Chương 10
Khoảng năm 34–45 · Samari, đường xuống Gaza, Giôphê, Xêdarê, Antiôkhia
Trước ngày về trời, Chúa Giêsu đã trao cho các môn đệ một tấm bản đồ truyền giáo thật rõ ràng: “Khi Chúa Thánh Thần ngự xuống trên anh em, anh em sẽ nhận được sức mạnh. Bấy giờ anh em sẽ là chứng nhân của Thầy tại Giêrusalem, trong khắp các miền Giuđê, Samari, và cho đến tận cùng trái đất”.

Mấy năm đầu tiên, bước chân các môn đệ vẫn chỉ quẩn quanh trong thành Giêrusalem. Phải đợi đến khi cơn bách hại bùng lên sau cái chết của thầy Têphanô, họ mới bị đẩy ra bốn phương tám hướng. Và rồi những cánh cửa mới lần lượt mở ra, cánh cửa sau lại bất ngờ hơn cánh cửa trước. Đầu tiên là một thành phố của người Samari vốn bị dân Do Thái khinh miệt; tiếp đến là một vị đại quan người châu Phi ngồi đọc sách trên cỗ xe giữa đường sa mạc; rồi đến gia đình một viên sĩ quan quân đội Rôma; và cuối cùng là một đại đô thị sầm uất, nơi những người tin theo Chúa Giêsu lần đầu tiên được gọi bằng một cái tên mới.
Niềm vui trên đất Samari
Thầy Philípphê là người bạn đồng lao cộng khổ với thầy Têphanô trong nhóm bảy thầy phó tế đầu tiên, chứ không phải vị Tông đồ trùng tên trong Nhóm Mười Hai. Khi cơn bắt bớ nổ ra, ông rời Giêrusalem đi lên hướng bắc và đặt chân đến miền Samari.
Giữa người Do Thái và người Samari vốn có một mối thâm thù đã kéo dài hơn bảy thế kỷ. Chuyện bắt nguồn từ thời đế quốc Átsua đánh chiếm vương quốc Ítraen miền Bắc, bắt dân bản xứ đi lưu đày rồi đưa dân ngoại bang từ nơi khác đến định cư xen kẽ tại các thành thị miền Samari. Bởi thế, người Do Thái chính thống luôn coi dân Samari là giống dân lai căng, thờ phượng Thiên Chúa sai lạc, nhất là từ khi họ tự ý xây một ngôi đền thờ riêng trên núi Garidim để đối trọng với Đền Thờ Giêrusalem. Trong Tin Mừng Thánh Gioan, người phụ nữ Samari bên bờ giếng Giacóp từng nói thẳng với Chúa Giêsu: “Cha ông chúng tôi thờ phượng Thiên Chúa trên ngọn núi này, còn các ông lại bảo Giêrusalem mới là nơi phải thờ phượng”; và chính Thánh Gioan cũng ghi chú rõ: “Người Do Thái vốn không giao thiệp với người Samari”.
Nhiều người Do Thái nghiêm nhặt khi đi từ miền bắc xuống miền nam thà chịu khó đi đường vòng thật xa chứ nhất định không chịu bước chân qua đất Samari. Theo sử gia Josephus, những đoàn khách hành hương từ Galilê đi tắt qua ngả Samari để lên Giêrusalem dự lễ đôi khi đã chạm trán đổ máu với dân bản xứ. Ngay cả khi Chúa Giêsu đi ngang qua vùng này, cũng có ngôi làng Samari đóng cửa không chịu đón tiếp chỉ vì biết Người đang hướng về Giêrusalem, khiến hai anh em Giacôbê và Gioan nóng mặt xin Thầy cho gọi lửa từ trời xuống thiêu rụi họ như ngôn sứ Êlia năm xưa.
Thế mà giờ đây, thầy phó tế Philípphê lại mạnh dạn bước thẳng vào vùng đất đầy định kiến ấy và lớn tiếng rao giảng về Chúa Kitô. Dân chúng Samari đồng lòng lắng nghe lời ông và tận mắt chứng kiến những phép lạ ông làm: quỷ dữ bị trục xuất khỏi nhiều người, kẻ bại liệt và người què quặt được đứng dậy bước đi. Thánh Luca gói trọn bầu khí đổi mới của cả vùng đất ấy trong một câu ngắn gọn: “Thành ấy tràn ngập niềm vui”.
Bấy giờ trong thành có một người tên là Simon, vốn hành nghề phù thủy, thường gọi là Simon Phù Thủy để phân biệt với Thánh Simon Phêrô. Từ lâu, ông ta dùng tà thuật làm dân Samari lác mắt và tự xưng mình là một bậc vĩ nhân. Từ người lớn đến trẻ nhỏ trong thành ai cũng nể phục, tôn ông ta là “Quyền Năng Cao Cả của Thiên Chúa”. Nhưng khi chứng kiến những phép lạ thật sự do thầy Philípphê thực hiện nhân danh Chúa Giêsu, chính ông Simon này cũng phải tâm phục khẩu phục, tin theo và xin lãnh nhận phép Rửa Tội.
