Bỏ qua, tới nội dung
Năm 1505–1521 · Nước Đức

Chương 91

Tiếng búa ở Wittenberg, 1517

Năm 1505–1521 · Nước Đức

Giáo hoàng Giuliô II … Ađrianô VIHoàng đế Maximilian I, Carôlô V

Ngày 2 tháng Bảy năm 1505, một chàng sinh viên luật hai mươi mốt tuổi rảo bước trên con đường làng gần Stotternheim miền trung nước Đức để trở lại trường Đại học Erfurt sau chuyến về thăm gia đình.

Năm ấy, nơi ấy

Năm 1483–1522

  1. Eisleben
  2. Stotternheim
  3. Erfurt
  4. Rôma
  5. Wittenberg
  6. Augsburg
  7. Leipzig
  8. Worms
  9. Wartburg
Luther sinh ở Eisleben, vào tu viện Erfurt, dạy ở Wittenberg. Từ Worms năm 1521 ông được đưa về ẩn ở Wartburg gần Eisenach.
Bắt đầu đọc

Chương 91

Năm 1505–1521 · Nước Đức

Nơi chốn
Eisleben, Stotternheim, Erfurt, Rôma, Wittenberg, Augsburg, Leipzig, Worms, Wartburg
Giáo hoàng
Giuliô II … Ađrianô VI
Hoàng đế
Maximilian I, Carôlô V

Ngày 2 tháng Bảy năm 1505, một chàng sinh viên luật hai mươi mốt tuổi rảo bước trên con đường làng gần Stotternheim miền trung nước Đức để trở lại trường Đại học Erfurt sau chuyến về thăm gia đình. Trời mùa hạ bỗng sập tối. Một cơn giông ập xuống, và một tia sét giáng ngay sát chân anh, quật ngã chàng thanh niên xuống mặt đất bùn lầy.

Nằm run rẩy giữa vũng bùn, anh hoảng loạn kêu cứu Thánh Anna, vị thánh bổn mạng của những người thợ mỏ mà người cha anh hằng tôn kính:

“Lạy Thánh Anna, xin cứu con! Con xin thề sẽ đi tu!”

Chàng thanh niên may mắn thoát chết, và anh quyết giữ trọn lời thề. Hai tuần sau, bất chấp cơn thịnh nộ dữ dội của người cha, người đã chắt chiu từng đồng tiền mồ hôi nước mắt để nuôi con ăn học ngành luật với mong ước con mai này có địa vị rạng rỡ giữa đời, anh dứt khoát đến gõ cửa đan viện Dòng Thánh Augustinô tại Erfurt xin gia nhập. Tên người thanh niên ấy là Martin Luther.

Cổng tu viện Erfurt
Cổng tu viện Erfurt

Mười hai năm sau ngày cơn giông định mệnh ấy quét qua, chính vị tu sĩ trẻ này sẽ châm ngòi cho một cuộc tranh luận thần học làm cho Thân Thể Mầu Nhiệm của Giáo hội phương Tây, vốn hiệp nhất bền chặt suốt một ngàn năm, bị rạn vỡ thành nhiều mảnh.

Đối với người tín hữu Công giáo, kể lại câu chuyện về cuộc đời Martin Luther xưa nay chưa bao giờ là điều dễ dàng. Suốt hơn bốn thế kỷ đằng đẵng, bên người Công giáo chúng ta thường nhìn ông như một kẻ lạc giáo phá tan sự hiệp nhất của Hội Thánh, còn phía anh em Tin Lành lại ca tụng ông như một vị anh hùng giải phóng đức tin. Thế nhưng, lịch sử dưới cái nhìn của Thiên Chúa luôn rộng lớn và công tâm hơn những nhãn dán một chiều. Năm 2013, một ủy ban thần học chung giữa Tòa Thánh Vatican và Liên đoàn Luther Thế giới đã công bố bản tường trình lịch sử mang tên Từ xung đột đến hiệp thông. Sau gần năm trăm năm tranh cãi cay đắng, con cái của cùng một Cha trên trời đã ngồi lại bên nhau để cùng viết một trang sử chung.

