Bỏ qua, tới nội dung
Năm 1374–1414 · Praha và các thành phố bên sông IJssel

Chương 84

Jan Hus và những người sống đạo đơn sơ

Năm 1374–1414 · Praha và các thành phố bên sông IJssel

Giáo hoàng Grêgôriô XI … Grêgôriô XIIHoàng đế Charles IV … Sigismund

Tháng Bảy năm 1412, giữa lòng kinh thành Praha cổ kính, có ba chàng trai trẻ bị lính áp giải bắt giữ ngay trong nhà thờ.

Năm ấy, nơi ấy

Năm 1374–1414 (và Gương Chúa Giêsu, khoảng 1418–1427)

  1. Praha (nhà nguyện Bêlem)
  2. Kozí Hrádek
  3. Deventer
  4. Zwolle (núi Thánh Agnès)
Jan Hus giảng ở Praha rồi nương náu miền nam Bohemia. Bên sông IJssel, Groote lập các cộng đoàn sống đạo đơn sơ. Constance là nơi Hus đang tiến tới.
Bắt đầu đọc

Chương 84

Năm 1374–1414 · Praha và các thành phố bên sông IJssel

Nơi chốn
Praha (nhà nguyện Bêlem), Kozí Hrádek, Deventer, Zwolle (núi Thánh Agnès)
Giáo hoàng
Grêgôriô XI … Grêgôriô XII
Hoàng đế
Charles IV … Sigismund

Tháng Bảy năm 1412, giữa lòng kinh thành Praha cổ kính, có ba chàng trai trẻ bị lính áp giải bắt giữ ngay trong nhà thờ. Một người là thợ đóng giày, còn hai người kia là thợ học việc nghèo. Tội của họ là đã dám cất tiếng la ó phản đối giữa lúc một linh mục đang đứng trên tòa giảng cổ võ bà con giáo dân bỏ tiền mua những tờ giấy chứng nhận Ơn Toàn Xá, thứ giấy tha tội mà Tòa Thánh cho người đem đi rao bán suốt mùa hè năm ấy. Tòa án thành phố đã vội vã kết án chém đầu cả ba người ngay trong ngày.

Hay tin dữ, dân chúng Praha đau xót kéo nhau đến nhận xác. Các sinh viên đại học nghẹn ngào khiêng thi thể ba người thợ nghèo qua từng góc phố, vừa đi vừa cất cao bài thánh ca Latinh tôn vinh các vị tử đạo: Isti sunt sancti, nghĩa là “Đây chính là các thánh”. Họ đưa ba thi hài về an táng trong một ngôi nguyện đường nổi tiếng ở khu phố cổ: Nhà nguyện Bêlem.

Đứng ở cửa đón đoàn người là vị linh mục phụ trách tòa giảng của nhà nguyện. Ngài rưng rưng gọi ba người thanh niên xấu số ấy là những vị tử đạo vì chân lý. Tên ngài là Cha Jan Hus.

Chính ngài, chỉ vài tuần lễ trước đó, đã can đảm đứng trên tòa giảng tố giác việc lạm dụng buôn bán Ơn Toàn Xá, và chính lời giảng đầy nhiệt huyết của ngài đã thôi thúc ba người thợ trẻ dám cất tiếng. Nhưng vị linh mục ấy chẳng thể ngờ rằng, chỉ đúng ba năm sau ngày hôm ấy, chính ngài cũng sẽ bước tiếp con đường máu của họ.

Ngôi nhà nguyện của tiếng nói mẹ đẻ

Cha Jan Hus sinh vào khoảng năm 1370 tại ngôi làng nghèo Husinec ở miền nam xứ Bohemia, nay thuộc Cộng hòa Séc. Trong tiếng Séc bản địa, cái tên Hus có nghĩa là “con ngỗng”. Cậu bé nghèo lặn lội lên kinh đô Praha tìm đường học hành, vừa học vừa làm chân giúp lễ quét dọn nhà thờ để kiếm miếng ăn qua ngày. Sau này, trong một bài giảng chân tình trước bà con giáo dân, ngài đã khiêm nhường thú nhận rằng thuở niên thiếu ngài muốn làm linh mục chủ yếu là mong có được chén cơm manh áo đàng hoàng và được người đời kính trọng. Nhưng rồi ơn Chúa đã hoán cải tâm hồn ngài; năm 1400, ngài chính thức lãnh nhận tác vụ linh mục.

