Bỏ qua, tới nội dung
Năm 1360–1428 · Nước Anh

Chương 83

Wycliffe và cuốn Kinh Thánh tiếng Anh

Năm 1360–1428 · Nước Anh

Giáo hoàng Gioan XXII … Martinô VHoàng đế Louis IV … Sigismund

Mùa xuân năm 1428, tại Lutterworth, một thị trấn nhỏ nép mình giữa vùng quê thanh bình nước Anh, một cảnh tượng đau lòng và kỳ lạ đã diễn ra nơi nghĩa trang giáo xứ.

Năm ấy, nơi ấy

Năm 1328–1428

  1. Oxford
  2. Luân Đôn
  3. Lutterworth
  4. sông Swift
  5. Praha
Wycliffe dạy ở Oxford, làm cha xứ Lutterworth. Luân Đôn là nơi các giám mục xét ông. Bản thảo của ông còn đi tới tận Praha.
Bắt đầu đọc

Chương 83

Năm 1360–1428 · Nước Anh

Mùa xuân năm 1428, tại Lutterworth, một thị trấn nhỏ nép mình giữa vùng quê thanh bình nước Anh, một cảnh tượng đau lòng và kỳ lạ đã diễn ra nơi nghĩa trang giáo xứ. Thừa lệnh Giám mục giáo phận Lincoln, những người đào mộ bước vào, cuốc xới một nấm mồ đã nằm yên dưới lòng đất suốt bốn mươi tư năm ròng rã.

Người nằm yên nghỉ dưới mộ từng là cha xứ của chính họ đạo Lutterworth này, và cũng là một vị giáo sư lừng danh tại Đại học Oxford: linh mục Gioan Wycliffe. Lúc sinh thời, ngài đã trút hơi thở cuối cùng bình an trên giường bệnh và được bà con giáo dân an táng trong đất thánh như bao vị mục tử đạo đức khác. Thế nhưng, mười ba năm trước đó, Công đồng Chung Constance đã tuyên bố ngài là một kẻ lạc giáo ngoan cố và truyền lệnh phải đào hài cốt của ngài lên, tống khứ ra khỏi lòng đất thánh của Hội Thánh. Phải đợi đến khi Đức Giáo hoàng Martinô V liên tục hối thúc Giám mục Richard Fleming suốt nhiều năm trời, bản án nghiệt ngã ấy mới được thi hành.

Họ đào bộ xương của người quá cố lên, đem thiêu thành tro tàn rồi đổ hết xuống dòng sông Swift, con suối nhỏ lững lờ trôi dưới chân đồi ngoại vi thị trấn.

Hai trăm năm sau, nhà sử học người Anh Thomas Fuller đã ghi lại biến cố ấy trong cuốn Lịch sử Giáo hội nước Anh bằng một hình ảnh đầy thi vị: dòng sông Swift đưa tro tàn của Wycliffe chảy vào sông Avon, sông Avon đưa vào sông Severn, sông Severn đổ ra eo biển hẹp, rồi từ biển hẹp hòa tan vào đại dương bao la. Ông ví von rằng đám tro bụi ấy cũng tựa như giáo thuyết của Wycliffe, từ một thị trấn nhỏ đã âm thầm lan tỏa ra khắp năm châu bốn biển.

Đứng dưới góc nhìn đức tin Công giáo thuần thành, chúng ta khó có thể đồng tình với toàn bộ những suy nghĩ của vị sử gia ấy. Thế nhưng, muốn hiểu được ngọn nguồn cơn giông bão của phong trào Cải Cách Tôn Giáo sẽ bùng nổ làm rung chuyển Giáo hội hơn một thế kỷ sau đó, người tín hữu hôm nay cần phải lắng lòng nhìn lại câu chuyện đầy trăn trở của linh mục Gioan Wycliffe.