Người tu sĩ khắc khổ không tìm thấy bình an

Martin sinh ngày 10 tháng Mười Một năm 1483 tại Eisleben, trong một gia đình lao động nghèo. Người cha Hans Luder đã nỗ lực phi thường từ một thợ mỏ nghèo vươn lên làm chủ vài lò nấu quặng đồng. Cậu bé Martin chăm chỉ theo học các trường Latinh, rồi thi đỗ vào Đại học Erfurt, một trong những trung tâm học vấn danh tiếng nhất nước Đức thời bấy giờ, và lấy bằng thạc sĩ nghệ thuật vào năm 1505. Tương lai danh giá đang thênh thang mở ra trước mắt người thanh niên trẻ, thì cánh cửa tu viện Augustinô khép lại sau lưng cậu.

Bước vào đời tu, Luther là một đan sĩ nghiêm cẩn đến mức khắc nghiệt với chính bản thân mình. Ông ăn chay ròng rã, thức thâu đêm quỳ gối cầu nguyện trên nền đá lạnh, đánh tội phạt xác và không ngừng dằn vặt về tội lỗi. Trong Tòa Giải Tội, ông xưng tội hàng giờ liền, tỉ mỉ kể ra từng thiếu sót nhỏ nhặt nhất, nhưng vừa bước chân ra khỏi tòa giải tội lại hớt hải quay trở vào vì nơm nớp lo sợ mình vừa quên mất một tội mọn nào đó! Nhiều năm sau nhìn lại, ông từng thổ lộ rằng nếu có một tu sĩ nào có thể lên thiên đàng nhờ nếp sống kỷ luật nghiêm ngặt nơi tu viện thì chính ông là người đã đạt được điều đó.

Năm 1507, ông được thụ phong linh mục. Trong Thánh lễ mở tay đầu đời, khi bước đến phần Kinh Tiền Tụng và lời nguyện dâng lễ, lúc người linh mục đứng đối diện thưa chuyện trực tiếp với Đấng Toàn Năng, vị tân linh mục run rẩy đến mức suýt bỏ chạy khỏi bàn thờ! Một thụ tạo đầy tội nhơ làm sao dám đứng trước nhan Thiên Chúa hằng sống?

Ông mang trong lòng nỗi sợ hãi tê dại trước Thiên Chúa. Mỗi lần lật giở từng trang Kinh Thánh, ông luôn bị ám ảnh bởi cụm từ “sự công chính của Thiên Chúa”. Ông hiểu đức công chính ấy theo nghĩa của một vị quan tòa sắt đá, tay cầm chiếc cân công lý đòi hỏi con người phải đạt tới sự trọn lành tuyệt đối và sẵn sàng giáng phạt thẳng tay những kẻ yếu đuối vấp ngã. Biết rõ phận người mỏng giòn chẳng bao giờ có thể tự mình nên hoàn hảo, tâm hồn người tu sĩ rơi vào hố sâu của sự tuyệt vọng. Khi tuổi già nhìn lại, ông từng chua xót thú nhận rằng thuở ấy ông không thể yêu mến, mà thậm chí còn mang lòng oán hận vị Thiên Chúa công thẳng chuyên đi rình phạt tội nhân ấy.

Đêm trăn trở
Đêm trăn trở

Người cha linh hướng nhân từ của ông là Cha Johann von Staupitz, Bề trên dòng Augustinô tại Đức. Ngài đã thấu hiểu nỗi giằng xé nội tâm của người tu sĩ trẻ. Có lần, sau khi ngồi nghe Luther xưng tội hàng giờ những điều vặt vãnh, Cha Staupitz đặt tay lên vai ông và nói một câu Luther nhớ mãi suốt đời:

“Này Martin, Chúa không hề nổi giận với con đâu; chính con mới là người đang nổi giận với Thiên Chúa đó thôi!”

Cha Staupitz khuyên Luther học tiếp lên tiến sĩ thần học và chuyển về dạy Kinh Thánh tại Đại học Wittenberg, một ngôi trường đại học non trẻ vừa được Tuyển hầu tước Friedrich xứ Saxony thành lập năm 1502. Người đời hay gọi ông là Friedrich Khôn Ngoan. Luther hoàn tất học vị tiến sĩ năm 1512.

Wittenberg bên sông Elbe bấy giờ chỉ là một thị trấn nhỏ, nhưng Tuyển hầu tước Friedrich rất tự hào về nó. Ông sưu tầm một kho thánh tích đồ sộ bậc nhất châu Âu, hàng ngàn mảnh, đặt trong Nhà thờ Lâu đài. Giáo dân khắp nơi hành hương về kính viếng vào dịp Lễ Các Thánh hằng năm để lãnh Ơn Toàn Xá.