Bohemia thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh. Hoàng đế Charles IV chọn Praha làm kinh đô, xây nhiều công trình nguy nga, và năm 1348 lập ở đây đại học đầu tiên của Trung Âu. Thời Cha Hus, con ông là vua Wenceslas IV trị vì, Praha là một trong những đô thị sầm uất nhất.

Thế nhưng, trong cả trường đại học lẫn các chức sắc cao cấp trong Giáo hội địa phương, người Đức lại nắm trọn quyền bính. Hội đồng đại học chia làm bốn khối bỏ phiếu thì có tới ba khối thuộc về người Đức. Người dân Séc cảm thấy cay đắng như thể mình là kẻ ăn nhờ ở đậu ngay trên chính mảnh đất cha ông.

Năm 1391, hai giáo dân hảo tâm ở Praha bỏ tiền xây một nguyện đường lớn chỉ để giảng Lời Chúa bằng tiếng Séc. Họ đặt tên là Nhà nguyện Bêlem, nghĩa là “Nhà của Bánh”, mong nơi đây bẻ bánh Lời Chúa cho người nghèo. Nhà nguyện chứa được ba ngàn người. Đến năm 1402, Cha Hus được bổ nhiệm làm trưởng ban giảng thuyết tại đây.

Hằng ngày, ngài say sưa giảng Lời Chúa, có ngày giảng tới hai lần. Ngài tự tay soạn những bài thánh ca bằng tiếng Séc với giai điệu bình dân, dễ nhớ để những bác thợ thủ công, những chị tiểu thương đứng trong nhà nguyện cũng có thể đồng thanh cất cao giọng ngợi khen Thiên Chúa. Nhờ đời sống thánh thiện và tài năng thuyết giảng, ngài được mời vào cung làm cha giải tội riêng cho Hoàng hậu Sophia. Truyền thống còn ghi nhận ngài chính là người đã cải tiến bảng chữ cái tiếng Séc, sáng tạo ra các dấu phụ nhỏ đặt trên đầu các mẫu tự Latinh, như các chữ č, š, ř mà người Séc vẫn dùng cho đến ngày nay, để ghi lại chính xác âm điệu mẹ đẻ của quê hương mình.

Nhà nguyện Bêlem bị phá năm 1786, đến thập niên 1950 được dựng lại trên nền cũ; khách đến Praha hôm nay vẫn bước vào được.

Gió từ Oxford và những rạn nứt đức tin

Như chương trước đã kể, sách của Wycliffe theo chân sinh viên từ Oxford về Praha. Cha Hus đọc và rất tâm đắc.

Tuy nhiên, ngài không nhắm mắt đi theo mọi điều Wycliffe viết. Một điều rất quan trọng mà người Công giáo cần nhận rõ: Cha Jan Hus suốt đời chưa từng phủ nhận mầu nhiệm Biến Thể của Bí tích Thánh Thể. Ngài hoàn toàn tin nhận Mình và Máu Thánh Chúa Kitô hiện diện thực sự trong tấm bánh và chén rượu sau lời truyền phép, đúng như giáo lý ngàn đời của Hội Thánh dạy, và ngài kiên trì khẳng định đức tin ấy cho đến hơi thở cuối cùng.

Thế nhưng, ngài lại đồng tình sâu sắc với Wycliffe ở bốn quan điểm cải cách:

  • Hội Thánh đích thực là cộng đoàn mầu nhiệm của những linh hồn được Thiên Chúa tiền định cứu độ.
  • Một vị mục tử nếu đắm chìm trong tội trọng thì không còn tư cách đạo đức để đòi hỏi đoàn chiên phải tùng phục.
  • Lời Chúa trong Kinh Thánh là kim chỉ nam tối thượng của đức tin Kitô giáo.
  • Người tín hữu không có bổn phận phải vâng lời một vị Giáo hoàng nếu mệnh lệnh của ngài đi ngược lại với tinh thần của Tin Mừng.

Năm 1409, giữa cơn khủng hoảng của cuộc Đại Ly Giáo, Vua Wenceslas đã ban hành sắc lệnh Kutná Hora: trao cho khối người Séc ba phiếu biểu quyết trong đại học, còn các khối khác chỉ có một phiếu. Bất bình trước sự thay đổi này, khoảng một ngàn giáo sư và sinh viên người Đức đã rời bỏ Praha kéo sang thành lập Đại học Leipzig. Mùa thu năm ấy, Cha Jan Hus được tín nhiệm bầu làm Viện trưởng Đại học Praha. Ở tuổi bốn mươi, vị linh mục nghèo ngày nào đã trở thành ngọn cờ đầu cho tiếng nói tâm linh và dân tộc của cả xứ sở Bohemia.