Vị giáo sư lỗi lạc chốn Oxford

Gioan Wycliffe sinh vào khoảng năm 1328 tại vùng Yorkshire thuộc miền bắc nước Anh. Khi còn là một thanh niên trẻ, ngài đã lặn lội đến kinh thành học vấn Oxford, trải qua những ngày tháng tang tóc của đại dịch Cái Chết Đen ngay tại đây và gắn bó gần như trọn cả cuộc đời với mái trường này. Ban đầu là sinh viên, sau trở thành giảng viên, đến khoảng năm 1360 được tín nhiệm cử làm Viện trưởng trường Balliol College, và năm 1372 ngài chính thức đậu bằng tiến sĩ thần học. Người đương thời luôn kính nể xem ngài là bậc thầy triết học và thần học xuất sắc nhất xứ sở sương mù. Những người từng tiếp xúc tả lại hình ảnh một vị giáo sư dáng người gầy guộc, nếp sống nhiệm nhặt, kham khổ, nhưng trên bục giảng thì tài tranh biện hùng hồn và bền bỉ đến lạ kỳ. Thời bấy giờ chưa có thuật nhiếp ảnh, và hậu thế cũng không lưu lại được bất kỳ một bức chân dung đương thời nào của ngài.

Wycliffe tại Oxford
Wycliffe tại Oxford

Lúc bấy giờ, nước Anh đang chìm trong Cuộc Chiến Tranh Trăm Năm ác liệt với nước Pháp, trong khi các Đức Giáo hoàng lại đang ngự tại Avignon, chịu sự chi phối nặng nề của triều đình Pháp. Hoàng gia và dân chúng Anh vô cùng bất bình khi thấy từng đoàn xe chở tiền thuế thập phân của các giáo phận trong nước cứ đều đặn chảy về đất Pháp để rồi gián tiếp nuôi dưỡng kẻ thù của dân tộc mình. Mặt khác, Giáo hội tại Anh thời điểm ấy lại sở hữu một khối gia sản khổng lồ, nắm giữ tới gần một phần ba diện tích đất đai trên toàn vương quốc. Triều đình rất cần những học giả uyên bác có thể đưa ra các lập luận thần học và pháp lý vững chắc để minh chứng rằng nhà vua có quyền đánh thuế trên khối của cải ấy của Giáo hội nhằm bảo vệ tổ quốc, và Wycliffe chính là tiếng nói đắc lực mà triều đình đang tìm kiếm.

Năm 1374, triều đình cử ngài tham gia phái đoàn ngoại giao sang Bruges, nay thuộc nước Bỉ, để thương thuyết về vấn đề thuế khóa với các sứ giả của Tòa Thánh, và như một phần thưởng tưởng dung, nhà vua đã trao cho ngài quyền coi sóc giáo xứ Lutterworth. Người bảo trợ quyền lực nhất của ngài lúc bấy giờ chính là Công tước Gioan xứ Gaunt, con trai Vua Edward III, chú ruột của vị ấu chúa Richard II, nhân vật thâu tóm mọi quyền bính nước Anh và cũng là người đỡ đầu cho đại thi hào Geoffrey Chaucer.

Những trăn trở ngày càng đi quá xa

Ban đầu, những thao thức của Cha Wycliffe cũng chính là nỗi niềm đau đáu của biết bao tín hữu đạo đức cùng thời. Ngài lập luận rằng: mọi quyền bính trên đời đều bắt nguồn từ Thiên Chúa, và kẻ nào đang sống trong tình trạng tội trọng thì kẻ ấy đương nhiên đánh mất quyền bính thiêng liêng ấy. Một vị giám mục hay thậm chí một vị Giáo hoàng nếu để lòng mình đắm chìm trong tội lỗi thì chẳng còn tư cách để đòi hỏi đoàn chiên phải vâng phục.

Ngài kêu gọi Hội Thánh trở về sự thanh bần của Chúa Giêsu và các Tông đồ; nếu giáo sĩ dùng của cải mưu vinh hoa riêng, chính quyền có quyền thu hồi để lo cho người nghèo. Ý ấy không hoàn toàn mới: một thế hệ trước, Tổng Giám mục Richard FitzRalph xứ Armagh cũng đã giảng tương tự.

