Chương 88
Năm 1447–1527 · Rôma
Ngày 12 tháng Ba năm 1514, bà con kinh thành Rôma đổ xô ra đường chiêm ngưỡng một đoàn rước lộng lẫy chưa từng thấy trong lịch sử. Đó là phái đoàn sứ thần của nhà vua Bồ Đào Nha mang theo muôn vàn sản vật quý giá đến triều cống Đức Giáo hoàng Lêô X. Đi đầu đoàn rước là các hiệp sĩ tuấn tú vận gấm vóc lụa là, theo sau là những đàn báo hoa mai, ngựa chiến xứ Ba Tư và từng lồng vẹt rực rỡ sắc màu. Nhưng tâm điểm khiến mọi người kinh ngạc hơn cả chính là một chú voi trắng bốn tuổi đến từ xứ Ấn Độ xa xôi, trên lưng cõng một tòa tháp nhỏ bằng bạc chứa đầy lễ vật quý giá.
Các đoàn tàu viễn chinh Bồ Đào Nha mới tìm ra hải trình sang Ấn Độ trước đó vỏn vẹn mười sáu năm, và con thú kỳ lạ này chính là bằng chứng sống động cho thế giới mới. Khi đoàn rước tiến đến trước Lâu đài Thánh Thiên Thần bên bờ sông Tiber, nơi Đức Thánh Cha đang đứng dõi nhìn từ ban công, chú voi bỗng ngoan ngoãn quỳ phục xuống chào ngài ba lần. Liền sau đó, nó dùng vòi hút nước từ chiếc thùng gỗ lớn rồi phun tung tóe vào đám đông và cả các vị hồng y đang đứng quanh. Tiếng cười òa lên thích thú, và chính Đức Giáo hoàng cũng vô cùng phấn khích. Ngài đặt tên cho chú voi là Hanno, cho dựng một chuồng trại khang trang ngay trong khuôn viên Vatican và thường xuyên lui tới thăm nom. Hai năm sau, khi chú voi ngã bệnh rồi chết, Đức Lêô X đau buồn khóc thương, cho an táng nó ngay trong sân Tòa Thánh, nhờ danh họa Raphael vẽ tranh tưởng niệm và đích thân ngài sáng tác một bài thơ Latinh khắc lên bia mộ. Bức tranh năm xưa nay đã thất lạc, nhưng đến năm 1962, khi đào móng công trình trong sân Vatican, các công nhân đã tìm thấy trọn vẹn bộ xương của chú voi Hanno.
Thế nhưng, chỉ chín năm sau ngày rước chú voi lạ kỳ ấy, vào năm 1523, một vị Giáo hoàng thánh thiện người Hà Lan đã sai sứ thần mang đến trước Đại hội các vương hầu nước Đức một lời thú nhận xé lòng mà chưa một vị chủ chăn nào từng thốt ra:
“Chúng tôi biết rất rõ rằng, từ nhiều năm qua, ngay tại Tòa Thánh này đã xảy ra biết bao điều đáng chê trách… mọi sự thánh thiêng dường như đã bị đảo lộn hoàn toàn.”
Khoảng cách giữa tiếng cười vui bên chú voi Hanno và lời thú tội nghẹn ngào nơi nước Đức chính là tấm gương phản chiếu chân thực nhất về triều đại các Đức Giáo hoàng thời Phục Hưng: những con người tài hoa đã biến Rôma thành kinh đô nghệ thuật rực rỡ nhất thế giới, nhưng cũng chính trong giai đoạn ấy, những yếu đuối và vấp ngã trần thế đã đẩy Giáo hội Tây phương vào bờ vực của sự rạn nứt đau thương.
Một kinh thành hoang tàn và giấc mơ tái thiết
Năm 1420, Đức Martinô V về Rôma sau Đại Ly Giáo và thấy một thị trấn xơ xác. Gần một thế kỷ vắng Giáo hoàng đã rút kiệt nơi này. Kinh thành từng có cả triệu dân thời đế quốc nay còn chừng hai, ba vạn người sống lay lắt giữa gạch đá rêu phong. Dê bò gặm cỏ giữa phế tích; quảng trường xưa cỏ mọc um tùm đến mức dân gọi là “cánh đồng chăn bò”. Nhiều nhà thờ chỉ còn tường gãy, mái sụp, và ký sự thời ấy kể chó sói đêm đêm mò xuống tận phố vắng.