Nhưng các vị bề trên phẩm trật tại Praha lại vô cùng lo ngại trước ảnh hưởng của ngài. Tháng Bảy năm 1410, Đức Tổng Giám mục Zbyněk Zajíc đã cho người gom góp khoảng hai trăm cuốn sách của Wycliffe đem ra thiêu hủy ngay giữa sân tòa giám mục, rồi hai ngày sau ngài ban bố sắc lệnh phạt vạ tuyệt thông đối với Cha Hus. Bất chấp án phạt, Cha Hus vẫn vững vàng bước lên tòa giảng Nhà nguyện Bêlem để rao giảng Lời Chúa.

Những tâm hồn sống đạo đơn sơ bên bờ sông IJssel

Cũng trong những năm tháng đầy biến động ấy, ở một góc trời thanh bình khác bên bờ sông IJssel, thuộc đất nước Hà Lan ngày nay, có những người con của Hội Thánh đã chọn cho mình một lối nẻo canh tân đức tin hoàn toàn khác: không tranh đấu ồn ào nơi tòa giảng, mà âm thầm đi vào cõi sâu lắng của nội tâm.

Năm 1374, ở Deventer, Geert Groote, một học giả giàu có, từng đỗ thạc sĩ ở Paris, bệnh nặng thập tử nhất sinh. Thoát chết, ông đổi đời hẳn. Ông bỏ hết bổng lộc, tự tay đốt những sách bói toán mình từng mê, và mở cửa nhà đón những phụ nữ nghèo vào sống đời cầu nguyện chung mà không buộc khấn dòng.

Ngôi nhà của chị em
Ngôi nhà của chị em

Sau đó, thầy Groote đi khắp các xóm làng, dùng tiếng Hà Lan bình dị để kêu gọi bà con thật lòng ăn năn sám hối, sống nếp đời thanh bần, đồng thời thẳng thắn lên án những linh mục sống bê tha, trái luật độc thân. Năm 1383, vì bị gièm pha, Đức Giám mục Utrecht đã rút lại giấy phép giảng thuyết của ông. Một năm sau, năm 1384, người tôi tớ Chúa qua đời vì nhiễm dịch bệnh trong lúc đang tận tụy săn sóc một bệnh nhân nghèo.

Chung quanh thầy Groote và người môn đệ Florens Radewijns, những cộng đoàn nhỏ mọc lên như nấm, mang tên Hội Anh Em và Chị Em Đời Sống Chung. Linh mục và giáo dân cùng sống dưới một mái nhà, chia nhau miếng cơm manh áo. Họ không đi xin, mà tự làm lụng nuôi thân, và việc chính của họ là chép sách. Họ ngồi bên ngọn đèn dầu, nắn nót chép Kinh Thánh, sách kinh, sách các Thánh Phụ. Sách xong, họ bán lấy tiền nuôi người nghèo, hoặc tặng cho giáo dân nghèo muốn đọc Lời Chúa. Khi máy in ra đời, họ biến nhà mình thành xưởng in sách đạo.

Chép sách tại Deventer
Chép sách tại Deventer

Họ còn mở nhà trọ đón học trò nghèo từ quê lên học, cho các em chỗ ngủ, cơm ăn, dạy các em nói chuyện với Chúa Giêsu trong kinh tối, và trao sách hay cho các em đọc. Vào những năm 1470, có một cậu bé từng theo học tại Deventer và nương náu nơi mái ấm của các anh em này: cậu bé ấy tên là Erasmô, người mà mấy mươi năm sau sẽ trở thành bậc đại học giả lừng danh nhất trời Âu thời Phục Hưng.

Nâng đỡ người trẻ học tập
Nâng đỡ người trẻ học tập

Người đời gọi nếp sống đạo đức ấy là Devotio Moderna, nghĩa là “Lối sống đạo mới”. Thật ra giáo lý của họ chẳng có gì mới; cái “mới” là họ không cần đan viện đồ sộ, không màng tranh luận thần học, không dính vào tranh giành quyền bính. Họ chỉ mong mỗi ngày, giữa những việc bổn phận nhỏ bé, sống sao cho giống Chúa Giêsu.