Lời kêu gọi sống nghèo
Lời kêu gọi sống nghèo

Năm 1377, Đức Giám mục Luân Đôn là ngài William Courtenay đã chính thức triệu tập Cha Wycliffe đến thánh đường Thánh Phaolô để chất vấn về những phát ngôn ấy. Công tước Gioan xứ Gaunt uy nghi dẫn quân lính hộ tống, bước vào ngồi ngay bên cạnh vị linh mục. Phiên điều trần chưa kịp bắt đầu đã biến thành một cuộc cãi vã gay gắt xem Cha Wycliffe có được phép ngồi hay phải đứng trước tòa, rồi nhanh chóng bùng nổ thành một trận khẩu chiến nảy lửa giữa quan lớn công tước và Đức Giám mục, kéo theo cảnh xô xát ẩu đả náo loạn giữa gia nhân hai bên khiến phiên tòa đành phải giải tán trong hỗn loạn. Cũng trong năm định mệnh ấy, Đức Giáo hoàng Grêgôriô XI từ Rôma đã ban hành sắc thư lên án mười tám mệnh đề sai lầm trong các bài giảng của Wycliffe. Thế nhưng, Viện Đại học Oxford kiên quyết đứng ra che chở cho người thầy kính yêu của mình, và triều đình nước Anh cũng tìm cách né tránh, không chịu bắt giam ngài.

Bước ngoặt bi kịch thực sự xảy đến vào năm 1378, khi cuộc Đại Ly Giáo Tây Phương bùng nổ. Thấy hai Giáo hoàng cùng xưng đại diện Chúa Kitô và vạ tuyệt thông nhau, Wycliffe khủng hoảng và trượt dần vào những suy tư cực đoan, ra ngoài đức tin truyền thống. Ngài nói quyền Giáo hoàng không do Thiên Chúa lập mà do người bày ra, và gọi Giáo hoàng không sống Phúc Âm là “Kẻ Chống Chúa”. Hội Thánh đích thực, theo ngài, không nằm nơi phẩm trật hữu hình của hàng giáo sĩ, mà là cộng đoàn mầu nhiệm vô hình gồm tất cả những linh hồn được Thiên Chúa tiền định cứu độ từ trước muôn đời, một danh sách mà nơi dương thế chẳng ai có thể biết chắc được.

Và từ đó, ngài đưa ra một nguyên tắc mang tính cách mạng: quyền bính tối cao duy nhất trên đời này chỉ thuộc về Lời Chúa trong Kinh Thánh. Bất cứ điều gì không tìm thấy rõ ràng trong từng trang Kinh Thánh thì người tín hữu không có bổn phận buộc phải tin nhận.

Khoảng năm 1379–1380, Wycliffe đã chạm đến lằn ranh đỏ mà ngay cả những người bạn và các bậc bảo trợ quyền thế nhất của ngài cũng không thể nào dung thứ nổi: ngài công khai bác bỏ tín điều Biến Thể của Bí tích Thánh Thể, mầu nhiệm cốt lõi mà Công đồng Chung Latêranô IV năm 1215 đã long trọng định tín. Ngài cho rằng sau lời truyền phép của linh mục, tấm bánh vẫn giữ nguyên bản chất vật lý là tấm bánh, và Đức Kitô chỉ hiện diện trong bánh thánh một cách thiêng liêng mà thôi. Công tước Gaunt hết lời khuyên can, yêu cầu ngài phải giữ im lặng về vấn đề thần học cực kỳ nhạy cảm này, nhưng Wycliffe kiên quyết từ chối.

“Công đồng động đất” và cơn giông bão năm 1381

Năm 1381, một cơn địa chấn xã hội bùng nổ: hàng vạn nông dân nghèo khổ trên khắp nước Anh đồng loạt nổi dậy, vác gậy gộc giáo mác rầm rộ kéo về vây hãm kinh thành Luân Đôn. Đứng đầu cuộc khởi nghĩa là chàng nông dân dũng cảm Wat Tyler và một linh mục bình dân tên là Gioan Ball, vị linh mục vẫn thường đứng giữa trời giảng cho bà con câu nói bất hủ:

“Thuở tổ phụ Ađam cuốc đất, mẹ Evà quay tơ sợi, thì thử hỏi trần gian này nào có ai là kẻ quyền quý bên trên?”