Tin lành từ miền Samari bay về tới Giêrusalem, các Tông đồ liền cử ông Phêrô và ông Gioan xuống tận nơi. Chính ông Gioan ngày trước từng xin Chúa cho lửa từ trời xuống thiêu hủy làng mạc Samari, nay lại đặt chân đến đây để cầu nguyện cho bà con Samari được tràn đầy ân sủng. Hai vị Tông đồ cầu nguyện và “đặt tay trên họ, và họ nhận được Chúa Thánh Thần”. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo nhắc lại chính biến cố này khi giải thích về cội nguồn của Bí tích Thêm Sức, bí tích ban tràn đầy Chúa Thánh Thần để kiện toàn ân sủng của phép Rửa Tội.
Thấy các Tông đồ đặt tay trên ai thì người ấy nhận được Chúa Thánh Thần, ông Simon Phù Thủy liền nổi máu nghề nghiệp cũ. Ông ta đem một túi tiền đến dúi vào tay hai vị Tông đồ mà ngã giá: “Xin hai ông cũng ban cho tôi quyền năng ấy, để hễ tôi đặt tay trên ai thì người đó cũng nhận được Thánh Thần”.

Thánh Phêrô nghiêm giọng quở trách: “Tiền bạc của ông cứ việc chết theo ông đi, vì ông tưởng có thể lấy tiền bạc mà mua được ân huệ của Thiên Chúa ban sao!” Ngài vạch rõ tâm địa ông ta không ngay thẳng trước mặt Chúa và khuyên ông phải thật lòng ăn năn sám hối. Hoảng sợ trước lời cảnh cáo ấy, Simon vội vã van xin: “Xin hai ông cầu nguyện cùng Chúa cho tôi với, để những điều hai ông vừa nói đừng giáng xuống trên đầu tôi”. Sách Công vụ không nhắc gì thêm về số phận của nhân vật này nữa.
Về sau trong lịch sử Hội Thánh, khi có những kẻ dùng tiền bạc để mua bán các chức vụ giáo sĩ hay các đồ vật thánh thiêng, giáo luật đã lấy chính tên của ông Simon này để đặt tên cho tội ấy là simonia, tội buôn thần bán thánh. Sách Giáo lý dạy rất rõ: mọi ân sủng thiêng liêng đều là quà tặng nhưng không của Thiên Chúa, không một ai có quyền chiếm đoạt làm của riêng hay đem ra đổi chác bằng tiền bạc.
Vị đại quan ngồi đọc sách trên cỗ xe
Sau khi hoàn tất sứ vụ, Phêrô và Gioan lên đường trở về Giêrusalem, dọc đường còn ghé vào rao giảng Tin Mừng cho nhiều làng mạc khác của người Samari. Riêng thầy Philípphê lại nhận được một chỉ dẫn rất lạ lùng từ sứ thần của Chúa: “Hãy đứng dậy, đi về hướng nam, theo con đường từ Giêrusalem xuống Gaza; con đường ấy vắng vẻ lắm”. Xét theo tính toán con người thì lệnh truyền ấy thật khó hiểu: công cuộc truyền giáo ở Samari đang đà thuận lợi, dân chúng đang lũ lượt kéo đến nghe giảng, cớ sao lại bảo bỏ đi ra một con đường sa mạc heo hút bóng người? Thầy Philípphê không một lời thắc mắc, đứng dậy lên đường.
Đang rảo bước trên con đường hoang vắng ấy, ông bắt gặp một cỗ xe ngựa đang lăn bánh. Ngồi trên xe là “một người Êthiôpi, một hoạn quan có quyền cao chức trọng dưới triều nữ hoàng Kanđakê xứ Êthiôpi, kiêm tổng quản toàn bộ ngân khố của bà”. Vùng đất được gọi là Êthiôpi thời cổ đại thực ra là vương quốc Kush nằm ở thượng nguồn sông Nin, thuộc lãnh thổ Sudan ngày nay, với kinh đô là thành Mêrôê. Còn chữ Kanđakê không phải là tên riêng của một cá nhân, mà là tước hiệu chung dành cho các vị nữ hoàng trị vì xứ ấy. Vị đại thần giữ kho bạc này vừa vượt qua quãng đường dài ngót nghét hơn một ngàn sáu trăm cây số để lên Giêrusalem thờ phượng Thiên Chúa, và nay đang trên đường trở về quê hương.
Nhưng đằng sau vẻ hào nhoáng quyền quý ấy lại là một nỗi tủi phận thầm kín. Kinh Thánh ghi rõ ông là một “hoạn quan”, tức là người đã bị tước bỏ khả năng sinh sản theo lệ thường của các quan hầu cận nơi cung cấm thời xưa. Mà theo quy định khắt khe của Luật Môsê trong sách Đệ Nhị Luật, những người thân thể bị tổn thương như thế “không được phép gia nhập cộng đoàn của Đức Chúa”. Lặn lội vạn dặm đường xa tìm về Đền Thờ với cả tấm lòng thành kính, nhưng chiếu theo chữ nghĩa lề luật, ông vẫn chỉ là kẻ bị chặn lại bên ngoài cánh cửa. Một vị đại quan giàu sang tột bậc, nhưng trong đời sống tâm linh lại mang mặc cảm của một kẻ bị gạt ra bên lề.
