Chương 131
1869–1870 · Rôma
- Nơi chốn
- Rôma, đền thờ Thánh Phêrô
- Giáo hoàng
- Piô IX
- Hoàng đế
- Napoléon III
“Placet!” Tiếng Latinh vang lên trang nghiêm: “Tôi ưng thuận!” Đó là lời mỗi vị nghị phụ phải dõng dạc nói ra.
Sáng ngày 18 tháng Bảy năm 1870, một cơn giông mùa hạ đè nặng trên bầu trời Rôma. Trong cánh ngang phía bắc Đền Thờ Thánh Phêrô, được ngăn tạm bằng vách gỗ làm hội trường công đồng, hơn năm trăm ba mươi giám mục ngồi trên những dãy ghế gỗ xếp tầng bậc, áo choàng trắng, mũ mitra gấm trắng.
Hôm ấy là phiên công khai cuối cùng, biểu quyết một văn kiện mà cả thế giới Kitô giáo lẫn chính trường thế tục đã hồi hộp chờ đợi, tranh cãi và e ngại suốt nhiều tháng: bản định tín về quyền tối thượng và Ơn Bất Khả Ngộ của Đức Giáo hoàng.
Thư ký công đồng xướng tên từng vị. Mỗi giám mục đứng lên, cung kính đáp: Placet!
Đúng lúc ấy, cơn giông ập xuống: sấm rền như muốn rung chuyển cả mái vòm do Michelangelo thiết kế! Chớp xé toạc bầu trời, lóe qua những ô cửa kính cao vút; hội trường tối sầm như đêm, đến nỗi người ta phải mang nến lớn đặt lên bàn để Đức Giáo hoàng và các thư ký đọc được bản văn! Mưa quất xối xả vào ô kính.
Khi cuộc kiểm phiếu kết thúc, có năm trăm ba mươi ba vị giám mục bỏ phiếu thuận, và duy nhất chỉ có hai vị can đảm bỏ phiếu chống, non placet, tôi không ưng thuận:
- Vị thứ nhất là Đức cha Luigi Riccio, Giám mục giáo phận Cajazzo ở miền nam nước Ý.
- Vị thứ hai là Đức cha Edward Fitzgerald, một vị mục tử gốc Ireland, Giám mục giáo phận Little Rock thuộc bang Arkansas bên nước Mỹ xa xôi, một giáo phận nghèo nàn nơi biên cương chỉ có vỏn vẹn khoảng một ngàn sáu trăm giáo dân Công giáo.
Dưới ánh nến lung linh giữa gian phòng tối, Đức Giáo hoàng Piô IX chậm rãi cất giọng long trọng đọc lời phê chuẩn bản hiến chế tín lý. Và ngay giây phút ấy, một cử chỉ đức tin tuyệt mỹ đã diễn ra: Đức Giám mục Edward Fitzgerald, con người vừa bỏ phiếu chống, đã đàng hoàng bước lên Cung Thánh, quỳ sụp dưới chân Đấng kế vị Thánh Phêrô và nghẹn ngào cất tiếng: “Lạy Đức Thánh Cha, giờ đây con xin hết lòng tin phục!” Liền sau ngài, Đức Giám mục Luigi Riccio cũng tiến lên làm cử chỉ vâng phục tương tự.
Những người ủng hộ bản định tín xúc động ví cơn giông tố ngoài thánh đường như hình ảnh đỉnh núi Sinai năm xưa, khi Thiên Chúa trao ban bia đá Lề Luật cho Môsê giữa sấm sét và khói lửa chói lòa. Ngược lại, những kẻ chống đối thì cay đắng bảo rằng trời đất đang nổi cơn thịnh nộ.
Thế nhưng, lịch sử trần thế không chờ đợi: ngay ngày hôm sau, 19 tháng Bảy năm 1870, nước Pháp chính thức tuyên chiến với Vương quốc Phổ; và đúng hai tháng sau đó, quân đội Ý nã đại bác tiến vào chiếm đóng Rôma, khiến Công đồng Vaticanô I phải dừng lại giữa chừng và không bao giờ còn cơ hội nhóm họp lại nữa!
Khát vọng hiệp nhất sau hơn ba thế kỷ câm lặng
Kể từ ngày Công đồng Trentô bế mạc vào năm 1563, đã hơn ba trăm năm trôi qua mà Mẹ Hội Thánh chưa từng triệu tập một công đồng chung nào.