Các Giáo hoàng kế vị quyết tái thiết cho Rôma xứng với mộ Thánh Phêrô. Đức Nicôla V, học giả nhân văn thuở nhỏ nghèo đến phải dạy kèm cho nhà giàu ở Florence kiếm cơm, tin rằng người dân chân lấm tay bùn khó đọc sách thần học, nhưng ai bước vào một thánh đường tráng lệ cũng cảm được sự uy nghi của Thiên Chúa, và vẻ đẹp ấy nâng đỡ đức tin họ. Ngài cho người đi khắp nơi tìm bản thảo, nhất là sau khi Constantinôpôli mất năm 1453, gom được hơn một ngàn hai trăm cuốn, nền móng của Thư viện Vatican ngày nay. Ngài cũng mời Chân phước Fra Angelico về Rôma để trang trí ngôi nguyện đường riêng bằng những bức bích họa tuyệt mỹ về cuộc đời hai vị phó tế tiên khởi Stêphanô và Laurensô.

Đến triều đại Đức Xíttô IV, Thư viện Vatican chính thức mở cửa phục vụ các học giả vào năm 1475. Ngài cũng là người cho xây ngôi Nguyện đường Sistine danh tiếng mang chính tên ngài, hoàn thành khoảng năm 1481. Những danh họa lẫy lừng như Botticelli và Perugino đã phủ kín các bức tường bằng các hoạt cảnh song song về cuộc đời ông Môsê và Chúa Cứu Thế Giêsu; tiêu biểu là bức họa Chúa Giêsu trao Chìa Khóa Nước Trời cho Thánh Phêrô, dùng đường nét và màu sắc để khẳng định mầu nhiệm quyền bính tông truyền của Hội Thánh.

Nhưng Đức Xíttô IV để tình nhà chi phối quyền bính: ngài phong tới sáu người cháu làm hồng y. Năm 1478, cháu ngài là Girolamo Riario dính sâu vào âm mưu Pazzi nhằm lật nhà Medici ở Florence. Vụ ám sát diễn ra ngay trong Nhà thờ Chính tòa Florence giữa Thánh lễ Chúa Nhật, và hiệu lệnh ra tay lại là tiếng chuông lúc linh mục nâng Mình Thánh! Người em là Giuliano de’ Medici bị đâm tử thương gục ngã trên nền đá thánh đường, còn người anh Lorenzo bị chém thương ở cổ may mắn trốn thoát vào phòng thánh. Dù các sử gia sau này chứng minh Đức Xíttô IV chỉ muốn thay đổi chính quyền Florence chứ không chủ ý giết người, biến cố ấy vẫn để lại một vết nhơ đau lòng trong lịch sử.
Gia tộc Borgia và những thử thách nơi trần thế
Năm 1492, đúng năm Christopher Columbus giương buồm vượt Đại Tây Dương, Mật nghị Hồng y đã bầu chọn vị hồng y người Tây Ban Nha Rodrigo Borgia lên ngai tòa Phêrô, lấy tông hiệu là Alexanđê VI. Ngài vốn là cháu ruột của Đức Giáo hoàng Callixtô III và được người cậu nâng đỡ trao mũ hồng y từ năm mới hai mươi lăm tuổi. Các tài liệu lịch sử nghiêm cẩn đương thời, đặc biệt là cuốn nhật ký mục vụ chi tiết của quan chủ lễ Johann Burchard, cho thấy ngài đã dùng nhiều tiền của và bổng lộc để vận động hành lang trong cuộc bầu cử.