Ngồi trên cỗ xe lắc lư, ông mở cuộn sách ngôn sứ Isaia ra đọc. Người thời cổ đại có thói quen khi đọc sách đều đọc thành tiếng, nên khi Chúa Thánh Thần thúc giục thầy Philípphê: “Hãy tiến lại gần và đi sát theo cỗ xe ấy”, thầy chạy lại bên cạnh thì nghe rõ tiếng vị quan đang ngâm nga đọc. Chính trong sách ngôn sứ Isaia cũng có những lời ủi an đầy hy vọng dành riêng cho những người cùng cảnh ngộ như ông: “Đừng để người hoạn quan than thở rằng: ‘Thân tôi chỉ là một gốc cây khô héo!’” Thiên Chúa hứa với những hoạn quan biết giữ lòng trung thành với Ngài rằng Ngài sẽ ban cho họ “một danh thơm và một kỷ niệm còn quý giá hơn cả con trai con gái”.
Lúc thầy Philípphê chạy tới, vị quan đang đọc đến đoạn nói về Người Tôi Trung đau khổ: “Như con chiên bị dẫn đến lò sát sinh, như con cừu câm nín trước mặt kẻ xén lông, Người chẳng hề mở miệng…”
Thầy Philípphê liền cất tiếng hỏi: “Thưa ngài, ngài đọc như thế nhưng có hiểu ý nghĩa đoạn sách ấy không?”

Vị đại quan khiêm tốn đáp: “Làm sao tôi hiểu thấu được, nếu chẳng có ai dẫn giải cho tôi?” Nói rồi, ông ân cần mời thầy Philípphê bước lên xe ngồi cạnh mình.
Ông chỉ vào cuộn sách và hỏi: “Xin ông làm ơn cho tôi biết: vị ngôn sứ viết những lời này là nói về ai vậy? Nói về chính bản thân ông ấy hay là nói về một người nào khác?” Bắt đầu từ chính đoạn Kinh Thánh nói về Con Chiên hiền lành chịu chết ấy, thầy Philípphê mở lời giảng giải cho ông nghe Tin Mừng về Chúa Giêsu.
Cỗ xe tiếp tục lăn bánh thêm một quãng đường nữa thì đi ngang qua một chỗ có nước. Mắt vị quan bỗng sáng lên, ông reo lên như sợ lỡ mất cơ hội: “Kìa, ở đây có nước sẵn! Vậy có điều gì ngăn trở tôi chịu phép Rửa Tội nữa chăng?” Chẳng còn rào cản lề luật nào có thể ngăn cách ông với Thiên Chúa được nữa. Ông lập tức truyền cho phu xe dừng ngựa, cả hai người cùng bước xuống dòng nước, và thầy Philípphê cử hành phép Rửa Tội cho ông.
Sách Công vụ kể tiếp rằng, vừa lúc hai người từ dưới nước bước lên bờ thì “Thần Khí của Chúa đem ông Philípphê đi mất; vị hoạn quan không còn nhìn thấy ông nữa, nhưng cứ hân hoan tiếp tục cuộc hành trình”. Còn thầy Philípphê thì thấy mình có mặt tại vùng Ađốtô, rồi từ đó ông vừa đi vừa rao giảng Tin Mừng qua khắp các thị trấn dọc bờ biển cho đến khi tới thành Xêdarê.

Thực ra, hình bóng những người con của lục địa châu Phi đã hiện diện từ rất sớm trong trang sử cứu độ: ông Simon người Kyrênê ở Bắc Phi đã từng ghé vai vác đỡ thập giá cho Chúa Giêsu trên đường lên đồi Canvê. Nhiều khách hành hương từ Ai Cập cùng miền Libi đã có mặt tại Giêrusalem trong ngày lễ Ngũ Tuần. Nhưng vị đại thần xứ Êthiôpi này là người châu Phi đầu tiên được sách Công vụ thuật lại trọn vẹn hành trình đức tin, từ nỗi khắc khoải trên cỗ xe sa mạc cho đến niềm vui vỡ òa bên dòng nước Rửa Tội.
Dù sách Công vụ không ghi chép thêm về quãng đời sau đó của ông, nhưng sử gia Êusêbiô vào đầu thế kỷ thứ IV có ghi nhận lại một truyền thống cổ xưa rằng: khi trở về quê hương, chính vị quan này đã trở thành nhà truyền giáo đầu tiên đem ánh sáng Chúa Kitô đến cho đồng bào mình, làm ứng nghiệm lời Thánh Vịnh ngàn xưa từng tiên báo rằng xứ Êthiôpi sẽ vươn đôi tay hướng về Thiên Chúa.
Hai ngôi nhà bên bờ Địa Trung Hải
Dọc theo bờ biển Địa Trung Hải thuở ấy có hai ngôi nhà cách nhau chừng năm mươi cây số, nhưng lại thuộc về hai thế giới hoàn toàn đối lập nhau.