Năm 1864, giữa lúc cho soạn bản Syllabus, Đức Piô IX bắt đầu kín đáo hỏi ý các hồng y về một công đồng. Tháng Sáu năm 1867, dịp kỷ niệm một ngàn tám trăm năm hai Thánh Phêrô và Phaolô tử đạo tại Rôma, khoảng năm trăm giám mục khắp năm châu về kinh thành đã cùng gửi thư ủng hộ ý định ấy.

Ý thức của vị Giáo hoàng già nua rất rõ ràng:
- Ngài muốn Hội Thánh phải có một câu trả lời thần học đanh thép trước những trào lưu tư tưởng đang làm xói mòn đức tin Kitô giáo: chủ nghĩa duy vật vô thần, chủ nghĩa duy lý cực đoan, và những mưu toan của các nhà nước thế tục muốn biến Giáo hội thành con tin trong tay họ.
- Ngài khao khát củng cố sự hiệp nhất chặt chẽ của toàn thể Dân Chúa chung quanh ngai tòa Thánh Phêrô, đúng vào thời điểm mà quyền bính trần thế của Quốc gia Giáo hoàng đang bị các biến động chính trị tước đoạt dần.
Suốt thế kỷ XIX, trải qua bao cơn bão lửa cách mạng làm sụp đổ các ngai vàng, người Công giáo khắp nơi ngày càng hướng trọn niềm trông cậy về ngai tòa Rôma. Khi các ông vua Công giáo không còn che chở, thậm chí quay sang bách hại Giáo hội, thì vị Giáo hoàng tại Vatican chính là chiếc neo duy nhất giữ cho con thuyền đức tin khỏi chìm đắm.
Tại Pháp, Đức, Anh, phong trào Ultramontanism, nghĩa là “bên kia núi”, hướng nhìn về Rôma vượt qua dãy núi Alps, bùng lên mạnh mẽ: các giáo sĩ và giáo dân mong muốn quyền bính tâm linh của Đức Giáo hoàng phải được củng cố tuyệt đối, và họ tha thiết mong Tòa Thánh chính thức tuyên tín rằng ngài có ơn bất khả ngộ khi định tín đức tin.
Lập trường ấy đánh thẳng vào thành trì của thuyết Gallican lâu đời tại nước Pháp. Thuyết này chủ trương các giám mục cùng chia sẻ quyền tài phán tối cao với Giáo hoàng, và cho rằng thẩm quyền của một công đồng chung đứng trên thẩm quyền của Giáo hoàng. Bốn điều khoản Gallican năm 1682 từng ngang nhiên tuyên bố tại Điều 4 rằng: phán quyết của Giáo hoàng trong các vấn đề đức tin vẫn có thể bị sửa đổi nếu không nhận được sự đồng thuận của toàn thể Hội Thánh! Đến năm 1869, dẫu phần lớn các giám mục Pháp đã từ bỏ lập trường cực đoan này, tư tưởng tôn trọng quyền giám mục địa phương vẫn còn in đậm trong tâm trí nhiều vị học giả uyên thâm.
Sự căng thẳng bị đẩy lên cao trào bởi những tiếng nói nhiệt thành thái quá: Tại Pháp, nhà báo Công giáo Louis Veuillot đã táo bạo cho in trên tờ báo L’Univers những bài thánh ca cổ dâng kính Thiên Chúa nhưng tự ý sửa đổi ca từ để ca tụng Đức Giáo hoàng, làm dấy lên sự hoảng hốt trong giới trí thức ôn hòa!

Tại Anh, Đức Tổng Giám mục Henry Edward Manning của Westminster, một cựu giáo sĩ Anh giáo trở lại đạo cùng thời với Newman, đã trở thành ngọn cờ đầu thúc đẩy định tín ơn bất khả ngộ bằng một lời thề son sắt, quyết tâm đưa tín điều này vào văn kiện công đồng bằng mọi giá!
Bảy trăm giám mục và đại hội nghị toàn cầu
Ngày 8 tháng Mười Hai năm 1869, lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, chuông Đền Thờ Thánh Phêrô ngân vang khai mạc Công đồng Vaticanô I.
Đó là công đồng lớn nhất và thật sự hoàn vũ đầu tiên trong lịch sử Kitô giáo:
- Gần bảy trăm vị giám mục và các bề trên tổng quyền dòng tu từ khắp các châu lục đã hiện diện; lúc đông nhất có tới bảy trăm bốn mươi bốn vị.