Từ tinh thần ấy, một mạng lưới các đan viện kinh sĩ sống đời chiêm niệm được thiết lập, mà trung tâm là đan viện Windesheim. Một đan viện nhánh nằm trên ngọn đồi thanh vắng mang tên Núi Thánh Agnès, gần thị trấn Zwolle, đã ấp ủ một tâm hồn thánh thiện để lại kho tàng thiêng liêng vô giá cho toàn thể Hội Thánh.

Báu vật mang tên “Gương Chúa Giêsu”

Khoảng năm 1399, có một chàng thanh niên trẻ tên là Tôma tìm đến tu tập tại đan viện Núi Thánh Agnès. Chàng trai ấy sinh trưởng tại thị trấn nhỏ Kempen gần Düsseldorf nước Đức, nên người đời trìu mến gọi ngài là Tôma à Kempis, nghĩa là “Tôma xứ Kempen”. Ngài sống hơn bảy mươi năm trong tu viện ấy, hầu như không ra ngoài. Ngày ngày, ngài chép Kinh Thánh, dạy tập sinh, ghi tiểu sử các bậc đi trước. Ngài qua đời ngày 25 tháng Bảy năm 1471, chín mươi mốt tuổi.

Khoảng từ năm 1418 đến 1427, ngài đã biên soạn nên một tập sách nhỏ bé nhưng có sức lay động lòng người muôn thế hệ: kiệt tác Gương Chúa Giêsu, tiếng Latinh là Imitatio Christi. Bản thảo viết tay bằng tiếng Latinh do chính ngài nắn nót ghi ngày tháng năm 1441 hiện vẫn được lưu giữ trân trọng tại Thư viện Hoàng gia ở thủ đô Bruxelles nước Bỉ.

Thomas à Kempis bên trang sách
Thomas à Kempis bên trang sách

Cuốn sách mở đầu bằng lời mời gọi dịu dàng của Chúa Giêsu trong Phúc Âm Thánh Gioan: “Ai theo Ta sẽ không phải đi trong bóng tối, nhưng sẽ nhận được ánh sáng ban sự sống”. Và chỉ vài dòng sau đó, ngài đã viết nên những lời vàng ngọc khiến người đọc muôn đời phải suy ngẫm:

“Ích gì cho ngươi khi bàn luận cao siêu về mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi, nếu ngươi thiếu lòng khiêm nhường, để rồi làm mất lòng Chúa Ba Ngôi? Thật vậy, những lời lẽ cao siêu không thể làm cho con người nên thánh thiện và công chính, nhưng chính một đời sống đạo đức mới làm cho con người đẹp lòng Thiên Chúa. Tôi thà cảm nghiệm được lòng ăn năn thống hối trong tâm hồn, còn hơn là biết vanh vách định nghĩa của nó!”

Toàn bộ cuốn sách chỉ nhắc nhở người tín hữu những việc rất đỗi bình dị: hãy cẩn trọng giữ gìn miệng lưỡi, đừng bao giờ vội vã xét đoán anh em, hãy kiên nhẫn chịu đựng những khuyết điểm của người sống bên cạnh mình, chu toàn những bổn phận nhỏ bé hằng ngày, và trong mọi biến cố vui buồn, hãy luôn hướng lòng tìm kiếm Chúa Kitô. Phần cuối sách là những lời tâm sự thì thầm đầy tình phụ tử giữa Đấng Cứu Thế và linh hồn, chẳng khác nào hai người bạn chí cốt ngồi đối thoại thân tình trong đêm vắng. Câu châm ngôn quen thuộc mà bà con giáo dân vẫn thường nhắc nhở nhau: “Mưu sự tại nhân, thành sự tại Thiên”, nghĩa là con người tính toán, nhưng Chúa mới là Đấng định liệu, cũng chính là một tư tưởng sâu sắc xuất phát từ cuốn sách này.

Sửa mình trong việc nhỏ
Sửa mình trong việc nhỏ

Sau Kinh Thánh, có lẽ trên thế giới không có cuốn sách đạo đức Kitô giáo nào được dịch ra nhiều thứ tiếng và được tái bản nhiều lần bằng cuốn sách nhỏ này. Người ta đã thống kê được hơn hai ngàn ấn bản khác nhau qua các thế kỷ. Thánh Inhaxiô Loyola, Đấng sáng lập Dòng Tên, mỗi ngày đều dành thời giờ đọc một chương sách để suy niệm. Thánh Nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu trong cuốn hồi ký Truyện Một Tâm Hồn đã thổ lộ rằng thời niên thiếu ngài thuộc lòng gần như toàn bộ cuốn sách.