Ngôi nhà thứ nhất nằm ở Giôphê, một thương cảng cổ xưa của người Do Thái, nơi năm xưa ngôn sứ Giôna từng xuống tàu trốn chạy lệnh Chúa sai đi giảng cho thành ngoại bang Ninivê. Bấy giờ, ông Phêrô được các tín hữu mời đến Giôphê khi một nữ môn đệ đạo đức tên là Tabitha, cũng gọi là Đọcca, lâm bệnh qua đời. Sinh thời, bà là người “giàu lòng nhân ái và hay làm việc từ thiện”. Khi ông Phêrô đến nơi, các bà góa nghèo đứng vây quanh ông, vừa khóc vừa giơ ra những chiếc áo trong áo ngoài mà chính tay bà Tabitha đã may cho họ. Thánh Phêrô cho mọi người ra ngoài, quỳ xuống cầu nguyện tha thiết rồi quay sang thi hài bà mà truyền: “Tabitha, hãy trỗi dậy!”, và bà mở mắt sống lại. Sau phép lạ ấy, ông Phêrô lưu lại Giôphê khá lâu, chọn ở trọ tại nhà một người làm nghề thuộc da tên là Simon.

Chỉ riêng chi tiết trọ tại nhà ông “Simon thợ thuộc da” này cũng đã là một bước chuyển biến lớn trong nếp nghĩ của vị Tông đồ trưởng. Nghề thuộc da thời cổ đại đòi hỏi người thợ ngày nào cũng phải tiếp xúc với xác súc vật chết để lột da và ngâm hóa chất. Vì thế, theo luật thanh sạch của Do Thái giáo, người làm nghề này bị coi là luôn ở trong tình trạng ô uế nghi lễ. Chưa kể mùi hôi thối nồng nặc của xưởng da khiến luật Mishnah quy định các xưởng thuộc da phải nằm cách xa khu dân cư ít nhất năm mươi khuỷu tay, khoảng hơn hai mươi mét. Suốt cả cuộc đời giữ đạo nghiêm ngặt từ nhỏ, hẳn chưa bao giờ ông Phêrô nghĩ có ngày mình lại ăn dầm ở dề trong ngôi nhà ven biển của một người thợ thuộc da bị xã hội xa lánh như thế. Có lẽ Chúa đang âm thầm tập cho ông quen dần với việc bước qua những ranh giới cũ kỹ của con người.
Ngôi nhà thứ hai nằm ở thành Xêdarê, cách Giôphê khoảng năm mươi cây số về phía bắc. Khác hẳn với Giôphê cổ kính của người Do Thái, Xêdarê là một đô thị tân kỳ mang đậm dấu ấn ngoại bang, do vua Hêrôđê Cả cho xây dựng từ khoảng năm 22 đến năm 10 trước Công nguyên để tôn vinh hoàng đế Rôma Xêda Augustô. Thành phố sở hữu một hải cảng nhân tạo khổng lồ, một đền thờ nguy nga dâng kính nữ thần Rôma và hoàng đế Augustô, cùng các doanh trại quân đội và dinh thự làm thủ phủ hành chính cho các tổng trấn Rôma cai trị xứ Giuđê. Năm 1961, các nhà khảo cổ đã tìm thấy tại đây một phiến đá khắc tên tổng trấn Phongxiô Philatô. Đối với người Do Thái yêu nước, Xêdarê đích thị là sào huyệt của quân xâm lược ngoại bang trên đất tổ.
Sau chuyến hành trình rao giảng dọc bờ biển, thầy phó tế Philípphê đã chọn dừng chân lập nghiệp tại chính thành Xêdarê này. Hơn hai mươi năm sau, khi Thánh Phaolô ghé trọ nhà ông tại đây, sách Công vụ cho biết ông có bốn người con gái đồng trinh được ơn nói tiên tri.
Và cũng ngay tại thủ phủ quân sự Xêdarê ấy, có một viên sĩ quan Rôma tên là Côrnêliô, giữ chức đại đội trưởng, tức bách phu trưởng, chỉ huy khoảng một trăm quân lính, thuộc đơn vị mang tên “Cơ đội Ý”. Dù là một võ quan ngoại giáo thuộc quân đội chiếm đóng, ông Côrnêliô lại được Thánh Luca mô tả là một người “đạo đức, cùng với toàn thể gia quyến đều kính sợ Thiên Chúa, thường rộng tay bố thí giúp đỡ dân Do Thái và liên lỉ cầu nguyện cùng Thiên Chúa”. Trong xã hội thời bấy giờ, những người ngoại bang có lòng ngưỡng mộ độc thần giáo của Ítraen, giữ các giới răn đạo đức và lui tới hội đường nghe giảng, nhưng chưa chịu phép cắt bì để gia nhập hẳn vào dân Do Thái. Họ được gọi chung là nhóm “những người kính sợ Thiên Chúa”. Ông Côrnêliô thuộc nhóm người thiện tâm ấy.

