Chương 128
1560–1910 · Luân Đôn, New England, Herrnhut, Bristol, Serampore, Los Angeles, Edinburgh
- Nơi chốn
- Luân Đôn, Plymouth (Massachusetts), Bedford, Halle, Herrnhut, Oxford, Bristol, Northampton, Serampore, Trung Hoa, Los Angeles, Edinburgh
- Giáo hoàng
- Nhiều đời
- Hoàng đế
- Nhiều đời
Tối ngày 24 tháng Năm năm 1738, bên trong một căn phòng nhỏ ấm cúng nơi con phố Aldersgate giữa lòng kinh thành Luân Đôn, có tiếng một người đàn ông đang chậm rãi đọc to từng trang sách. Bản văn được xướng lên chính là lời tựa mà vị tu sĩ người Đức Martin Luther đã chấp bút từ hai thế kỷ trước cho bức thư của Thánh Tông đồ Phaolô gửi tín hữu Rôma. Ngồi lặng lẽ giữa hàng thính giả là John Wesley, một vị mục tử ba mươi bốn tuổi thuộc Giáo hội Anh giáo, người bước vào buổi họp cầu nguyện hôm ấy với một tâm trạng nặng trĩu âu lo và đầy miễn cưỡng.
John Wesley sinh trưởng trong một nếp nhà xứ đạo nghèo tại Epworth, thuộc miền Midlands nước Anh. Ông là người con thứ mười lăm trong một gia đình đông đúc, được nuôi dưỡng dưới bàn tay uốn nắn phi thường của người mẹ hiền Susanna, một phụ nữ kiên cường đã tự tay dạy chữ, dạy giáo lý và cầu nguyện cho từng đứa con ngay tại nhà. Năm cậu bé Wesley lên năm tuổi, một trận hỏa hoạn kinh hoàng đã thiêu rụi toàn bộ ngôi nhà xứ; vào giây phút hiểm nghèo nhất, cậu bé đã được người ta trèo lên kéo thoát qua ô cửa sổ tầng trên chỉ tích tắc trước khi mái nhà đổ sụp. Hình ảnh bản thân như “một thanh củi được giật ra khỏi đống lửa đang cháy” đã trở thành một dấu ấn tâm linh theo ông suốt cả cuộc đời.
Những năm tháng dùi mài kinh sử tại Đại học Oxford, John cùng người em trai Charles Wesley đã quy tụ một nhóm sinh viên ưu tú chuyên chăm ăn chay, đọc Kinh Thánh, thăm viếng tù nhân và chăm sóc người nghèo. Nếp sống đạo đức có kỷ luật nghiêm ngặt đến từng giờ giấc ấy đã khiến bạn bè đồng trang lứa mỉa mai gọi họ bằng danh xưng chế giễu: Methodists, những kẻ sống theo “Phương Pháp”, tiền thân của phong trào Giám Lý.
Thế nhưng, bước vào tuổi ba mươi tư, Wesley vừa phải trải qua những năm tháng khủng hoảng tinh thần tồi tệ nhất. Ông từng hăng hái vượt Đại Tây Dương sang thuộc địa Georgia mới thành lập ở Bắc Mỹ để truyền giáo cho các di dân và thổ dân da đỏ bản địa, nhưng rồi phải ngậm ngùi trở về trong nỗi thất vọng ê chề vì nhận ra mình đang rao giảng một đức tin mà chính bản thân ông chưa từng thực sự cảm nghiệm sâu sắc.
Ông không thể nào quên biến cố hai năm trước đó: trong cơn bão dữ dội giữa đại dương vào tháng Giêng năm 1736, khi những đợt sóng biển khổng lồ tràn qua boong tàu xé toạc cánh buồm khiến bản thân ông run rẩy kinh hoàng trước cái chết cận kề, thì một nhóm tín hữu người Đức thuộc phong trào Moravian trên tàu vẫn quỳ gối bên nhau, cất cao những lời thánh vịnh với một sự bình an thanh thản đến lạ lùng!
Và giờ đây, trong căn phòng nhỏ trên phố Aldersgate, người đọc sách chạm đến đoạn văn Luther miêu tả sự biến đổi mầu nhiệm mà Thiên Chúa thực hiện nơi đáy lòng con người nhờ niềm tin cậy vào Chúa Cứu Thế Giêsu. Wesley nắn nót ghi lại trong nhật ký thời khắc thiêng liêng ấy: vào khoảng chín giờ kém mười lăm phút tối, ông bỗng cảm thấy lòng mình “ấm lên một cách kỳ lạ”!