- Lần đầu tiên, hàng ghế nghị phụ đón chào các vị giám mục đại diện cho các giáo đoàn trẻ trung tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Á châu, Phi châu và châu Đại Dương; nhiều vị thừa sai đã phải lênh đênh trên các chuyến tàu buôn suốt hai ba tháng ròng mới tới được Rôma.
- Dẫu vậy, các giám mục người Ý vẫn đông nhất, vượt xa mọi quốc gia khác.

Ngay từ đầu, ranh giới đã lộ rõ: hơn bốn trăm giám mục ký kiến nghị xin công đồng ưu tiên định tín Ơn Bất Khả Ngộ; một nhóm nhỏ hơn gửi đơn xin hoãn. Cuối tháng Tư năm 1870, Đức Piô IX cho đổi nghị trình, đưa đề tài về Giáo hoàng lên trước.
Mọi phiên họp đều bằng tiếng Latinh trong một hội trường âm thanh rất tệ: tiếng dội từ vòm đá khiến nhiều nghị phụ già ngồi xa không nghe rõ diễn giả nói gì! Khi cái nóng mùa hè Rôma ập đến, những buổi tranh luận dài hàng giờ càng ngột ngạt, căng thẳng.
Một điểm đáng ghi nhớ: đây là công đồng đầu tiên không có mặt bất kỳ vua chúa hay sứ thần trần thế nào!
Thời Công đồng Trentô, sứ thần của Hoàng đế La-Đức và các vua Pháp, Tây Ban Nha ngồi giữa hội trường để gây sức ép, phủ quyết, can thiệp. Đến Vaticanô I, Đức Giáo hoàng dứt khoát không mời chính phủ nào! Các triều đình châu Âu lo lắng đứng ngoài: Thủ tướng xứ Bavaria, Hoàng thân Chlodwig zu Hohenlohe, còn kêu gọi các cường quốc Công giáo liên minh ngăn công đồng; nhưng các chính phủ khác từ chối, vì không muốn đối đầu với chính công dân Công giáo của mình.
Hiến chế Dei Filius: cây cầu nối giữa Đức tin và lý trí
Trước khi vào tâm bão về quyền Giáo hoàng, Công đồng Vaticanô I đã để lại một văn kiện lớn mà nay nhiều người quên: Hiến chế Tín lý Dei Filius, “Con Thiên Chúa”, được toàn thể nghị phụ thông qua không một phiếu chống ngày 24 tháng Tư năm 1870.

Giữa một thế kỷ XIX đang bị giằng xé bởi chủ nghĩa duy vật thô thiển, cho rằng vũ trụ chỉ thuần túy là vật chất vô tri, và thuyết phiếm thần, đồng hóa Thiên Chúa với thiên nhiên, Công đồng đã dõng dạc xác định lại nền tảng của nhận thức luận Kitô giáo:
- Khả năng tự nhiên của lý trí: Công đồng nhắc lại lời Thánh Phaolô trong Thư gửi tín hữu Rôma: con người, bằng ánh sáng tự nhiên của lý trí, có thể nhận biết chắc chắn Thiên Chúa Duy Nhất và Chân Thật qua các công trình Người tạo dựng.
- Đức tin và khoa học hòa hợp: đức tin Kitô giáo không phải cuồng tín mù quáng hay phủ nhận lý trí. Dù có những mầu nhiệm vượt quá trí tuệ con người, cần Mạc Khải soi sáng, nhưng giữa đức tin chân chính và lý trí ngay thẳng không bao giờ có mâu thuẫn thật! Bởi cùng một Thiên Chúa vừa ban ánh sáng lý trí, vừa mạc khải chân lý đức tin. Nếu khoa học và đức tin có vẻ xung đột, thì là vì người ta đã hiểu sai giáo lý, hoặc lầm tưởng một giả thuyết chưa được kiểm chứng là chân lý!
Những dòng ấy của Dei Filius vang lại đúng trực giác mà Galileo Galilei từng viết trong thư gửi Đại Công nương Christina hơn hai trăm năm trước: chân lý không bao giờ mâu thuẫn với chân lý!
Cuộc tranh luận lịch sử: phe đa số và phe thiểu số
Khi công đồng chính thức bước sang đề tài quyền bính của ngai tòa Rôma, khán phòng lập tức bị chia rẽ sâu sắc thành hai chiến tuyến trí thức lớn:
Phe Đa Số, khoảng hơn sáu trăm vị giám mục:
Đứng đầu là các giám mục Ý, Tây Ban Nha, Mỹ Latinh và các giám mục truyền giáo, cùng những tiếng nói sắc sảo như Đức Tổng Giám mục Manning của Anh và Đức Giám mục Senestréy của Đức. Các ngài tha thiết xác tín rằng: giữa một thế giới đầy dẫy những học thuyết hỗn loạn, phong ba bão táp thế tục đang rình rập bóp nghẹt Giáo hội, người tín hữu cần phải có một ngọn hải đăng duy nhất, một tiếng nói thẩm quyền tối hậu không thể lay chuyển của vị Cha chung để neo giữ niềm tin vững chắc.