Đoàn quân nổi dậy phẫn nộ tràn vào Tháp Luân Đôn, bắt giữ và tàn nhẫn xử trảm Đức Tổng Giám mục Canterbury bấy giờ là ngài Simon Sudbury vào ngày 14 tháng Sáu. Vị vua trẻ Richard II khi ấy mới chập chững mười bốn tuổi.

Cha Wycliffe không dính gì đến cuộc bạo loạn, còn lên tiếng phản đối bạo lực. Nhưng vì Gioan Ball từng nghe ngài giảng, đối thủ liền đổ cho Wycliffe rằng chính những bài giảng đòi tước của cải giáo sĩ đã châm ngòi nổi loạn.

Ngày 21 tháng Năm năm 1382, vị tân Tổng Giám mục Canterbury là William Courtenay, chính vị giám mục từng chất vấn ngài năm xưa, đã triệu tập một hội nghị gồm các giám mục và các bậc thầy thần học để chính thức xét xử các giáo thuyết của Wycliffe. Phiên họp diễn ra tại tu viện dòng Đa Minh Blackfriars ở Luân Đôn. Ngay giữa lúc hội nghị đang diễn ra căng thẳng, một trận động đất dữ dội bất ngờ làm rung chuyển mặt đất, tường nhà rung lắc khiến nhiều vị giám mục kinh hoàng, hoảng loạn đòi giải tán phiên họp. Đức Tổng Giám mục Courtenay đã trấn an mọi người bằng một lời giải thích khôn khéo: ngài bảo cơn động đất này là dấu chỉ cho thấy đất mẹ đang quằn quại để tống khứ những tà thuyết độc hại ra khỏi lòng mình! Nghe tin ấy, từ xa Wycliffe mỉa mai gọi đó là “Công đồng Động Đất”, cho rằng chính lòng đất đang cất tiếng phản đối các vị giám mục.

Dẫu vậy, hội nghị vẫn đưa ra phán quyết nghiêm khắc lên án hai mươi bốn mệnh đề của Wycliffe: mười điều bị tuyên là lạc giáo và mười bốn điều là sai lầm nghiêm trọng. Các môn đệ ở Oxford phải công khai rút lời hoặc bị đuổi. Riêng Cha Wycliffe, nhờ uy tín và sự che chở ngầm của hoàng gia, không bị bắt. Ngài lặng lẽ rời Oxford về giáo xứ quê Lutterworth, làm mục tử và cặm cụi viết sách đến cuối đời.

Cuốn Kinh Thánh bằng tiếng mẹ đẻ

Chính trong những năm ở quê và những năm sau khi ngài mất, các môn đệ hoàn thành công trình ảnh hưởng sâu rộng nhất: dịch trọn vẹn toàn bộ Kinh Thánh sang tiếng Anh từ bản dịch Phổ Thông Vulgata tiếng Latinh của Thánh Cả Giêrônimô.

Bản dịch đầu tiên được hoàn tất vào khoảng năm 1382, phần lớn do công sức của thầy Nicôla xứ Hereford cùng một vài anh em cộng tác. Vì quá kính Lời Chúa, bản dịch bám từng chữ, từng cấu trúc Latinh, nên nhiều câu tiếng Anh nghe gượng và khó hiểu. Trong một bản chép tay còn lại, dòng mực dừng đột ngột giữa sách Barúc, có lẽ đúng lúc thầy Nicôla bị gọi đi thẩm vấn. Khoảng mười năm sau, môn đệ Gioan Purvey nhuận sắc lại toàn bộ, thành tiếng Anh mượt mà, gần lời ăn tiếng nói của dân thường. Đến nay vẫn không biết chính Cha Wycliffe đã tự dịch được bao nhiêu chương.