Trước đó, vào mùa đông năm 1510, Luther từng được bề trên cử sang kinh thành Rôma để giải quyết công việc nội bộ của nhà dòng. Tại mảnh đất thánh, người tu sĩ trẻ đã sốt sắng quỳ gối leo từng bậc trên Cầu Thang Thánh, hai mươi tám bậc đá cẩm thạch tương truyền Chúa Giêsu từng bước lên trong dinh tổng trấn Philatô thuở xưa, mỗi bậc đọc một kinh cầu cho linh hồn ông nội nơi luyện ngục. Nhưng lên đến bậc cuối, lòng ông dấy lên một nỗi hoài nghi: liệu những việc này có thật đem lại ơn ích như người ta hứa? Tận mắt thấy nhiều giáo sĩ tại giáo triều dâng lễ vội vã, cẩu thả, thậm chí cười cợt ngay bên bàn thờ, người tu sĩ phương Bắc mộ đạo bàng hoàng và đau xót.

Khám phá trên tháp tu viện và cánh cửa dẫn vào thiên đàng

Trở về Wittenberg, Cha Luther miệt mài đứng trên bục giảng giải nghĩa các Thánh Vịnh, rồi đến Thư gửi tín hữu Rôma và Thư gửi tín hữu Galát của Thánh Phaolô Tông đồ. Trên bàn làm việc của ngài luôn mở sẵn cuốn Tân Ước tiếng Hy Lạp nguyên bản do học giả Erasmus vừa xuất bản năm 1516.

Lớp học Wittenberg
Lớp học Wittenberg

Vào một buổi chiều trong khoảng những năm 1515 đến 1518, khi đang ngồi một mình trong căn phòng làm việc trên tháp đan viện, ngài dừng lại rất lâu trước một câu Kinh Thánh trong Thư Rôma mà Thánh Phaolô đã trích lại từ ngôn sứ Kha-ba-cúc:

“Quả thế, trong Tin Mừng, sự công chính của Thiên Chúa được mặc khải: từ đức tin dẫn đến đức tin, như có lời chép: Người công chính nhờ đức tin sẽ được sống.”

Và trong giây phút ấy, ánh sáng bỗng chiếu vào tâm hồn Luther. Bấy lâu, ông nhìn “sự công chính của Thiên Chúa” như chiếc cân phán xét của vị quan tòa. Giờ đây, ông vỡ òa nhận ra rằng: sự công chính ấy không phải là sự công thẳng trừng phạt, mà là một ân huệ nhưng không mà Thiên Chúa giàu lòng thương xót trao ban cho con người qua công nghiệp cứu chuộc của Chúa Cứu Thế Giêsu!

Không ai tự làm cho mình nên công chính trước mặt Chúa bằng việc làm bên ngoài. Thiên Chúa làm cho chúng ta nên công chính hoàn toàn nhưng không, và phần của người tín hữu là mở rộng đôi tay đức tin đón nhận món quà ấy.

Sau này, ngài ghi lại cảm xúc thiêng liêng ấy bằng những dòng chữ rung động:

“Tôi cảm thấy như tâm hồn mình vừa được tái sinh hoàn toàn, và dường như chính tôi vừa bước qua những cánh cổng rộng mở thênh thang để tiến thẳng vào chốn thiên đàng!”

Trang Thư Rôma
Trang Thư Rôma

Thực ra, chân lý về ân sủng nhưng không ấy không hoàn toàn mới. Thánh Phaolô đã dạy điều đó, Thánh Augustinô năm 412 trong Về Thần Khí và Chữ Viết cũng khẳng định đức công chính là ơn ban của Thiên Chúa, và thần học Công giáo vẫn luôn dạy con người được cứu độ nhờ ân sủng chứ không tự mua bằng công trạng. Nhưng Luther đón nhận chân lý ấy bằng một sự bùng nổ cảm xúc và đẩy nó lên thành tuyệt đối. Từ đó, ngài dần đi đến những kết luận làm rạn nứt sự hiệp thông với Hội Thánh.