Phe Thiểu Số, khoảng một trăm bốn mươi vị giám mục:
Tuy ít hơn, đây lại là những bộ óc uyên bác nhất của Giáo hội, coi sóc các tổng giáo phận lâu đời và đông giáo dân nhất châu Âu và Bắc Mỹ: Đức Tổng Giám mục Georges Darboy của Paris; Đức Tổng Giám mục Rauscher của Vienna; Hồng y Schwarzenberg của Praha; Đức Tổng Giám mục Peter Richard Kenrick của St. Louis, Hoa Kỳ; cùng hàng loạt các giám mục danh tiếng của Đức, Pháp, Áo và Hungary.
Điều quan trọng cần làm sáng tỏ: Tuyệt đại đa số các giám mục thuộc Phe Thiểu Số đều tin nhận ơn bất khả ngộ của Giáo hoàng! Điều mà các ngài kiên quyết phản đối chính là tính hợp thời của việc định tín ngay lúc này:
- Các ngài lo ngại việc công bố tín điều sẽ dựng nên một bức tường ngăn cách khổng lồ, dập tắt mọi hy vọng đối thoại hòa giải với những người anh em Tin Lành và Chính Thống giáo.
- Các ngài cảnh báo rằng các chính phủ thế tục bài tôn giáo, như Phổ hay Ý, sẽ viện cớ này để vu khống người Công giáo là những kẻ phản quốc, làm bùng phát các cuộc bách hại tôn giáo mới.
- Và trên hết, các ngài sợ rằng một định nghĩa quá rộng rãi, thiếu cẩn trọng sẽ bị dư luận thế tục hiểu lầm một cách thô thiển rằng: bất cứ lời nói bâng quơ hay quyết định hành chính nào của Giáo hoàng cũng đều là chân lý bất khả sai lầm!
Những cuộc tranh luận lịch sử đã diễn ra vô cùng nảy lửa:
- Đức Giám mục Karl Joseph von Hefele của Rottenburg, nước Đức, nhà đại sử học Giáo hội hàng đầu thế giới thời bấy giờ, tác giả của bộ cổ sử các công đồng đồ sộ, đã dũng cảm bước lên bục diễn đàn đưa ra một tiền lệ lịch sử hóc búa: trường hợp của Đức Giáo hoàng Hônôriô I vào thế kỷ thứ VII! Trong cuộc tranh cãi về tà thuyết Đơn Ý, Giáo hoàng Hônôriô I từng gửi hai lá thư cho Thượng phụ Sergius thành Constantinople với những câu chữ mơ hồ dường như chấp nhận rằng nơi Chúa Kitô chỉ có một ý chí duy nhất; và sau khi ngài qua đời, Công đồng Chung Constantinople III năm 680 đã chính thức tuyên án vạ tuyệt thông ngài vì tội đã không dập tắt tà thuyết! Đức cha Hefele đanh thép chất vấn: Làm sao chúng ta có thể tuyên bố Giáo hoàng là bất khả ngộ khi một công đồng chung trong quá khứ từng kết án một vị Giáo hoàng về tội thỏa hiệp dị giáo? Phe đa số đáp lại rằng Giáo hoàng Hônôriô I khi ấy chỉ viết thư riêng mang tính mục vụ, chưa bao giờ dùng quyền tối thượng để định tín một giáo điều buộc toàn thể Giáo hội phải giữ; ngài bị khiển trách vì sự bất cẩn mục vụ, chứ bản thân ngài không hề dạy điều lạc giáo.
- Đức Giám mục Josip Juraj Strossmayer của Đakovo, Croatia, một nhà hùng biện có giọng nói như sấm truyền, đã bước lên phản biện rằng: các vấn đề tín lý cứu độ không thể giải quyết bằng nguyên tắc bỏ phiếu đa số theo kiểu nghị trường trần thế, mà bắt buộc phải dựa trên sự đồng thuận luân lý sâu sắc của toàn thể Giám mục đoàn! Tiếng la ó phản đối từ các hàng ghế đa số vang lên dữ dội đến mức át cả giọng nói của ngài.