Lần đầu tiên trong đời, ông cảm nhận một cách sâu sắc và sống động rằng mình đang hoàn toàn phó thác và tin cậy vào một mình Đức Kitô để đón nhận ơn cứu độ; và một niềm xác tín bình an tràn ngập tâm hồn: chính Chúa Giêsu đã cất đi mọi tội lỗi của ông, cứu thoát ông khỏi gánh nặng của lề luật và sự chết!
Hơn hai trăm năm sau ngày Martin Luther đóng các luận đề lên cửa nhà thờ Wittenberg, một người con đất Anh khi lắng nghe lại những lời ấy đã được bừng cháy ngọn lửa thiêng, mở đường cho một phong trào phục hưng đức tin vĩ đại làm thay đổi diện mạo thế giới.
Dòng chảy của thế giới Tin Lành luôn chuyển động như thế: không bao giờ đóng băng ở thế kỷ XVI, mà liên tục phân nhánh, liên tục canh tân, bừng cháy và vươn xa tới những chân trời mới.
Dẫu cuốn sách lịch sử này chủ yếu dõi theo dòng chảy của Mẹ Hội Thánh Công giáo, người tín hữu hôm nay không thể nào thấu suốt được bức tranh toàn cảnh của Kitô giáo hiện đại nếu không mở rộng con tim nhìn sang những người anh chị em này! Đó là nguồn cội của những cuộc đối thoại đại kết chân thành của thế kỷ XX, và là khởi nguồn của hàng trăm triệu tín hữu Tin Lành và Ngũ Tuần đang ngày đêm làm chứng cho Chúa Kitô khắp châu Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á hôm nay.
Công đồng Chung Vaticanô II trong Sắc lệnh về Đại Kết Unitatis Redintegratio đã ân cần nhắc nhở rằng: tất cả những ai đã được lãnh nhận Bí tích Rửa Tội thành sự nhân danh Ba Ngôi Thiên Chúa và tin nhận Đức Kitô đều xứng đáng được tôn vinh bằng danh hiệu Kitô hữu cao quý, và họ luôn được kết hiệp với các tín hữu Công giáo bằng những mối dây liên kết thiêng liêng có thật trong Chúa Thánh Thần, dẫu sự hiệp thông hữu hình trọn vẹn vẫn còn đang trên đường kiếm tìm.
Thanh giáo: khát vọng thanh luyện và “Ngọn thành trên đỉnh đồi”
Năm 1559, dưới triều Nữ vương Elizabeth I, Giáo hội Anh giáo chọn đường dung hòa: thần học ngả theo Calvin nhưng vẫn giữ phẩm trật giám mục, lễ phục và nghi thức phụng vụ cổ truyền. Thế nhưng với nhiều tín hữu Tin Lành nhiệt thành, sự thỏa hiệp ấy không thể chấp nhận được! Họ muốn thanh lọc Giáo hội khỏi mọi tàn tích phụng tự mà họ cho là của Rôma; và từ thập niên 1560, người ta gọi họ là Thanh giáo.
Người Thanh giáo sống kỷ luật nhiệm nhặt: ngày nào cả nhà cũng quây quần đọc to Kinh Thánh, giữ ngày Chúa Nhật thật trang nghiêm, và coi lao động cần cù, chính trực là cách đẹp nhất để phụng sự Thiên Chúa. Sách gối đầu giường của họ là bản Kinh Thánh tiếng Anh in tại Geneva năm 1560 với lời chú giải theo thần học Calvin, và họ tin rằng bất cứ người nông dân hay thợ thủ công nào cũng có quyền tự mình đọc hiểu Lời Chúa.
Bị vương quyền và các giám mục Anh giáo đàn áp gắt gao, nhiều nhóm Thanh giáo ly khai quyết định vượt biển tìm miền đất hứa.
Tháng Chín năm 1620, một nhóm một trăm linh hai người, về sau được gọi là Những Người Hành Hương, bước lên con tàu gỗ nhỏ Mayflower, vượt sóng gió Đại Tây Dương tới bờ biển Bắc Mỹ hoang vu và dựng nên làng định cư Plymouth.
Năm 1630, hàng ngàn gia đình Thanh giáo tiếp tục cập bến, lập nên Thuộc địa Vịnh Massachusetts. Ngay trên boong tàu Arbella giữa biển khơi, thủ lãnh John Winthrop giảng một bài về sau trở thành nền tảng tinh thần của nước Mỹ, mượn chính lời Chúa Giêsu trong Bài Giảng Trên Núi:
“Chúng ta phải luôn ý thức rằng: chúng ta sẽ giống như một ngọn thành xây trên đỉnh đồi!