Vào khoảng ba giờ chiều một ngày nọ, đúng vào giờ cầu nguyện chiều theo truyền thống Do Thái, khi đang cầu nguyện tại nhà ở Xêdarê, ông Côrnêliô bỗng thấy sứ thần của Thiên Chúa hiện ra và gọi đích danh tên mình. Vừa kinh ngạc vừa sợ hãi, vị sĩ quan thưa: “Thưa Ngài, có chuyện gì thế ạ?” Sứ thần đáp: “Những lời cầu nguyện và những việc bác ái của ông đã thấu tới tòa Thiên Chúa và được Ngài thương nhớ đến”. Rồi sứ thần dặn ông hãy lập tức sai người đi xuống cảng Giôphê, tìm đến ngôi nhà của ông Simon thợ thuộc da nằm sát bờ biển để mời một người tên là Simon Phêrô về đây. Ngay khi sứ thần khuất đi, ông Côrnêliô gọi hai gia nhân thân tín cùng một người lính cận vệ đạo đức tới, kể lại toàn bộ câu chuyện rồi phái họ lên đường đi Giôphê.
Tấm khăn lớn thả xuống từ trời
Trưa hôm sau, đúng vào lúc ba người khách từ Xêdarê đang rảo bước tiến gần tới cổng thành Giôphê, ông Phêrô đi lên sân thượng ngôi nhà bên bờ biển để cầu nguyện giờ trưa. Lúc ấy bụng ông đã đói cồn cào và muốn dùng bữa. Trong khi người nhà ở dưới bếp còn đang tất bật nấu nướng, trên sân thượng, ông Phêrô rơi vào trạng thái xuất thần.
Ông thấy bầu trời mở ra, và có một vật gì trông giống như một tấm khăn vải lớn buộc túm bốn góc đang từ từ hạ xuống mặt đất. Nhìn vào bên trong tấm khăn, ông thấy chen chúc đủ mọi giống thú vật bốn chân trên cạn, thú dữ trong rừng, các loài bò sát và chim chóc trên trời, nghĩa là lẫn lộn cả những loài vật thanh sạch lẫn những loài vật mà Luật Môsê cấm ngặt người Do Thái không được đụng tới. Rồi có tiếng từ trời phán bảo ông: “Phêrô, hãy đứng dậy, làm thịt mà ăn đi!”
Theo phản xạ tự nhiên của một người Do Thái giữ đạo từ tấm bé, ông Phêrô vội vàng xua tay từ chối: “Lạy Chúa, chẳng khi nào con dám thế! Vì từ nhỏ tới lớn chưa bao giờ con ăn một thứ gì ô uế hay không thanh sạch cả!” Phản ứng ấy của ông không phải là chuyện kén chọn khẩu vị, mà là vấn đề sống còn của đức tin Do Thái. Sách Macabê quyển thứ nhất trong Cựu Ước từng ghi lại trang sử bi tráng mới cách đó khoảng hai thế kỷ dưới thời vua ngoại bang Antiôkhô IV. Biết bao người Do Thái trung kiên đã thà chịu cực hình và chấp nhận cái chết chứ nhất định không chịu nuốt một miếng thịt heo hay thức ăn ô uế để khỏi phản bội giao ước với Thiên Chúa.
Tiếng từ trời lại phán với ông lần thứ hai: “Những gì Thiên Chúa đã tuyên bố là thanh sạch, thì ngươi chớ có gọi là ô uế!” Câu chuyện lặp đi lặp lại đúng ba lần như thế, rồi tấm khăn lớn liền được kéo bổng trở lên trời.

Ông Phêrô còn đang ngồi ngẩn ngơ trên sân thượng, chưa hiểu thị kiến kỳ lạ vừa rồi có hàm ý gì, thì vừa vặn ba người do ông Côrnêliô phái tới đã đứng ngay dưới cổng nhà ông thợ thuộc da và hỏi thăm xem có ông Simon Phêrô trọ ở đây không. Ngay lúc ấy, Chúa Thánh Thần phán bảo trong lòng ông: “Kìa, có ba người đang đi tìm anh đấy. Hãy đứng dậy đi xuống dưới nhà và cứ yên tâm đi theo họ, đừng ngần ngại phân vân gì cả, vì chính Ta đã sai họ đến!”
Bước qua ngưỡng cửa nhà người ngoại giáo
Sau khi mời ba người khách ở lại nghỉ đêm, sáng hôm sau, ông Phêrô cùng họ lên đường đi Xêdarê, có thêm sáu anh em tín hữu gốc Do Thái tại Giôphê tháp tùng. Đến ngày kế tiếp thì đoàn người tới Xêdarê. Tại tư dinh của mình, viên đại đội trưởng Côrnêliô đã mời sẵn đông đủ họ hàng thân thích và bạn bè chí cốt cùng tề tựu để chờ đón vị khách quý.
Ông Phêrô vừa bước chân qua cổng, ông Côrnêliô đã vội vã chạy ra đón, rồi sấp mình xuống ngay dưới chân vị Tông đồ mà bái lạy. Một cảnh tượng thật khó tin trong thế giới cổ đại: một vị sĩ quan quân đội đế quốc Rôma có quyền sinh sát trong tay lại đang quỳ rạp dưới đất trước mặt một ngư phủ quê mùa thuộc dân tộc bị đô hộ. Ông Phêrô vội cúi xuống nâng vị sĩ quan đứng lên và nói: “Xin ông đứng dậy cho! Chính tôi đây cũng chỉ là một người phàm như ông mà thôi”.