Bên ngoài hội trường, John Henry Newman từ nước Anh đã gửi một bức tâm thư riêng cho giám mục của mình, bày tỏ nỗi âu lo sâu sắc trước sự hấp tấp của “một nhóm người quá khích và thiếu thận trọng”. Tại Munich, nhà sử học lỗi lạc Ignaz von Döllinger đã đăng tải hàng loạt bài báo sắc cay dưới bút danh Quirinus để công kích tiến trình công đồng.
Về phần Đức Giáo hoàng Piô IX, ngài không hề giấu giếm lập trường của mình. Khi Đức Hồng y Filippo Maria Guidi xứ Bologna bước lên diễn đàn lập luận rằng Giáo hoàng khi định tín bắt buộc phải tham khảo truyền thống đức tin được lưu giữ nơi các giáo phận địa phương, Đức Piô IX đã cho gọi vị hồng y vào phòng riêng và trong cơn xúc động đã buông một câu nói lưu danh sử sách: “La tradizione son’ io!”, “Chính tôi mới là truyền thống!” Bầu không khí những ngày hè năm 1870 đã căng thẳng đến mức nghẹt thở!
Những hàng ghế bỏ trống trong đêm 17 tháng Bảy
Ngày 13 tháng Bảy năm 1870, phiên biểu quyết thử nghiệm toàn thể bản dự thảo đã diễn ra với kết quả:
- 451 phiếu thuận.
- 88 phiếu chống.
- 62 phiếu thuận nhưng kèm theo điều kiện sửa đổi.
Thấy bản định tín sắp được biểu quyết chính thức, Phe Thiểu Số cử một phái đoàn đến gặp Đức Piô IX. Các ngài xin thêm vào bản văn một câu: phán quyết của Giáo hoàng được đưa ra “dựa trên sự đồng thuận và làm chứng của các Giáo hội địa phương”. Đức cha Wilhelm Emmanuel von Ketteler xứ Mainz còn quỳ dưới chân Đức Giáo hoàng, rưng rưng van xin ngài nhượng bộ vì hòa khí.
Thế nhưng Đức Piô IX từ chối: ngài tin rằng quyền của Thánh Phêrô là hồng ân do chính Chúa Kitô trao, chứ không phải quyền được ủy thác nhờ con người chuẩn nhận!
Trước phiên bỏ phiếu cuối cùng sáng 18 tháng Bảy, chiều ngày 17 tháng Bảy năm 1870, năm mươi lăm giám mục Phe Thiểu Số cùng ký một lá thư gửi Đức Thánh Cha.
Lá thư chứa một nỗi giằng xé cao thượng: các ngài bày tỏ lòng tôn kính, hiếu thảo và trung thành với vị Cha chung; và chính vì lòng hiếu thảo ấy, các ngài không muốn phải đứng lên nói Non placet, “Tôi không ưng thuận”, ngay trước mặt người Cha kính yêu trong một phiên công khai trước cả thế giới!

Và ngay trong đêm hôm ấy, năm mươi lăm vị chủ chăn đã lặng lẽ thu xếp hành lý rời khỏi kinh thành Rôma!
Sáng hôm sau, ngày 18 tháng Bảy năm 1870, khi tiếng sấm sét rền vang trên nóc Đền Thờ Thánh Phêrô, những hàng ghế gỗ dài nơi cánh bắc hội trường bỗng bỏ trống thênh thang, một khoảng lặng lịch sử đầy trang nghiêm và đau xót của tình phụ tử và quyền bính!
Hiến chế Pastor Aeternus: phạm vi và giới hạn thiêng liêng
Bản Hiến chế Tín lý thứ hai được long trọng thông qua ngày 18 tháng Bảy năm 1870 mở đầu bằng hai từ Latinh thiêng liêng: Pastor Aeternus, “Vị Mục Tử Muôn Đời”.
Bản văn xây dựng nền tảng vững chắc trên hai lời hứa Phúc Âm của Chúa Giêsu trao cho Thánh Phêrô:
- “Anh là Phêrô, nghĩa là Tảng Đá, trên tảng đá này Thầy sẽ xây Hội Thánh của Thầy, và quyền lực tử thần sẽ không bao giờ thắng nổi!”
- “Thầy đã cầu nguyện cho anh để anh khỏi mất lòng tin; phần anh, một khi đã trở lại, hãy làm cho các anh em của anh nên vững mạnh!”