Ánh mắt của toàn thể nhân loại ngoài kia đang đổ dồn về phía chúng ta!”
Tại chính quốc Anh, cuộc Nội Chiến bùng nổ trong thập niên 1640 đã đưa phe Thanh giáo dưới sự chỉ huy của Oliver Cromwell lên nắm trọn quyền bính. Vua Charles I bị đưa ra xét xử và bị chém đầu vào đầu năm 1649.
Thế nhưng, thể chế thần quyền Cộng hòa sụp đổ nhanh chóng; vương triều phục hưng vào năm 1660 dưới thời Vua Charles II, và một làn sóng trả thù tôn giáo lại giáng xuống đầu người Thanh giáo. Năm 1662, Đạo luật Đồng nhất được ban hành, dẫn đến biến cố Đại Trục Xuất: hơn hai ngàn mục sư Thanh giáo đã kiên quyết từ bỏ bục giảng, chấp nhận rời khỏi nhà xứ sống cảnh bần hàn chứ nhất định không chịu tuyên thệ tuân giữ bản Sách Kinh Nguyện Chung của triều đình!
Chính giữa những năm tháng bách hại ngột ngạt ấy, một tượng đài văn học đức tin đã bừng nở nơi chốn lao tù: John Bunyan, một anh thợ hàn nồi nghèo khó chuyên đi vá xoong chảo dạo, đã bị chính quyền bắt giam cầm suốt mười hai năm ròng rã trong ngục thất Bedford chỉ vì can tội dám đứng giảng Tin Mừng mà không có giấy phép của nhà nước!
Nơi bốn bức tường ngục tối ẩm thấp, người thợ nghèo đã cầm bút viết nên kiệt tác ngụ ngôn bất hủ: Thiên Lộ Lịch Trình. Cuốn sách kể lại cuộc hành trình đầy gian nan thử thách của một người mang tên Kitô Hữu rời bỏ Thành Hủy Diệt để đi tìm Thành Thiên Quốc, vượt qua Đầm Tuyệt Vọng, vượt qua Hội Chợ Phù Hoa và Thung Lũng Bóng Đêm của Sự Chết để về tới Bến Đỗ Bình An. Suốt hơn hai thế kỷ sau ngày ra đời, đây chính là cuốn sách được đọc nhiều nhất trong thế giới Anh ngữ, chỉ đứng sau Kinh Thánh!
Phong trào Sùng tín và lời Kinh không dứt tại Herrnhut
Ở Đức, sau khi Chiến tranh Ba Mươi Năm khép lại năm 1648, Giáo hội Luthêrô rơi vào xơ cứng: các mục sư mải tranh cãi những định nghĩa thần học khô khan, còn giáo dân thôn quê thì nguội lạnh, đi lễ cho xong bổn phận.
Năm 1675, một mục sư ở Frankfurt tên Philipp Jakob Spener cho in cuốn sách nhỏ Pia Desideria, “Những Ước Nguyện Đạo Đức”, khởi đầu Phong trào Sùng Tín. Spener không định đổi giáo lý; ông kêu gọi tín hữu họp thành những nhóm nhỏ tại tư gia, như một Giáo hội nhỏ trong lòng Giáo hội lớn, để cùng đào sâu Lời Chúa, cầu nguyện và sống đức tin bằng việc bác ái cụ thể.
Học trò xuất sắc của ông là August Hermann Francke ở Halle biến linh đạo ấy thành những công trình xã hội lớn: từ một chiếc hòm gỗ gom vài đồng xu của người nghèo, ông dựng nên một trại mồ côi khổng lồ, trường học miễn phí, xưởng in Kinh Thánh và nhà thuốc. Từ Halle, năm 1706, những nhà truyền giáo Tin Lành đầu tiên dong buồm sang thương điếm Tranquebar bên bờ biển Ấn Độ.
Một người con tinh thần khác của Halle là Bá tước Nicolaus Ludwig von Zinzendorf, một nhà quý tộc trẻ giàu lòng đạo.
Năm 1722, ông mở điền trang Berthelsdorf ở vùng Saxony đón những người tị nạn tôn giáo thuộc nhóm Huynh Đệ Moravian, hậu duệ tinh thần của phong trào Jan Hus xứ Bohemia. Họ cùng dựng nên ngôi làng Herrnhut, nghĩa là “Nơi Chúa Canh Giữ”.