Một công trình dịch chung
Một công trình dịch chung

Đó chính là bộ Kinh Thánh trọn vẹn bằng tiếng Anh đầu tiên trong lịch sử nhân loại! Khi ấy chưa có máy in; muốn có một cuốn Kinh Thánh, phải cặm cụi chép tay trên da thuộc nhiều tháng. Vậy mà đến nay vẫn còn hơn hai trăm năm mươi bản chép tay Kinh Thánh Wycliffe, nhiều hơn bất kỳ một tác phẩm văn học Trung Cổ nào khác của nước Anh; ngay cả kiệt tác thi ca Canterbury Tales của Chaucer cũng chỉ còn lại khoảng tám mươi bản chép.

Có cuốn nhỏ xíu, chỉ bốn sách Tin Mừng hay vài thư, đóng gọn để giấu trong túi áo khi đi đường. Có bộ chữ lớn thếp vàng lộng lẫy của các dòng họ quý tộc, có bộ nằm trong thư viện các tu viện Công giáo. Cả vua Henry VI và Henry VII đều giữ một bản. Rõ ràng không phải ai quý cuốn Kinh Thánh này cũng là kẻ chống Giáo hội.

Đọc sách trong gia đình
Đọc sách trong gia đình

Thực ra, Mẹ Hội Thánh thời bấy giờ chưa từng ban hành một lệnh cấm tuyệt đối nào đối với việc dịch Kinh Thánh sang các thổ ngữ địa phương. Tại Pháp, Đức hay Ý, nhiều bản dịch các bài đọc Tin Mừng và sách Thánh Vịnh đã được lưu hành rộng rãi để nuôi dưỡng đời sống thiêng liêng của giáo dân. Ngay tại nước Anh từ đầu thế kỷ XIV, vị ẩn sĩ thánh thiện Richard Rolle cũng đã dịch toàn bộ sách Thánh Vịnh sang tiếng Anh mà chẳng hề gặp phải bất kỳ sự ngăn trở nào.

Bi kịch là bản dịch mới lại ra đời từ nhóm Wycliffe, những người đang phủ nhận Thánh Thể và phẩm trật Giáo hội. Sợ giáo dân nhiễm tà thuyết giấu trong lời chú giải, các mục tử Anh nhìn cuốn Kinh Thánh ấy đầy e dè.

Năm 1409, Tổng Giám mục Thomas Arundel ra lệnh cấm: không ai được tự dịch Kinh Thánh sang tiếng Anh, hay đọc bản dịch nào từ thời Wycliffe trở đi, nếu không có giấy phép của Giám mục. Đã có giáo dân nghèo bị đưa ra tòa chỉ vì giấu trong nhà một cuốn Tin Mừng tiếng Anh! Trớ trêu thay, chính Arundel năm 1394, giảng lễ an táng Hoàng hậu Anna, đã hết lời khen bà vì ngày nào cũng đọc bốn sách Tin Mừng bằng tiếng Anh.

Cuốn sách được cất giữ
Cuốn sách được cất giữ

Phong trào Lollard: những người lẩm bẩm lời Kinh

Những người đi theo đường lối của Cha Wycliffe bị người đời gán cho cái tên là Lollard, một từ bắt nguồn từ tiếng Hà Lan cổ mang nghĩa là “những kẻ lẩm bẩm”, bởi người ta thường thấy họ túm tụm lại lẩm bẩm đọc kinh nguyện và suy ngẫm Lời Chúa.

Thuở ban đầu, phong trào quy tụ nhiều vị giáo sư uyên bác tại Oxford và cả một số hiệp sĩ có thế lực nơi triều đình. Cha Wycliffe từng cử những “linh mục nghèo” mặc áo thô mộc mạc, chân đất đi bộ khắp các làng quê hẻo lánh để giảng Lời Chúa bằng tiếng bình dân cho bà con dễ hiểu. Nhưng dần dà về sau, phong trào này đâm rễ sâu rộng nhất trong giới cần lao: những người thợ dệt, thợ may, thợ đóng giày nghèo khó nơi các phố thị. Cứ mỗi đêm về sau giờ lao động mệt nhọc, họ lại lén lút rủ nhau tụ họp trong những gian nhà tranh ấm cúng, thắp ngọn đèn dầu nhỏ rồi cùng nhau cất tiếng đọc to từng đoạn Kinh Thánh tiếng Anh, thậm chí nhiều người mù chữ còn nhẫn nại học thuộc lòng từng chương sách Tin Mừng để làm kim chỉ nam cho đời sống.