Hòm tiền của thầy Tetzel và 95 luận đề làm rung chuyển trời Âu

Năm 1517, cuộc rao giảng Ơn Toàn Xá do vị tu sĩ dòng Đa Minh Johann Tetzel chỉ huy bắt đầu tiến đến gần bờ cõi xứ Saxony. Vì Tuyển hầu tước Friedrich nghiêm cấm việc bán ơn xá trong lãnh địa của mình, Tetzel đã cắm chốt tại thị trấn Jüterbog nằm ngay sát biên giới. Giáo dân họ đạo Wittenberg nghe lời đồn thổi đã rủ nhau kéo sang Jüterbog mua những tờ chứng chỉ ân xá, rồi hớn hở mang đến trình Cha Luther trong tòa giải tội, đinh ninh mình chẳng cần ăn năn nữa vì đã có tờ giấy bảo đảm lên thiên đàng!

Lời rao ân xá
Lời rao ân xá

Thấy đoàn chiên đơn sơ bị lừa dối, Cha Luther nổi giận. Với ngài, đây là biến ơn tha thứ nhưng không của Thiên Chúa thành món hàng đổi chác nơi chợ đời.

Ngày 31 tháng Mười năm 1517, đúng vào đêm vọng Đại lễ Các Thánh, Cha Luther viết thư gửi Đức Tổng Giám mục Albert xứ Mainz, kèm chín mươi lăm luận đề bằng tiếng Latinh, đề nghị một cuộc tranh luận học thuật về ý nghĩa đích thực của Ơn Toàn Xá.

Mở đầu văn bản, Luận đề thứ nhất nhắc lại chính lời kêu gọi tha thiết của Chúa Cứu Thế trong Tin Mừng: “Anh em hãy sám hối”, tiếng Latinh là Poenitentiam agite, và khẳng định rằng Chúa Giêsu muốn toàn bộ cuộc đời của người tín hữu phải là một hành trình hoán cải nội tâm liên lỉ. Nhiều luận đề tiếp theo cất lên đanh thép như những lời cảnh tỉnh:

  • Luận đề 27: Thật là sai lầm khi ai đó giảng dạy rằng hễ đồng tiền vừa kêu leng keng nơi đáy hòm thì linh hồn lập tức bay vọt ra khỏi chốn luyện ngục.
  • Luận đề 43: Phải dạy cho người Kitô hữu hiểu rằng kẻ nào biết mở lòng giúp đỡ người nghèo khó hay bố thí cho kẻ túng thiếu thì làm một việc lành đẹp lòng Chúa hơn nhiều so với việc bỏ tiền mua giấy xá tội.
  • Luận đề 62: Kho tàng đích thực và vô giá của Hội Thánh chính là Tin Mừng thánh thiện về vinh quang và ân sủng của Thiên Chúa.
  • Luận đề 86: Tại sao Đức Giáo hoàng, người giàu có hơn cả những bậc phú hào trần thế, lại không lấy tiền riêng của mình để xây cất Đền Thờ Thánh Phêrô, mà lại nỡ dùng những đồng tiền ít ỏi của những người tín hữu nghèo hèn?
Gửi bản luận đề
Gửi bản luận đề

Người đời sau vẫn thường vẽ lại hình ảnh Cha Luther hiên ngang cầm búa đóng đinh bản chín mươi lăm luận đề lên cánh cửa gỗ của Nhà thờ Lâu đài Wittenberg. Chi tiết đầy kịch tính ấy thực chất chỉ được người bạn thân Philip Melanchthon kể lại nhiều năm sau khi Luther đã qua đời, mà năm 1517 Melanchthon chưa hề có mặt tại Wittenberg. Năm 2006, người ta tìm thấy một thủ bút của viên thư ký Georg Rörer ghi chú rằng các luận đề đã được đem dán lên cửa các nhà thờ trong thị trấn, một hình thức niêm yết thông cáo học thuật rất đỗi bình thường tại các viện đại học thời bấy giờ. Cánh cửa gỗ cổ xưa ấy đã bị thiêu rụi trong cơn hỏa hoạn năm 1760; và cánh cửa bằng đồng kiên cố đứng ở đó ngày nay được dựng lại vào năm 1858, trên mặt cửa có đúc nổi trọn vẹn chín mươi lăm luận đề lịch sử.

Điều làm nên cơn địa chấn là những gì diễn ra ngay sau đó. Luther chỉ muốn một cuộc tranh luận giữa các giáo sư. Nhưng có người đã dịch các luận đề sang tiếng Đức và đưa vào xưởng in. Nhờ máy in, chỉ trong hai tuần, bản văn đã chuyền tay khắp nước Đức, và chỉ một tháng sau đã lan tràn ra toàn cõi châu Âu! Tiếng búa học thuật bỗng chốc trở thành hồi chuông thức tỉnh cả một thời đại.