Hiến chế định tín hai chân lý cốt lõi:
1. Quyền Tối Thượng Phổ Quát của Giáo hoàng:
Đấng kế vị Thánh Phêrô nắm giữ quyền bính tối cao, đầy đủ, trực tiếp và phổ quát trên toàn thể Giáo hội Công giáo, không chỉ trong các vấn đề đức tin và luân lý, mà bao gồm cả kỷ luật và việc quản trị mục vụ trên mọi giáo phận, mọi giám mục và mọi Kitô hữu khắp hoàn cầu.

2. Ơn Bất Khả Ngộ:
Đoạn văn định tín lịch sử ở Chương 4 được tuyên bố nguyên văn như sau:
“Khi Giáo hoàng Rôma lên tiếng từ ngai tòa, Ex Cathedra,
nghĩa là khi ngài thi hành sứ vụ của vị mục tử và Thầy dạy của toàn thể Kitô hữu,
dùng quyền bính Tông truyền tối cao của mình để định tín một giáo lý về đức tin hoặc luân lý buộc toàn thể Hội Thánh phải tuân giữ,
thì nhờ ơn trợ giúp của Thiên Chúa đã hứa ban cho ngài nơi Thánh Phêrô,
ngài được hưởng Ơn Bất Khả Ngộ mà Đấng Cứu Độ thần linh muốn Giáo hội của Người được thụ hưởng khi định tín về đức tin hay luân lý.
Vì thế, những định tín của Giáo hoàng Rôma là tự thân không thể sửa đổi,
chứ không phải nhờ sự ưng thuận của Giáo hội!”
Những điều kiện và giới hạn cực kỳ nghiêm ngặt của Ơn Bất Khả Ngộ:
Người tín hữu Công giáo cần thấu suốt ranh giới đức tin này để không bao giờ rơi vào sự ngộ nhận sai lạc:
- Không phải là sự vô tội: Ơn bất khả ngộ tuyệt đối không đồng nghĩa với việc Giáo hoàng là người hoàn hảo không có tội lỗi. Giáo hoàng vẫn là một thụ tạo mỏng giòn, vẫn phạm tội, vẫn phải quỳ gối xưng tội hằng tuần với một linh mục bình thường như bao tội nhân khác.
- Không áp dụng cho mọi lời nói: Ơn bất khả ngộ không bao trùm lên các bài giảng thường nhật, các buổi tiếp kiến thứ Tư, các cuốn sách nghiên cứu cá nhân, hay các quan điểm chính trị, khoa học, xã hội thế tục của ngài.
- Điều kiện bắt buộc: Giáo hoàng chỉ bất khả ngộ khi và chỉ khi hội đủ bốn điều kiện ngặt nghèo:
- Lên tiếng với tư cách chính thức là Chủ Chăn Tối Cao của Hội Thánh hoàn vũ, chứ không phải với tư cách thần học gia cá nhân.
- Dùng trọn vẹn thẩm quyền tông tòa tối thượng để phán quyết.
- Phán quyết ấy phải thuộc về lãnh vực đức tin hoặc luân lý.
- Phải minh nhiên công bố rằng phán quyết ấy có giá trị ràng buộc lương tâm của toàn thể Giáo hội hoàn vũ cho đến muôn đời!

Từ năm 1870 đến nay, hơn một thế kỷ rưỡi, các Giáo hoàng mới chỉ một lần dùng thẩm quyền bất khả ngộ Ex Cathedra một cách minh nhiên: ngày 1 tháng Mười Một năm 1950, khi Đức Piô XII định tín Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời!
Khúc dang dở của lịch sử và sự bổ túc của Vatican II
Ngày 19 tháng Bảy năm 1870, một ngày sau khi bản hiến chế được thông qua, Chiến tranh Pháp-Phổ bùng nổ. Quân Pháp bảo vệ Rôma bị gọi về nước. Các nghị phụ vội rời kinh thành về lo cho đàn chiên.
Ngày 20 tháng Chín năm 1870, quân Ý phá cổng Porta Pia, chiếm Rôma. Ngày 20 tháng Mười, Đức Piô IX ban Tông thư Postquam Dei munere, đình hoãn công đồng vô thời hạn “cho đến khi hoàn cảnh thuận lợi hơn”.
Và hoàn cảnh ấy không bao giờ trở lại! Công đồng đã dự định bàn hàng chục văn kiện: về bản chất Hội Thánh, về chức vụ giám mục, đời sống linh mục, sứ mạng truyền giáo. Thế nhưng vì chiến tranh, công đồng khép lại khi mới thông qua đúng hai văn kiện tín lý: Dei Filius và Pastor Aeternus!