Ngày 13 tháng Tám năm 1727, sau một thời gian dài bất hòa, cả cộng đoàn Herrnhut trong buổi Tiệc Thánh đã cảm nghiệm Chúa Thánh Thần viếng thăm, làm tan chảy mọi rạn nứt. Từ đó, họ lập một chuỗi cầu nguyện liên lỉ: các thành viên thay phiên nhau vào phòng nguyện cầu cho thế giới suốt hai mươi tư giờ mỗi ngày, và ngọn lửa ấy cháy không gián đoạn hơn một trăm năm!
Từ đốm lửa cầu nguyện ấy bùng lên một làn sóng truyền giáo: năm 1732, hai người thợ nghèo ở Herrnhut lên đường sang đảo St. Thomas vùng Caribê để sống giữa những người nô lệ da đen cùng khổ. Họ sẵn sàng tự bán mình làm nô lệ nếu đó là cách duy nhất để được ở bên những thân phận bị đọa đày mà loan báo tình yêu Chúa! Cũng chính lòng xác tín thanh thản ấy của người Moravian đã hát vang giữa cơn bão biển năm 1736, gieo mầm thức tỉnh cho John Wesley.
John Wesley trên lưng ngựa và phong trào Giám Lý
Sau đêm hoán cải thiêng liêng tại phố Aldersgate năm 1738, cuộc đời mục tử của John Wesley hoàn toàn lật sang trang mới.
Lối giảng thuyết đầy lửa Thánh Thần của ông ban đầu khiến nhiều giáo sĩ Anh giáo bảo thủ khó chịu, và họ lần lượt đóng chặt cửa các ngôi thánh đường trước mặt ông. Năm 1739, tại thành phố Bristol, người bạn đồng môn George Whitefield đã tha thiết mời Wesley bước ra cánh đồng ngoài trời để giảng Lời Chúa cho hàng ngàn người thợ mỏ than nghèo khổ tại Kingswood, những con người lam lũ bị xã hội và các nhà thờ quý tộc hoàn toàn ngoảnh mặt làm ngơ.
Wesley thuở ban đầu vô cùng ngần ngại, bởi ông vốn là một học giả Oxford mẫu mực, luôn coi trọng sự trang nghiêm khuôn phép của thánh đường đến mức từng nghĩ rằng việc giảng đạo ngoài trời gần như là một điều bất xứng!
Thế nhưng, khi bước lên một gò đất cao đối diện với đám đông thợ mỏ áo quần rách rưới, nhìn thấy những giọt nước mắt sám hối lăn dài trên những gò má đen nhẻm bụi than tạo thành những vệt trắng xóa, trái tim người mục tử đã hoàn toàn tan chảy! Kể từ giây phút ấy, ông bước hẳn ra thế giới trần gian.
Suốt năm mươi năm ròng rã sau đó, John Wesley đã trở thành một vị tông đồ trên lưng ngựa:
- Ông rong ruổi khắp nẻo đường nước Anh, xứ Wales, Scotland và Ireland, ước tính hơn bốn trăm ngàn cây số.
- Ông giảng hơn bốn mươi ngàn bài, thường từ năm giờ sáng nơi quảng trường, góc chợ hay cửa hầm mỏ, trước khi thợ thuyền vào ca.
- Ông để lại câu châm ngôn mục vụ bất hủ: “Toàn thể thế giới này chính là giáo xứ của tôi!”
Để nuôi đức tin cho người bình dân, ông chia những người theo mình thành các nhóm nhỏ mười đến mười hai người, họp hằng tuần để chia sẻ đời sống đạo, nâng đỡ nhau và góp tiền giúp người nghèo. Nếp kỷ luật ấy định hình nên Hội Thánh Giám Lý.
Bên John là người em tài hoa Charles Wesley, người để lại hơn sáu ngàn bài thánh ca chan chứa thần học và lòng mến. Những bài như khúc Giáng Sinh “Hãy nghe, các thiên thần báo tin hát vang” hay “Tình yêu thần linh, vượt trên mọi tình yêu” ngày nay vượt qua mọi ranh giới giáo phái, được cả người Tin Lành lẫn người Công giáo cùng hát vang.
Riêng John Wesley suốt đời vẫn coi mình là mục sư trung thành của Giáo hội Anh giáo; chỉ sau khi ông qua đời năm 1791, phong trào Giám Lý mới tách ra thành giáo hội riêng.