Đức Alexanđê VI là một nhà chính trị sắc sảo, nhưng đời tư của ngài lại mang nặng tính thế tục. Ngài có ít nhất bảy người con với nhiều phụ nữ khác nhau và công khai nhìn nhận con cái. Người con trai Cesare Borgia được phong hồng y khi mới mười tám tuổi, nhưng sau đó đã cởi áo giáo sĩ để làm thống soái quân đội, dùng ngân khố và binh quyền của Tòa Thánh đi chinh phạt, chiếm đất lập tiểu vương quốc riêng ở miền trung nước Ý. Người con gái xinh đẹp Lucrezia Borgia bị cha sắp đặt hôn nhân tới ba lần nhằm phục vụ cho các toan tính liên minh chính trị.
Chính Đức Alexanđê VI vào năm 1493 đã ban hành sắc chỉ lịch sử kẻ một đường ranh giới dọc Đại Tây Dương để phân chia vùng truyền giáo và thám hiểm giữa Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, mở đường cho Hiệp ước Tordesillas định hình bản đồ thế giới mới.
Nhìn lại giai đoạn này, các sử gia Công giáo hôm nay rất cẩn trọng gạn đục khơi trong: nhiều câu chuyện rùng rợn về độc dược hay những bữa tiệc trụy lạc vô luân của nhà Borgia thực chất là do các đối thủ chính trị thêu dệt và được các tiểu thuyết gia thế kỷ XIX phóng đại. Nhưng chỉ riêng sự thật lịch sử về thói gia đình trị, việc mua bán chức vụ và lối sống thiếu gương mẫu nơi giáo triều cũng đã đủ là một chén đắng cho Thân Thể Mầu Nhiệm của Chúa.
Đêm mùa hè năm 1497, người con trai mà Đức Giáo hoàng yêu thương nhất là Giovanni Borgia bị kẻ thù ám sát dã man, thi thể bị ném xuống dòng sông Tiber lạnh lẽo. Người cha suy sụp, đóng cửa phòng nhiều ngày không ăn uống. Rồi ngài gọi các hồng y lại, khóc nhận rằng cái chết của con là roi Chúa sửa phạt tội ngài, và hứa sẽ canh tân Hội Thánh, bắt đầu từ chính triều đình Tòa Thánh. Một ủy ban cải cách ra đời, đưa nhiều đề xuất sắc bén. Nhưng nỗi đau nguôi dần, quyền lực lại kéo ngài về nếp cũ, và bản dự thảo nằm yên trong ngăn kéo.
Cũng trong những năm tháng ấy, tại thành Florence, vị tu sĩ dòng Đa Minh thánh thiện nhưng nghiêm khắc là Cha Girolamo Savonarola đã đứng trên tòa giảng Nhà thờ Chính tòa, cất tiếng sấm truyền thúc giục bà con giáo dân ăn năn thống hối, đồng thời không ngần ngại lên án lối sống tha hóa của giáo triều Rôma. Sự xung đột gay gắt đã dẫn đến việc Đức Alexanđê VI ban vạ tuyệt thông đối với vị tu sĩ. Đến ngày 23 tháng Năm năm 1498, dưới áp lực chính trị của giới cầm quyền Florence và sự chấp thuận của các sứ thần Tòa Thánh, Cha Savonarola cùng hai tu huynh đã bị xử treo cổ và thiêu xác ngay tại quảng trường trung tâm thành phố, tro tàn bị ném xuống dòng sông Arno.

Vị giáo hoàng mặc chiến bào và những tuyệt tác ngàn năm
Sau triều đại ngắn ngủi chỉ vỏn vẹn hai mươi sáu ngày của Đức Piô III, người kế vị Đức Alexanđê VI là Đức Giuliano della Rovere, cháu ruột của Đức Xíttô IV và là đối thủ truyền kiếp của gia tộc Borgia. Ngài chọn tông hiệu là Giuliô II.