Sự dở dang ấy để lại một thế lệch kéo dài gần một thế kỷ: Vaticanô I nói rất rõ về quyền của Giáo hoàng, nhưng chưa kịp nói một dòng nào về vai trò của Giám mục đoàn, những vị kế vị các Tông Đồ!
Hậu quả là suốt nhiều thập niên, nhiều người, trong lẫn ngoài Giáo hội, nhìn Hội Thánh như một kim tự tháp quân chủ chuyên chế: Giáo hoàng trên đỉnh nắm mọi quyền, còn giám mục chỉ là viên chức thừa hành chờ lệnh Rôma!
Phải đợi chín mươi tư năm sau, mùa thu năm 1964, tại Công đồng Vaticanô II, bức tranh ấy mới được hoàn chỉnh và cân bằng qua Hiến chế Tín lý Lumen Gentium, Ánh Sáng Muôn Dân:
Công đồng khẳng định: các giám mục kế vị các Tông đồ không phải viên chức ủy quyền của Giáo hoàng; các ngài lãnh trọn chức tư tế thượng phẩm qua Bí tích Truyền Chức Thánh, và cùng với Đức Giáo hoàng, không bao giờ tách rời ngài, hợp thành một Giám Mục Đoàn cùng gánh vác việc chăm sóc toàn thể Thân Thể Chúa Kitô! Vaticanô II đã viết tiếp khúc nhạc dang dở của Vaticanô I.
Sự vâng phục trong nước mắt và sự ra đời của phong trào “Cựu Công Giáo”
Sau khi bản hiến chế Pastor Aeternus được công bố, một tấm gương vâng phục đức tin cảm động đã sáng ngời nơi các giám mục thuộc Phe Thiểu Số:
Từng vị một, sau những tháng ngày dằn vặt nội tâm và cầu nguyện trong nước mắt, đã lần lượt đặt bút ký văn bản chấp thuận giáo huấn của công đồng và công bố cho đàn chiên giáo phận mình:
- Đức Giám mục sử gia Karl Joseph von Hefele đã chính thức công bố văn kiện vào mùa xuân năm 1871; ngài tâm sự rằng ngài chấp nhận hy sinh quan điểm học thuật cá nhân vì một mục đích cao cả hơn: ngài dứt khoát không bao giờ muốn trở thành nguyên cớ gây nên sự chia rẽ xâu xé trong lòng Giáo hội của Chúa!
- Đức Giám mục Josip Juraj Strossmayer dẫu im lặng suốt nhiều năm trời, cuối cùng cũng đã trung kiên giữ trọn sự hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh.
Thế nhưng, một vết rạn nứt đau xót đã bùng nổ nơi giới học giả trí thức: Tại Đức, Thụy Sĩ và Áo, một nhóm các giáo sư thần học lỗi lạc, dưới sự dẫn dắt của nhà sử học Ignaz von Döllinger tại Munich, đã kiên quyết từ chối công nhận bản định tín của công đồng. Tháng Tư năm 1871, Döllinger bị Đức Tổng Giám mục Munich ban vạ tuyệt thông.
Những người bất đồng chính kiến ấy đã tách ra khỏi Giáo hội Rôma, liên kết với nhau để thành lập nên một giáo phái ly khai mang tên Giáo hội Cựu Công Giáo. Họ sang Utrecht, Hà Lan, xin các giám mục ly khai Jansenist đặt tay truyền chức để duy trì phẩm trật. Đó là một vết thương chia rẽ đau buồn tiếp tục rỉ máu trên Thân Thể Chúa Kitô.
Và một minh chứng lịch sử tuyệt vời đã khẳng định sự độc lập thánh thiện của hàng giám mục diễn ra vào đầu năm 1875: Khi Thủ tướng Đức Otto von Bismarck ra một thông tri ngoại giao tuyên bố rằng: sau Công đồng Vatican I, các giám mục Công giáo thực chất đã bị tước đoạt toàn bộ quyền bính để trở thành những viên chức thừa sai trực thuộc quyền lực của một ông vua ngoại quốc ở Rôma; toàn thể Hội đồng Giám mục Đức đã cùng nhau ban hành một Bản Tuyên Ngôn Chung đanh thép bác bỏ sự xuyên tạc của Bismarck!