Giữa thời thù hằn tôn giáo còn sâu nặng, Wesley có một tinh thần hòa giải đi trước thời đại: năm 1749, ông viết lá thư nổi tiếng “Gửi một người Công giáo Rôma”. Với giọng chan chứa tình huynh đệ, ông viết rằng dù hai bên còn nhiều dị biệt về giáo lý hay phụng vụ, xin chúng ta hãy nắm tay nhau trong tình yêu mến Chúa và hết lòng phục vụ tha nhân! Các nhà thần học đại kết thế kỷ XX coi lá thư ấy như tiếng chuông ban mai báo trước phong trào hiệp nhất Kitô giáo.
Những cuộc đại tỉnh thức và cuộc chiến xóa bỏ chế độ nô lệ
Bên kia Đại Tây Dương, trong thập niên 1730 và 1740, một luồng gió phục hưng mạnh mẽ quét qua mười ba thuộc địa Bắc Mỹ, lịch sử gọi là Cuộc Đại Tỉnh Thức Lần Thứ Nhất.
Ở Northampton, Massachusetts, mục sư Jonathan Edwards, một trong những bộ óc thần học sắc sảo bậc nhất nước Mỹ, làm rung chuyển lòng người bằng những bài giảng về sự thánh khiết và quyền tể trị của Thiên Chúa. Trong bài giảng lừng danh năm 1741 tại Enfield, “Kẻ có tội trong tay một Thiên Chúa thịnh nộ”, ông tả kẻ tội lỗi mỏng manh như con nhện treo lơ lửng trên sợi tơ trước ngọn lửa phán xét, khiến cả hội chúng run rẩy ăn năn.
Cùng lúc ấy, nhà giảng thuyết George Whitefield bảy lần sang Bắc Mỹ, giảng ngoài trời cho hàng chục ngàn người. Benjamin Franklin, một người theo thuyết thần giáo tự nhiên, từng đến nghe Whitefield giảng ở Philadelphia; khâm phục giọng nói ấy, Franklin tự đi đo từng bước và tính ra rằng giọng vị mục sư có thể vang tới hơn ba mươi ngàn người cùng lúc!
Đầu thế kỷ XIX, Cuộc Đại Tỉnh Thức Lần Thứ Hai bùng lên dọc các vùng biên cương mới khai phá. Đỉnh cao là buổi họp lều trại ở Cane Ridge, Kentucky, mùa hè năm 1801: hàng vạn di dân dựng lều giữa rừng nhiều ngày liền để nghe giảng, hát thánh ca, cầu nguyện thâu đêm và làm lại cuộc đời.
Những cuộc tỉnh thức ấy nhào nặn nên nét riêng của đạo Tin Lành Hoa Kỳ: nhấn mạnh kinh nghiệm hoán cải cá nhân, được sinh lại; đề cao việc tín hữu tự đọc Kinh Thánh; những nhà giảng thuyết thu hút quần chúng; và hàng trăm hệ phái nở rộ, cạnh tranh nhau.
Chính từ ngọn lửa ấy, người Tin Lành đã đi tiên phong trong một cuộc chiến đạo đức lớn mà Giáo hội Công giáo thời ấy có phần chậm chân: cuộc chiến xóa bỏ nạn buôn nô lệ da đen!
Ở Anh, chính khách trẻ William Wilberforce cùng nhóm bạn Tin Lành phái Clapham kiên trì chiến đấu ở Nghị viện London hơn hai thập niên. Lá thư cuối cùng trong cuộc đời mà John Wesley run rẩy cầm bút viết vào tháng Hai năm 1791, chỉ vài ngày trước khi nhắm mắt, chính là bức tâm thư gửi cho Wilberforce, tha thiết giục giã người thanh niên hãy như một Athanasiô chống lại cả thế gian, chớ bao giờ mệt mỏi trong cuộc chiến giải phóng con người!
Lòng kiên trì ấy đã chiến thắng vẻ vang: Năm 1807, Nghị viện Anh chính thức thông qua đạo luật cấm buôn bán nô lệ trong toàn Đế quốc Anh; và đến năm 1833, Đạo luật Bãi bỏ Nô lệ đã chính thức giải phóng toàn bộ người nô lệ trên khắp Đế quốc Anh. Đức Giáo hoàng Grêgôriô XVI cũng ban hành Tông thư In supremo apostolatus lên án nạn buôn nô lệ vào năm 1839; nhưng lịch sử công tâm vẫn ghi nhận người Tin Lành là những người đầu tiên đã dấy lên một phong trào quần chúng lay động lương tri nhân loại.