Khác với vị tiền nhiệm, Đức Giuliô II hoàn toàn không để người nhà lũng đoạn triều chính. Ngài ghét thói xa hoa của nhà Borgia, nhưng ngài lại mang trong huyết quản bản tính của một vị tướng trận. Nhận thấy Lãnh thổ Giáo hoàng bị các lãnh chúa địa phương và ngoại bang xâu xé, chính vị Giáo hoàng già đã khoác áo giáp sắt lên người, cưỡi chiến mã dẫn đầu đoàn quân Tòa Thánh xông pha trận mạc để thu hồi đất đai. Năm 1510, ngài đã thề nuôi râu dài cho đến khi đuổi được quân Pháp ra khỏi nước Ý, một hành động gây chấn động thời bấy giờ vì giáo luật xưa nay luôn buộc hàng giáo sĩ phải cạo râu sạch sẽ. Mùa đông buốt giá năm 1511, người ta thấy vị Giáo hoàng đầu bạc đứng giữa trời tuyết trắng chỉ huy cuộc công thành Mirandola, rồi tự mình trèo qua lỗ hổng tường thành vừa bị đại bác bắn sập để tiến vào trong. Chứng kiến cảnh vị đại diện Chúa Kitô cưỡi ngựa khải hoàn như một hoàng đế La Mã xưa, học giả Erasmus đã xót xa viết nên tác phẩm trào phúng nổi tiếng miêu tả cảnh Đức Giuliô II gõ cửa Thiên Đàng nhưng Thánh Phêrô từ chối mở cửa vì không nhận ra chiếc áo giáp sắt đẫm máu của ngài.
Thế nhưng, con người sắt đá ấy lại sở hữu một tầm nhìn nghệ thuật phi thường. Tháng Giêng năm 1506, khi một bác nông dân tình cờ đào được pho tượng cẩm thạch cổ tuyệt mỹ Laocoön trong vườn nho ở Rôma, Đức Giuliô II lập tức xuất tiền mua lại và đặt trang trọng trong sân Vatican, đặt viên gạch đầu tiên cho quần thể Bảo tàng Vatican ngày nay.
Ngài cũng ra một quyết định táo bạo: Đền Thánh Phêrô cổ do Constantinô xây từ thế kỷ IV, chứng nhân của mười một thế kỷ, nay đã lún nứt, nghiêng lệch. Đức Giuliô II cho đập bỏ để xây một thánh đường mới đồ sộ nhất trần gian, đặt viên đá đầu tiên ngày 18 tháng Tư năm 1506. Kiến trúc sư Donato Bramante phá đền cũ nhanh đến mức dân Rôma gọi ông là “Bramante Kẻ Phá Hoại”, vì bao mộ cổ và tranh khảm thời sơ khai mất hẳn trong những ngày ấy. Cũng trong năm định mệnh 1506, ngài đã thành lập Đội Vệ binh Thụy Sĩ danh dự để bảo vệ Tòa Thánh, đội quân trung kiên với bộ đồng phục sặc sỡ vẫn hiện diện bên cạnh các Đức Giáo hoàng cho đến tận hôm nay.

Đức Giuliô II là người có con mắt nhìn người tuyệt vời: ngài đã kiên quyết mời Michelangelo bước lên giàn giáo để vẽ trần Nguyện đường Sistine, và mời chàng họa sĩ trẻ Raphael về trang trí các căn phòng làm việc của ngài. Tại đây, Raphael đã vẽ nên kiệt tác Trường phái Athens tôn vinh tri thức nhân loại, và ngay trên bức tường đối diện là kiệt tác Tranh luận về Bí tích Thánh Thể, nơi các thánh trên trời và các tín hữu nơi dương thế cùng quây quần chiêm ngắm Mình Thánh Chúa ngự trên bàn thờ. Raphael qua đời đột ngột vào đúng ngày Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1520 khi mới ba mươi bảy tuổi và được an táng trọng thể trong Đền Pantheon cổ kính. Người đời sau vẫn truyền tai nhau câu chuyện Đức Giuliô II thường chống gậy leo lên giàn giáo ngước hỏi: “Bao giờ thì xong hả Michelangelo?”, và người nghệ sĩ bướng bỉnh chỉ cộc cằn đáp lại: “Khi nào xong thì khắc xong!”