Các giám mục khẳng định: Quyền tài phán của giám mục là quyền bính bắt nguồn từ chính lệnh truyền của Chúa Kitô và được Chúa Thánh Thần thiết lập; Giáo hoàng không hề thay thế hay triệt tiêu quyền bính của các giám mục, mà trái lại ngài là thành trì bảo vệ sự độc lập mục vụ của các ngài!
Đọc được bản tuyên ngôn lịch sử ấy, chính Đức Giáo hoàng Piô IX đã gửi một bức tâm thư nhiệt liệt khen ngợi hàng giám mục Đức, khẳng định rằng các ngài đã giải thích và bảo vệ giáo huấn của Công đồng Vaticanô I một cách hoàn toàn chuẩn xác và sáng ngời nhất!
Tiếng sấm sét giữa vòm trời Đền Thờ Thánh Phêrô vào buổi sáng ngày 18 tháng Bảy năm 1870 mãi mãi là một dấu ấn lịch sử không thể nào quên:
Giữa một kỷ nguyên mà mọi ngai vàng trần thế lần lượt sụp đổ, khi các thể chế chính trị phong kiến tan rã và quyền lực thế tục của Quốc gia Giáo hoàng bị xóa sổ hoàn toàn, thì chính nơi chiếc ngai tòa tâm linh của Thánh Phêrô, một quyền bính thiêng liêng tinh tuyền, không dựa vào gươm giáo hay đại bác, đã được Chúa Thánh Thần củng cố vững vàng qua bản định tín Pastor Aeternus!
Và con thuyền Giáo hội, dẫu mất đi những tấc đất trần gian, đã tìm lại được căn tính đích thực của mình: một thực thể siêu nhiên bước đi giữa dòng lịch sử nhân loại, được neo giữ vững chắc nơi lời phán hứa ngàn đời của Thầy Chí Thánh Giêsu: “Thầy đã cầu nguyện cho con, để đức tin của con không bao giờ lay chuyển!”
Và con thuyền Giáo hội, dẫu mất đi những tấc đất trần gian, đã tìm lại được căn tính đích thực của mình: một thực thể siêu nhiên bước đi giữa dòng lịch sử nhân loại, được neo giữ vững chắc nơi lời phán hứa ngàn đời của Thầy Chí Thánh Giêsu: “Thầy đã cầu nguyện cho con, để đức tin của con không bao giờ lay chuyển!”
Chương 131 / 177
Gấp chương lại
Dấu mốc
“…phần anh, một khi đã trở lại, hãy làm cho các anh em của anh nên vững mạnh!”
Những người trong chương
- Karl Joseph von Hefele · Giám mục Rottenburg, tác giả bộ lịch sử các công đồng được coi là chuẩn mực. Ông chấp nhận bản định tín năm 1871.
- Josip Strossmayer · Giám mục Đakovo, nhà hùng biện người Croatia, chậm nhất trong phe thiểu số, im lặng nhiều năm.
- Piô XII · Từ năm 1870, chỉ có ngài rõ ràng dùng ơn bất khả ngộ, khi định tín Đức Mẹ hồn xác lên trời năm 1950.
Nơi ấy hôm nay
- Đền thờ Thánh Phêrô ở Rôma có Ngai tòa Thánh Phêrô bằng đồng của Bernini ở tận cuối đền. Hội Thánh mừng lễ Ngai tòa ngày 22 tháng Hai.
- Đakovo ở Croatia có nhà thờ chính tòa lớn do giám mục Strossmayer xây xong năm 1882, vẫn đứng giữa thị trấn.
Muốn đọc thêm
Mt 16,18 · Lc 22,32 · Chương 4 của Pastor Aeternus, ở vatican.va hoặc papalencyclicals.net · Chương 3 của hiến chế Lumen Gentium · Cuthbert Butler, The Vatican Council
Trong bách khoa
Bạn vừa gặp
- Piô IX
- Luigi Riccio
- Edward Fitzgerald
- Louis Veuillot
- Henry Edward Manning
- Karl Joseph von Hefele
- Josip Juraj Strossmayer
- John Henry Newman
- Ignaz von Döllinger
- Filippo Maria Guidi
- Hônôriô I
- Piô XII
- Otto von Bismarck
Những nơi đã đi qua
Chương liên quan
Hình ảnh trong chương

Chương sau · Chương 132
Döllinger và những người Công giáo Cũ
Điều gì khiến một linh mục già được cả châu Âu kính nể chấp nhận bị vạ tuyệt thông chứ không chịu ký?
Khoảng 23 phút đọc