Bước vào trong sảnh đường, thấy đông đảo người ngoại giáo đang ngồi chật nhà, ông Phêrô cất lời tâm sự thật lòng. Ông nhắc rằng theo luật lệ Do Thái, việc một người Do Thái kết giao thân mật hay bước chân vào nhà một người ngoại bang vốn là điều cấm kỵ, vì sợ bị lây nhiễm sự ô uế nghi lễ. Nhưng rồi ông nói ngay đến sự thay đổi mà Chúa vừa dạy ông hôm qua: “Thế nhưng Thiên Chúa vừa chỉ cho tôi thấy rõ rằng: tôi không được phép gọi bất cứ một con người nào là phàm tục hay ô uế nữa!” Đến lúc này, ông Phêrô đã vỡ lẽ hoàn toàn ý nghĩa của tấm khăn trên sân thượng: hóa ra Thiên Chúa không nói chuyện thức ăn, mà đang dạy ông về cái nhìn đối với con người.
Ông Côrnêliô liền thuật lại cho vị Tông đồ nghe chuyện sứ thần hiện ra với mình ba ngày trước, rồi trang trọng kết lời: “Vậy giờ đây, tất cả chúng tôi đều có mặt đầy đủ trước nhan Thiên Chúa, sẵn sàng lắng nghe mọi điều mà Chúa đã truyền dạy cho ông”.
Nghe những lời khiêm cung ấy, Thánh Phêrô xúc động mở lời: “Quả thật, bây giờ tôi mới thấm thía rằng Thiên Chúa không hề thiên vị ai! Nhưng ở bất cứ dân tộc nào, hễ ai biết kính sợ Người và sống ăn ngay ở lành, thì đều được Người thương đón nhận”. Rồi ông bắt đầu kể cho cả gia đình vị sĩ quan nghe cuộc đời của Chúa Giêsu thành Nadarét, Đấng đã được Thiên Chúa xức dầu bằng Chúa Thánh Thần và quyền năng, đã “đi khắp nơi làm ơn làm phúc và chữa lành mọi kẻ bị ma quỷ kiềm chế, bởi vì Thiên Chúa ở cùng Người”. Ông kể về cái chết trên thập giá, về sự phục sinh vinh hiển vào ngày thứ ba và sứ mạng làm chứng của các Tông đồ. Hằng năm, trong Thánh lễ ngày Chúa Nhật Phục Sinh, người Công giáo trên toàn thế giới vẫn được nghe lại đoạn bài giảng này trong bài đọc thứ nhất.
Điều bất ngờ nhất là khi ông Phêrô còn đang giảng dở câu chuyện, chưa kịp nói đến lời kết, thì Chúa Thánh Thần đã ùa xuống ngự trên tất cả những người ngoại giáo đang ngồi lắng nghe trong nhà. Sáu tín hữu gốc Do Thái đi cùng ông Phêrô từ Giôphê đứng trố mắt sững sờ, “vì thấy ân huệ Chúa Thánh Thần cũng được đổ tràn xuống trên cả các dân ngoại nữa”. Họ nghe thấy gia đình ông Côrnêliô bắt đầu nói các thứ tiếng lạ và lớn tiếng ca tụng Thiên Chúa, giống hệt như cảnh tượng đã xảy ra cho các Tông đồ trong buổi sáng lễ Ngũ Tuần tại Giêrusalem.

Trước một “Lễ Ngũ Tuần của dân ngoại” diễn ra ngay trước mắt mình, ông Phêrô quay sang hỏi các anh em đi cùng: “Những người này đã nhận được Chúa Thánh Thần giống hệt như chúng ta, vậy còn ai có thể ngăn cản không cho họ chịu phép Rửa Tội bằng nước nữa chăng?” Không một ai dám có ý kiến phản đối. Ông Phêrô liền truyền làm phép Rửa Tội nhân danh Chúa Giêsu Kitô cho toàn thể gia đình vị sĩ quan Rôma, và nhận lời nài nỉ ở lại chung sống với họ thêm ít ngày.
Khi tin tức về sự việc ấy bay về tới Giêrusalem và khi ông Phêrô trở về thủ đô, một số tín hữu gốc Do Thái bảo thủ, mà sách Công vụ gọi là “nhóm những người thuộc phe cắt bì”, đã gay gắt lên tiếng chỉ trích ông: “Tại sao ông lại dám bước vào nhà những kẻ không cắt bì và còn ngồi ăn uống chung với họ như thế?”
Thay vì đôi co tranh lý lẽ, Thánh Phêrô chỉ từ tốn kể lại theo đúng trình tự đầu đuôi mọi việc Chúa đã làm: từ thị kiến tấm khăn ba lần hạ xuống trên sân thượng ở Giôphê, chuyện ba người khách gõ cửa, cho đến cảnh Chúa Thánh Thần bất ngờ đổ xuống trên gia đình người lính Rôma ngay khi ông đang giảng dạy. Rồi vị Tông đồ trưởng khép lại lời giải trình bằng một câu hỏi làm tất cả phải lặng người: “Vậy nếu Thiên Chúa đã ban cho họ cùng một ân huệ y hệt như đã ban cho chúng ta là những người tin vào Chúa Giêsu Kitô, thì hỏi tôi là ai mà dám cả gan ngăn cản đường lối của Thiên Chúa?”