“Xin hãy hưởng nếm ngôi giáo hoàng” và vết rạn nứt vì ơn toàn xá
Năm 1513, chiếc triều thiên Giáo hoàng được trao cho Hồng y Giovanni de’ Medici, người con trai tài hoa của nhà bảo trợ Lorenzo xứ Florence. Ông từng được phong hồng y từ năm mới mười ba tuổi, và đến khi đắc cử Giáo hoàng ở tuổi ba mươi bảy, ngài thậm chí còn chưa hề lãnh nhận chức linh mục! Trong vòng vài ngày ngắn ngủi, giáo triều đã phải làm lễ truyền chức linh mục rồi tấn phong giám mục cấp tốc cho ngài. Ngài chọn tông hiệu là Lêô X.
Đức Lêô X là một con người trí thức, lịch thiệp, tính tình hòa nhã, say mê âm nhạc, thi ca, sân khấu và những cuộc săn bắn nơi đồng quê. Sứ thần thành Venice đương thời đã ghi lại một câu nói phản ánh trọn vẹn tinh thần của triều đại ngài: “Chúa đã ban cho chúng ta ngôi vị Giáo hoàng, vậy chúng ta hãy cùng nhau hưởng nếm nó!”
Ngài tiêu xài tiền bạc không tiếc tay: bảo trợ các văn nghệ sĩ, chu cấp cho gia tộc và tài trợ cho các cuộc chiến chính trị tại Ý. Người đương thời xót xa nhận xét rằng: Đức Lêô X đã tiêu sạch kho bạc khổng lồ do vị tiền nhiệm Giuliô II tích lũy, tiêu hết sạch số tiền của triều đại ngài, và tiêu lạm sang cả ngân khố của vị Giáo hoàng kế vị, để lại những khoản nợ nần chồng chất phải mất nhiều thập kỷ sau mới trang trải xong.
Những năm ấy, đức tin giáo dân bị xói mòn. Một giám mục quý tộc có thể giữ cùng lúc ba, bốn, năm giáo phận giàu để hưởng hoa lợi mà cả đời không về thăm đoàn chiên. Giáo xứ thôn quê thì bơ vơ, hoặc chỉ có linh mục nghèo được thuê rẻ, học kém đến đọc sai cả lời nguyện Thánh lễ.

Từ năm 1512 đến 1517, Công đồng Chung Latêranô V được triệu tập tại Rôma. Khai mạc công đồng, vị Bề trên Tổng quyền dòng Augustinô là Cha Egidio da Viterbo đã cất lên một bài giảng hùng hồn làm rung động hội trường: ngài tha thiết nhắc nhở rằng tôn giáo thánh thiện phải biến đổi lòng con người, chứ con người không được phép bóp méo những điều thánh thiện theo ý riêng mình! Các nghị phụ đã thông qua nhiều sắc lệnh canh tân đời sống giáo sĩ và quy định việc kiểm duyệt sách in vào năm 1515. Thế nhưng, khi công đồng bế mạc vào ngày 16 tháng Ba năm 1517, hầu như không một sắc lệnh nào được đem ra thực thi nơi đời sống thực tế.

Để có kinh phí khổng lồ chi trả cho công trường xây dựng Đền Thờ Thánh Phêrô đang dang dở, Đức Lêô X đã quyết định ban bố Ơn Toàn Xá cho tất cả những ai quảng đại đóng góp tài chính.
Theo Hội Thánh dạy, Ơn Toàn Xá là kho tàng thiêng liêng: sau khi tội đã được tha trong Bí tích Giải Tội, Hội Thánh mở kho công nghiệp của Chúa Kitô và các thánh để tha các hình phạt tạm. Điều kiện là thật lòng sám hối, xưng tội, rước lễ và làm một việc lành. Góp tiền xây nhà thờ có thể là việc lành. Nhưng lòng tham đã xóa nhòa ranh giới ấy: ơn xá được rao như món hàng, khiến dân thường tưởng cứ bỏ tiền mua tờ giấy là tội được tha!