Luận đề đi xa
Luận đề đi xa

Ba năm giằng co và sự rạn nứt không thể hàn gắn

Đức Tổng Giám mục Albert hoảng hốt chuyển các luận đề về Rôma. Tòa Thánh lập tức hạ lệnh triệu tập Luther sang Rôma để chịu xét hỏi. Nhận thấy nguy hiểm rình rập, Tuyển hầu tước Friedrich xứ Saxony đã can thiệp, kiên quyết bảo vệ vị giáo sư sáng giá nhất của trường mình và xin cho ngài được thẩm vấn ngay trên đất Đức.

Tháng Mười năm 1518, tại thành phố Augsburg, Luther được đưa đến diện kiến Đức Hồng y Cajetanô, tức Thomas de Vio, vị đại sứ của Đức Giáo hoàng và là một trong những nhà thần học Dòng Đa Minh uyên thâm bậc nhất đương thời. Đức Hồng y Cajetanô không muốn tranh luận dài dòng; ngài chỉ yêu cầu người tu sĩ trẻ phải thốt ra một từ duy nhất: Revoco, nghĩa là “Tôi xin rút lại”! Nhưng Luther kiên quyết chối từ. Lo sợ bị bắt giữ giải về Rôma, trong đêm tối, Luther đã lén trèo qua tường thành trốn khỏi Augsburg. Sử gia ngày nay nhìn Đức Hồng y Cajetanô công tâm hơn: ngài đã đọc kỹ các bài viết của Luther và thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở ơn xá, mà ở sự chắc chắn về ơn cứu độ.

Cuộc gặp Cajetan
Cuộc gặp Cajetan

Mùa hè năm 1519, một cuộc tranh luận nảy lửa kéo dài nhiều tuần diễn ra tại Leipzig giữa Luther và Johann Eck, một nhà thần học Công giáo sắc sảo. Eck dồn Luther vào chân tường, buộc ông nói ra những điều vượt ngoài giáo lý truyền thống: Luther thừa nhận rằng ngay cả các Công đồng Chung cũng có thể sai lầm, và Công đồng Constance năm xưa đã sai lầm khi lên án thiêu sống Cha Jan Hus!

Tranh luận Leipzig
Tranh luận Leipzig

Kể từ giây phút ấy, cuộc tranh cãi không còn quanh quẩn ở vấn đề Ơn Toàn Xá nữa. Vấn đề căn cốt đã chuyển thành: Ai là thẩm quyền tối hậu gìn giữ chân lý đức tin: Đức Giáo hoàng, Công đồng Chung, hay chỉ có duy nhất Lời Chúa trong Kinh Thánh, tiếng Latinh là Sola Scriptura?

Năm 1520, Luther viết ba khảo luận lớn làm nức lòng dân chúng Đức:

  • Gửi giới quý tộc Kitô giáo của dân tộc Đức: kêu gọi các vương hầu Đức tự tay canh tân Giáo hội trên đất mình vì Rôma đã không chịu canh tân.
  • Cuộc lưu đày Babylon của Hội Thánh: công kích việc Giáo hội giam hãm đời sống đức tin trong hệ thống luật lệ, và tuyên bố chỉ công nhận hai hay ba Bí tích có nền tảng trực tiếp từ Phúc Âm là Rửa Tội, Thánh Thể và Giải Tội.
  • Về tự do của người Kitô hữu: đính kèm một bức tâm thư gửi Đức Giáo hoàng Lêô X, trong đó ngài đúc kết nghịch lý tuyệt đẹp của đời sống đức tin: “Người Kitô hữu là chúa tể hoàn toàn tự do của muôn loài, không phải lệ thuộc vào bất cứ ai; nhưng người Kitô hữu cũng đồng thời là tôi tớ tận tụy của mọi người, tự nguyện phục vụ hết thảy mọi anh em.”