Bước chân truyền giáo đến tận cùng trái đất và đội quân Cứu thế
Thế kỷ XIX đánh dấu kỷ nguyên vàng của phong trào truyền giáo Tin Lành toàn cầu:
Năm 1792, một người thợ đóng giày nghèo khó người Anh tên là William Carey, người đã tự học thông thạo tiếng Hy Lạp, tiếng Híp-ri và tiếng Latinh bên chiếc bàn đóng giày, đã bước lên bục giảng đọc bài giảng làm thức tỉnh thời đại với câu khẩu hiệu bất hủ:
“Hãy trông đợi những điều vĩ đại nơi Thiên Chúa;
và hãy dám làm những điều vĩ đại cho Thiên Chúa!”
Năm 1793, ông cùng gia đình sang Ấn Độ và ở lại đó bốn mươi mốt năm cho đến ngày nhắm mắt. Ông dịch trọn bộ hoặc từng phần Kinh Thánh sang hơn bốn mươi ngôn ngữ và thổ ngữ Ấn Độ, lập Đại học Serampore, và kiên trì đấu tranh buộc chính quyền thực dân cấm hủ tục thiêu sống góa phụ trên giàn hỏa thiêu chồng. Người nhà kể rằng một buổi sáng năm 1829, sắc lệnh cấm vừa tới tay khi ngài sắp lên giảng; ngài gác lại mọi việc, ngồi suốt ngày dịch bản văn sang tiếng Bengal để công bố ngay, vì mỗi giờ chậm trễ có thể phải trả bằng mạng sống của một người phụ nữ vô tội!
Năm 1865, bác sĩ trẻ người Anh Hudson Taylor lập Hội Truyền Giáo Nội Địa Trung Hoa. Để hội nhập, ngài cởi bỏ âu phục, mặc áo Trung Hoa, cạo nửa đầu và thắt bím tóc đuôi sam theo phong tục bản xứ, tiến sâu vào những tỉnh xa xôi nhất.
Ở châu Phi, nhà thám hiểm kiêm bác sĩ thừa sai người Scotland David Livingstone dành cả đời băng rừng mở đường cho Tin Mừng và dùng ngòi bút tố cáo nạn buôn nô lệ ở Đông Phi. Khi ngài qua đời trong tư thế quỳ cầu nguyện bên giường năm 1873, những người bạn đồng hành châu Phi chôn trái tim ngài dưới một gốc cây rừng, rồi khiêng thi hài ngài đi bộ gần chín tháng ra tới bờ biển, để thi hài được đưa tàu về an táng tại Tu viện Westminster ở London.
Trên quê hương Việt Nam, hạt giống Tin Lành cập bến đầu thế kỷ XX: năm 1911, các nhà truyền giáo thuộc Hội Liên Hiệp Kitô Hữu và Truyền Giáo từ Bắc Mỹ đặt chân lên thành phố cảng Đà Nẵng, mở đầu cho cộng đoàn Tin Lành tại Việt Nam. Khi ấy, Giáo hội Công giáo đã đồng hành cùng dân tộc khoảng ba trăm năm.
Cũng thế kỷ XIX, năm 1865, mục sư Giám Lý William Booth bước vào những khu ổ chuột khốn cùng nhất ở Đông Luân Đôn, lập một hội truyền giáo, về sau mang tên Đội Quân Cứu Thế. Với kỷ luật kiểu quân đội, đồng phục, ban nhạc kèn đồng rộn rã và những nồi súp phát cho người vô gia cư, tổ chức này nay có mặt ở hơn một trăm ba mươi quốc gia. Triết lý của William Booth rất thực tế:
“Chúng ta phải trao cho người đói một bát súp nóng và một bánh xà phòng trước tiên;
bởi vì không ai có thể lắng nghe giảng đạo khi cái bụng đang quặn thắt vì đói khát!”
Phố Azusa năm 1906: ngọn lửa Ngũ Tuần và sự xóa nhòa màu da
Mùa xuân năm 1906, tại thành phố Los Angeles, một khúc quanh lịch sử làm thay đổi cục diện Kitô giáo thế kỷ XX đã bùng phát bên trong một tòa nhà chuồng ngựa cũ kỹ xiêu vẹo tại số 312 phố Azusa.
Linh hồn của phong trào là Mục sư William J. Seymour, một người đàn ông da đen ba mươi lăm tuổi, con của những người từng chịu kiếp nô lệ khổ sai, bị chột một mắt vì bệnh đậu mùa. Thuở theo học thần học tại Houston, Texas, dưới những đạo luật phân biệt chủng tộc Jim Crow tàn bạo của miền Nam nước Mỹ, ông thậm chí không được phép bước chân vào phòng học mà phải ngồi khiêm tốn ngoài hành lang qua khe cửa sổ mở hé để lắng nghe bài giảng của người thầy da trắng Charles Parham!