Tại nước Đức, tấn bi kịch ấy lại bị biến thành một thương vụ tài chính tinh vi. Vị vương thân trẻ tuổi Albert xứ Brandenburg dù đã cai quản hai giáo phận nhưng vẫn khao khát thâu tóm thêm Tòa Tổng Giám mục Mainz danh giá. Theo giáo luật, việc kiêm nhiệm này bị nghiêm cấm, và để được Tòa Thánh chuẩn miễn, ông phải nộp một khoản phí khổng lồ. Albert đã vay mượn số tiền ấy từ Ngân hàng Fugger lừng danh tại Augsburg, gia tộc tài phiệt giàu có nhất châu Âu thời bấy giờ. Để giúp Albert trả nợ, Tòa Thánh đã thỏa thuận cho phép ông được độc quyền tổ chức rao giảng Ơn Toàn Xá Thánh Phêrô trên lãnh thổ của mình suốt tám năm: phân nửa số tiền thu được sẽ chuyển về Rôma xây đền thờ, còn phân nửa kia Albert giữ lại để thanh toán nợ nần cho nhà ngân hàng! Nhân viên ngân hàng Fugger thậm chí còn đích thân đi theo đoàn giảng thuyết và giữ chìa khóa hòm tiền quyên góp.

Người đứng đầu chiến dịch rao giảng ơn xá ấy là một tu sĩ dòng Đa Minh tài hùng biện tên là Johann Tetzel. Người đời sau vẫn truyền tụng câu vè dân gian gắn liền với những bài giảng của ông:
“Tiền vừa leng keng rơi đáy hòm,
Linh hồn nơi luyện ngục bay vọt lên thiên đàng!”
Dù có thể Tetzel không dùng đúng nguyên văn câu nói thô thiển ấy, nhưng cách ông miêu tả nỗi đau đớn của các linh hồn nơi luyện ngục để thôi thúc giáo dân dốc túi quả thật đã gây nên nhiều ngộ nhận tai hại. Mùa xuân năm 1517, đoàn người của Tetzel đến Jüterbog, sát biên giới gần thị trấn Wittenberg. Bà con giáo dân Wittenberg rủ nhau kéo sang đó mua các chứng chỉ ơn xá. Ngồi trong tòa giải tội lắng nghe đoàn chiên kể lại, vị linh mục dòng Augustinô phụ trách giáo xứ là Cha Martin Luther đã giận dữ run người. Ngọn lửa bùng phát từ đó.
Về sau, Hội Thánh dứt khoát sửa sai: năm 1567, Thánh Piô V cấm mọi ơn xá gắn với việc góp tiền. Năm 1967, Thánh Phaolô VI trong Tông hiến Indulgentiarum Doctrina trình bày lại giáo huấn về ơn xá, đặt hoàn toàn trên cầu nguyện, hoán cải và bác ái.
Lời thú nhận muộn màng và thảm họa năm 1527
Tháng Mười Hai năm 1521, Đức Lêô X đột ngột qua đời khi cơn bão táp cải cách do Luther khởi xướng đã bắt đầu lan rộng khắp nước Đức. Sau những cuộc giằng co bế tắc, Mật nghị Hồng y đã bất ngờ bỏ phiếu cho một nhân vật hoàn toàn vắng mặt tại Rôma: Đức Hồng y Adrian xứ Utrecht người Hà Lan, vị giáo sư đạo đức từng dạy dỗ Hoàng đế Charles V thuở nhỏ. Ngài lấy tông hiệu là Adrianô VI.
Đặt chân đến kinh thành Rôma vào tháng Tám năm 1522, vị Giáo hoàng phương Bắc đã kinh hoàng trước cảnh tượng xa hoa trụy lạc của giáo triều. Ngài chọn cho mình một nếp sống đạm bạc như một đan sĩ khó nghèo, chỉ giữ lại vài người hầu cận già, thẳng tay cắt giảm mọi khoản chi tiêu phù phiếm và kiên quyết quay mặt đi trước những pho tượng thần thoại cổ điển mà ngài xem là ngẫu tượng ngoại giáo. Dân chúng và giới quý tộc Rôma quen thói ăn chơi đâm ra căm ghét ngài. Pho tượng đá Pasquino nổi tiếng ngoài phố, nơi người dân Rôma vẫn hay dán những bài thơ châm biếm, đêm đêm lại chi chít những vần thơ cay độc chế giễu vị Cha chung.