Năm 1395, nhóm người Lollard đã can đảm dán công khai lên cổng đại sảnh Westminster và cửa nhà thờ Thánh Phaolô một bản tuyên ngôn gồm mười hai điều chống lại Giáo hội. Bản văn này bác bỏ luật độc thân thánh hiến của linh mục, phủ nhận mầu nhiệm Thánh Thể biến thể, lên án việc tôn kính ảnh tượng thánh, việc hành hương đất thánh và cả việc dâng lễ cầu nguyện cho các linh hồn nơi luyện ngục.

Năm 1401, Nghị viện Anh thông qua đạo luật De heretico comburendo, nghĩa là “Về việc thiêu sống kẻ lạc giáo”, lần đầu nước Anh cho thiêu người vì tội lạc giáo. Nạn nhân đầu tiên ngã xuống dưới đạo luật này là một linh mục thuộc nhóm Lollard tên là William Sawtrey, bị thiêu sống tại Smithfield ở Luân Đôn vào ngày 2 tháng Ba năm 1401.

Đến năm 1414, một hiệp sĩ lừng danh tên là Sir John Oldcastle, vốn là bạn thân thiết của Vua Henry V thuở còn là hoàng tử, đã đứng ra lãnh đạo một cuộc nổi dậy vũ trang nhưng bất thành. Ông trốn thoát được một thời gian nhưng cuối cùng bị bắt lại và chịu án tử hình vào tháng Mười Hai năm 1417. Đại văn hào Shakespeare ban đầu từng lấy hình mẫu của vị hiệp sĩ này để đặt tên cho nhân vật hài hước Falstaff trong vở kịch của mình, nhưng sau đó phải đổi tên vì gia tộc Oldcastle phản đối kịch liệt.

Kể từ thất bại đau đớn ấy, phong trào Lollard buộc phải rút vào hoạt động hoàn toàn bí mật. Họ âm thầm truyền lửa đức tin cho nhau trong các xóm thợ suốt hơn một trăm năm ròng rã, cho đến ngày nước Anh chính thức đoạn tuyệt với Tòa Thánh Rôma vào thế kỷ XVI. Các tài liệu xét xử của tòa án Giáo hội cho thấy vào những năm 1520, các nhóm Lollard vẫn còn nhóm họp lén lút, và chính họ là những người đầu tiên nhiệt thành dang rộng vòng tay đón nhận những ấn phẩm Cải Cách từ lục địa tràn sang.

Giây phút lâm chung của người cha xứ Lutterworth

Ngày 28 tháng Mười Hai năm 1384, đúng vào ngày Lễ Các Thánh Anh Hài, khi đang sốt sắng hiệp dâng Thánh lễ nơi ngôi nhà thờ giáo xứ Lutterworth thân thương, Cha Gioan Wycliffe bỗng ngã quỵ xuống vì một cơn đột quỵ bất ngờ. Ngài không còn nói được nữa, và thanh thản trút hơi thở cuối cùng ba ngày sau đó, vào ngày cuối cùng của năm dương lịch. Bà con giáo dân thương tiếc đưa tiễn và an táng ngài ngay trong nghĩa trang giáo xứ, như an táng một người cha linh hồn bình dị của xứ đạo.