Thế nhưng, tại ngôi nhà kho phố Azusa nghèo nàn, những buổi cầu nguyện thâu đêm suốt sáng kéo dài suốt ba năm trời, từ 1906 đến 1909, đã làm nên một phép lạ lịch sử:
Nơi đây, người da đen, người da trắng, người gốc Mêhicô và người châu Á, đàn ông lẫn phụ nữ, người giàu sang và kẻ bần hàn đã cùng nhau quỳ gối chung dưới một mái nhà, ôm chồm lấy nhau trong nước mắt huynh đệ! Giữa một đất nước mà sự kỳ thị màu da còn vô cùng nặng nề, nơi người da đen thậm chí bị cấm bước chân vào thánh đường của người da trắng, cảnh tượng ấy thực sự là một dấu chỉ của Nước Trời! Nhà giảng thuyết Frank Bartleman, một nhân chứng có mặt, đã xúc động ghi lại:
“Tại phố Azusa, bức tường ngăn cách màu da ô nhục đã hoàn toàn bị cuốn trôi và tẩy sạch trong Máu Châu Báu của Chúa Giêsu Kitô!”
Những người tham dự xác tín sâu sắc rằng họ đang được đón nhận một Lễ Ngũ Tuần Mới: họ được tràn đầy Chúa Thánh Thần, được ơn nói các thứ tiếng mới, được ơn chữa lành bệnh tật và hăng say ra đi làm chứng cho Chúa, hệt như biến cố ngày lễ Ngũ Tuần tiên khởi được Thánh Luca ghi lại trong sách Công Vụ Tông Đồ. Tờ báo của phong trào mang tên Đức Tin Tông Truyền đã nhanh chóng được gửi đi khắp năm châu.
Từ căn nhà gỗ đơn sơ trên phố Azusa năm 1906, Phong trào Ngũ Tuần đã bùng phát như một cơn lốc Thần Khí lan tràn khắp toàn cầu. Ngày hôm nay, các Giáo hội Ngũ Tuần và các phong trào đặc sủng quy tụ hơn sáu trăm triệu tín hữu, trở thành nhánh Kitô giáo phát triển nhanh nhất hành tinh, đặc biệt là tại vùng đất châu Phi, châu Á và châu Mỹ Latinh.
Và một điều mầu nhiệm đầy ân sủng: vào năm 1967, tại Đại học Duquesne ở Hoa Kỳ, một luồng gió Thánh Thần tương tự đã thổi vào lòng Mẹ Hội Thánh Công giáo, khai sinh nên Phong trào Canh Tân Đặc Sủng Công Giáo, làm bừng cháy lại ân sủng Ngũ Tuần nơi hàng triệu tâm hồn người tín hữu Công giáo cho đến hôm nay!
Hội nghị Edinburgh năm 1910: khúc dạo đầu của phong trào đại kết
Bước sang đầu thế kỷ XX, các nhà truyền giáo Tin Lành trên các cánh đồng truyền giáo xa xôi tại châu Á, châu Phi bỗng phải đối diện với một câu hỏi nhức nhối làm quặn thắt lương tâm:
Họ cùng nhau lặn lội đến để loan báo cho người Ấn Độ, người Trung Hoa, người Việt Nam và người châu Phi về một Đấng Cứu Thế Giêsu duy nhất; thế nhưng, họ lại xuất hiện trước mắt người bản xứ như những đạo quân phân rẽ, chia rẽ và tranh giành lẫn nhau: Giáo hội Trưởng Lão dựng một nhà thờ, Giáo hội Giám Lý mở một trường học đối diện, Giáo hội Báp-tít dùng một bản dịch Kinh Thánh riêng, và đôi khi các bên lại lên tiếng tranh giành từng ngôi làng, chỉ trích lẫn nhau! Sự chia rẽ bi thương ấy đã trở thành một hòn đá vấp phạm lớn lao cản trở Tin Mừng Cứu Độ!
Tháng Sáu năm 1910, một đại hội nghị lịch sử đã được triệu tập tại thành phố Edinburgh, Scotland: Hội Nghị Truyền Giáo Thế Giới 1910. Khoảng một ngàn hai trăm đại biểu ưu tú từ khắp các hội truyền giáo Tin Lành trên thế giới đã ngồi lại bên nhau dưới sự chủ tọa của John R. Mott, một giáo dân Giám Lý lỗi lạc người Mỹ. Dù khi ấy các đại diện Công giáo và Chính Thống giáo chưa có mặt, và đại biểu bản địa Á, Phi còn rất ít, hội nghị đã làm nên một bước ngoặt lịch sử.