Vào tháng Giêng năm 1523, ngài đã cử sứ thần mang bức tâm thư dũng cảm đến đọc trước Quốc hội các vương công Đức họp tại Nuremberg. Trong bức thư ấy, vị Giáo hoàng thánh thiện đã can đảm nhận lỗi về phần mình: ngài khẳng định căn bệnh tâm linh của Giáo hội bắt nguồn từ sự sa sút đạo đức của chính hàng giáo sĩ và các vị thủ lãnh, và vết thương ấy đã lây lan từ đầu não xuống tận các chi thể! Ngài thiết tha cam kết sẽ làm hết sức mình để thanh tẩy Tòa Thánh.
Nhưng Chúa không cho ngài đủ thời gian. Sau hai mươi tháng cô đơn, Đức Adrianô VI qua đời tháng Chín năm 1523. Dân Rôma nhẹ nhõm đến mức treo vòng hoa trước nhà ông thầy thuốc của ngài, kèm tấm biển: “Kính tặng vị cứu tinh của tổ quốc!” Phải đợi suốt bốn trăm năm mươi lăm năm sau ngày ấy, mãi đến năm 1978, ngai tòa Thánh Phêrô mới lại đón nhận một vị Giáo hoàng không phải là người Ý: Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II người Ba Lan.
Người kế vị ngài lại là một người con của dòng họ Medici: Đức Clêmentê VII, người em họ của Đức Lêô X. Ngài là một con người thông minh, đạo đức nhưng lại thiếu sự quyết đoán cần thiết của một người cầm lái giữa cơn bão. Những toan tính ngoại giao dùng dằng giữa Vua nước Pháp và Hoàng đế Charles V đã đẩy kinh thành Rôma vào một thảm kịch tàn khốc chưa từng có.
Rạng sáng ngày 6 tháng Năm năm 1527, giữa làn sương mù dày đặc, đạo quân viễn chinh gồm hai vạn binh sĩ của Hoàng đế Charles V đã bất ngờ phá vỡ tường thành tràn vào cướp bóc Rôma. Đó là một đạo quân hỗn tạp gồm lính đánh thuê Đức, Tây Ban Nha và Ý, những kẻ đã nhiều tháng ròng bị bỏ đói, không được phát lương và mang trong lòng nỗi thù hận tôn giáo sâu sắc. Nhiều lính Đức bấy giờ đã theo phe Luther và căm ghét Giáo hoàng. Khi viên tướng chỉ huy là Quận công xứ Bourbon bị đạn bắn chết ngay lúc đang bắc thang trèo thành, đạo quân mất hết kiểm soát và biến thành một bầy lang sói điên cuồng.
Ngay trên những bậc thềm đá của Đền Thờ Thánh Phêrô, một trăm tám mươi chín người lính của Đội Vệ binh Thụy Sĩ đã kiên cường dựng thành lũy sống để che chắn quân thù. Một trăm bốn mươi bảy chiến binh dũng cảm đã ngã xuống tử trận tại chỗ, đổi lấy những phút giây quý giá để số lính còn lại kịp hộ tống Đức Clêmentê VII chạy trốn qua lối hành lang có mái che trên tường thành, tức Passetto di Borgo, thoát sang cố thủ trong Lâu đài Thánh Thiên Thần. Cho đến ngày nay, cứ vào ngày 6 tháng Năm hằng năm, các tân binh của Đội Vệ binh Thụy Sĩ tại Vatican lại long trọng cử hành lễ tuyên thệ trung thành để khắc ghi sự hy sinh anh dũng của các bậc tiền nhân năm xưa.