Tại Việt Nam, cuốn sách ấy từ lâu đã được dịch sang tiếng Việt với cái tên quen thuộc Gương Chúa Giêsu, hay Gương Phước, trở thành cuốn sách gối đầu giường nuôi dưỡng ơn gọi của biết bao thế hệ giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân nơi các xứ đạo.

Những tâm hồn sống đạo đơn sơ bên bờ sông IJssel chẳng hề gây ra một cuộc chiến tranh nào, cũng không một ai phải bước lên giàn hỏa thiêu. Nhưng nếp sống của họ lại đặt ra cho Hội Thánh một câu hỏi âm thầm mà sâu sắc: Nếu một người tín hữu có thể gặp gỡ Chúa Giêsu một cách sống động ngay trong căn phòng nhỏ đơn sơ với một cuốn sách gẫm trên tay, thì những ồn ào tranh giành quyền bính, những toan tính trần tục nơi các giáo triều ở Rôma, Avignon hay Pisa rốt cuộc còn mang lại giá trị thiêng liêng gì cho phần rỗi các linh hồn?

Cơn bão ơn toàn xá và cuộc chia tay đau đớn

Trái ngược với sự tĩnh lặng bên bờ sông IJssel, tại thành Praha, Cha Jan Hus lại bị cuốn vào giữa tâm bão của những bất công nơi Giáo hội.

Ơn Toàn Xá, theo giáo huấn đích thực của Mẹ Hội Thánh Công giáo, là một kho tàng thương xót vô giá: nhờ công nghiệp cứu chuộc của Chúa Giêsu và lời cầu bầu của các thánh, Giáo hội ban ơn tha thứ các hình phạt tạm do tội lỗi gây ra sau khi linh hồn đã thực lòng ăn năn và xưng tội. Thế nhưng, trải qua nhiều thế kỷ, việc lãnh nhận Ơn Toàn Xá đã bị người ta lạm dụng và gắn chặt một cách tai hại với việc đóng góp tiền của.

Đến năm 1411, sự lạm dụng ấy đã rơi xuống đáy vực bi kịch. Vị Giáo hoàng Gioan XXIII do Công đồng Pisa bầu ra bấy giờ đang có mâu thuẫn chính trị gay gắt với Vua Ladislas xứ Napôli, người đang ủng hộ phe Giáo hoàng đối lập. Để có tiền thuê lính đánh thuê mở chiến dịch quân sự, ngài đã cho phát động một “cuộc thập tự chinh” và ban bố sắc chỉ: bất kỳ ai đóng góp tiền của tài trợ cho đạo quân của ngài sẽ được lãnh nhận Ơn Toàn Xá tha mọi hình phạt của tội lỗi!

Mùa hè năm 1412, những đoàn người được Tòa Thánh ủy quyền đi quyên tiền và rao bán các chứng chỉ Ơn Toàn Xá rầm rộ kéo đến kinh thành Praha.

Trước cảnh tượng thánh thiêng bị đem ra đổi chác phục vụ cho chiến tranh xương máu, Cha Jan Hus không thể nào giữ im lặng. Ngày 7 tháng Sáu năm 1412, ngài đứng lên mở cuộc tranh luận công khai ngay tại Đại học Praha với bài khảo luận đanh thép mang tên Về Ơn Toàn Xá. Ngài quả quyết: Giáo hoàng không có quyền vung gươm chém giết, và càng không có quyền nhân danh Chúa xúi giục con cái một Cha đâm chém lẫn nhau. Không một đồng bạc nào có thể mua được ơn tha thứ của Thiên Chúa; chỉ một mình Thiên Chúa mới có quyền tha tội, và Người chỉ ban ơn tha thứ ấy cho những tâm hồn thực lòng thống hối ăn năn!