Nghe đến đó, những người vừa lớn tiếng trách móc ông liền dịu xuống, không ai bảo ai đều thinh lặng và cất lời tôn vinh Thiên Chúa: “Vậy ra Thiên Chúa cũng đã ban cho cả các dân ngoại ơn ăn năn sám hối để được sự sống đời đời!”
Dĩ nhiên, cuộc tranh luận về việc người ngoại giáo theo đạo có phải chịu phép cắt bì và giữ Luật Môsê hay không sẽ còn bùng lên một lần nữa gay gắt hơn, buộc các Tông đồ phải triệu tập Công đồng Giêrusalem để phân định dứt khoát. Nhưng kể từ buổi chiều dưới mái nhà viên sĩ quan Côrnêliô tại Xêdarê hôm ấy, cánh cửa Hội Thánh đã mở toang: Tin Mừng cứu độ không còn là đặc quyền riêng của một dân tộc nào nữa.
Thành phố Antiôkhia và tên gọi mới: “Kitô hữu”
Trở lại với những người tín hữu phải tản cư sau cái chết của thầy Têphanô: bước chân của họ không chỉ dừng lại ở miền Samari mà còn tiến xa hơn nhiều về phía bắc, vươn tới vùng Phênixi, ra đảo Síp và đến tận đại đô thị Antiôkhia. Có điều trong thời gian đầu, đi tới đâu họ cũng chỉ rao giảng Tin Mừng đóng khung trong phạm vi các cộng đồng kiều bào Do Thái mà thôi.
Thành Antiôkhia nằm bên bờ sông Orontes, thuộc miền nam Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Sử gia Josephus xếp Antiôkhia là đô thị phồn hoa lớn thứ ba của toàn cõi đế quốc Rôma, chỉ đứng sau thủ đô Rôma và thành Alêxanđria bên Ai Cập. Các sử gia ước tính có hơn một trăm ngàn cư dân sinh sống tại đây: người Hy Lạp, người Xyri, người Rôma, người Do Thái cùng thương nhân khắp nơi hội tụ về, sống chen chúc giữa những đại lộ lát đá cẩm thạch.
Chính tại thành phố đa văn hóa nhộn nhịp ấy, một số tín hữu vô danh quê ở đảo Síp và miền Kyrênê đã làm một việc mới: khi đến Antiôkhia, thay vì chỉ vào hội đường Do Thái, họ bắt đầu trực tiếp ngỏ lời với cả những người Hy Lạp ngoại giáo, loan báo cho họ biết Tin Mừng về Chúa Giêsu. Lần này không chỉ là một gia đình riêng lẻ như nhà ông Côrnêliô ở Xêdarê nữa, mà là cả một phong trào lan rộng giữa lòng một đại đô thị. Thánh Luca ghi nhận: “Bàn tay Chúa ở cùng họ, nên có một số rất đông người đã tin theo và trở về cùng Chúa”.
Khi tin vui ấy báo về tới Giêrusalem, Hội Thánh mẹ liền cử ông Barnaba lên đường đi Antiôkhia để tìm hiểu và nâng đỡ cộng đoàn mới. Đây chính là ông Giuse Barnaba quê ở đảo Síp từng bán ruộng dâng tiền cho các Tông đồ ở những chương trước, người mang biệt hiệu là “người con của sự ủi an”. Tới Antiôkhia, tận mắt chứng kiến ân sủng Thiên Chúa đang tuôn đổ dồi dào trên những người anh em gốc dân ngoại, ông Barnaba mừng rỡ và hết lòng khích lệ họ giữ vững lòng trung thành với Chúa; bởi như Thánh Luca nhận xét: “ông là một người đạo đức tốt lành, đầy Chúa Thánh Thần và lòng tin”.
Thấy số người theo đạo mỗi ngày một đông mà sức mình thì có hạn, ông Barnaba liền lặn lội đi sang thành Tácxô để tìm một người bạn cũ mà ông hằng tin tưởng về phụ giúp mình. Người bạn ấy là ai, chương kế tiếp sẽ kể rõ. Chỉ biết rằng khi đưa được người bạn ấy về tới Antiôkhia, cả hai ông đã cùng làm việc miệt mài trong suốt một năm tròn để giảng dạy và đào tạo một đám đông tín hữu tại đây.
Và cũng chính tại Antiôkhia, các môn đệ nhận một cái tên mới: “Tại Antiôkhia, lần đầu tiên các môn đệ được gọi là Kitô hữu”. Tiếng Hy Lạp là Christianoi, nghĩa là “những người thuộc về Đức Kitô”. Trước đó, các tín hữu thường tự gọi nhau là “anh em”, “các thánh”, hay “những người theo Đạo”, tức theo Con Đường, và người ngoài chỉ coi họ là một nhánh nhỏ bên trong Do Thái giáo. Nhưng tại Antiôkhia, khi thấy một cộng đoàn gồm đông đảo cả người Hy Lạp lẫn người Do Thái cùng quây quần thờ phượng Đức Giêsu Kitô, dân cư trong thành đã ghép tên Christos với đuôi từ tiếng Latinh -iani để đặt tên cho nhóm người mới mẻ này, tương tự như cách gọi Hêrôđiani để chỉ những người thuộc phe vua Hêrôđê. Có lẽ ban đầu đó chỉ là một cái tên do người ngoại đặt ra để phân biệt, nhưng các môn đệ đã hãnh diện đón nhận danh xưng ấy và mang nó đi khắp cùng bờ cõi trái đất cho đến tận ngày nay.