Rồi Rôma sống trong địa ngục nhiều tháng. Lính cướp bóc, tàn sát, tra tấn dân đòi tiền chuộc, xúc phạm các đan viện nữ, đem thánh tích ra làm trò. Có tên say xỉn khoác áo hồng y cưỡi lừa diễu khắp phố nhạo báng Giáo hội. Trong căn phòng mà danh họa Raphael từng vẽ bức bích họa Tranh luận về Bí tích Thánh Thể, một người lính Đức đã dùng mũi dao nhọn khắc sâu chữ “Luther” lên bức tường thánh. Vết tích đau lòng ấy ngày nay du khách đến thăm Vatican vẫn còn nhìn thấy rõ. Dân số Rôma sụt giảm thê thảm từ năm mươi lăm ngàn người xuống chỉ còn hơn mười ngàn người sống sót lay lắt. Đức Giáo hoàng bị vây hãm suốt bảy tháng ròng trong lâu đài, phải nộp khoản tiền chuộc khổng lồ bốn trăm ngàn đồng ducat rồi cải trang thành thường dân trốn chạy trong đêm.
Nhiều người thời ấy coi năm 1527 là chén thanh luyện Chúa để xảy đến cho Giáo hội tỉnh thức. Giấc mộng hưởng lạc Phục Hưng khép lại trong tro tàn. Nhưng cũng chính từ giữa đống tro tàn thử thách ấy, Chúa Thánh Thần lại âm thầm chuẩn bị cho một thế hệ các vị thánh vĩ đại đứng lên, thế hệ của những tâm hồn thánh thiện sẽ dẫn dắt Mẹ Hội Thánh bước vào công cuộc Đại Canh Tân đích thực của Công đồng Trentô.
Nhưng cũng chính từ giữa đống tro tàn thử thách ấy, Chúa Thánh Thần lại âm thầm chuẩn bị cho một thế hệ các vị thánh vĩ đại đứng lên, thế hệ của những tâm hồn thánh thiện sẽ dẫn dắt Mẹ Hội Thánh bước vào công cuộc Đại Canh Tân đích thực của Công đồng Trentô.
Chương 88 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Chúng tôi biết rất rõ rằng, từ nhiều năm qua, ngay tại Tòa Thánh này đã xảy ra biết bao điều đáng chê trách…”
Những người trong chương
- Hanno, chú voi trắng · Năm 1962 thợ đào trong một sân Vaticanô tìm thấy bộ xương của nó.
- Raphaen · Ông mất Thứ Sáu Tuần Thánh năm 1520, ba mươi bảy tuổi. Mộ ông ở Đền Pantheon, Rôma, người ta vẫn đến viếng.
- Giuliô II · Tượng Laocoön ngài mua năm 1506 vẫn ở Bảo tàng Vaticanô.
Nơi ấy hôm nay
- Đền thờ Thánh Phêrô mới khởi công ngày 18 tháng Tư năm 1506. Mỗi 6 tháng Năm, tân binh Vệ binh Thụy Sĩ tuyên thệ ở đó.
- Các Phòng Raphaen ở Vaticanô còn nét dao lính khắc tên Luther năm 1527.
- Lâu đài Thánh Thiên Thần bên sông Tibrô, nơi giáo hoàng trú ẩn năm 1527, nay là bảo tàng.
Muốn đọc thêm
Eamon Duffy, Saints and Sinners: A History of the Popes · Johann Burchard, nhật ký triều đình Rôma · Giorgio Vasari, Cuộc đời Raphaen · Phaolô VI, tông hiến Indulgentiarum Doctrina (1967)
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Lêô X
- Manuel I
- Hanno
- Raphaen
- Ađrianô VI
- Martinô V
- Nicôla V
- Xíttô IV
- Lôrensô
- Giulianô de’ Medici
- Alexanđê VI
- Cêsarê
- Lucrêsia
- Gioan Borgia
- Hiêrônimô Savonarôla
- Piô III
- Giuliô II
- Erasmô thành Rotterdam
- Bramante
- Albert xứ Brandenburg
- Nhà Fugger
- Johann Tetzel
- Martin Luther
- Carôlô V
- Clêmentê VII
- Charles de Bourbon
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 89
Hai bờ Địa Trung Hải và năm 1492
Người lính bị thương ở Lepanto, rồi làm tù ở Alger, về sau đã viết nên cuốn sách nào?
Khoảng 29 phút đọc