Tháng Sáu năm 1520, Đức Giáo hoàng Lêô X ban hành Tông sắc Exsurge Domine, nghĩa là “Lạy Chúa, xin trỗi dậy”, nghiêm khắc lên án bốn mươi mốt mệnh đề trích từ các bài viết của Luther và gia hạn cho ông sáu mươi ngày phải công khai rút lại các sai lầm. Sắc chỉ mở đầu bằng lời kinh Thánh Vịnh xót xa: “Lạy Chúa, xin trỗi dậy bênh vực vườn nho của Chúa, vì một con lợn rừng từ cánh đồng hoang đã xông vào tàn phá…”

Sợi dây hiệp thông cuối cùng đã đứt tung vào ngày 10 tháng Mười Hai năm 1520. Bên ngoài cổng thành Elster tại Wittenberg, trước sự chứng kiến và hò reo của đám đông sinh viên, Cha Luther đã châm lửa thiêu rụi bức Tông sắc của Đức Giáo hoàng cùng các cuốn sách Giáo luật của Hội Thánh.

Tông sắc bên lửa
Tông sắc bên lửa

Tháng Giêng năm 1521, Tòa Thánh chính thức ban sắc lệnh phạt vạ tuyệt thông đối với Martin Luther, dứt phép thông công ông ra khỏi Thân Thể Mầu Nhiệm của Giáo hội.

Trước mặt Hoàng đế tại Nghị hội Worms năm 1521

Vị Hoàng đế trẻ tuổi vừa đăng quang ngai vị Đế quốc La Mã Thần thánh là Charles V, khi ấy mới tròn hai mươi mốt tuổi. Là cháu ngoại của hai vị Quân vương Công giáo Ferdinand và Isabella xứ Tây Ban Nha, Charles V là một người Công giáo vô cùng sùng đạo, cai trị một đế chế mênh mông trải dài từ Hà Lan sang tận châu Mỹ.

Năm 1521, Hoàng đế triệu tập Nghị hội Đế quốc tại thành phố Worms cổ kính và gửi giấy bảo đảm tính mạng để triệu Luther đến điều trần. Bạn bè van xin Luther đừng đi, nhắc ngài về số phận của Jan Hus tại Constance dù cũng có giấy bảo đảm trong tay. Nhưng Luther vẫn lên đường.

Chiều ngày 17 tháng Tư năm 1521, trong một căn phòng chật ních các vương hầu, hồng y và giám mục, người ta chỉ tay vào một chồng sách được bày sẵn trên bàn. Vị đại diện tòa án hỏi Luther hai câu ngắn gọn: Những cuốn sách này có phải do chính ông viết hay không, và ông có chịu rút lại những điều đã viết trong đó không? Luther xác nhận câu thứ nhất, còn câu thứ hai, ông khiêm nhường xin được hoãn lại một ngày để suy ngẫm trong lời cầu nguyện.

Trước hội nghị Worms
Trước hội nghị Worms

Chiều hôm sau, ngày 18 tháng Tư, đứng trước ánh mắt chăm chú của Hoàng đế và cả triều đình, người tu sĩ nghèo đã cất cao giọng trả lời bằng tiếng Latinh rồi lặp lại bằng tiếng Đức lời tuyên bố bất hủ đã đi vào lịch sử:

“Trừ phi tôi được thuyết phục bằng lời chứng minh xác thực của Kinh Thánh hoặc bằng những lý lẽ hiển nhiên của lý trí, bởi vì tôi không thể chỉ tin vào lời riêng của Đức Giáo hoàng hay các Công đồng vốn đã từng nhiều lần sai lầm và mâu thuẫn lẫn nhau, thì lương tâm tôi hoàn toàn bị trói buộc trong Lời Hằng Sống của Thiên Chúa. Tôi không thể và dứt khoát không rút lại bất cứ điều gì, bởi vì hành động trái với tiếng nói lương tâm thì chẳng an toàn mà cũng chẳng chính đáng chút nào. Nguyện xin Thiên Chúa nâng đỡ con! Amen.”

Câu nói quen thuộc “Tôi đứng đây, tôi không thể làm khác” chỉ xuất hiện trong các ấn bản in sau này, không có trong biên bản tại phòng họp. Nhưng tinh thần ấy thì rõ ràng là của ông.

Sáng hôm sau, đích thân Hoàng đế Charles V đã cầm bút viết bản tuyên bố đanh thép bằng tiếng Pháp: Một tu sĩ đơn độc dám đứng lên chống lại đức tin truyền thống mà toàn thể thế giới Kitô giáo đã bền bỉ gìn giữ suốt hơn một ngàn năm qua thì chắc chắn người tu sĩ ấy đã sai lầm! Dẫu vậy, là một bậc quân vương trọng danh dự, Charles V vẫn giữ đúng lời hứa: để Luther bình an rời khỏi Worms.