Tòa Thánh nổi giận. Bản án dứt phép thông công thứ hai từ Rôma giáng xuống ngài. Đau hơn nữa, một hồng y giáng hình phạt nặng nhất xuống cả thành Praha: vạ cấm chế! Chừng nào Cha Hus còn hiện diện trong thành phố, thì toàn bộ các thánh đường phải đóng cửa: chuông nhà thờ câm bặt, không có Thánh lễ công khai, trẻ thơ không được rửa tội, và người quá cố không được các linh mục làm phép an táng trong đất thánh!

Thương đoàn chiên vô tội, không muốn vì mình mà giáo dân mất các Bí tích, tháng Mười năm 1412, Cha Hus lặng lẽ thu xếp hành trang, ngậm ngùi rời Praha.

Hai năm nơi thôn dã và dấu chỉ Chén Thánh

Ngài về nương náu trong lâu đài hẻo lánh của những quý tộc có lòng ở miền nam Bohemia, trước ở Kozí Hrádek, sau ở Krakovec.

Ở chốn thôn dã, ngài tiếp tục chu toàn sứ mạng người gieo giống Tin Mừng. Ngài đứng dưới những gốc cây sồi cổ thụ bên bìa rừng, hay nơi các ngã ba đường làng để giảng Lời Chúa cho hàng ngàn nông dân nghèo từ khắp các thôn bản kéo đến nghe. Ngài cặm cụi viết các khảo luận thần học bằng tiếng Latinh gửi cho giới học giả, và soạn những tập bài giảng Chúa Nhật bằng tiếng Séc mộc mạc gửi cho bà con nông dân.

Năm 1413, trong tác phẩm lớn Về Hội Thánh, ngài nhấn mạnh một chân lý nền tảng: Đầu duy nhất của Hội Thánh chính là Chúa Kitô, chứ không phải vị Giáo hoàng. Một vị Giáo hoàng nếu sống thánh thiện, noi gương đức khiêm nhường khó nghèo của Chúa Kitô thì ngài hoàn toàn xứng đáng được đoàn chiên hết lòng vâng phục; nhưng nếu vị ấy sống ngược lại với tinh thần Tin Mừng thì quyền bính ấy không còn mang tính thánh thiêng nữa.

Cũng trong thời gian này, một linh mục bạn thân của ngài tại Praha là Cha Giacôbê thành Stříbro đã khôi phục lại một tập tục phụng vụ cổ xưa mà Giáo hội phương Tây đã bỏ từ nhiều thế kỷ: cho giáo dân được rước lễ dưới cả hai hình thức bánh và rượu, nghĩa là vừa rước Mình Thánh vừa uống Chén Máu Thánh Chúa. Kể từ thế kỷ XII, vì lý do mục vụ và bảo vệ sự tôn kính, Giáo hội Tây phương chỉ cho giáo dân rước Mình Thánh, còn Chén Thánh chỉ dành riêng cho vị linh mục chủ tế. Các môn đệ của Cha Giacôbê đã chỉ vào chính lời Phúc Âm trong Bữa Tiệc Ly: “Người cầm lấy chén rượu, tạ ơn, trao cho các ông và phán: Tất cả các con hãy uống chén này”.

Ban đầu Cha Hus còn e ngại, nhưng rồi ngài hết lòng ủng hộ. Chén Thánh thành biểu tượng của cả phong trào đổi mới ở Bohemia. Người ta thêu Chén Thánh lên cờ và chạm trên cổng nhà thờ.

Chiếc chén trong cộng đoàn
Chiếc chén trong cộng đoàn

Tiếng vang về phong trào của Cha Jan Hus đã vượt ra khỏi biên giới nhỏ bé của xứ Bohemia, trở thành mối bận tâm hàng đầu của toàn thể Giáo hội Tây phương.

Tấm giấy thông hành và bước chân hướng về lửa đỏ

Năm 1414, Vua Sigismund xứ Hungary, em trai Vua Bohemia, đã được bầu làm Vua La Mã và sẽ lên ngôi hoàng đế, ra sức thuyết phục Đức Giáo hoàng Gioan XXIII triệu tập một Công đồng Chung tại thành phố Constance, bên bờ hồ Constance xinh đẹp nằm giữa biên giới Đức và Thụy Sĩ, để giải quyết dứt điểm cuộc Đại Ly Giáo. Đồng thời, Sigismund cũng tha thiết muốn giải quyết ổn thỏa vụ việc của Cha Jan Hus, bởi ông không hề muốn thừa kế một vương quốc bị cả thế giới Kitô giáo coi là một “ổ lạc giáo”.