Giáo xứ Lutterworth
Giáo xứ Lutterworth

Nhìn lại cuộc đời ngài dưới ánh sáng chân lý Phúc Âm, người tín hữu Công giáo hôm nay thấy rõ rằng Wycliffe đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng ở những điểm cốt lõi nhất của đức tin: ngài phủ nhận sự hiện diện thực sự của Chúa Giêsu trong Bí tích Thánh Thể, nguồn mạch và đỉnh cao của đời sống Kitô giáo; ngài phủ nhận cơ cấu phẩm trật hữu hình mà Chúa đã trao cho các Thánh Tông đồ khi cho rằng các mục tử có tội thì không còn quyền bính; và ngài buông những lời xúc phạm nặng nề đến Đấng kế vị Thánh Phêrô. Bốn mươi lăm mệnh đề mà Công đồng Constance lên án sau này đều nhắm thẳng vào những sai lạc chết người ấy.

Nhưng công tâm mà nói, ngài đã thấy những vết thương có thật trong Hội Thánh thời ấy: một Giáo hội bị cuốn quá sâu vào của cải và quyền lực; các Giáo hoàng chia rẽ, vạ tuyệt thông nhau làm gương xấu; và trên hết, cơn khát của người tín hữu nghèo muốn nghe Lời Chúa bằng chính tiếng mẹ đẻ của mình.

Hạt giống lời Chúa và hành trình vượt thời gian

Vào tháng Giêng năm 1382, Vua Richard II nước Anh cử hành hôn lễ với Công chúa Anna xứ Bohemia, con gái Hoàng đế Charles IV. Nhịp cầu hôn nhân hoàng gia ấy đã mở đường cho nhiều thế hệ sinh viên xứ Bohemia, nay thuộc Cộng hòa Séc, lặn lội sang du học tại Đại học Oxford. Khi mãn khóa trở về quê hương, họ đã trân trọng mang theo trong hành trang những bản chép tay các tác phẩm thần học của Thầy Wycliffe.

Năm 1401, một học giả trẻ tài hoa người Praha tên là Hiêrônimô, khi đang theo học tại Oxford, đã tự tay chép lại hai cuốn sách lớn của Wycliffe mang về quê nhà. Tại kinh thành Praha, những trang sách ấy đã được trao tận tay một vị linh mục giáo sư trẻ tuổi, một nhà giảng thuyết bình dân nổi tiếng tên là Jan Hus, một cái tên mà chỉ ít năm sau đó sẽ làm rúng động toàn cõi Âu châu. Rất nhiều tác phẩm Latinh quý giá của Wycliffe ngày nay còn lưu giữ được chính là nhờ công lao sao chép nhẫn nại của những người con xứ Bohemia năm xưa.

Bản thảo sang Bohemia
Bản thảo sang Bohemia

Còn cuốn Kinh Thánh tiếng Anh thì vẫn tiếp tục cuộc hành trình âm thầm mà bền bỉ của mình. Qua bao thế hệ bị cấm đoán, nó vẫn được chép tay truyền từ đời này sang đời khác, cho đến khi một học giả người Anh khác là William Tyndale quyết định dịch thẳng Tân Ước từ nguyên bản tiếng Hy Lạp sang tiếng Anh. Năm 1526, tại thành phố Worms nước Đức, Tyndale đã dùng máy in ấn hành hàng ngàn cuốn Kinh Thánh tiếng Anh phổ biến khắp nơi. Bản thân Tyndale sau đó cũng bị thiêu chết trên giàn hỏa vào tháng Mười năm 1536 tại Vilvoorde, gần Brussels nước Bỉ, nhưng kể từ giây phút ấy, người dân Anh đã vĩnh viễn có được cuốn Kinh Thánh bằng chính tiếng nói của dân tộc mình.

Ngôn ngữ đến người đọc
Ngôn ngữ đến người đọc

Theo dòng thời gian, chính Mẹ Hội Thánh Công giáo cũng đã đón nhận trọn vẹn chân lý mục vụ cao quý ấy. Các học giả Công giáo Anh lưu vong tại Pháp đã cho xuất bản bản dịch Kinh Thánh tiếng Anh chính thức của Giáo hội mang tên Kinh Thánh Douay-Rheims: Tân Ước in năm 1582, Cựu Ước hoàn thành năm 1609–1610.

