có tiếng tốt, đầy Thần Khí và khôn ngoan, để chúng tôi trao cho họ phụ trách công việc này”.

Đề nghị hợp tình hợp lý ấy được toàn thể cộng đoàn vui vẻ tán thành. Họ bầu chọn ra bảy người đạo đức, và Thánh Luca đã trân trọng ghi lại đầy đủ tên tuổi từng vị: Têphanô, một người đầy lòng tin và đầy Chúa Thánh Thần, rồi Philípphê, Prôkhôrô, Nicanô, Timôn, Pácmêna, và Nicôla, một người quê ở Antiôkhia trước kia vốn là dân ngoại theo đạo Do Thái, nay gia nhập Hội Thánh.

Có một chi tiết đáng để ý: cả bảy người được bầu lên đều mang tên Hy Lạp. Dù thời ấy đôi khi người Do Thái bản địa cũng đặt tên Hy Lạp, việc cả bảy vị đều mang tên Hy Lạp cho thấy sự tế nhị và lòng bác ái của cộng đoàn tiên khởi. Trước lời than phiền của nhóm nói tiếng Hy Lạp, toàn thể cộng đoàn đã tin tưởng trao luôn quyền quản lý việc bác ái cho chính những đại diện xuất thân từ nhóm ấy để đảm bảo sự công bằng.

Bảy người đắc cử được đưa ra đứng trước mặt các Tông đồ. Các ngài dâng lời cầu nguyện rồi đặt tay trên họ, một nghi thức truyền thống từ thời ông Môsê đặt tay truyền chức cho ông Giôsuê, nhằm trao ban một sứ vụ thánh thiêng và cầu xin ơn Chúa trợ lực.

Bảy người phục vụ: các tông đồ cầu nguyện và đặt tay trên họ
Bảy người phục vụ: các tông đồ cầu nguyện và đặt tay trên họ

Truyền thống Hội Thánh muôn đời nhìn nhận bảy người đàn ông ấy chính là những thầy Phó tế đầu tiên. Trong tiếng Hy Lạp, từ diakonos, tức phó tế, có nghĩa gốc là “người phục vụ”. Tuy bản thân sách Công vụ chưa dùng danh xưng chính thức này cho bảy ông, nhưng vài chục năm sau, trong thư gửi tín hữu Philípphê, Thánh Phaolô đã nhắc đến phẩm trật “các giám mục và các phó tế”. Đến khoảng năm 180, Thánh Irênê giám mục thành Lyon đã gọi thẳng Thánh Têphanô là “vị phó tế đầu tiên được các Tông đồ tuyển chọn”.

Con số bảy phó tế ấy đã trở thành một truyền thống lâu đời tại Giáo hội Rôma. Năm 251, tức hơn hai thế kỷ sau, trong một bức thư được sử gia Êusêbiô lưu giữ lại, Đức Giáo hoàng Côrnêliô cho biết Giáo hội Rôma thời của ngài có tới bốn mươi sáu linh mục, nhưng vẫn giữ đúng con số bảy thầy phó tế để chăm lo cho hơn một ngàn năm trăm bà góa và người nghèo khổ trong thành phố. Đến năm 1964, Công đồng Vaticanô II đã mở đường khôi phục lại chức Phó tế vĩnh viễn, có thể trao cho cả những người đàn ông đã lập gia đình có đời sống đạo đức, với ba sứ mạng gắn liền nhau: phục vụ bàn thờ, phục vụ Lời Chúa và phục vụ bác ái.

Nhờ giải quyết êm đẹp cuộc khủng hoảng nội bộ, sức sống của cộng đoàn lại bừng lên mạnh mẽ. Thánh Luca khép lại đoạn trình thuật bằng một câu đầy phấn khởi: “Lời Thiên Chúa ngày càng lan rộng, và số môn đệ tại Giêrusalem tăng thêm rất nhiều; lại có cả một đám đông các tư tế cũng vâng phục đức tin”. Những vị tư tế trở lại đạo này hẳn là các tư tế bình dân, những người thuộc hai mươi bốn phiên trực thay nhau lên phục vụ Đền Thờ, giống như ông Dacaria thân phụ Thánh Gioan Tẩy Giả xưa, chứ không phải nhóm tư tế quý tộc giàu có thuộc phe thượng tế.

Trong số bảy thầy phó tế vừa được đặt tay để lo việc bàn ăn hôm ấy, có một người sẽ không dừng lại ở việc chia bánh lâu dài. Ngọn lửa Thánh Thần sẽ sớm đẩy ông ra tuyến đầu, để rồi ông trở thành người đầu tiên đổ máu đào làm chứng cho Chúa. Tên của ông là Têphanô.

Ngọn lửa Thánh Thần sẽ sớm đẩy ông ra tuyến đầu, để rồi ông trở thành người đầu tiên đổ máu đào làm chứng cho Chúa. Tên của ông là Têphanô.

Chương 8 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Vàng bạc thì tôi không có; nhưng cái tôi có, tôi cho anh đây.”

Cv 3,6
Các tông đồ lên Đền Thờ cầu nguyện mỗi ngày, rồi bẻ bánh ở các tư gia. Viền đậm là tường thành cổ ngày nay.

Những người trong chương

  • Anna · Sử gia Josephus chép ông làm thượng tế từ năm 6 đến 15, rồi năm người con và con rể Caipha nối nhau giữ chức ấy.
  • Gamaliên · Sách Mishnah của người Do Thái nói khi ông qua đời, vinh quang của Torah cũng hết (Sotah 9,15). Ông mất khoảng năm 50.
  • Bảy người phục vụ · Năm 251, Hội Thánh Rôma vẫn còn bảy phó tế. Từ Công đồng Vaticanô II (1964), Hội Thánh lại có phó tế vĩnh viễn, có người đã lập gia đình.

Nơi ấy hôm nay

  • Núi Đền Thờ · Đền Thờ bị quân Rôma phá năm 70. Chỗ ấy nay là Núi Đền Thờ trong thành cổ Giêrusalem, với Mái Vòm Đá hoàn thành khoảng năm 691.
  • Cửa Đẹp không ai biết chắc là cửa nào. Nhiều người cho là cửa Nicanor, hai cánh bằng đồng Côrintô, sáng hơn cả những cửa dát vàng bạc, theo Josephus (Chiến tranh Do Thái 5,201).

Muốn đọc thêm

Cv 3–6 · Cv 5,29 · Josephus, Chiến tranh Do Thái 5,201 · Lumen Gentium, số 29 · vatican.va

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 9

Thầy Têphanô ngã xuống: vị tử đạo tiên khởi và những đốm than hồng truyền giáo

Được chọn để lo bàn ăn cho các bà góa, vì sao thầy Têphanô lại thành người đầu tiên đổ máu vì Chúa?

Khoảng 19 phút đọc