Sigismund gửi lời mời Cha Hus đến dự Công đồng Constance để trực tiếp trình bày quan điểm, và đích thân ban cho ngài một tờ “giấy thông hành an toàn”, tiếng Latinh là salvus conductus, một văn kiện ngoại giao long trọng cam kết bằng danh dự của nhà vua rằng: Cha Hus sẽ được phép tự do đi đến Constance, lưu lại đó an toàn, và được trở về quê hương bình yên vô sự.

Giàn hỏa thiêu Constance: bản án và ngọn lửa bất diệt
Giàn hỏa thiêu Constance: bản án và ngọn lửa bất diệt

Môn đệ và bạn bè quỳ ôm chân ngài, khóc xin đừng vào hang cọp. Nhưng lòng ngay thẳng, Cha Hus vẫn lên đường. Ngài tin mình chưa từng đi ngược giáo lý Hội Thánh, và nếu được giải thích cặn kẽ trước công đồng, mọi người sẽ hiểu lòng ngài.

Trước khi đi, ngài linh cảm điều chẳng lành. Ngài viết thư cho giáo dân Praha, xin họ giữ vững niềm tin vào Chúa Kitô dù ngài không bao giờ trở về. Ngài để lại cho sinh viên một lá thư niêm phong, dặn chỉ mở khi nghe tin ngài đã chết.

Ngày 11 tháng Mười năm 1414, Cha Jan Hus cưỡi ngựa rời khỏi quê hương Bohemia. Tấm giấy bảo đảm tính mạng của nhà vua đề ngày 18 tháng Mười tại Speyer, nên mãi tới giữa chặng đường mới được chuyển đến tay ngài. Suốt đường qua nước Đức, ngài ngạc nhiên, xúc động thấy dân các thị trấn đổ ra đón nồng hậu, chăm chú nghe ngài nói; đêm đêm ngài chong đèn viết thư về quê kể lại ân tình ấy.

Ở cuối con đường hành hương đầy hy vọng ấy, mặt hồ Constance phẳng lặng đang hiện ra trong sương sớm. Nhưng nơi góc hồ yên ả đó, một căn phòng thẩm vấn lạnh lẽo và một giàn hỏa thiêu nghiệt ngã đang âm thầm chờ đợi người mục tử can trường…

Nhưng nơi góc hồ yên ả đó, một căn phòng thẩm vấn lạnh lẽo và một giàn hỏa thiêu nghiệt ngã đang âm thầm chờ đợi người mục tử can trường…

Chương 84 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Tôi thà cảm nghiệm được lòng ăn năn thống hối trong tâm hồn, còn hơn là biết vanh vách định nghĩa của nó!”

Tôma à Kempis, Gương Chúa Giêsu
Jan Hus giảng ở Praha rồi nương náu miền nam Bohemia. Bên sông IJssel, Groote lập các cộng đoàn sống đạo đơn sơ. Constance là nơi Hus đang tiến tới.

Những người trong chương

  • Jan Hus · Dấu trên các chữ č, š, ř người Séc vẫn dùng hôm nay, tương truyền do ông đề nghị.
  • Geert Groote · Ngôi nhà “thầy Geert” ở Deventer đến nay vẫn còn đứng.
  • Tôma à Kempis · Bản Gương Chúa Giêsu do chính tay ông chép, đề năm 1441, vẫn giữ ở Thư viện Hoàng gia Bruxelles.

Nơi ấy hôm nay

  • Nhà nguyện Bêlem ở Praha bị phá năm 1786, dựng lại trên nền cũ những năm 1950. Khách đến Praha hôm nay vẫn bước vào được.
  • Husinec ở miền nam Séc là quê của Hus, nơi ông sinh khoảng năm 1370 trong một gia đình nghèo.
  • Deventer bên sông IJssel, Hà Lan, là nơi Groote lập cộng đoàn Anh Em và Chị Em Đời Sống Chung.

Muốn đọc thêm

Ga 8,12 · Mt 26,27 · Tôma à Kempis, Gương Chúa Giêsu, quyển 1 · Thánh Têrêsa Hài Đồng, Truyện một tâm hồn · Matthew Spinka, John Hus: A Biography

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 85

Constance, 1415: chấm dứt Đại Ly giáo và giàn thiêu bên hồ

Tờ giấy thông hành của nhà vua có giữ được mạng Jan Hus ở Constance không?

Khoảng 29 phút đọc