John R. Mott đã thiết tha kêu gọi các hội đồng truyền giáo hãy dẹp bỏ những tranh chấp giáo phái cục bộ để cùng nhau hợp tác trên cánh đồng lúa đang chín vàng của Chúa Kitô. Hội nghị Edinburgh 1910 được toàn thể giới sử học tôn vinh là chiếc nôi khai sinh nên Phong trào Đại Kết Hiện Đại.
Bốn trăm năm sau ngày Martin Luther khởi xướng phong trào cải cách, những người con của cuộc phân rẽ năm xưa cuối cùng đã bắt đầu tìm lại con đường bước về bên nhau! Và từ sự hiệp thông giữa các nhánh Tin Lành, họ đã từng bước mở rộng vòng tay tìm kiếm sự đối thoại hòa giải chân thành với những người anh em Chính Thống giáo và Công giáo, những người mà họ đã chia tay từ thế kỷ XVI.
Bức thư mà John Wesley gửi cho người Công giáo năm 1749 năm nào bỗng vang vọng lại như một lời tiên tri tuyệt mỹ cho thiên niên kỷ mới:
Có thể trên bình diện lý trí thần học, chúng ta hôm nay vẫn còn nhiều điều chưa thể nghĩ giống nhau;
thế nhưng, trên bình diện tình yêu thương của Chúa Cứu Thế Giêsu, chúng ta hoàn toàn có thể cùng nhau yêu thương, cùng nhau phục vụ và cùng nhau cầu nguyện cho ngày mọi người nên một, như lời nguyện tha thiết của Thầy Chí Thánh trước giờ chịu nạn: “Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha!”
thế nhưng, trên bình diện tình yêu thương của Chúa Cứu Thế Giêsu, chúng ta hoàn toàn có thể cùng nhau yêu thương, cùng nhau phục vụ và cùng nhau cầu nguyện cho ngày mọi người nên một, như lời nguyện tha thiết của Thầy Chí Thánh trước giờ chịu nạn: “Xin cho tất cả nên một, như Cha ở trong Con và Con ở trong Cha!”
Chương 128 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“Hãy trông đợi những điều vĩ đại nơi Thiên Chúa; và hãy dám làm những điều vĩ đại cho Thiên Chúa!”
Những người trong chương
- John Wesley · Nhà nguyện ông xây ở phố City Road, Luân Đôn, năm 1778 nay vẫn còn và có bảo tàng. Người em Charles để lại hơn sáu ngàn bài thánh ca.
- William Carey · Ở Ấn Độ bốn mươi mốt năm, dịch Kinh Thánh ra hàng chục thứ tiếng. Trường cao đẳng ông lập ở Serampore nay vẫn còn.
- William Seymour · Mục sư da đen mở các buổi cầu nguyện ở phố Azusa năm 1906. Nay các Giáo hội Ngũ Tuần có hàng trăm triệu tín hữu.
Nơi ấy hôm nay
- Plymouth ở Massachusetts, nơi các Pilgrim lập làng năm 1620, vẫn neo ở bến một bản sao con tàu Mayflower.
- Phố Aldersgate ở Luân Đôn, nơi đêm 24 tháng Năm năm 1738 lòng Wesley “ấm lên lạ lùng”.
- Edinburgh, nơi họp Hội nghị Truyền giáo Thế giới năm 1910, được coi là nơi phong trào đại kết ra đời.
Muốn đọc thêm
Cv 2,1-4 · Wesley, Thư gửi một người Công giáo Rôma (1749) · Nhật ký của Wesley, 24 tháng Năm năm 1738, ở ccel.org · Bunyan, Hành trình của người hành hương
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- John Wesley
- Charles Wesley
- George Whitefield
- John Winthrop
- John Bunyan
- Philipp Jakob Spener
- August Hermann Francke
- Nicolaus von Zinzendorf
- Jonathan Edwards
- William Wilberforce
- William Carey
- Hudson Taylor
- David Livingstone
- William Booth
- William Seymour
- Martin Luther
- Jan Hus
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 129
Đức Piô IX: ba mươi hai năm giữa bão
Được cả nước Ý tung hô năm 1846, vì sao chỉ hai năm sau Đức Piô IX phải cải trang trốn khỏi Rôma?
Khoảng 25 phút đọc