Cuối đoạn trình thuật, Thánh Luca kể thêm một câu chuyện nhỏ nhưng thật ấm lòng. Dạo ấy, có mấy vị ngôn sứ từ Giêrusalem đi xuống Antiôkhia. Một người trong số họ tên là Agabô được Chúa Thánh Thần soi sáng đã đứng lên báo trước rằng sắp có một nạn đói lớn xảy ra trên khắp thiên hạ. Lời tiên tri ấy đã ứng nghiệm thật dưới triều hoàng đế Rôma Claudiô, trị vì từ năm 41 đến năm 54. Sử sách ngoài đời, trong đó có sử gia Josephus, ghi nhận rằng vùng đất Giuđê đã lâm vào cảnh mất mùa đói kém thê thảm trong những năm ấy. Thái hậu Hêlêna của tiểu vương quốc Ađiabênê, một người mới cải đạo sang Do Thái giáo, đã phải xuất tiền mua lúa mì từ Ai Cập và trái vả khô từ đảo Síp chở về cứu đói cho dân thành Giêrusalem.
Nghe lời báo trước về cơn hoạn nạn sắp ập xuống trên các anh chị em ở Đất Thánh, các tín hữu trẻ tuổi tại Antiôkhia, mà phần lớn là những người gốc dân ngoại, đã lập tức hành động. “Các môn đệ quyết định mỗi người tùy theo khả năng của mình mà quyên góp tiền của gửi về cứu trợ các anh em đang sống tại miền Giuđê”. Số quà bác ái nghĩa tình ấy được họ trao tận tay ông Barnaba và người bạn đồng hành vừa từ Tácxô trở về để mang lên chuyển cho các bậc kỳ lão tại Giêrusalem.

Những người dân ngoại mới hôm qua còn bị coi là “ô uế” và xa lạ, thì hôm nay, nhờ tình thương của Chúa Kitô, lại đang gom góp từng đồng tiền, từng đấu gạo gửi về nuôi sống chính những người anh em Do Thái tại quê hương của Đấng Cứu Thế.
Những người dân ngoại mới hôm qua còn bị coi là “ô uế” và xa lạ, thì hôm nay, nhờ tình thương của Chúa Kitô, lại đang gom góp từng đồng tiền, từng đấu gạo gửi về nuôi sống chính những người anh em Do Thái tại quê hương của Đấng Cứu Thế.
Chương 10 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Tại Antiôkhia, lần đầu tiên các môn đệ được gọi là Kitô hữu.”
Những người trong chương
- Philípphê · Nhiều năm sau, ông sống ở Xêdarê với bốn cô con gái nói tiên tri (Cv 21,8-9). Đừng lẫn ông với tông đồ Philípphê.
- Vị quan Êthiôpi · Hội Thánh Êthiôpi coi ông là người đầu tiên đem Tin Mừng về xứ mình. Nhưng “Êthiôpi” trong Kinh Thánh là vương quốc Kush, nay thuộc Sudan, nơi còn kim tự tháp của các nữ hoàng Kanđakê.
- Người Samari · Vài trăm người còn sống dưới chân núi Garizim và gần Tel Aviv, giữ nghi lễ của cha ông.
Nơi ấy hôm nay
- Xêdarê nằm bên bờ biển Ítraen, nay là công viên khảo cổ quốc gia Caesarea. Chính ở đây người ta tìm thấy tấm bia khắc tên Philatô.
- Giôphê nay là Jaffa, một phần của thành phố Tel Aviv. Cv 9,43 ghi Phêrô trọ nhà Simon thợ thuộc da.
- Antiôkhia nay là Antakya, miền nam Thổ Nhĩ Kỳ. Josephus gọi đây là thành phố thứ ba của thế giới Rôma. Gần đó có Hang thánh Phêrô, tương truyền là nơi họp của các Kitô hữu đầu tiên.
Muốn đọc thêm
Cv 8–11 · Cv 10,1-48 · Êusêbiô, Giáo sử 2,1 · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1315 · newadvent.org
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Đọc thêm · Chương 8Vàng bạc thì tôi không có: quyền năng danh Chúa Giêsu và những thử thách đầu tiên
Đọc thêm · Chương 9Thầy Têphanô ngã xuống: vị tử đạo tiên khởi và những đốm than hồng truyền giáo
Đọc thêm · Chương 13Những năm chuẩn bị và cuộc họp ở Giêrusalem: hành trình truyền giáo đầu tiên và cánh cửa tự do cho muôn dân
Đọc thêm · Chương 19Phêrô ở RômaHình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 11
Saolô, người đi bắt đạo: lòng nhiệt thành mù quáng và hành trình về Đamát
Một học trò giỏi của thầy Gamaliên vì sao lại đi lùng bắt từng nhà những người theo Con Đường?
Khoảng 14 phút đọc