Một tháng sau, ngày 25 tháng Năm năm 1521, Hoàng đế chính thức ký Sắc lệnh Worms tuyên bố đặt Martin Luther ra ngoài vòng pháp luật: tước bỏ mọi quyền công dân, nghiêm cấm bất cứ ai chứa chấp ông và hạ lệnh phải thiêu hủy mọi sách vở của ông.

Lâu đài Wartburg và bản Tân Ước mười một tuần

Trên đường rời Worms trở về Wittenberg, vào ngày 4 tháng Năm năm 1521, khi cỗ xe ngựa đi qua một khu rừng rậm rạp, bất ngờ một toán kỵ sĩ bịt mặt tuốt gươm xông ra chặn xe, bắt cóc Luther đi mất hút vào rừng sâu. Tin dữ truyền đi khắp nơi; danh họa Albrecht Dürer ghi vào nhật ký những dòng than khóc vì đinh ninh Luther đã bị ám hại.

Rời Worms
Rời Worms

Thế nhưng, sự thật là một kế hoạch giải cứu ngoạn mục: chính Tuyển hầu tước Friedrich Khôn Ngoan đã bí mật dàn dựng vụ “bắt cóc” ấy để đưa Luther về ẩn náu an toàn tại Lâu đài Wartburg cổ kính nằm chót vót trên ngọn đồi rậm rạp phía trên thị trấn Eisenach.

Tại đây, Luther cởi bỏ áo dòng tu sĩ, để râu dài, khoác trang phục hiệp sĩ và sống dưới một thân phận bí mật mang tên “Hiệp sĩ Jörg”. Chính trong căn phòng nhỏ đơn sơ nơi lâu đài này, ngài đã làm nên một công trình văn hóa và đức tin vĩ đại: chỉ trong vòng vỏn vẹn mười một tuần lễ ngắn ngủi, ngài đã tự tay dịch trọn vẹn toàn bộ sách Tân Ước từ nguyên bản tiếng Hy Lạp của Erasmus sang tiếng Đức!

Bản dịch xuất bản vào tháng Chín năm 1522 và bán hết sạch trong nháy mắt. Trước đó đất Đức đã có mười tám bản dịch Kinh Thánh, nhưng cuốn Tân Ước của Luther sống động khác hẳn: ngài viết bằng tiếng Đức mộc mạc của những bà mẹ nơi xóm chợ và những bác thợ nơi thôn dã. Tác phẩm ấy đem Lời Chúa đến mái nhà của người nghèo, và đặt nền cho tiếng Đức hiện đại đến tận hôm nay.

Nỗi đau chia cắt và cái nhìn hòa giải sau năm trăm năm

Ngọn lửa Luther khơi lên đã vượt khỏi tầm tay của chính ông. Những năm cuối đời, khi phong trào cuốn vào xung đột chính trị và chiến tranh nông dân đẫm máu, ông buông những lời cay độc nhắm vào Tòa Thánh, các đối thủ và nhất là người Do Thái, những trang mà ngày nay chính anh em Tin Lành cũng xót xa hối tiếc. Giáo hội Công giáo vẫn giữ bảy Bí tích, chức linh mục thừa tác và quyền bính của Đấng kế vị Thánh Phêrô.

Nhưng những vết thương Luther nêu lên đã thành bài học để Hội Thánh khiêm nhường nhìn lại mình. Từ thập niên 1930, sử gia Công giáo Joseph Lortz đã chỉ ra rằng gương xấu và sự sa sút của hàng giáo sĩ thời Phục Hưng đã dọn đường cho cơn bão phân rẽ ấy.

Và hạt giống hòa giải của Chúa Thánh Thần cuối cùng đã đơm hoa kết trái: đúng ngày 31 tháng Mười năm 1999, bốn trăm tám mươi hai năm sau ngày Luther công bố chín mươi lăm luận đề, tại chính thành phố Augsburg lịch sử, Giáo hội Công giáo và Liên đoàn Luther Thế giới đã long trọng ký kết Tuyên ngôn Chung về Giáo lý Công chính hóa. Bản văn hiệp nhất mở đầu bằng lời tuyên xưng chan chứa niềm vui:

“Chúng ta cùng nhau tuyên xưng rằng: Chỉ nhờ ân sủng, qua đức tin vào công trình cứu độ của Chúa Kitô, chứ hoàn toàn không vì bất cứ công trạng nào của bản thân chúng ta, mà chúng ta được Thiên Chúa đón nhận và làm cho nên công chính.”