Đến thế kỷ XX, Công đồng Chung Vaticanô II, trong Hiến chế Tín lý về Mạc Khải của Thiên Chúa Dei Verbum, đã mời gọi: phải mở rộng lối để tín hữu dễ đến với Kinh Thánh, và lo cho có những bản dịch chính xác, thích hợp bằng mọi ngôn ngữ. Còn từ năm 1942, một tổ chức dịch thuật Kinh Thánh quốc tế đã được thành lập và lấy tên ngài: Tổ chức Dịch thuật Kinh Thánh Wycliffe.

Người Công giáo Việt Nam chúng ta hôm nay thật hạnh phúc khi có trong tay những bản dịch Kinh Thánh trọn bộ bằng tiếng Việt tuyệt vời: từ công trình dịch thuật công phu, mẫu mực của Cha Cố Giuse Nguyễn Thế Thuấn, dòng Chúa Cứu Thế, ấn hành năm 1976, cho đến bản dịch thanh thoát, chuẩn xác của Nhóm Phiên Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ ra mắt năm 1998 mà bà con giáo dân vẫn cất tiếng đọc sốt sắng trong các giờ kinh gia đình mỗi tối.

Nhưng mỗi lần cầm cuốn Kinh Thánh tiếng mẹ đẻ trên tay, lật giở từng trang giấy thơm mùi mực mới, chúng ta không thể nào quên rằng: con đường đưa Lời Chúa từ ngôn ngữ phụng vụ cổ kính đến tận mái nhà tranh của người nghèo là một hành trình dài thăm thẳm của lịch sử, một hành trình đã phải đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt, và cả máu của những con người đã ngã xuống trên giàn hỏa thiêu vì tình yêu dành cho Lời Hằng Sống.

Nhưng mỗi lần cầm cuốn Kinh Thánh tiếng mẹ đẻ trên tay, lật giở từng trang giấy thơm mùi mực mới, chúng ta không thể nào quên rằng: con đường đưa Lời Chúa từ ngôn ngữ phụng vụ cổ kính đến tận mái nhà tranh của người nghèo là một hành trình dài thăm thẳm của lịch sử, một hành trình đã phải đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt, và cả máu của những con người đã ngã xuống trên giàn hỏa thiêu vì tình yêu dành cho Lời Hằng Sống.

Chương 83 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

…con đường đưa Lời Chúa từ ngôn ngữ phụng vụ cổ kính đến tận mái nhà tranh của người nghèo…

Wycliffe dạy ở Oxford, làm cha xứ Lutterworth. Luân Đôn là nơi các giám mục xét ông. Bản thảo của ông còn đi tới tận Praha.

Những người trong chương

  • Gioan Wycliffe · Bộ Kinh Thánh của nhóm ông nay còn hơn hai trăm năm mươi bản chép tay, nhiều hơn bất kỳ tác phẩm tiếng Anh nào thời Trung Cổ.
  • Nicôla thành Hereford · Trong một bản chép tay còn lại, dòng chữ của ông dừng đột ngột giữa sách Barúc.
  • Gioan Oldcastle · Tương truyền Shakespeare lúc đầu đặt tên hiệp sĩ béo Falstaff là “Oldcastle”.

Nơi ấy hôm nay

  • Lutterworth vẫn là thị trấn chợ nhỏ. Sông Swift chảy lững lờ dưới chân đồi, nơi tro xương Wycliffe bị đổ xuống năm 1428.
  • Blackfriars, nơi họp “công nghị động đất” năm 1382, nay là tên một khu phố, một cây cầu và một ga ở Luân Đôn.
  • Vilvoorde, gần Bruxelles, nơi William Tyndale bị thiêu năm 1536. Thị trấn có đài tưởng niệm ông.

Muốn đọc thêm

Hiến chế Dei Verbum, số 22 · Thomas Fuller, Lịch sử Giáo hội nước Anh · Anne Hudson, The Premature Reformation · newadvent.org

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 84

Jan Hus và những người sống đạo đơn sơ

Một tu sĩ gần như không rời đan viện suốt hơn bảy mươi năm đã để lại cuốn sách nào cho đời sau?

Khoảng 20 phút đọc