Hai bên chính thức tuyên bố rằng những lời lên án gay gắt trong quá khứ nơi thế kỷ XVI không còn áp dụng cho đối phương nữa. Văn kiện lịch sử ấy sau đó đã được Hội đồng Giám lý Thế giới năm 2006, Hiệp thông Anh giáo năm 2016 và Hiệp thông Thế giới các Hội Thánh Cải cách năm 2017 đồng lòng ký tên tham gia.

Ngày 31 tháng Mười năm 2016, tại thành phố Lund nước Thụy Điển, Đức Thánh Cha Phanxicô đã cùng các vị lãnh đạo Tin Lành Luther nắm tay nhau sốt sắng hiệp dâng giờ kinh cầu nguyện chung kỷ niệm 500 năm cuộc Cải Cách. Ngài dâng lời tạ ơn Thiên Chúa vì những ân huệ mà phong trào canh tân năm xưa đã giúp Hội Thánh tái khám phá: vị trí trung tâm của Lời Chúa trong Kinh Thánh và mầu nhiệm ân sủng nhưng không.

Hơn năm thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày tia sét kinh hoàng đánh xuống con đường làng Stotternheim năm 1505. Chàng sinh viên trẻ tuổi nằm trong bùn đất năm xưa chắc hẳn chẳng bao giờ có thể ngờ rằng lời khấn nguyện mộc mạc với Thánh Anna trong cơn hoảng loạn lại mở màn cho một cuộc hành trình dài thăm thẳm, một hành trình đi qua giông bão của chia rẽ đau thương, để rồi cuối cùng lại dẫn đoàn con cái Chúa tìm về bên nhau trong cái ôm hòa giải của tình huynh đệ đức tin.

Chàng sinh viên trẻ tuổi nằm trong bùn đất năm xưa chắc hẳn chẳng bao giờ có thể ngờ rằng lời khấn nguyện mộc mạc với Thánh Anna trong cơn hoảng loạn lại mở màn cho một cuộc hành trình dài thăm thẳm, một hành trình đi qua giông bão của chia rẽ đau thương, để rồi cuối cùng lại dẫn đoàn con cái Chúa tìm về bên nhau trong cái ôm hòa giải của tình huynh đệ đức tin.

Chương 91 / 177

Tư liệu

Gấp chương lại

Dấu mốc

“Người Kitô hữu là chúa tể hoàn toàn tự do của muôn loài, không phải lệ thuộc vào bất cứ ai…”

Luther, Về tự do của người Kitô hữu, 1520
Luther sinh ở Eisleben, vào tu viện Erfurt, dạy ở Wittenberg. Từ Worms năm 1521 ông được đưa về ẩn ở Wartburg gần Eisenach.

Những người trong chương

  • Martin Luther · Mộ ông ở ngay trong Nhà thờ Lâu đài Wittenberg, nơi ông dán các luận đề năm 1517.
  • Georg Rörer · Ghi chú viết tay của người thư ký này, tìm thấy năm 2006, là chứng cứ sớm nhất rằng các luận đề đã được dán lên cửa nhà thờ.

Nơi ấy hôm nay

  • Cửa Nhà thờ Lâu đài ở Wittenberg nay là cánh cửa đồng làm năm 1858, đúc trọn chín mươi lăm luận đề. Cánh cửa gỗ cũ đã cháy năm 1760.
  • Cầu thang Thánh ở Rôma gồm hai mươi tám bậc cẩm thạch. Khách hành hương đến nay vẫn quỳ gối leo từng bậc.
  • Lâu đài Wartburg trên đồi gần Eisenach là nơi Luther dịch Tân Ước. UNESCO công nhận năm 1999.

Muốn đọc thêm

Rm 1,17 · Kb 2,4 · Luther, Về tự do của người Kitô hữu · Từ xung đột đến hiệp thông (2013) · Tuyên ngôn chung về Giáo lý Công chính hóa (1999) · Roland Bainton, Here I Stand

Trong bách khoa

Bạn vừa gặp

Những nơi đã đi qua

Chương liên quan

Hình ảnh trong chương

Gửi cảm tưởng về chương này

Chương sau · Chương 92

Sau tiếng búa

Trong mười hai nữ tu trốn khỏi Nimbschen đêm Phục Sinh 1523, người không ai chịu nhận rồi sẽ thành ai?

Khoảng 24 phút đọc